Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

-Sənin getməyin ona böyük zərbə oldu.

-Bilirəm.

-Tez-tez səni xatırlayırdı. Ölən günəcən. Deyirdi, "Zaur satmaz məni onlara..."

Söhbət Anarın “Büşmərtəbəli evin altıncı mərtəbəsi” romanından gedir. Oxumayanlar varsa əgər, onda “Təhminə” filmindən gedir…

Yazanlar bəzən Təhminəni çox qınadı, yazdı-pozdu və pislədi Amma Təhminə çox sevdi. Özü də çox...amma bilirsiniz, sevmək bəzən bəs etmir, gərək eyni zamanda sevildiyini biləsən. Biləsən ki, hamı səndən üz döndərsə də o həmişə səninlədir. Sənə bir seçim kimi baxmayacaq. Razıyam, sevmək gözəl olsa da, ağrılı bir duyğudur. Lakin Təhminə özünü seçmədi. Seçə bilmədi. İnsan hər şeydən keçə bilər, amma özündən keçsə geri dönüşü olmaya bilər. Cəmiyyətimizdə həmişə qınaq obyekti olan insanlar həqiqətən də qınaq mənbəyi olmaya bilər. Lakin hər kəs necə sərf edirsə, elə anlamış olur filmi. 

Deyirlər, Təhminə son günlərində də Zauru düşünürdü. Bunu birinə sübut etmirdi, ucadan demirdi, sadəcə inanırdı. İnanmaq istəyirdi. Deyirdi ki, Zaur məni satmaz onlara. Deyirdi ki, nə olur-olsun, o məni yarı yolda qoymaz. Bəlkə də bu, son ümid idi. Bəlkə də insanın ölümə gedərkən özünə dediyi yeganə təsəlli. Çünki insan bəzən başqasına yox, öz inamına sadiq qalmaq istəyir.

Amma sual buradadır: Zaur satdı onlara? Yoxsa Təhminə elə düşünərək öldü? Bəlkə Zaur heç kimə satmadı, sadəcə susdu. Bəlkə də susmaq satmaqdan daha ağırdır. Çünki satılan şey heç olmasa açıqdır, ünvanlıdır. Susqunluq isə görünməzdir, amma nəticəsi daha dağıdıcıdır.  Zaur danışsaydı, mövqeyini qoysaydı, seçim etsəydi  bəlkə hər şey başqa cür olardı. Amma onun susqunluğu hər kəsin işinə yaradı.

Təhminə isə içində bir şübhə olsa belə, onu boğdu. Çünki insan sevdiyi adamı son anda da günahlandırmaq istəmir. İnsan bəzən həqiqəti bilə-bilə ona göz yumur ki, içindəki dünya dağılmasın.

Ən faciəlisi də elə budur. Bəzən insanlar cavabsız suallarla ölür. Bəzən də cavabsız suallarla yaşayır. Təhminə sualla getdi, Zaur isə sualla qaldı. Hansının daha ağır olduğunu demək çətindir. Amma bir həqiqət var: insanı öldürən təkcə xəyanət deyil, həm də yarımçıq qalan inamdır.

Və bəlkə də ən ağrılı məqam budur ki, Təhminə son ana qədər inandı, Zaur isə son ana qədər qərar verə bilmədi.

Hər kəsin həyatından bir Təhminə, bir  Zaur keçir. Beləliklə, bəzən Təhminələr günahlandırılır. Bəzən Zaurlar. Bəzən isə heç kim. Günah havada qalır, ad qoyulmur, ünvan tapmır. İnsanlar isə hər şeyə ad qoymağa tələsir: bu haqlı idi, o haqsız idi, biri səhv etdi, o biri gecikdi. İnsanlar haqlı-haqsız davasında olur...Halbuki bəzi hekayələr var ki, orada günah da yarımçıqdır, haqq da. Orada yalnız itirilmiş imkanlar var. Bu istiqamətdə Təhminələr yol gözləyir.  Gözləyir ki, bəlkə qarşısındakı adam bir gün qorxularını udar, cəsarətini toplar, seçimini edər. Bəzən Zaur­lar yol gözləyir. Düz zamanı, münasib anı, hər şeyin “yerinə düşəcəyi” günü. Amma həyat heç vaxt hər şeyi yerinə salmır. Həyat yalnız fürsət verir. Fürsəti isə ya tutursan, ya da ömür boyu xiffətlə xatırlayırsan. İnsanların çoxu xəyanəti yalnız başqa bir sevgidə axtarır. Amma əsl xəyanət çox vaxt səssiz olur. Susmaqla edilir. Gecikməklə edilir. “Bir az sonra” deməklə edilir. Sevdiyini gözlədib, özün geri çəkilməklə edilir. Kiminsə sənə ümid bağladığını bilə-bilə qərarsız qalmaq, kiminsə həyatını yarımçıq saxlayıb öz rahatlığını seçmək- bu da xəyanətdir. Bəlkə də ən ağırı budur.

Belə oldu… amma belə olmamalı idi. İnsanlar sevgini bu qədər ucuz, qorxunu bu qədər bahalı saymamalı idi. Cəsarət zəiflik kimi təqdim olunmamalı idi. Azad olanlar qınanmalı, tərəddüd edənlər müdafiə olunmamalı idi. Çünki hər qorxu bir gün bəhanəyə, hər bəhanə isə peşmanlığa çevrilir.

Bəzən insanlar bir-birini itirir, amma dərhal anlamır. İllər keçir, həyat axır, yollar dəyişir. Hər şey yerindədir- iş var, ailə var, məsuliyyət var. Amma içəridə izah olunmayan bir boşluq qalır. Elə bir boşluq ki, nə ad qoymaq olur, nə doldurmaq. İnsan anlayır ki, itirdiyi nə bir münasibət idi, nə də bir insan. İtirdiyi öz cəsarəti idi.

Və insan bəzən düşünür: bəlkə başqa bir dünyada… Bəlkə səhvlərin bu qədər ağır sayılmadığı, qorxuların hökm etmədiyi bir dünyada onlar-Təhminə və Zaur qovuşa bilərdilər. Bəlkə o dünyada insanlar səhvlərini udmağı bacarardılar. Bir-birinə gecikməz, yarımçıq qalmaz, susaraq incitməzdi. Bəlkə sevginin dəyərinin olduğu bir dünyada seçim etmək bu qədər ağrılı olmazdı.

Bəlkə o dünyada yol gözləyənlər tək qalmazdı. Bəlkə orada xəyanət susmaqla ölçülməzdi. Bəlkə orada sevgi izah tələb etməz, sübut istəməzdi,  sadəcə yaşanardı. Bəlkə o dünyada insanlar “belə oldu” deməzdi, “belə olmalı idi” deyə bilərdi.

Amma bu dünyada hər şey yarımçıqdır. Sevgilər də, cəsarətlər də, vidalar da. Bu dünyada çox şey gec başa düşülür. Çox şey itəndən sonra dəyər qazanır. Və insan ömrünün bir yerində dayanıb anlayır ki, bəzi yollar bir dəfə açılır. Geri dönəndə isə artıq orada heç nə yoxdur- nə yol, nə də gözləyən.

Və bəlkə də ən ağır həqiqət budur: bu dünyada qovuşmayanlar, yalnız başqa bir dünyanın ümidinə qalır. O dünyanın olub-olmadığını isə heç kim bilmir…

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

"Məncə insanın ən böyük xoşbəxtliyi öyrəndiklərini başqalarına öyrətməkdir" deyirdi akademik Ağamusa Axundov. Bu sarıdan, o tam xoşbəxt idi.

"Azərbaycan dili mənim taleyimdir. Siz əgər onu doğma diliniz kimi sevirsinizsə, o, həm də mənim sənətimdir. Yuxusuz gecələrimdir, axtarışlarımdır". Bu da Ağamusa Axundovun sözləridir. O, ömrünü məhz Azərbaycan dilinin tədqiqinə bə təbliğinə həsr etdi.

Azərbaycan dilçiliyinin görkəmli simalarından biri, filologiya elmləri doktoru, professor, AMEA-nın həqiqi üzvü, Əməkdar elm xadimi Ağamusa Axundov 1932-ci il fevralın 2-də Kürdəmir şəhərində anadan olub. Orta məktəbi medalla bitirdikdən sonra ADU-nun filologiya fakültəsində və Azərbaycan Pedaqoji Dillər İnstitutunun Qərbi Avropa dilləri fakültəsində təhsil alıb. Eyni zamanda ADU-nun aspirantı, müəllimi, baş müəllimi, dosenti, sonra universitetin ümumi dilçilik kafedrasının professoru, fılologiya fakültəsinin dekanı olub.

Ümumi dilçilik kafedrasının müdiri vəzifəsində işləyib. AMEA-nin Dilcilik institunun direkroru, AMEA-nın Rəyasət Heyətinin müşaviri vəzifəsində çalışıb. Ədəbi fəaliyyətə "İnqilab və mədəniyyət" jurnalında (1951, N 12) çap olunan "İkinci görüş" adlı ilk hekayəsi ilə başlayıb. Bundan sonra bədii yaradıcılıqla, xüsusən poeziyanın sənətkarlıq problemlərinin tədqiqi ilə ciddi məşğul olub.

Misir Ərəb Respublikasının Qahirə şəhərində, Eyn-Şəms Universitetində Azərbaycan dili və ədəbiyyatından dərs deyib, Praqa, Ankara, Belqrad və Budapeşt, Kayseri (Türkiyə, 1990), İstanbul (1992) şəhərlərində beynəlxalq elmi konfranslarda iştirak edib, Dostluq evinin və Sovet Amerika Əlaqələri İnstitutunun xüsusi heyətində ABŞ-də olub, Nyu-Yorkda II Dünya müharibəsinin qurtarmasının 30 illiyinə həsr olunan iclasda iştirak edib.

Yaponiya Elmə Yardım Cəmiyyətinin dəvəti ilə bir ay Tokio Universitetində Azərbaycan dili dərsi deyib, Kobe Universitetində və Tokio Şərq Kitabxanasında "Azərbaycan dili inkişaf yollarında" mövzusunda 2 konfrans keçirib. Onun "Ümumi dilçilik", dilçiliyə dair şərikli yazdığı "Dilçiliyə giriş", "Azərbaycan dili" kitabları döna-dönə nəşr olunub.

Azərbaycan dilinin tarixi-etimoloji lüğəti" əsəri üzərində işləyib. Azərbaycan Respublikası Dillərin işlənməsı və inkişaf qanunauyğunluqları əlaqələndirmə Şurasının sədri, ASE-nin Məsləhətçilər Şurasının, Gürcüstan EA-nın Dilçilik İnstitutunun və BDU-nun doktorluq dərəcəsi verən ixtisaslaşmış müdafiə şuralarının, XMA-nın Azərbaycan bölməsi komitəsinin, "Sovetskaya tyürkologiya", "Ulduz" və "Azərbaycan" jurnallarının redaksiya heyətlərinin üzvü olub.

"Sovetskaya tyürkologiya" jurnalının baş redaktoru, Dil və Ədəbiyyat üzrə ekspert şurasının sədri işləyib. Xalqlar dostluğu sahəsində mühüm xidmətlərinə görə ABŞ-nin "Frendşip fors" ("Dostluq qüvvələri") ictimai təşkilatının fəxri fərmanına layiq görülüb. ABŞ-nin Nyu-Orlean şəhərinin fəxri xarici vətəndaşı, Luiziana ştatının paytaxtı Baton Rujun şəhər şurasının fəxri üzvü, Azərbaycan Ali Attestasiya Komissiyası Rəyasət Heyətinin üzvü olub. "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib.

Kitabları

- Felin zamanları

- Müasir Azərbaycan ədəbi dilinin fonetikası

- Müasir Azərbaycan dilinin fonetikasından mühazirələr

- Dil və üslub məsələləri

- Azərbaycan dilinin fonemlər sistemi

- Azərbaycan dilinin tarixi fonetikası

- Ümumi dilçilik (dilçiliyin tarixi, nəzəriyyəsi və metodları)

- Riyazi dilçilik

Filmoqrafiya

- Mənim universitetim

- Dünya şöhrətli məzun

- Liderlik missiyası. 1-ci hissə

- Üç zirvənin fatehi

Ağamusa Axundov 5 sentyabr 2015-ci ildə vəfat edib, Bakıda, II Fəxri Xiyabanda dəfn edilib. Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.02.2026)

 İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Sənətkarlarımız Azərbaycan mədəniyyətinin və incəsənətinin inkişafı yolunda parlaq ulduz kimi daim bərq vurublar. Teatr sənəti tarixində sənətsevərliyi, fədakarlığı ilə seçilən və sevilən rejissorlarımız çox olub.  Xalq artisti Məhərrəm Haşımov da həyatını Azərbaycanın səhnə sənətinin inkişafına həsr edən novator rejissor kimi tanınıb.

Bu gün "Azərbaycanfilmin'" birinci direktoru, Xalq artisti Məhərrəm Haşımovun anadan olmasının 114 ili tamam olur.

Milli teatr sənətimizin inkişafında misilsiz xidmətləri olan Məhərrəm Haşımov 2 fevral 1912-ci ildə Bakıda anadan olub. O, 1936-cı ildə A. V. Lunaçarski adına Moskva Dövlət Teatr Sənəti İnstitutunu bitirib. 1944-cü ilə qədər Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında rejissor və baş rejissor işləyib

 Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının səhnəsində Şillerin "Qaçaqlar", Cəfər Cabbarlının "Aydın" kimi tamaşalarına quruluş verib. Rejissor 1937-ci ilin repressiyalari dövründə müəyyən təzyiqlərə məruz qalsa da, sənət prinsiplərinə sadiq çıxıb.

1948-ci ildən 1951-ci ilə qədər Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrında baş rejissor və direktor vəzifələrində çalışıb. Onun Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrında rejissorluq fəaliyyətinin əsas məğzində müasir fəlsəfi-realist teatr yaratmaq məqsədi dururdu.

Rejissor "Döngədə ev" (Tur qardaşları, 1949), "Xəzər üzərində şəfəqlər" (İmran Qasımov, 1950), "Balıqçı oğlu" (Vilis Latsis, 1953), "Dəniz cəsurları sevir" (İmran Qasımov və Həsən Seyidbəyli, 1954), "Kino çəkilir…" (Edvard Radzinski, 1966), "Teleqramla hekayət" (V. Osipov, 1966), "Milyonçu qadın" (Bernard Şou, 1966), "İntervensiya" (Lev Slavin, 1967), "Ənənəvi toplanış" (Viktor Rozov, 1968) tamaşalarına quruluş verib.

Məhərrəm Haşımov 1951–1956-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında işləyib. O, 1956-cı ildən 1960-cı ilə kimi yenidən Rus Dram Teatrına göndərilib və baş rejissor olaraq fəaliyyət göstərib. Rejissor fasilələrlə 20 ildən artıq bir müddətdə Rus Dram Teatrında çalışıb. Məhərrəm Haşımov uzun illər Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunda pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olub

 60-cı illərin birinci yarısında Cəfər Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasına rəhbərlik edib, onun fəaliyyəti dövründə "Bizim küçə", "Leyli və Məcnun", "Böyük dayaq", "Əmək və qızılgül", "Telefonçu qız", "Əhməd haradadır?", "Möcüzələr adası", "Romeo mənim qonşumdur", "Sehirli xalat" bədii, bir çox sənədli filmlər çəkilib.

Təltif və mükafatları

- "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

- "Stalin" mükafatı (3-cü dərəcə) — 1951 (İmran Qasımovun "Xəzər üzərində şəfəqlər" pyesinə Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrında verdiyi quruluşa görə)

- "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

- "Şərəf nişanı" ordeni

- Mirzə Fətəli Axundov adına Azərbaycan SSR dövlət mükafatı — 1969 ("Damokl qılıncı" (Nazim Hikmət), "Maskarad", (Mixail Lermontov) və "Kino çəkilir…" (Edvard Radzinski) tamaşalarına verdiyi quruluşlara görə)

Məhərrəm Haşımovun teatrdakı 40 illik fəaliyyəti dövründə müasir teatr sənəti özünün həm təşəkkül, həm yetkinləşmə, həm də inkişaf dövrlərini yaşayıb. Bir rejissor kimi o, müxtəlif dövrlərdə, müxtəlif teatr məkanlarında həm sərt realizm, həm lirik-romantik üslub, həm də fəlsəfi-psixoloji istiqamətlərlə üz-üzə gəlib.

 Onların hər birindən nəsə götürüb, eyni zamanda hər birinə öz dəst-xəttindən nəsə verib. O, rejissor, novatorçu sənətkar kimi yaddaşlarda qalıb.

Görkəmli teatr rejissoru Məhərrəm Haşımov 2 may 1969-cu ildə, 57 yaşında vəfat edib

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.02.2026)

Aynur İsmayılova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Geri dönməyə başlamadan daha uzağa getmək imkansızdır. İnsan hər şeyi unuda bilər: yolları, adamları, hekayələri. Amma özünü unutmaq ən böyük itkidir. Çünki insan özünü itirəndə bunu dərhal hiss etmir. Sanki hər şey öz qaydasındadır...

Amma zamanla içində bir boşluğun olduğunu hiss edirsən. Hər kəsdən yaxşı tanıdığın özünə indi yad qalmısan.

Uzağa getmək hər zaman irəli getmək demək deyil. Bəzən daha çox dözmək, daha az istəməkdir. Bunların səni daha yaxşı yerə gətirəcəyini düşünürsən, amma özündən daha da uzaqlaşırsan.

Özünü tapmaq keçmişə dönmək deyil, özünü unutduğun ana qayıtmaqdır. Hələ səsinin duyulduğu, seçim edə bildiyin, “yox” deməyi bacardığın yerə. Çünki sən heç vaxt yox olmamısan. Sadəcə özünü ikinci plana atmısan.

Kim olduğunu biləndə yaxın və uzaq yolların hara aparacağını daha yaxşı bilirsən. Önəmli olan məsafə deyil, yolun özünü tapmaqdır. Səni tapmaqdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.02.2026)

ElmanEldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Ona elə gəlir ki, ədəbiyyata doğru yüz ildir ki, yol gedir. İlk dəfə orta məktəbin 6-cı sinfində oxuyanda “Qələbə” adlı bir şeir yazıb, amma heç kəs inanmayıb ki, bu şeiri o yazıb. 9-cu sinifdə oxuyanda isə “Üçkünc məktublar” şeiri Cəlilabadın “Yeni gün” qəzetində çap olunub. Bununla da yaxın dostları onu “şair”- deyə çağırmağa başlayıblar. Fəqət, o böyüyəndə şair yox, yazıçı olub...

Deyir ki:- “Allah rəhmət eləsin, həmyerlim şair Abbasağa Azərbaycanda tanınmış şairlərdən biri idi. Mənim şeirlərimi oxuyandan sonra, üzünü turşudub dedi ki, sənin şeirlərin “kəndçifasondu e...” Onun sözlərindən sonra bir daha şeir yazmadım. Əslində, o kişi düz deyirdi, şeir yazmaq mənlik deyildi. Ondan sonra keçdim məqalə, oçerklər yazmağa. Sonra isə nəsr sahəsində qələmimi sınadım və bu günə kimi də yazıram...”

Uşaq vaxtı hazırcavab olub. Hər şeyə bir məna verər, başı çıxdı-çıxmadı hadisələrə öz münasibətini bildirərdi. Bunu görənlər də ona- uşaqsan, amma yaşından qabağı danışırsan- deyərdilər. Böyüdü, böyüsə də hacırcavablıq bacarığı onu tərk etmədi...

“Arada mənə elə gəlir ki, ürəyimdə ucu-bucağı görünməyən bir “Şəhidlər Xiyabanı” salınıb və Qarabağ döyüşlərində həlak olan soydaşlarımızı burada dəfn edir və hər birinə də öz doğmam kimi yas saxlayıram. Qarabağ mövzusunda yazdığım “Əsir qadın” romanından öncə, “Alagöz”, “Oğul”, “Nişan üzüyü”, “Didərgin ruhlar” “Papaq”, “Nəğmə müəllimi”, “Sonuncu qumbara”, “Ölməsəm qayıdacağam”, “Mininci qadın” və s. qələmə aldığım əsərlər bu ruhda yazılmış nəsr əsərlərimdəndir.”- söyləyir...

Amma ailə- məişət, dedektiv, sevgi, sosial problemləri özündə əks etdirən nəsr əsərləri də var. Haqqında söhbət açdığım Meyxoş Abdullah 1962-ci ildə Cəlilabad rayonunun Xəlilabad kəndində anadan olub. Orta təhsilini həmin kənddə bitirdikdən sonra, ordu sıralarında xidmət edib. Ordudan tərxis olunandan sonra isə Bakı Maliyyə Kredit Texnikumunda təhsil alıb. Hal-hazırda, 1984-cü ildə təyinatla göndərildiyi Cəlilabad rayon Baytarlıq İdarəsində baş mühasib vəzifəsində işləyir. Ədəbi fəaliyyətə isə ötən əsrin 80-ci illərindən başlayıb. "Doktor Qəzənfər haqqında xatirələr", "Cəlilabad baytar işçiləri", "Didərgin ruhlar" kitabları "Azərnəşr"də kütləvi tirajla buraxılıb. Onun qələmə aldığı "Alagöz" hekayəsi 2002 -ci ildə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Bədii Ədəbiyyatı Təbliğ Bürosunun Milli mənəvi yaddaşa qayıdışı təbliğ edən və Qarabağ mövzusunda yazılan ən yaxşı bədii əsərlər üçün təsis olunan "Yaddaş" mükafatına layiq görülüb. Sonradan, bu əsər müsabiqədə 2-ci yeri tutaraq, "Gənclik" nəşriyyatının təşəbbüsü və maliyyə dəstəyi ilə nəşr edilib...

Deyir ki:- “Belə bir deyim var- balıq dəryada böyüyər. Mənim də özümə təskinlik vermək üçün belə bir fikrim var: “Çömçəquyruğunu aparıb okeana buraxsan da, o elə çömçəquyruğu boyda qalacaq”. Təbii ki, yazıçı üçün mətbuat və informasiya bolluğundan, ziyalı elitasından uzaq düşmək, ən azından təbliğatın zəif olduğu bir mühitdə yaşamaq olduqca çətindir. Çoxları deyir ki, guya əyalət sakitlikdir, orada yazıb-yaratmaq asandır, dəyib-dolaşan olmur. Mən bununla qətiyyən razı deyiləm. Mərkəzin mərkəz boyda, əyalətin də əyalət boyda problemi, dərd-səri var. Əgər, mərkəzdə yaşayan yazı-pozu adamlarının üstündən ağırtonajlı maşınlar keçirsə, əyalətdə də bizim üzərimizdən arabalar, tır-tıllar keçir...”

Onun bu günə qədər “Doktor Qəzənfər”, “Didərgin ruhlar’, “Alagöz”, “Şeytan gülüşü”, “Anakonda ovu”, “Əsir qadın” və “Qapısı gecə döyülən qadın…” adlı yeddi kitabı işıq üzü görüb...

“Məni qınamayın, mənə elə gəlir ki, mən elə anadan yazıçı doğulmuşam. Mənim yaşam tərzim düşüncələrim, sevgim və davranışım bu hisslərə köklənib. Təbiəti, insanları və Tanrını çox sevirəm. Bu sevgi qeyri-adi bir sevgidir, yəni heç kəsin sevgisinə bənzəməyən və oxşarı olmayan bir sevgi. Və ən təəccüblüsü də budur ki, mənim həyatda çəkdiyim bütün ağrı-acıların baisi, məhz insanlara olan rəğbətimdən və onları həddən artıq çox sevdiyimdən irəli gəlir. Siz mənə bir insan göstərin ki, dünyada baş verən bütün haqsızlıqların günahını öz boynuna götürsün. Sizcə, elə insan varmı?! Təbii ki, yox deyəcəksiniz!.. Amma nə qədər qəribə də olsa, o insan mənəm. Ömrü boyu başqalarının etdiyi günahların əzabını çəkirəm. Amma bundan gileylənmirəm. Çünki, yazıçının həyatı, taleyi belə olmalıdır. Axı, yazıçı milyonlarla insanın fikir və düşüncələrini, ağrı və açılarını öz qəlbinin süzgəcindən keçirib yazan bir şəxsdir. Düşünürəm ki, mən mütləq yazıçı olmalıydım! Yazıçılıq mənim taleyimdir, həyat tərzimdir.”- söyləyir.

Bir az küsəyən adamdır. Dostların laqeyidliyindən, acı sözdən tez inciyir. Yəqin ki, bu xüsusiyyəti cənub bölgəsinin havasındandır. Axı, o tərəflərdə havalar dəyişkən və nəmişkənlik olur. Uşaq vaxtı anası nazını çox çəkdiyindən ərköyün böyüyüb. O vaxtlar hətta bir dəfə anasından da küsüb. Sonradan anası çətin də olsa, ondan küsməyinin səbəbini güclə öyrənib. Söyləyib ki- ana, ayrandan suyu ayır mən də küsməyim. Musiqini çox sevir. Tez-tez muğama qulaq asır. Muğamlarımız ona ana laylası qədər şirin gəlir, ruhunu oxşayır. Ən çox sevdiyi musiqi isə, Sabir Mirzəyevin “Cahargah”ıdır. Əcnəbi bəstəkarlardan Şopenin vurğunudur. Soltan Hacıbəyovun “Karvan” suitası onu həmişə həyəcanlandırır. Hətta estrada müğənlilərimizin bəzilərinə də rəğbəti var. Şövkət Ələkbərova və Yalçın Rzazadənin mahnılarını dinləməyi xoşlayır. Bir də, rəhmətlik Şəfanın “Qayıt gəl” mahnısına tez-tez qulaq asır...

Deyir ki:- “Bir insan kimi yox, bir yazıçı kimi, özümü sevirəm. Əzmkarlığımı, işgüzarlığımı, dönməzliyimi çox sevirəm. Mən yazmağı yaşamaq hesab edirəm. Ona görə də, yazşıçı Meyxoş Abdullahı çox istəyirəm.”

“Bakı məni heç vaxt sevməyib, mənə ögey oğul kimi baxıb”- söyləsə də, Xəzəri çox sevir. Dənizi xəyallarırın gerçəyi kimi dəyərləndirir. Dəniz onun üçün Allahın yaratdığı bütün nəsnələrdən əzizdir. Dənizi sirrli-sehirli, paklıq, sevgi rəmzi hesab edir...

“Dəniz sirr saxlayandır. Dəniz adamın ruhunu oxşayır. Amma təlatümlü olanda məni xoflandırır. Dənizin təlatümlü, coşub-daşan fırtınalı vaxtlarını görəndə, mənə elə gəlir ki, Allah qəzəblənib. Dənizi sakit, qırçınlı ləpələriylə sevirəm. Dəniz belə vaxtlarında məsum bir gözələ bənzəyir. Bir hekayəm var- “Sevgilim mənim”. Bu hekayəmi dəniz sevgimə həsr etmişəm.”- söyləyir…

Nə isə, fevralın 2-si onun doğum günüdür. Dünən bu barədə mənə Göytəpədə yaşayan iş adamı, dostum Rafiq Abışov məlumat verdi. Xahiş etdi ki, söylədiyi bu kəlmələri söhbətimdə xüsusi qeyd edim: “Meyxoş müəllim olduqca gözəl insandır. Necə deyərlər, uşaqla uşaq, böyüklə böyükdür. İnsanlarla ünsiyyətdə mehriban və qayğıkeşdir. Özünə hörmət etməyi bacarır. Müəllifi olduğu kitabları xüsusi maraqla mütaliə edirəm. Onun əsərlərindən mənəvi zövq alıram. Mən deyərdim ki, o ölkə yazıçıları arasında ən yaxşılardan biridir...”

Bəli, fevralın 2-si yazıçı Meyxoş Abdullahın növbəti ad günüdür. Bu münasibətlə onu təbrik edir, möhkəm can sağlığı, yaradıcılıq uğurları arzulayırıq...

...Yeri gəlmişkən, Meyxoş kəlməsi fars sözü olub, "turşaşirin" mənasını verir. Meyvələrə, xüsusən narın dadına aid edilən bu söz, məcazi mənada "xoşagələn" və "xoş" mənalarını da ifadə edir...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.02.2026)

Könül, ”Ədəbiyyat və incəsənət”

Məzarlıqda qara mərmərdən bir baş daşı boylanır gəlib- gedənlərə. Dörd ətrafda bəlkə də yeganə məzardır ki, üzərində doğum tarixi yazılıb, ölüm tarixisə yazılmayıb.

“İsa İlham oğlu Alməmmədli, 26 yanvar, 2004-cü il”.

Vəssalam.

İsa 2021-ci ilin aprelində 17 yaşında hamını müəmma içində qoyub sirli-sehirli bir özünəqıyma ilə dünyadan köçsə də, hələ də ailəsi bu ölümü qəbul edə bilmir, ailəsi üçün o hələ sağdır, yaşayır, bu səbəbdən də başdaşında ölüm tarixi qeyd edilməyibdir.

Bu ilin 26 yanvarında hamı üçün 17 yaşında qalmış İsanın 22-ci doğum tarixi oldu.

İsa qısa ömründə hamının yaddaşında xoş xatirə qoyub getdi, təhsildə, davranışda hamıya nümunə oldu.

Yaddaşımızda bir tarix qalıb, 2017-ci ilin martı. Nüfuzlu “Hədəf” liseyi ən yaxşı şagirdini - bilgəsini seçirdi. Və “Liseyin bilgəsi” 9-cu sinif şagirdi İsa Alməmmədli seçildi, bir günlük simvolik olaraq təhsil müəssisəsinin direktoru vəzifəsini icra etdi. Əlbəttə ki, təhsilə yiyələnmək üçün həqiqətən şagirdlər qarşısında ciddi tələblər qoymuş bir liseydə birinci olmaq böyük nailiyyət idi…

İndi hər il Hədəf Liseyi məzunu olan məktəb birincisi şagirdə bir dəfəlik olaraq “İsa Alməmmədli" adına təqaüd verilir.

Bu, İsanın uğurlarından sadəcə biridir.

Builki 26 yanvar günündə diqqətimizi iki sosial media statusu cəlb etdi. İsanın atası, tanınmış iş adamı, “Behrud İnşaat” şirkətinin rəhbəri İlham Alməmmədov yazmışdı:

“Salam Əziz və Dəyərli Oğlum.

Bu gün doğum günün. Təbriki burdan yazmağımın heç bir mənasının olmadığını bilirəm. Amma yazmamın səbəbi yaşayan insanlara ibrət olması üçündür. Bəlkə bir faydam olur düşüncəsindəyim. Bizim bu dünyaya gəlməmiz bizə sorulmadığı kimi bu dünyaya da kəndi başımıza vəda etmək kimi bir icazəmiz də yoxdur, Sən bu kuralı pozdun...

Sənin dünyaya gəlmən bizə çox şey verdi, sənin verdiklərinlə bu dünyada yaşamaq zorunluğu buraxdın bizə...

Mənim günahlarım böyükdür, sənə sahib çıxa bilmədim...

Hər şeyə rəğmən doğulmağın, 17 il bizimlə olmağın heç zaman unudulmayacaq.

Sənin fiziki olmamağın, ruhən olmamaq anlamına gəlmir, onu dəqiq bil, hər zaman hər yerdə bizimləsən...

Məni eşitdiyini bilirəm. Orda tək deyilsən, onu da bilirəm...

Biz də mütləq bir gün bərabər olacayıq, bizi gözlə...

Cənnətdəki doğum günün mübarək”.

Burada dərdli atanın nisgili, iztirabı, ölçülməz kədər yükü o qədərdir ki, oxuduqca sadəcə zalım dünyanın işlərinə təəssüflənməkdən savayı əlacın qalmır. İsanın əmisi, tanınmış istiqlal şairi, hamımızın sevimlisi Rüstəm Behrudi isə yazmışdı:

“Əzizim İsa! Bu gün sənin doğum günün!

Ancaq sən yoxsan! Və olmayacaqsan! Bəs onda:

Gecəyə çökən duman,

Görən kimin ruhudu?!

Kaş oyanam yuxudan,

Görəm hər şey yuxudu...

Ruhun şad olsun! Görüşənədək...”

Çox təəssüf ki, bəzən yuxu olduğuna özümüzü inandırmaq istədiyiniz həqiqətlər inad edirlər, yuxuya çevrilmirlər.

Allah sənə rəhmət eləsin, İsa!

Şəkildə: 2017-ci il. Həmin o birincilik titulunun qazanıldığı gün. Qarşıdakı məşum günə hələ 4 il var.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.01.2026)

İstanbulda Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) Katibliyində Türk Əməkdaşlıq Təşkilatları Koordinasiya Komitəsinin 6-cı iclası keçirilib.

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti xanım Aktotı Raimkulova iclasda iştirak edib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Fonddan verilən məlumata görə, iclasın məqsədi Türk əməkdaşlıq təşkilatları arasında əlaqələndirməni gücləndirmək, görülən işlər barədə qarşılıqlı məlumat mübadiləsini təmin etmək və gələcək dövr üçün ortaq fəaliyyət istiqamətlərini müzakirə etmək olub.

Görüşün gündəliyinə əsasən 2025-ci il üzrə Fəaliyyət Planının nəticələri təhlil edilib, 2026-cı il üçün nəzərdə tutulan prioritet təşəbbüslər dəyərləndirilib. Eyni zamanda, Türk Dövlətləri Təşkilatının Qəbələdə keçirilmiş 12-ci Zirvə Görüşündə Dövlət Başçıları tərəfindən qəbul edilmiş qərarların və verilmiş tapşırıqların icra mexanizmləri, eləcə də sonrakı addımlar haqqında ətraflı müzakirə aparılıb

İclasda çıxış edən Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti xanım Aktotı Raimkulova Fondun 2025-ci ildə həyata keçirdiyi əsas layihələr haqqında məlumat verib. Eyni zamanda, Türk dünyasının zəngin mədəni irsinin qorunması və beynəlxalq səviyyədə tanıdılması məqsədilə tərəfdaş qurumlarla əməkdaşlığın davamlı şəkildə genişləndirildiyini qeyd edib.

Xanım Aktotı Raimkulova Fondun prioritetlərinin Türk dünyasının strateji sənədlərinə uyğun şəkildə formalaşdırıldığını, inteqrasiya, əməkdaşlıq və birlik prinsiplərinin bütün təşəbbüslərin əsasını təşkil etdiyini qeyd edib və bu platforma çərçivəsində əlaqələndirilmiş fəaliyyətin ümumi məqsədlərə xidmət etdiyini diqqətə çatdırıb.

İclasa TDT-nin Baş katibi və Koordinasiya Komitəsinin sədri, səfir Kubanıçbek Ömüraliyev sədrlik edib. Toplantıda Türk dünyasının aparıcı beynəlxalq qurumlarının rəhbərləri: TÜRKSOY-un Baş katibi Sultan Raev, Türk Akademiyasının prezidenti Şahin Mustafayev, TÜRKPA-nın Baş katibi Ramil Həsən, Türk İnvestisiya Fondunun iqtisadi məsələlər üzrə baş müşaviri Erhan Türbedar və Türk Ticarət və Sənaye Palataları Birliyinin Baş katibi Adem Kula iştirak ediblər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.01.2026)

Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu gün - 31 yanvar tarixində Azərbaycan Dövlət Akademik Musiqili Teatrında “Şərəf” və “Şöhrət” ordenli Xalq artisti Afaq Bəşirqızının iştirakı ilə “Zal qızı Zalxa” komediyasının premyerası təqdim olunacaq. Dünən də premyera idi.

Yazıçı-dramaturq Əli Əmirlinin “Yeddi məhbusə anası” pyesi əsasında ərsəyə gələn tamaşanın bəstəkarı Əməkdar incəsənət xadimi Cavanşir Quliyev, quruluşçu rejissoru Prezident mükafatçısı Samir Qulamovdur.

Tamaşanın süjeti polis məntəqəsinin müvəqqəti saxlama təcridxanasında baş verən tragikomik hadisələr üzərində qurulub.  Dəmir barmaqlıqlar arxasında saxlanılan yeddi  məhbus qadın və onları qorumağa çalışan ananın duzlu-məzəli əhvalatı tamaşaçılara gülüş dolu anlar bəxş edəcək. Komediyada ana fədakarlığı, qadın taleyi, ailə və cəmiyyət arasındakı bağların möhkəmliyi də ön plana çəkilir. Səhnə əsərinin quruluşçu dirijoru Əməkdar incəsənət xadimi Fəxrəddin Atayev, quruluşçu rəssamı Vüsal Rəhim, quruluşçu baletmeysteri Əməkdar artist Nigar Şahmuradova,  dirijoru Səməd Süleymanlı, xormeysteri Məlahət Qasımova, konsertmeysteri Fidan Məmmədova, rejissor assistenti Razimə İsmayılovadır.

Tamaşada Xalq artisti ilə yanaşı, Əməkdar artist Əzizağa Əzizov (Babək), Prezident mükafatçısı Ülviyyə Əliyeva (Nigar), aktyorlar Hüseyn Əlili (Polis Aslan), Gülcahan Salamova (Həcər), Türkel Tariqpeyma (Nüşabə) Ofeliya Məmmədova (Tomris), Gültac Əlili (Ərəbi), Gülnarə Əzizova (Qüdrət), Nərmin Əliyeva və Nigar Rüstəmova (Şöhrət), Cəbrayıl Cəbrayılov (arabadakı adam), həmçinin teatrın xor və balet artistləri iştirak edəcəklər.

Xatırladaq ki, aktrisa bu obrazı 2007-ci ildə Əməkdar incəsənət xadimi Oruc İzzətoğlunun quruluşunda da uğurla ifa edib.

Dünənki premyera öncəsi Xalq artisti Afaq Bəşirqızı jurnalistlərə müsahibə verib. Müsahibəsində Afaq xanım deyib:

"Mən çox istərdim ki, Cavanşir Quliyev öz doğma vətənində diqqət və qayğı ilə əhatə olunsun, dövlət başçımızın və müvafiq dövlət nümayəndələrinin diqqətində olsun və layiq olduğu yüksək dəyəri alsın. Dirijorumuz son dərəcə peşəkar, həddindən artıq diqqətli, xüsusi yanaşması olan və istedadlı sənətkardır. Bütün bu keyfiyyətlər Fəxrəddin bəyə çox yaraşır. Dirijorumuz məhz odur. Baletimiz öz gözəl rəqsləri və yüksək səviyyəli quruluşları ilə seçilir. Rəqs quruluşları Nigar xanıma məxsusdur. O, çox istedadlı baletmeysterimizdir. Əminəm ki, bu gün zalda heç kim darıxmayacaq. Əksinə, böyük bir bayram əhval-ruhiyyəsi hökm sürəcək. Bu gün hamımız sevinəcəyik. Arzu edirəm ki, gün o gün olsun — bütün teatr və incəsənət aləmi bugünkü gün qədər məsuliyyətli və sevincli olsun".

Qeyd edək ki, ARB televiziyasında yayımlanan və Fikrət Dəmirovun manyak obrazını canlandırdığı “8” serialı ilə bağlı bir məsələ gündəmə gəlmişdi. Serialın ilk bölümü qeyri-etik ifadələrə görə müəyyən səbəblərdən həm efirdə, həm də YouTube platformasında dayandırılmışdı. Xalq artisti bu barədə də fikrini bildirib:

"Bu, vəziyyətdən asılı olan məsələdir. Hikmət çox təbii, səmimi aktyordur, həm də olduqca istedadlı insandır. Mən onun “Alatava” layihəsinə də baxmışam, pərdəarxası qurduğu tamaşaları da izləyirəm. Ümumilikdə bu filmləri maraqla izləyirəm və onlara böyük rəğbət bəsləyirəm. Niyə? Çünki elə vəziyyətlər olur ki, insan emosiyalarını gizlədə bilmir. Bəzən istər-istəməz deyirsən: “Axı belə olmaz. Mən artıq boğaza yığılmışam. Mən də insanam, mən də qadınam. Ayıb olsun sənə! Utanmadın məni bu vəziyyətdə qoymağa?” Bu, aktyorun obrazdan irəli gələn reaksiyasıdır. Bəli, həmin səhnələrdə müəyyən ifadələr montaj edilə bilərdi. Amma bu gün tamaşaçıların əksəriyyəti “Eşref Rüya” serialına baxır. Orada Əşrəfin ən yaxın dostlarından biri qeyri-etik ifadə işlətdi və həmin hissə kəsilmədi. Niyə? Çünki real vəziyyət bunu tələb edirdi və həyatın içindən gəlirdi. Məhz buna görə mən bu mövqenin tərəfdarıyam. ARB-yə qarşı düzgün addım atılmadı. Ola bilər ki, montaj edən şəxs sənət adamı olduğu üçün həmin səhnəyə toxunmayıb. Xüsusilə qeyd etmək istəyirəm ki, rəssamımız Vüsalı teatrda tapdığımız üçün çox sevinirik. Qulamov onu təxminən 8 ay axtarmışdı. Vüsal son dərəcə məşğul sənətkardır. Qarabağ mövzusundan tutmuş, bir çox dəyərli əsərlərimizin səhnə quruluşlarını məhz o həyata keçirir".

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.01.2026)

Kübra Quliyeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bəzən bir insanın adı millətin taleyinə çevrilir. O ad çəkildikdə yalnız bir şəxs yox, bütöv bir ideya canlanır. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə — adı gələndə göz önünə yalnız bir insan yox, bir xalqın azadlıq mübarizəsi, istiqlal uğrunda döyüşü, müstəqillik düşüncəsi gəlir.

Bu gün azad Azərbaycan var. Lakin bu azadlığın bünövrəsi harada qoyuldu? Məhəmməd Əmin Rəsulzadə 1884-cü ilin 31 yanvarında Bakı quberniyasının Novxanı kəndində dünyaya göz açmışdır. Azərbaycanın ictimai-siyasi xadimi eyni zamanda cümhuriyyətin qurucularından biri, Azərbaycanın Rəyasət Heyətinin sədri olmuşdur. Vəfatı isə 1955-ci ilin 6 martına təsadüf edir.

Bir çoxları onu sadəcə Vikipediyanın ilk abzasında qeyd olunan məlumatlar qədər tanıyır. Halbuki…

1884-cü ilin 31 yanvarında Bakının Novxanı kəndində dünyaya gələn Məhəmməd Əmin, hələ gənc yaşlarında milli mübarizə yoluna qədəm qoydu. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə 71 illik ömürünün 40 ilini mühacirətdə, dəfələrlə həbsdə və sürgünlərdə keçirməsinə baxmayaraq daim azadlıq şüarları səsləyən, ilk dəfə milliyət və türkçülük anlayışını bir araya gətirmiş, basdığımız torpağı bizə Vətən deyə ərməğan etmiş və bu gün torpaq uğrunda can verən şəhidlərimizin daim mavi səmada dalğalandırdığı Azərbaycan bayrağını xanımı ilə birgə ilmək-ilmək işləmiş və müstəqilliyimizi əfəndilərə xitab edərək "Əfəndilər yarın cümhuriyyəti elan edirik" deyib elan etmişdir.

Hələ erkən yaşlarda təhsilini yarım qoyub siyasi fəaliyyətə keçmiş Rəsulzadə Fizuyat jurnalında, İrşad və Tərəqqi qəzetlərində siyasi azadlıqla bağlı məqalələr və elmi əsərlər nəşr etdirmişdir. Mövcud fəaliyyətindən dolayı dəfələrlə həbs edilən Rəsulzadə yaşadığı çətinliklərə baxmayaraq öz ideologiyasını irəli sürməkdən və yaymaqdan əsla boyun qaçırmamışdır. 1902-ci ildə o, “Müsəlman Gənclik Təşkilatı"nı yaratdı. O vaxt Azərbaycan hələ Çar Rusiyasının tərkibində idi və milli kimliyi açıq şəkildə müdafiə etmək təhlükəli idi. Amma o, susmadı. 1905-ci il inqilabından sonra Bakıda siyasi fəaliyyətini gücləndirdi və "Hümmət" təşkilatında sosialist ideyalarına yaxın dayansa da, tezliklə fərqli bir yol seçdi.

1911-ci ildə Osmanlıya gedərək İstanbulda "Müsavat" partiyasını qurdu. Bu partiya təkcə bir siyasi hərəkat deyildi. Bu, Azərbaycan xalqının ilk sistemli milli-azadlıq ideologiyasını formalaşdıran təşkilat idi. O vaxtadək Azərbaycan türkləri Çarın tabeliyində sadəcə bir etnik qrup kimi görülürdü. Lakin Rəsulzadənin ideyası bunu dəyişdirdi: Azərbaycanlılar yalnız bir xalq deyil, azad yaşamağa layiq olan bir millətdir.

1918: Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti və Bayraq

1918-ci il 27 may tarixində Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin rəhbərliyi və Fətəli xan Xoyskinin, Nəsib bəy Yusifbəylinin, Xəlil bəy Xasməmmədovun böyük təşəbbüsü ilə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti elan edilmiş, tarixi müstəqilliyimiz yolunda ilk addım atılmışdır. 1918-ci ilin 28 mayında Rəsulzadənin ideaları gerçəyə çevrildi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (AXC) elan olundu.

Bu, təkcə Azərbaycanın deyil, bütün Şərqin ilk demokratik respublikası idi. O dövr üçün bu, inanılmaz bir hadisə idi: bir müsəlman ölkəsi demokratik əsaslarla idarə ediləcək, xalqın seçdiyi parlament fəaliyyət göstərəcək, kişilərlə yanaşı qadınlara da seçki hüququ veriləcəkdi. Avropa ölkələrindən belə əvvəl!

Azərbaycan Demokratik Respublikasının elan edilməsinin 35ci ilini qeyd edən zaman Rəsulzadənin çıxışından:

İstiqlal elanı üzərinə qurulan milli Azərbaycan Hökuməti, az zamanda məmləkətdə çox böyük işlər gördü. 100 ildən bəri əsgərlikdən mən edilən Azərbaycanda bir ordu yaratdı. Çarlıq zamanında dövlət idarəsinə yaxın buraxılmayan Azərbaycanlılardan zabit və əmniyyət qüvvələri vücuda gətirdi. Sosial sahədə əsaslı islahata girişdi. Kəndlilərə torpaq vermək üçün qanunlar hazırladı. Fəhlələrin haqlarını qorumaq üçün tədbirlər aldı.

Xalqı öz ana dilində oxutmağa başladı. Türkcəni dövlətin rəsmi dili elan etdi. Orta və ali məktəblər açdı. Qərbi Avropa demokrasiyaları tipində, xalq nümayəndələrinə cavabdeh bir hökumət üsuli-idarəsi yaratdı. 

Hakimiyyət milli məclisin əlində idi. Parlamentdən etimad almadıqca heç bir hökumət iş başında qala bilməzdi. Məmləkətdə tam bir azadlıq vardı. 

""Vətəndaşlar! Üç rəngli İstiqlal bayrağını döşlərində gəzdirən buradakı Vətən ayrısı bizlərdən, orada hər türlü (formada) qorxu və təhdid altında qəlbləri istiqlal eşqi ilə çırpınan azadlıq ayrısı sizlərə candan salamlar göndərir, 28 Mayıs istiqlal qurbanlarının əziz ruhları hüzurunda hörmətlə əyilir və hər iki tərəfi birləşdirən milli böyük həsrəti şairin deyişi ilə dilə gətirirəm:

Sən bizimsən, bizimsən durduqca bədəndə can, Yaşa, yaşa, çox yaşa, ey şanlı Azərbaycan!"

Bu sözləri ilə qəlbləri fəth edən ulu öndər fəailyyətini ilk olaraq təhsil sahəsinə yönəltmiş,ilk dəfə müstəqil əlifbadan istifadə edilməsinə icazə verilmişdir.

O gün Azərbaycan bayrağı ilk dəfə Bakıda dalğalandı. Üç rəngli bayraq — türklük, islamçılıq və çağdaşlıq ideyalarının birləşməsi idi.

Rəsulzadə o məşhur sözlərini məhz həmin günlərdə dedi:

"Bir kərə yüksələn bayraq, bir daha enməz!"

Rəsulzadə üçün bayraq təkcə bir rəmz deyildi. Bayraq bir xalqın öz varlığını tanıması, onun ideoloji gücünün ifadəsi idi. Üçrəngli bayrağın mənası dərin idi:

• Mavi rəng — Türklük

• Yaşıl rəng — İslam

• Qırmızı rəng — Müasirlik, inkişaf və azadlıq

O, öz gündəliyində bayraq haqqında  yazırdı ki, öz milliyyətini və dinini bilməyən xalq ayaqda qala bilməz, şəhidini unudanın torpağı Vətən olmaz. Tarix boyu hələ Göytürk dövlətindən bu yana mavi rəng türkçülüyü simvolizə etmişdir.Mavi rəngin ardından gələn qırmızı şəhid qanına işarə olmuş və ən sondakı yaşıl rəng islamı dayaq tutan ölkə olmağımızı simvolizə etmişdir.Hətta, o zaman yaxınlarından bir kəsin (adı qeyd olunmur) yaşıl rəngin ən sonda gəlməsinin səbəbini soruşmasına Rəsulzadə öz qeydlərində yazır ki:

"Qoy, bizim türkçülüyümüz və türk qanından olan şəhadətimiz islamı özünə dayaq bilsin.Lakin, biz dini yox dünyəvi dövlətik".

Rəsulzadə bilirdi ki, azadlıq yalnız qılıncla qazanılmır. Azad olmaq üçün, ilk növbədə, insanların içindəki köləlik hissi yox olmalıdır. Əgər insanlar özlərini əsir kimi hiss edirsə, onların başında kim olursa olsun, yenə də azad olmayacaqlar.

Ona görə də müstəqillik qazanmaq yetərli deyil. Müstəqilliyi yaşatmaq lazımdır.

Lakin tarix amansız idi.

AXC-nin Süqutu və Rəsulzadənin Mücadiləsi

1920-ci ilin aprelində Qızıl Ordu Bakıya daxil oldu. Azərbaycan Sovet İttifaqına qatıldı və müstəqillik arzusuna son qoyuldu. Rəsulzadə isə bu dövrdə də mübarizədən əl çəkmədi. O, həbs edildi, lakin Leninin göstərişi ilə azadlığa buraxıldı və Moskvaya aparıldı.

SSRİ bilirdi ki, Rəsulzadə güclü bir siyasi fiqurdur və ondan Sovet Azərbaycanı üçün istifadə edə bilər. Amma Rəsulzadə heç vaxt bolşevik rejiminə xidmət etmədi. 1922-ci ildə gizlicə Moskvadan qaçaraq Avropaya yollandı. Ömrünün qalan hissəsini mühacirətdə keçirdi, lakin Azərbaycan davasını bir an da unutmadı.

Türkiyədə, Almaniyada, Polşada, İranda, Fransada Azərbaycan mühacirət hökumətinin əsas siması oldu. 1949-cu ildə Ankarada Azərbaycan Kültür Dərnəyini təsis etdi və ömrünün sonuna qədər Azərbaycanın müstəqilliyi üçün çalışdı.

1955-ci ilin martında Rəsulzadə Ankarada vəfat etdi. Azərbaycan torpağına qayıda bilmədi. Lakin onun fikirləri 1991-ci ildə gerçək oldu – Azərbaycan yenidən müstəqilliyini elan etdi və üçrəngli bayraq yenidən yüksəldi.

Bu gün ondan bizə xatirə olaraq Novxanıda hal-hazırda baxça kimi fəaliyyət göstərən evi, heykəli, xatirələrini qeyd etdiyi gündəliyi və əsərləri qalmışdır.

Bu gün artıq Rəsulzadənin anadan olmasından 142 il ötür. Rəsulzadənin adını çəkmək bəziləri üçün çətin olsa da, tarix onu unutmadı. Çünki o, təkcə bir lider deyildi. O, bir millətin düşüncəsi, bir xalqın azadlıq ruhu idi.

Ey öndər, bizlərə ərmağan etdiyin Vətənə sahib çıxacağımıza və əmanətinə gözümüz kimi baxıb səni əsla peşman etməyəcəyimizə ümidlərim hələ də, yaşayır.Biz səni və sənin ruhunun əziz xatirələrini qanımızın hər damlasında, sonuncu nəfəsimizə qədər yaşadacağıq.

Nurlar içində yat!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.01.2026)