Gəncədə V Kitab Sərgisinin açılış mərasimi keçirilib. Kitabın, mütaliənin və mütaliə mədəniyyətinin təbliğinə xidmət edən sərgi nəşriyyatları, müəllifləri və kitabsevərləri bir araya gətirib.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki, açılış mərasimində Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin Azərbaycan dili və ədəbiyyatı siyasəti şöbəsinin müdiri Vasif Qurbanzadə, Gəncə Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı Niyazi Bayramov, Hədəf Şirkətlər Qrupunun icraçı direktoru, Azərbaycan Nəşriyyatlar Assosiasiyasının İdarə Heyətinin sədri, yazıçı, dosent Şəmil Sadiq və Gəncə-Daşkəsən Regional Mədəniyyət İdarəsinin rəisi Nail Məmmədov iştirak ediblər.

 

Sərgi çərçivəsində ziyarətçilərə müxtəlif nəşriyyatların kitabları ilə tanış olmaq, müəlliflərlə görüşmək və ədəbi müzakirələrdə iştirak etmək imkanı yaradılıb. Tədbir Gəncənin mədəni həyatında kitab və mütaliə ənənələrinin təşviqi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Açılış mərasimi musiqi proqramı ilə də yadda qalıb. Royal Musa və Azərbaycan Milli Konservatoriyasının tələbəsi Fatimə Azərqızı çıxış edərək tədbir iştirakçılarına musiqi töhfələrini təqdim ediblər.

Qeyd edək ki, V Gəncə Kitab Sərgisi kitabsevərlərin, müəlliflərin və nəşriyyat nümayəndələrinin görüş platforması olmaqla yanaşı, cəmiyyətdə mütaliə mədəniyyətinin inkişafına və kitaba marağın artırılmasına xidmət edir.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.11.2026)

“İrəvandakı Göy məscidin tarixi-mədəni və dini kimliyinin qorunması beynəlxalq mədəni irsin mühafizəsi prinsiplərinin tələbidir. Azərbaycanın İşğaldan Azad Edilmiş Ərazilərindəki Tarix və Mədəniyyət Abidələrini Müdafiə Təşkilatı İctimai Birliyi İrəvan şəhərində yerləşən Göy məscidin mərasim zalına erməni şairi Yeğişe Çarentsinin adının verilməsi və həmin məkanda onun büstünün yerləşdirilməsinin nəzərdə tutulması ilə bağlı narahatlığını bildirir. Hesab edirik ki, tarixi dini abidələrin daxilində həyata keçirilən bu kimi təşəbbüslər onların ilkin təyinatı, tarixi funksiyası və mədəni mənsubiyyəti baxımından ciddi elmi və ictimai müzakirə tələb edir.”

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki, bu barədə Azərbaycanın İşğaldan Azad Edilmiş Ərazilərindəki Tarix və Mədəniyyət Abidələrini Müdafiə Təşkilatı İctimai Birliyinin AZƏRTAC tərəfindən yayılan bəyanatında qeyd olunub.

 

Bildirilib ki, hər bir tarixi abidənin qorunması yalnız onun memarlıq quruluşunun saxlanılması ilə məhdudlaşmamalı, həm də həmin abidənin yaranma tarixinə, dini mahiyyətinə, ilkin funksiyasına və tarixi kimliyinə hörmət edilməsini əhatə etməlidir.

“XVIII əsrdə İrəvan xanı Hüseynəli xanın hakimiyyəti dövründə inşa edilmiş Göy məscid Azərbaycan xalqının tarixi-mədəni və dini irsinin mühüm memarlıq nümunələrindən biridir. Məscid İrəvan şəhərinin tarixi memarlıq simasında, bölgənin müsəlman əhalisinin dini və ictimai həyatında mühüm yer tutmuşdur. Onun tarixi İrəvan xanlığının siyasi, sosial və mədəni mühiti ilə sıx bağlıdır. Göy məscidin mərasim zalına başqa bir mədəniyyət xadiminin adının verilməsi və orada büstünün yerləşdirilməsi təşəbbüsü abidənin dini təyinatı və tarixi-memarlıq bütövlüyü baxımından qiymətləndirilməlidir. Söhbət konkret bir ədibin ədəbi irsinin tanınmasına qarşı çıxmaqdan getmir. Yeğişe Çarentsinin ədəbi fəaliyyətinə və yaradıcılığına ehtiram göstərilməsi üçün müxtəlif mədəni məkanlar mövcuddur. Lakin dini ibadət abidəsinin tarixi funksiyasına və memarlıq-mədəni kimliyinə uyğun olmayan memorial təşəbbüslərin həyata keçirilməsi məqsədəuyğun hesab edilə bilməz. Xüsusilə qeyd edirik ki, Göy məscidin bərpasında İran tərəfinin iştirak etməsi, maliyyə və texniki dəstək göstərməsi onun tarixi mənsubiyyətinin müəyyənləşdirilməsi üçün yeganə meyar ola bilməz. Abidənin tarixi kimliyi onun inşa edildiyi dövr, sifarişçisi, yerləşdiyi tarixi-mədəni mühit və memarlıq xüsusiyyətləri əsasında elmi şəkildə araşdırılmalıdır. Bərpa prosesində iştirak edən tərəflərin rolu ilə abidənin tarixi mənsubiyyəti bir-birindən fərqləndirilməlidir. Mədəni irsin qorunması sahəsində beynəlxalq sənədlər də bu məsələyə məsuliyyətli yanaşmanı tələb edir. 1954-cü il Haaqa Konvensiyası silahlı münaqişə zamanı mədəni sərvətlərin qorunmasının hüquqi əsaslarını müəyyən edir. 1972-ci il UNESCO Konvensiyası isə mədəni və təbii irsin müəyyənləşdirilməsi, mühafizəsi və gələcək nəsillərə ötürülməsi sahəsində dövlətlərin öhdəliklərini təsbit edir. ICOMOS-un Venesiya Xartiyasında əksini tapan autentiklik, tarixi dəyər və abidələrin qorunması prinsipləri də bu baxımdan mühüm metodoloji əhəmiyyət daşıyır. Biz hesab edirik ki, tarixi abidələrin istifadəsi və təqdimatı zamanı onların ilkin funksiyasını və mədəni kimliyini arxa plana keçirən yanaşmalardan çəkinmək lazımdır. Dini abidələr müxtəlif xalqların tarixi yaddaşının, mənəvi dəyərlərinin və mədəni özünəməxsusluğunun daşıyıcılarıdır. Onların siyasi, ideoloji və ya başqa məqsədlərlə istifadə edilməsi cəmiyyətlər arasında qarşılıqlı etimadın formalaşmasına xidmət etmir.

Qeyd etmək istərdik ki, Azərbaycan xalqının Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yerləşən dini-mədəni irsinə münasibətdə də eyni prinsiplərin tətbiq olunması vacibdir. İşğal dövründə məscidlərə, qəbiristanlıqlara və digər dini-memarlıq abidələrinə vurulmuş ziyan mədəni irsin qorunmasının nə qədər mühüm məsələ olduğunu bir daha göstərir. Azərbaycan dövləti işğaldan azad edilmiş ərazilərdə tarixi və dini abidələrin bərpası, mühafizəsi və gələcək nəsillərə çatdırılması istiqamətində tədbirlər həyata keçirir. Mədəni irsin qorunması bütün dövlətlər üçün eyni məsuliyyət və obyektiv meyarlar əsasında həyata keçirilməlidir. Yuxarıda qeyd olunanları nəzərə alaraq, təşkilatımız:

* Ermənistan və İran tərəflərini İrəvandakı Göy məscidin tarixi mənsubiyyətinə, dini təyinatına və Azərbaycan xalqının mədəni irsi ilə bağlılığına hörmətlə yanaşmağa çağırır;

* Məscidin mərasim zalına Yeğişe Çarentsinin adının verilməsi və orada büstünün yerləşdirilməsi təşəbbüsünün tarixi abidənin ilkin funksiyası və autentikliyi baxımından yenidən nəzərdən keçirilməsini zəruri hesab edir;

* Göy məscidin tarixi-memarlıq xüsusiyyətlərinin, ilkin dini funksiyasının və tarixi kimliyinin qorunmasını tələb edir;

* UNESCO, ICOMOS və digər beynəlxalq mədəni irs qurumlarını Göy məscidin tarixi-mədəni kimliyinin qorunması məsələsinə diqqət yetirməyə çağırır;

* Tarixi və dini abidələrin siyasi və ideoloji məqsədlərdən kənar saxlanılmasının, onların mənsubiyyətinə və ilkin təyinatına hörmət edilməsinin regional mədəni əməkdaşlıq və etimad mühiti üçün mühüm şərt olduğunu bəyan edir.

Bir daha vurğulayırıq ki, tarixi abidələr ayrı-ayrı siyasi maraqların deyil, bəşəriyyətin ortaq yaddaşının daşıyıcılarıdır. Onların qorunması tarixi həqiqətə, elmi obyektivliyə və mədəni müxtəlifliyə hörmət əsasında həyata keçirilməlidir. Tarixi irsin qorunması onun yalnız divarlarını deyil, yaddaşını, kimliyini və mənəvi mahiyyətini də qorumaq deməkdir”, - deyə bəyanatda vurğulanıb.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.11.2026)

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Sovet dönəmindən sonrakı ilk illərdə ölkədəki kitab mağazalarının kapitalizm cəmiyyətinin tələblərinə uyğun baqqal mağazalarına çevrilməsi prosesi artıq arxada qalıb, xüsusən, 2000-lərin əvvəllərindən ölkədə yeni kitab epoxası başlayıbdır. Paytaxtda bir-birindən gözəl kitab evləri açılır, bu prosesin bölgələrə də sirayət etməsi isə daha təqdiredici fakt kimi kitabsevərləri sevindirir.

 

Noyabr ayı.

Bomboz hava.

Amma işıq dolu, rəngbərəng bir məkan.

Bura Sumqayıt şəhərindəki “Manifest” kitab evidir. Eksteryer və interyer dizaynı, çoxfunksionallığı, rahatlığı ilə Bakıdakı Xaqani bağındakı füsünkar Bakı Kitab Mərkəzini, eləcə də Avropanın böyük şəhərlərində gördüyümüz anoloji məkanları xatırladan bu ünvanda yazıçı Varislə görüş keçirilir.

Moderator Könül Bəkirova kitablar barədə geniş bilgilər verir, yazıçı ümumən ədəbiyyat barədə, öz yaradıcılığı barədə danışır, sual-cavab prosesi bu xoş atmosferi bir qədər də canlandırır, görüşə qatılan hər kəs nəsə yeni bir şey öyrənir, maraqlandığı hansısa sualına cavab tapır.

2024-cü ilin 29 dekabr tarixindən rəsmi fəaliyyətə başlayan “Manifest” kitab evinin əsas məqsədi mütaliə mədəniyyətini təşviq etmək, oxucular arasında ünsiyyət və fikir mübadiləsi üçün əlverişli mühit yaratmaq, eyni zamanda Sumqayıt şəhərinin mədəni həyatına töhfə verməkdir.

Kitab evinin direktru Rüfət Mahiroğlundan öyrənirik ki, “Manifest”in nəzdində həm uşaqlar, həm də böyüklər üçün nəzərdə tutulmuş iki kitab klubu fəaliyyət göstərir. Klublar çərçivəsində hər ay bir kitab seçilir, klub üzvləri həmin əsəri oxuyur, daha sonra isə təşkil olunan müzakirə günündə kitabın məzmunu, ideyaları və yaratdığı təəssüratlar ətrafında fikir mübadiləsi aparırlar. Bu isə mütaliəyə marağı direktivlər üzərində qurmayaraq daha interaktiv yollar seçməyin üstünlüyünü göstərir.

Kitab evinin qapıları daim giriş-çıxışlıdır, gənclik şəhərinin sakinləri böyük maraqla bu ünvana üs tuturlar. Rahat masada əyləşib gözəl ortamda kofe içərək kitab vərəqləmək bir ayrı zövq yaşadır.

Kitab evinin məqsəd və məramlarında tək kitab mağazası kimi – alqı-satqı obyekti kimi fəaliyyət göstərmək deyil, bir mənəviyyat ünvanı olaraq tanınmaq dayanır, bu da günümüzdə olduqca əhəmiyyətlidir.

Yazıçı Varislə görüş nəzərdə tutulduğu 2 saatdan da çox uzanır, tədbirə qatılanlar üzlərində razılıq ifadəsi kitab evini tərk edirlər. Personal isə dərhal növbəti tədbirin hazırlığına başlayır. Növbəti qonaqlar Dünya Quliyeva və Raqif Raufoğlu olacaqlar.

Qonaqlı-qaralı “Manifest” günümüzdəki kitab sevgisinin manifestini davamlı şəkildə yazmaqdadır.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.11.2026)

 

 

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Quzeyli Güneyli Azərbaycanımızın aşıq ədəbiyyatı çoxşaxəlidir, zəmngindir. Bu günə anım günü təsadüf edən güneyli Aşıq Hüseyn Cavan barədə danışacağıq.

 

Aşıq Hüseyn Əliyev (Cavan) 1916-cı ildə Qaradağ mahalının Uti kəndində anadan olub. Atasının vəfatından sonra anası Zöhrə ilə birlikdə Şimali Azərbaycana köçüblər. Bir müddət Ağcabədinin Şərəfxanlı kəndində, daha sonra isə Dəliməmmədli şəhərində yaşayıblar. 1927-ci ildən Aşıq Ələsgərin qardaşı oğlu Aşıq Musanın şagirdi olub. 1938-ci ildə SSRİ-dən sürgün olunub və Təbrizdə yaşayıb.

1934-cü ildən şeir yazsa da, poetik yaradıcılığa əsasən 1941-ci ildən başlayıb. Özünə "Cavan" təxəllüsü götürüb. İlk şerləri: "Gül Azərbaycan", "Oyan, vətəndaşım", "Ana vətən", "Oktyabr" və digərləri Təbrizdə nəşr olunan "Vətən yolunda" qəzetində dərc olunub.

21 Azər hərəkatında iştirak edib. 1945-ci il noyabrın 20-də Təbrizdə Ərk teatrında Azərbaycan Xalq Konqresi fəaliyyətə başlayıb. Hüseyn Cavan da Azərbaycan Xalq Konqresində nümayəndə kimi iştirak edib. 1945-ci il dekabrın 21-də Azərbaycan Milli Hökuməti qurulub. 1946-cı ilin mart ayında milli-demokratik hərəkatda iştirak etdiyi üçün "21 Azər" medalı ilə təltif olunub.

Eyni ayda Təbrizdə Təbriz Dövlət Filarmoniyası təşkil olunub. Aşıq Hüseyn Cavan filarmoniyada direktor müavini təyin olunub. Onun rəhbərliyi ilə filarmoniyada aşıqlar ansamblı yaradılıb. 1946-cı il dekabrın 5-də Miyanə istiqamətində hücum edən şah qoşunları Qulam Yəhyanın rəhbərlik etdiyi fədailər tərəfindən dayandırılıb.

Bundan sonra Azərbaycanın müxtəlif ərazilərindən insanlar silahlanmaq və şah qoşununa qarşı mübarizə aparmaq üçün Milli Hökumətə müraciətlər etməyə başlayıblar. Nəticədə Mir Cəfər Pişəvərinin rəhbərliyi ilə Müdafiə Komitəsi qurulub. Komitənin ilk işi Təbrizdə hərbi vəziyyət elan edib, "Babək" adlı könüllü dəstələr qurmaq olub. Könüllü dəstələrə ilk etapda 600 nəfər üzv olub. Bundan sonra Pişəvəri yenidən hərbi dəstək üçün Sovet İttifaqına müraciət edib. Lakin bu istəyi də cavabsız qalıb.

 

1946-cı il dekabrın 11-də Azərbaycan Əyalət Əncüməni qan tökülməsinin qarşısını almaq məqsədilə Qızılbaş Xalq Qoşunlarına və fədai qüvvələrinə şah qoşunlarına qarşı müqavimət göstərməmək və döyüş meydanlarını tərk etmək haqqında qərar verib. Elə həmin gündən etibarən İran ordusu iri şəhərlərə girməzdən əvvəl bu şəhərlərdə ərbabların quldur dəstələri eləcə də mülki geyimli jandarmalar qırğınlar törətməyə başlayıblar.

1959-cu ildə Moskvada keçirilən Azərbaycan ədəbiyyatı və incəsənəti ongünlüyündə Aşıqlar dəstəsinin bədii rəhbəri olub. SSRİ tərəfindən "Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif olunub. 1967-ci ildə Azərbaycan SSR Əməkdar Mədəniyyət İşçisi fəxri adını alıb.

Müxtəlif vaxtlarda Bakıda "Azadlıq mahnıları", "Aşığın arzuları", "Şerlər", "Sədəfli saz", "Qoşmalar", "Şerlər", "Danış telli sazım", "El aşığı", "Bahar kimi" adlı kitabları nəşr olunub. 1985-ci il noyabrın 14-də vəfat edib və Kəhrizli kəndində dəfn olunub.

 

Kitabları

1. Azadlıq mahnıları

2. Aşığın arzuları

3. Şerlər

4. Sədəfli saz

5. Qoşmalar

6. Şerlər

7. Danış telli sazım

8. El aşığı

9. Bahar kimi

 

Allah rəhmət eləsin!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.11.2026)

Millət vəkili, Milli Məclisin İctimai birliklər və dini qurumlar komitəsinin sədri Fazil Mustafa Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər birliklərinin üzvü, Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin kafedra müdiri, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Salatın Əhmədliyə 70 illik yubileyi münasibətilə təbrik məktubu ünvanlayıb.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki, təbrik məktubunda yubilyarın elmi-pedaqoji fəaliyyəti, ana dilimizin zənginliklərinin öyrənilməsi, milli-mənəvi irsimizin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi sahəsində xidmətlərinə vurğu edilib.

Fazil Mustafa Salatın Əhmədlinin 2024-cü ildə işıq üzü görmüş “Ağstafa-Qazax bölgəsinin izahlı dialektoloji sözlüyü” kitabını xüsusi vurğulayaraq bu əsərin xalqımızın tarixi yaddaşının, dünyagörüşünün və mənəvi-mədəni özünəməxsusluğunun yaşadılması baxımından da önəmli olduğunu bildirib:

“Dialekt və şivələr dilimizin yerli özəllikləri ilə birgə, xalqımızın dünyagörüşünü, tarixi təcrübəsini, məişət mədəniyyətini və mənəvi yaddaşını da yaşadır. Hər bir unudulmaqda olan sözün qeydə alınması, əslində, milli yaddaşımızın bir parçasının qorunması deməkdir”.

Komitə sədri milli mədəniyyətin davamlılığında yaradıcı ziyalıların, ictimai təşəbbüslərin və vətəndaş cəmiyyətinin mənəvi məsuliyyətinə də diqqət çəkib. Bildirib ki, yerli dil və folklor irsinin toplanması, sistemləşdirilməsi və təbliği milli kimliyimizin qorunmasına, nəsillərarası mənəvi varisliyin möhkəmlənməsinə xidmət edir.

Fazil Mustafa yubilyara ünvanladığı xoş arzularında onun ictimai, yaradıcı fəaliyyətinin və sözə bağlılığının bundan sonra da milli-mədəni irsimizin öyrənilməsinə dəyərli töhfələr verəcəyinə inamını ifadə edərək, yeni kitablar və yaradıcılıq uğurları arzulayıb.

 

 “Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.11.2026)

 

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Bu günə təsadüf edən əlamətdar hadisələri diqqətinizə çatdırırıq:

14 noyabr. Diabetlə mübarizə günü

ÜST-ün məlumatına görə, 2000-ci ildə dünyada 150 milyon diabet xəstəsi olub. Diabet - dünyanı bürüyən bəladır desək, əsla yanılmarıq. Diabet, xərçəng və ürək xəstəlikləri – inkişaf etmiş ölkələrdə insan ölümlərinin 90 faizi bu səbəblərdəndir. 1991-ci ildən World Diabetes Day qeyd edilir. Bəs niyə 14 noyabrda? Çünki bu gün insulin harmonunu kəşf etmiş kanadalı fizioloq Frederik Bantinqin doğum günüdür. Bantinqin uşaqlıq dostu diabet xəstəliyindən vəfat etmişdi, Bantinq də bu bəlanın dərmanını tapmağı özünə söz vermişdi. 1922-ci ilin yanvarında o, diabetdən əziyyət çəkən 14 yaşlı uşağın bədəninə insulin inyeksiyası yeridib onu xilas edərək tarixdə bir ilkə imza atdı. Bu kəşf sonradan milyonlarla insanın xilasına çevrildi. Bantinq insulinə görə Nobel mükafatına da layiq görüldü.

Diabet – düzgün olmayan həyat tərzinin nişanəsidir, qaçın bunlardan, hərəkətsizlik, qeyri-sağlam qidalanma heç vaxt sizin müşayiətçiniz olmasın.

 

14 noyabr. Beynəlxalq loqoped günü

Loqoped-defektoloq peşəsi nitqi qüsurlu insanların bu qüsurunu aradan qaldırmağa çalışan insanları əhatə edir. Loqoped ixtisası dar çərçivəyə sığmaz, o təkcə nitqdəki qüsurları yox etmir, eləcə də nitqi pozan bütün defektlərlə mübarizə aparır, səsin batması, tembrinin və tempinin vəziyyəti, sinirlə bağlı nitq pozğunluqlarının aradan qaldırılması, qeyri-səlist danışıq və s. loqopedin müdaxilə dairəsindədir.

Ortofoniya – loqopediya termini 1928-ci ildə Fransada meydana gəlib, Süzanna Borel-Mezoni xanımın sayəsində. O, Fransada nitqin reabilitasiyası xidmətini yaradıb və bu terminlə öz mütəxəssislərini adlandırıb. Nitq korreksiyası çox vacibdir, xüsusən ictimai xadimlər, siyasətçilər, mədəniyyət xadimləri bu cəhətdən tam qüsursuz olmalıdırlar. Gərəkli işlə məşğul olan loqopedləri təbrik edək gəlin.

 

14 noyabr. “Gərginlikdən çıx və parılda” günü

Buyururlar ki, bu gün gərəkdir ki, bütün problemlərini, dərd-sərini unudub, gərginlikdən çıxıb xoşbəxtlikdən parıldayasan. Məsələn, bağı olan bağa, olmayan parka, bulvara gedə bilər, dincələr, rahatca nəfəs alar. İnsan içindəki qaramatı tökəndə üzü də parıldayır, biləsiniz.

Bir dəfə bir dostum dedi ki, “Metroda, küşədə, marketdə - harda oldumsa insanların simalarına baxıb bircə gülümsəyən insan görə bilmədim, hamının üz-gözündən zəhər yağırdı”. Gündəlik problemlər hamımızı üzür, dünyanın ancaq əzab-əziyyətini, möhnətini görə bilirik. Təqvim yazıq da deyir ki, ay adam, bir ilin bir günündə barı bu problemlərini libas kimi soyunub əynindən at, barı bircə gün xoşbəxt yaşa, sabah yenidən yapışarsan o libasından.

 

14 noyabr. Böyük Hegel heç bilirsiniz nə deyib?

Cərrahi əməliyyatlar üzrə tibb bacılarının günüdür. Ukraynada üzümçülük və üzümçü günü, Rusiyada sosioloq günü, Hindistanda Bal Divas, yəni uşaqlar günü, Estoniya, Norveç və Finlandiyada atalar günü, Cənubi Sudanda ahıllar günü, Kolumbiyada qadınlar günü, Britaniyada şam yeməyində isti bir şeylər yemək günü, Almaniyada yeni il postu ərəfəsində ənənəvi iki günlük milli matəm günü, ən nəhayət ABŞ-da acılı quakamole günüdür. Amerikasevənlər və mətbəxsevənlərin “bu nə mənədir” sualını eşitdim, cavablandırıram. Quakamole – avakadonu əzib onu qırmızı soğan, bibər, keşniş, laym şirəsi və duzla qarışdırmaqdan alınan bir yeməkdir.

14 noyabr məshəti türklərinin qara tarixidir. 1944-cü ilin həmin günündə Stalin 100 mindən çox məhsəti türkünü Gürcüstandakı doğma torpaqlarından Orta Asiyaya sürgün elətdirib. 1918-ci ilin bu günündə Pavlik Morozov adlı sovet pioneri doğulub, öz atasına qarşı ideologiya naminə satqınlıq edən bu şəxsi sovet təbliğatı uzun illər məktəblilərə örnək kimi sırıyıb.

Uşaqlıqda ən sevdiyim qəhrəman Çirtdanla yanaşı damda yaşayan Karlson olub. Hətta bəzən pəncərə qarşısında durub bu cizgi filmi  qəhrəmanının indicə propellerlərini vızıldada-vızıldada  uçub gələcəyini də gözləmişəm. 1907-ci ilin bu günündə həmin o Karlson obrazını yaradan isveç yazıçısı, xanım Astrid Lindqren dünyaya gəlib; 1889-cu ildə ən böyük hindistanlı adını almış siyasətçi, Hindistanın ilk baş naziri Cavaharlal Neru doğulub.

Yuxarıda qeyd etmişdik ki, bu gün almanlar matəm gününü qeyd edirlər. Təqvimdə bunu yeni il qabağı postla əlaqələndirirlər. Təqribən, bizim qara çərşənbələrimiz kimi. Amma mənim düşüncəmə görə, alman boşuna matəm eləməz, buna köklü səbəb lazımdır. Bəlkə bu? 1831-ci ilin 14 noyabrında Qeorq Vilhelm Fridrix Hegel – böyük alman filosofu, sistemləşdirilmiş dialoq təliminin banisi, obyektiv idealizmin təkrarsız nümayəndəsi haqq dünyasına qovuşub. 1716-cı ilin 14 noyabrında isə Leybnits – böyük alman filosofu, riyaziyyatçısı, dilçisi, məişətin bölünməz ibtidai elementləri əsasında sülh konsepsiyasının müəllifi dünyadan köç edib.

Mən özümü necə saxlayım ki, böyük Hegeldən bir neçə dillər əzbəri olmuş kəlam səsləndirməyim?

İnsan öz əməllərinin tərənnümüdür;

Xoşbəxtliyin sirri-insanın "MƏN" dairəsindən çıxa bilmə bacarığındadır;

 İnsan azadlıq üçün tərbiyə olunur;

Hər xalq öz hökmdarına layiqdir;

Sürətlə öz siyasi süqutuna yaxınlaşan xalqın taleyini yalnız dahi şəxs dəyişə bilər.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.11.2026)

 

 

Muxtar Respublika Kitabxanasının iş saatları tələbələrin tələbatına uyğun olaraq yeniləndi

 

Fariz Əhmədov,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Naxçıvan təmsilçisi

 

Mədəniyyət beşiyi olanNaxçıvan Muxtar Respublikasında kitab sevgisinin barometri olaraq kitabxanalara olan kütləvi marağı göstərə bilərik.

 

Naxçıvan Muxtar Respublika Kitabxanası buna qədər saat 20:00-a kimi fəaliyyət göstərirdi. Lakin son dövrlər kitabxanaya müraciət edən oxucuların, xüsusilə də tələbələrin sayı xeyli artmışdı. Tələbələrin dərs saatlarından sonra, eləcə də imtahan və sessiya dövrlərində kitabxanadan rahat istifadə etmək istəyi iş rejiminin dəyişdirilməsini zəruri etmişdi.

Bu səbəbdən də Naxçıvanın Mədəniyyət Nazirliyi lazımi korrektələr etdi, noyabrın 13-dən etibarən Naxçıvan Muxtar Respublika Kitabxanası bazar ertəsi istisna olmaqla, şənbə və bazar günləri saat 09:00-dan 21:00-dək, digər günlər isə saat 09:00-dan 22:00-dək fəaliyyət göstərir.
Yeni iş saatlarının müəyyənləşdirilməsi oxuculara kitabxanadan uzun müddət istifadə etmək, xüsusilə də gənclərə və tələbələrə kitabxana xidmətlərindən daha rahat yararlanmaq imkanı yaradacaq, kitabxana müasir informasiya və mədəniyyət mərkəzi kimi fəaliyyətini gücləndirəcəkdir.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.11.2026)

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Şeir saatı” rubrikasında bu gün sizlərə şair Ramil Mərzilinin şeirləri təqdim edilir.

 

Ramil MƏRZİLİ

 

AĞRİNİN ŞƏKLİ

 

Bir dözüm də görmədim

Ruhumda dözüm kimi.

Ümidlərim qaraldı,

Yanmadı közüm kimi...

 

Taqətini əzdirən,

Öz-özünü bezdirən,

Başdaşını gəzdirən

Görmədim özüm kimi...

 

Elə ki qəlb aldanar,

Cismin ruhunu danar.

Baxışlarım tapdanar

Yollarda izim kimi…

 

Göz yaşlarım yorula,

Kirpiyimdən ayrıla.

Bu yollar da sıyrıla,

Qanaya dizim kimi...

 

Arzuların öldümü

Ağzımda sözüm kimi?!

Sevmədi kimsə məni

Anam, ya qızım kimi...

 

 

***

 

Elə bilmə sənsiz ömür asandı,

Nə "qızıl teşt, nə də qızıl taxt" ola.

Ruhum səni arzulayır haçandı,

Sənlə birgə darıxmağa vaxt ola,

Mən darıxam, sən yüz yerə yozasan...

 

İlk nəfəsdən son nəfəsə aparar,

Ömür yolu başdan sona kədərdi.

Bir gün gələr, ruhun fəryad qoparar

Baxarsan ki, gördüklərin hədərdi,

Mən öləndə batacaqsan yasa sən...

 

Bir kəpənək qanadından asılıb

Yol gedəsən ürəyinin dincinə.

Yanağının çuxuruna qısılıb

Gülüş qona dodağının küncünə,

Bir baxışın ilğımında azasan...

 

Ömür nədir? "Keçmiş"lərlə "gələcək",

"Ölüm-qalım" oyununda zərin yox.

Duyğuların tüğyan edər beləcə,

Görsən əgər sığınmağa yerin yox,

Öz əlinlə məzarını qazasan...

 

 

HƏSRƏT BÜRÜYÜB DÜNYANI…

 

Sən baxma ki günbatanı günçıxandan sərin olur,

Sən baxma ki enişləri yoxuşlardan dərin olur,

Sən baxma ki vüsalları həsrətindən şirin olur,

Həsrət bürüyüb dünyanı...

 

Sən baxma ki eşq yükünü çəkənlərin gözü nəmdir,

Sən baxma ki sevənlərin bu dünyada bəxti kəmdir.

Sən baxma ki doğru yolun sağı dərddir, solu qəmdir,

Tanı, doğru yolu tanı...

 

Sən baxma ki taleyini vuranlar var, yıxanlar var,

Sən baxma ki bu sınaqdan üzüqara çıxanlar var.

Sən baxma ki tənhalıqdan öz əlini sıxanlar var,

Göstər görüm, əlin hanı?!

 

Sən baxma ki şair ömrü başdan-sona hədər olur,

Sən baxma ki bu həyatın son akkordu kədər olur.

Sən baxma ki bir gün gələn həmin yolla gedər olur,

Gözlərində gəzdir qanı,

Ciddiyə alma dünyanı...

 

 

MƏSAFƏLƏR...

 

Məsafə uzandıqca

Bilirsən ki, darıxır.

Adını sayıqlayıb

Öz səsinə karıxır...

 

Bəlkə də, məsafələr

Olanı unutdurub.

Boğazda qəhər olan

Qəmi, kədəri udub.

 

Məsafələr soyudar,

Buza dönər adamlar.

Həsrəti dərk edəndə

Dizə döyər adamlar.

 

Məsafələr yandırar

Adamı öz içində.

Ahı duman, sis salar

Buludların köçündə.

 

Məsafələr əridər

Ürəkdə hərarəti.

Uzaq ol məsafədən,

Yaxın buraxma qəti !!!

 

ÖLƏN ADAMIN ŞEİRİ

 

Heca-heca, misra-misra,

Şeirlərdən sökülürsən.

Bulud olub xəyalımda,

Gözlərimdən tökülürsən.

 

Hücum cəkir qəza, qədər,

Qatıram başın birtəhər...

Sonuncu nəfəsə qədər

Ciyərimə çəkilirsən.

 

Səpilib yollara yolçun!

Çoxdan sökülüb bu xurcun.

İtirib kələfin ucun,

Yumaq kimi bükülürsən.

 

Gəmiləri batırıram,

Ömrə pənah aparıram,

Yaddaşımdan qoparıram,

Ürəyimə əkilirsən.

 

Can verirəm görə-görə,

Zərrə-zərrə sökülürsən.

Ürəyimdə ölə-ölə,

Gözlərimdən tökülürsən.

 

 

ÖMÜR ESKİZİ

 

Birimiz yasdayıq, birimiz toyda,

Birimiz həşirdə, birimiz hayda.

Biz nəyə inandıq bu götür- qoyda,

Dərdlə loxmaladıq bu yavan ömrü.

 

Şirin sözləri də yeyə bilmədik,

Qürurun başını əyə bilmədik,

Nəyi qazanmışıq, deyə bilmədik,

Zamana uduzduq bu cavan ömrü.

 

Quru addımladıq yaşımız üstdən,

Ölüm gözə endi qaşımız üstdən.

Əl atıb qopartdıq başımız üstdən

Sərdik döşəməyə bu tavan ömrü...

 

 

***

 

Min tişədən keçir ömür,

Heykəl gəlib büt gedirik.

Acımamış xəmir kimi

Ha yapılsaq, küt gedirik.

 

Yerim fani, göyüm fani,

Nə görürsən, deyim fani.

Əyinlərdə geyim fani,

Lüt doğulub lüt gedirik.

 

Aç qapını, gələn mənəm,

Göz yaşıyla "gülən" mənəm.

Nə olsun ki, ölən mənəm,

Bax içimə, cüt gedirik...

 

 

PAYIZ ETÜDLƏRİ...

 

Taqqıldayan saat

zamanın işarəsidi.

Qarşıdakı göstərici –

ömrün dayanacağı...

Şüşəsilənin əlləri

alın yazısını silir yağışın,

göz yaşıma əlləri çatmır.

Radiodakı mahnı darıxmağımın səsidi.

 

Ömür yozulmayan yuxu,

Dəyişən fəsildi elə,

Həyatla ölüm yarışarsa,

Bəlkə, ömrün taqəti kəsildi elə.

Bu gecənin qaranlığında mənim kimi azanı var,

Ömrümüz də dəyişkəndi, baharı var, xəzanı var,

Min bir yerə yozanı var...

 

Çəkil!

Çəkil gözümün önündən,

Qarşımı görmürəm...

Boğazımdakı qəhəri aç!

Nəfəs ala bilmirəm.

Çəkil gözümün önündən,

Ölümümə yol alacaqsan,

Çəkil!

Yoxsa qəzam olacaqsan!..

 

 

QARANLIĞIN NAĞILI

 

Yenə qaranlıq qaçdı –

Kiminin ürəyinə, kiminin küçəsinə.

Ulduzlar qucaq açdı –

Kiminin gülüşünə, kiminin gecəsinə.

 

Mən bu zülmətdən keçib səni sevməyə gəldim,

Deyirəm ki, biləsən.

Gözlərinin qarası gecələrdən gözəldi,

Qalarsanmı belə sən?!

 

Sən dünyamın məvhəri, üzümdəki gülüşsən,

Ulduzusan gecəmin.

Yarımçıq şeirimdə sonuncu düzəlişsən,

Dilimdəki hecamın.

 

Mən – gözündən qor alan gülüşünün xəstəsi,

Ala-yarımçıq adam...

Sən – sevgi şeirimin əsrarəngiz bəstəsi,

Hər sözə açıq adam...

 

Saçının hər telinə qurban olan bəndəyəm,

Zülfünü yana dara.

Mən özümdən gedəli bilirəm ki, səndəyəm,

Sən hara, mən də ora...

 

Mən səndən gedə-gedə sənə doğru gəlirəm,

Deyirəm ki, biləsən.

Bu təzadlar içində xəfifcə dincəlirəm,

Ağlayıram, güləsən...

 

 

REKVİYEM...

 

Bəzən elə yanarsan,

Gecələr səssizliyin qoynunda uzanarsan.

Bir "sabahın xeyir"ə möhtac olar ürəyin,

Gəlməz gözlədiyin də...

İçindəki şaxtadan yerindəcə donarsan.

Özünü bu dünyanın ən bədbəxti sanarsan.

 

Bir daha görmək üçün min bir yalan uydurub, özün də inanarsan..

Həqiqəti danarsan.

Gülüb acizliyinə,

Özündən utanarsan...

Gəlməz səsi sədası, gün dönüb gecə olar,

Yolunu gözlədiyin,

Anını izlədiyin,

Bilməzsən necə olar?!

Gecəsi uzun olar gəlməyən sabahların,

Yarımçıq yuxularda ona tərəf qaçarsan...

Beləcə sabahları bu kabusla açarsan,

Özün-öz qucağında yorular, usanarsan...

 

Hər yazılan mesajda, hər döyülən qapıda

Elə bilərsən odur.

Ürəyinin doğması, ürəyinin yadı da

elə bilərsən odur.

Damağının dadı da elə bilərsən odur.

Bu qədər yox içində

hər şeyi itirərsən, heç nəyi qazanarsan.

Gəlməyəni gözləmək ağır olar, İlahi.

Nəfəs qədər özləmək ağır olar, İlahi.

Adını sayıqlayıb, yastığı qucaqlamaq,

Hönkür-hönkür ağlamaq,

Bütün arzularını açılmadan bağlamaq

Ağır olar, İlahi.

 

Elə sınıxmışam ki, güzgülərə də yadam,

Külü göyə sovrulan ocağı sönmüş odam.

Fəryadım qulağımı batırır eee, ay adam...

"Harda qaldın, ay qadam?!"

Qayıt qurban olduğum,

Həsrətin dağa dönüb

Qəlbdə şişmədən, qayıt!

Təqvimin son səhifəsi

Qopub düşmədən qayıt!

 

 

"SEVGİNİN ASTARI"

 

Bu dünya gözlərimdə oval deyil, düz xətdir,

Sən o xətlə paralel uzanırsan, Suzanna.

Bu həsrətə, bu dərdə dözmək də müsibətdir,

Gör nə qədər "günahlar qazanırsan", Suzanna.

 

Məndən uzaqda qalmaq günah deyil, bəs nədir,

Sən bu boyda yoxluğun harasında durmusan?

Bu necə vüsaldır ki, sol yanımı göynədir,

Bəlkə də, sən hicranın sırasında durmusan ?!

 

O dodaqlar, o gözlər, saçlarının qoxusu,

Hələ mələk baxışlar – cənnəti xatırladır.

Yüz ildir ki, çəkilib gözlərimin yuxusu,

Kirpiklərin enəndə zülməti xatırladır.

 

Saçlarından sürüşüb sol çiyninə qonardı,

Bir kəpənək misalı öpüşlərim, Suzanna.

Gecənin lal sükutu sübhədək uzanardı,

Dəyişməzdi heç zaman vərdişlərim, Suzanna.

 

Ya gəl günün birində, al yükü kürəyimdən,

Ya elə get ki, daha görməsin gözüm səni.

Bir ağrı rəsmi çəkib asmışam ürəyimdən,

Səni mən yaratmadım, öldürüm özüm səni...

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.11.2026)

 

Böyük Çölün daş yaddaşı və minillik sirləri: “Əbədiyyətin Nişanələri: Türk Dünyası Rəmzlərdə” sənədli filminin Qazaxıstanın damğa irsinə həsr olunmuş yeni bölümü artıq TurkDiscovery-də!

 

Türk xalqlarının ortaq tarixi və mənəvi irsini geniş auditoriyaya tanıtmağı hədəfləyən Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun TurkDiscovery YouTube platforması maarifləndirici fəaliyyətini davam etdirir. Fondun maarifləndirici missiyası çərçivəsində hazırlanan “Əbədiyyətin Nişanələri: Türk Dünyası Rəmzlərdə” sənədli filminin Qazaxıstanın damğa irsinə həsr olunmuş növbəti bölümü artıq yayımdadır.

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Fonddan verilən məlumata görə, layihənin əsas məqsədi Türk dünyasının müxtəlif bölgələrində qorunub saxlanılan qayaüstü rəsmlər, tayfa damğaları və qədim runik yazılar vasitəsilə ortaq tarixi yaddaşı və mədəni bağlılığı nümayiş etdirməkdir. Filmin bu bölümü diqqəti minilliklər boyu köçəri sivilizasiyanın mühüm mərkəzlərindən biri olmuş Qazaxıstanın zəngin tarixi irsinə yönəldir.

Sarıarqa, Üstürt, Altay və Tyan-Şan bölgələrinin qədim izlərini araşdıran ekran əsərində Qazax xalqının ənənələrində qorunub saxlanılan 200-dən çox tayfa damğasının tarixi və mənası haqqında məlumat verilir. Məişət əşyalarından silahlara, qəbirüstü abidələrdən otlaq ərazilərinə qədər müxtəlif yerlərdə rast gəlinən bu işarələr qədim tayfaların kimliyini, mənsubiyyətini və dünyagörüşünü əks etdirən mühüm tarixi nişanələrdir.

“Əbədiyyətin Nişanələri: Türk Dünyası Rəmzlərdə” sənədli filminin yeni bölümü Böyük Çölün daş yaddaşında qorunan tarixi izləri, qədim türk xalqlarının ortaq mədəni irsini və bu günədək yaşadılan ənənələri daha yaxından tanımaq imkanı yaradır.

Böyük Çölün minillik rəmzlər dünyasına səyahət etmək və tarixin gizli səhifələrini kəşf etmək üçün videonu izləməyə dəvət edirik.

 

Bölümü izləmək üçün: 

https://www.youtube.com/watch?v=1zM62E0mAJI&t=6s

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.11.2026)