Uşaqlıq andına sadiq qalan qəhrəman: Şəhid kiçik çavuş Əjdər Dadaşov

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Azərbaycanın müasir hərb tarixinə qızıl hərflərlə yazılan 44 günlük Vətən müharibəsi xalqımızın igid oğullarının şücaəti sayəsində böyük Zəfərlə başa çatdı. Bu qələbənin memarlarından biri də uşaqlıqdan verdiyi vədə sadiq qalaraq torpaqlarımızın azadlığı uğrunda canından keçən Salyan rayonunun igid övladı, kiçik çavuş Əjdər Pənah oğlu Dadaşovdur.

Həyatı və uşaqlıq arzusu

Əjdər Dadaşov 1996-cı il noyabrın 12-də Salyan rayonunun Xələc kəndində zəhmətkeş bir ailədə dünyaya göz açmışdır. Atası Pənah Dadaşov və anası İlhamə xanımın tərbiyəsi ilə böyüyən Əjdər hələ uşaq yaşlarından vətənpərvərliyi, istiqanlılığı və mehribanlığı ilə seçilirdi. Yaxınlarının və anasının xatirələrinə görə, o, ətrafındakı heç kəsin xətrinə dəyməyən, böyük-kiçik yeri bilən bir gənc idi.

Hərbçi olmaq Əjdərin ən böyük uşaqlıq arzusu olmuşdur. Hələ balaca olarkən atasına "Böyüyəndə torpaqlarımızı yağı düşməndən geri alacağam" deyə söz vermişdi. Orta məktəbi bitirdikdən sonra həqiqi hərbi xidmətə yollanan Əjdər, ordu sıralarındakı xidmətini başa vurduqdan sonra da bu şərəfli peşədən ayrılmamış və müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçusu (MAHHXHQ) kimi Vətənə xidmətini davam etdirmişdir.

Qardaşına nümunə olan vətən sevgisi

Əjdərin tükənməyən Vətən sevgisi və hərb sənətinə bağlılığı ailəsində, xüsusilə də qardaşı Amilin həyat yolunun seçilməsində mühüm rol oynamışdır. Qardaşı Amil Dadaşov onun təsiri ilə hərbçi olmağa qərar verdiyini və Əjdərin ona daim "Gəl sən də mənim yanımda ol, birlikdə Vətənə xidmət edək" deyərək ruh yüksəkliyi verdiyini qürurla xatırlayır.

Döyüş yolu və şəhadəti

2020-ci il sentyabrın 27-də Ermənistan silahlı qüvvələrinin genişmiqyaslı təxribatlarına qarşı Azərbaycan Ordusunun əks-hücum əməliyyatı - Vətən müharibəsi başlayanda, kiçik çavuş Əjdər Dadaşov da xüsusi təyinatlı bölmələrin tərkibində ilk gündən ön cəbhəyə atıldı.

O, müharibənin ən ağır və strateji istiqamətlərindən biri olan Suqovuşanın işğaldan azad edilməsi uğrunda gedən şiddətli döyüşlərdə böyük şücaət göstərmişdir. Döyüşlərin qızğın çağında - ömrünün 24-cü baharına qədəm qoymağa hazırlaşarkən, 2020-ci il sentyabrın 29-da Suqovuşan istiqamətində gedən ağır döyüşlərdə qəhrəmancasına şəhidlik zirvəsinə ucalmışdır.

Ailəsinin sözlərinə görə, şəhadətindən bir qədər əvvəl atasına zəng edən Əjdər sanki son döyüşünə gedəcəyini hiss edərək ondan halallıq istəmiş, ailə üzvləri ilə vidalaşmışdır.

Dövlət təltifləri və əbədi xatirəsi

Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarında göstərdiyi şəxsi igidlik və şücaətə görə kiçik çavuş Əjdər Pənah oğlu Dadaşov Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin müvafiq sərəncamları ilə ölümündən sonra aşağıdakı orden və medallarla təltif edilmişdir:

3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni

"Vətən uğrunda" medalı (15.12.2020)

"Laçının azad olunmasına görə" medalı (29.12.2020)

Bu gün doğulduğu Salyan rayonunun Xələc kəndində və bütövlükdə Azərbaycanda Əjdər Dadaşovun xatirəsi dərin ehtiramla yad edilir. Uşaqlıq andına sadiq qalaraq azadlığı uğrunda canını fəda etdiyi torpaqlarda bu gün Azərbaycan bayrağı dalğalanır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.11.2026)

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Hər bir müstəqil dövlətin varlığını, idarəetmə formasını və vətəndaşlarının hüquqlarını müəyyən edən ən ali sənəd onun Konstitusiyasıdır. Azərbaycan xalqı üçün 12 noyabr təkcə bir təqvim günü deyil, həm də milli dövlətçilik tariximizdə yeni bir mərhələnin — müstəqil, demokratik və hüquqi dövlət quruculuğunun rəsmi başlanğıc nöqtəsidir.

Tarixi zərurət və konstitusiya quruluşunun keçmişi

Azərbaycanın konstitusiya tarixi zəngin və mürəkkəb mərhələlərdən keçib:

Cümhuriyyət dövrü: 1918–1920-ci illərdə cəmi 23 ay mövcud olmuş Şərqin ilk demokratik respublikası — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti gərgin tarixi-siyasi şərait səbəbindən dövlətin Əsas Qanununu qəbul etməyə macal tapmamışdı.

Sovet dövrü: Ölkəmizin ilk Konstitusiyası 1921-ci il mayın 19-da qəbul edilib. Daha sonra SSRİ konstitusiyalarına uyğunlaşdırılmış 1925, 1927, 1937 və nəhayət 1978-ci il konstitusiyaları qüvvədə olub. Xüsusilə 1978-ci il Konstitusiyasında Ümummilli Lider Heydər Əliyevin prinsipiallığı sayəsində Azərbaycan dilinin dövlət dili statusu təsbit olunmuşdu.

1995-ci İl: müstəqil Azərbaycanın ilk əsas qanunu

1991-ci ildə dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra ölkədə baş verən siyasi böhranlar və idarəetmə boşluqları yeni, müstəqil dövlətin tələblərinə cavab verən Konstitusiyanın hazırlanmasını zəruri edirdi. 1995-ci ilin mayında Heydər Əliyevin sədrliyi ilə xüsusi Konstitusiya Komissiyası yaradıldı və layihə ümumxalq müzakirəsinə çıxarıldı.

1995-ci il noyabrın 12-də keçirilən ümumxalq səsverməsində (referendumda) seçicilərin 86 faizi iştirak etdi və onların 91,9 faizi yeni Konstitusiyanın qəbuluna səs verdi. Əsas Qanun 1995-ci il noyabrın 27-də rəsmi olaraq hüquqi qüvvəyə mindi. 1996-cı il fevralın 6-da imzalanmış Fərmanla isə 12 noyabr ölkəmizdə Konstitusiya Günü elan edildi.

Konstitusiyanın quruluşu və əsas prinsipləri

Müstəqil Azərbaycanın 5 bölmə, 12 fəsil və 158 maddədən ibarət olan Konstitusiyası müasir dünya standartlarına uyğun mütərəqqi dəyərləri özündə birləşdirir:

Xalq hakimiyyəti: Konstitusiyaya görə, Azərbaycan dövlətində hakimiyyətin yeganə mənbəyi Azərbaycan xalqıdır.

Hakimiyyət bölgüsü: Dövlət hakimiyyəti qanunvericilik (Milli Məclis), icra (Prezident) və məhkəmə hakimiyyəti olmaqla üç müstəqil qola bölünür.

İnsan hüquq və azadlıqları: Əsas Qanunun maddələrinin təxminən üçdə biri (48 maddə) bilavasitə insan və vətəndaş hüquqlarının, azadlıqlarının təminatına həsr olunub. Burada yaşamaq hüququ, fikir və söz azadlığı, vicdan azadlığı, mülkiyyət hüququ və təhsil hüququ ali dəyər kimi qorunur.

Zamanın tələbinə uyğun yenilənmələr

Cəmiyyətin və dövlətin inkişafı ilə paralel olaraq, Konstitusiyamız da təkmilləşdirilib. Ölkəmizdə indiyədək üç dəfə — 24 avqust 2002-ci il, 18 mart 2009-cu il və 26 sentyabr 2016-cı il tarixlərində ümumxalq referendumları keçirilərək Əsas Qanuna mühüm əlavə və dəyişikliklər edilib. Bu islahatlar insan hüquqlarının daha səmərəli müdafiəsinə (məsələn, vətəndaşların birbaşa Konstitusiya Məhkəməsinə müraciət hüququ), dövlət idarəçiliyinin çevikliyinin artırılmasına (vitse-prezidentlik institutunun yaradılması) və iqtisadi azadlıqların genişləndirilməsinə xidmət edib.

Tam suverenlik və ərazi bütövlüyü şəraitində konstitusiya

Uzun illər ərzində torpaqlarımızın işğal altında olması səbəbindən Konstitusiyamızın hüquqi qüvvəsi ölkəmizin bütün ərazisində tam tətbiq oluna bilmirdi. Lakin 2020-ci ilin Vətən müharibəsi və 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən antiterror tədbirləri nəticəsində Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi tam bərpa edildi. Bu gün Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası ölkənin hər bir qarışında — Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda da tam hüquqi qüvvəyə malikdir.

Nəticə etibarilə, 12 Noyabr – Konstitusiya Günü hər bir vətəndaşın öz hüquq və vəzifələrini dərk etməsi, qanunun aliliyinə hörmət və müstəqil dövlətçiliyimizin qorunması baxımından böyük mənəvi-siyasi əhəmiyyət daşıyır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.11.2026)

Fariz Əhmədov

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Naxçıvan təmsilçisi

Ulu diyarın mədəni həyatı son günlər xeyli rəngarəng olub. Noyabrın 6-da isə növbəti tədbir diqqət mərkəzinə düşüb - Naxçıvan Muxtar Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin və Naxçıvan Muxtar Respublikası Yazıçılar Birliyinin birgə təşkilatçılığı ilə keçirilən “Dəmir yumruğun nağılı” yazı müsabiqəsinin qaliblərinin mükafatlandırma mərasimi keçirilib.

Müsabiqə Muxtar Respublikanın mədəniyyət naziri səlahiyyətlərini icra edən Fazil Məmmədovun iştirakı ilə keçirilən mərasimdəqeyd olunub ki, müsabiqəyə 18 əsər təqdim olunub, onların da müəlliflərindən 16-sı muxtar respublika, 1-i Gəncə şəhər, 1-i isə Bərdə rayon sakinidir.

Təqdim olunan əsərlər 5 nəfərdən ibarət Münsiflər Heyəti tərəfindən qiymətləndirilib.

Yekun qərara əsasən ilk 3 yerin qalibləri aşağıdakılar olublar:

1-ci yer:

Abbasov Alməmməd Eldar oğlu,

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

2-ci yer:

Fariz Məhəmməd oğlu Əhmədov,

“Məktəbli” qəzetinin baş redaktoru, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Naxçıvan təmsilçisi.

3-cü yer:

Hicranə Əflatun qızı Əhmədova,

Naxçıvan Dövlət Universitetinin tələbəsi.

Qaliblərə müvafiq diplom və pul mükafatı Naxçıvan Muxtar Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən təqdim edilib.

Müsabiqənin məqsədi “Dəmir yumruq” rəmzinin ifadə etdiyi milli birlik, həmrəylik, dövlətçilik və qələbə ruhunun uşaqlara bədii əsərlər vasitəsilə aşılanmasıdır. Eyni zamanda, müsabiqədə yer tutan əsərlərin gələcəkdə dərsliklərə daxil edilməsi, məktəblərdə tədris və təbliğ olunması gözlənilir.

Növbəti gün Fariz Əhmədova uğur gətirən hekayəni sizlərə təqdim edəcəyik.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.11.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Ən yaxşı qadın roluna görə Oskar alanda söylədi ki, mən bu mükafatı daha öncə, öncəki filmlərimə görə almalıydım...

Qreys Kelli (Grace Patricia Kelly) — amerikalı kinoaktrisa, model və Monako şahzadəsi olan tarixi şəxsiyyətlərdən biridir. O, 1950-ci illərdə Hollivudun ən məşhur aktrisalarından biri kimi tanınmış, Alfred Hiçkokun filmlərindəki rolları, zərif görünüşü və aktyorluq istedadı ilə böyük şöhrət qazanıb. Karyerasının zirvəsində kino fəaliyyətini dayandıraraq Monako knyazı III Renyeyə ərə getmiş və Şahzadə Qreys kimi tarixə düşüb.

Qreys Kelli 12 noyabr 1929-cu ildə ABŞ-ın Pensilvaniya ştatının Filadelfiya şəhərində anadan olub. O, Cek Kelli və Marqaret Majerin ailəsində dünyaya gələn dörd övladdan biri idi. Atası Cek Kelli uğurlu iş adamı olmaqla yanaşı, avarçəkmə idmanında Olimpiya çempionu olub. O, ABŞ-ı təmsil edərək üç Olimpiya qızıl medalı qazanıb. Anası Marqaret isə təhsil sahəsində fəaliyyət göstərib.

Qreys uşaqlıqdan incəsənətə və aktyorluğa maraq göstərib. Ailəsinin ilkin gözləntilərindən fərqli olaraq, o, gələcək həyatını səhnə və kino sənəti ilə bağlamaq istəyib. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Nyu-Yorka köçərək Amerika Dramatik Sənətlər Akademiyasında aktyorluq təhsili alıb. 1949-cu ildə teatr səhnəsində debüt edib. Daha sonra model kimi də çalışdı və televiziya tamaşalarında iştirak etməyə başlayıb.

Qreys Kellinin kino karyerası 1951-ci ildə çəkildiyi Fourteen Hours filmi ilə başlayıb. Lakin onun geniş auditoriya tərəfindən tanınmasına 1952-ci ildə çəkilən High Noon filmi böyük təsir göstərib. Bu ekran əsərində o, Qari Kuperlə tərəf-müqabil olub. 1953-cü ildə Con Fordun rejissorluğu ilə çəkilən Mogambo filmindəki çıxışı aktrisanın beynəlxalq şöhrətini daha da artırıb.

Bu rola görə o, Qızıl Qlobus mükafatına layiq görülüb və Oskar mükafatına namizəd göstərilib. Qreys Kelli xüsusilə məşhur rejissor Alfred Hiçkokla əməkdaşlığı sayəsində kino tarixində özünəməxsus yer qazanıb. Onun Hiçkokun üç filmindəki rolları bu gün də klassik Hollivud kinosunun yaddaqalan nümunələri hesab olunur.

Həmin filmlər:

- Dial M for Murder (1954) – Qətl üçün zəng.

- Rear Window (1954) – Arxa pəncərə.

- To Catch a Thief (1955) – Oğrunu tutmaq.

Bu filmlərdəki obrazları onun aktrisa kimi istedadını, ekran cazibəsini və dramatik səhnələrdəki bacarığını nümayiş etdirib. 1954-cü ildə çəkilən The Country Girl filmi isə onun karyerasında xüsusi əhəmiyyət daşıyıb. Qreys bu filmdə Georgi Elcin obrazını canlandırıb. Əvvəlki zərif və məftunedici obrazlarından fərqli olaraq, burada daha ciddi, emosional və mürəkkəb xarakterli qadını təqdim edib.

Bu rol ona 1955-ci ildə Ən yaxşı qadın roluna görə Akademiya mükafatını (Oskar) qazandırıb.

Əsas filmləri

- Fourteen Hours (1951) — On dörd saat

- High Noon (1952) — Günorta çağı

- Mogambo (1953) — Moqambo

- Dial M for Murder (1954) — Qətl üçün zəng

- Rear Window (1954) — Arxa pəncərə

- The Country Girl (1954) — Kəndli qız

- The Bridges at Toko-Ri (1954) — Toko-Ridəki körpülər

- Green Fire (1954) — Yaşıl alov

- To Catch a Thief (1955) — Oğrunu tutmaq

- The Swan (1956) — Qu

- High Society (1956) — Yüksək cəmiyyət

Onun son bədii filmlərindən olan High Society musiqili komediyasında Frenk Sinatra və Binq Krosbi ilə birlikdə rol alması da diqqətəlayiqdir. Qreys Kellinin həyatında ən böyük dəyişiklik 1955-ci ildə Kann Film Festivalı zamanı baş verib. O, festival çərçivəsində Monako knyazı III Renye ilə tanış olub. Onların münasibətləri qısa müddət ərzində ciddi xarakter alıb. 18 aprel 1956-cı ildə Qreys Kelli III Renye ilə nikaha daxil olub.

Şahzadə Qreys yalnız keçmiş aktrisa kimi deyil, həm də xeyriyyəçilik fəaliyyəti ilə tanınıb. O, Monakoda mədəniyyətin, incəsənətin və təhsilin inkişafına xüsusi diqqət yetirib. Qırmızı Xaç təşkilatının Monako bölməsinin fəaliyyətində iştirak edib, müxtəlif humanitar layihələrə dəstək göstərib. Həmçinin uşaqların müdafiəsi, incəsənət və yaradıcı gənclərin inkişafı istiqamətində təşəbbüsləri ilə yadda qalıb.

Mükafatları

- Oskar mükafatı (1955) – The Country Girl filminə görə Ən yaxşı qadın rolu.

- Qızıl Qlobus (1954) – Mogambo filminə görə ikinci planda ən yaxşı qadın roluna görə.

- Qızıl Qlobus (1955) – The Country Girl filminə görə dram filmində ən yaxşı qadın roluna görə.

- Qızıl Qlobus (1956) – Dünya kinosunun sevimli qadın ulduzu nominasiyası.

- 1999-cu ildə Amerika Film İnstitutunun klassik Hollivud kinosunun ən böyük qadın ulduzları siyahısında 13-cü yerdə qərarlaşıb.

14 sentyabr 1982-ci ildə Qreys Kelli 52 yaşında Monakoda vəfat edib. 13 sentyabr 1982-ci ildə qızı Stefani ilə avtomobildə səfərdə olarkən yol qəzasına düşüb. Hadisə zamanı onun səhhətində yaranan ciddi problem nəticəsində avtomobil idarəetmədən çıxaraq dağlıq yoldan aşağı yuvarlanıb. Qızı Stefani qəzadan sağ çıxsa da, Qreys Kelli aldığı ağır xəsarətlərdən xəstəxanada dünyasını dəyişib. Onun dəfn mərasimi 18 sentyabr 1982-ci ildə Monakodakı Müqəddəs Nikolay kilsəsində keçirilib. Böyük izdiham onunla vidalaşmağa gəlib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.11.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Nil Yanq (Neil Young) — kanadalı müğənni, bəstəkar, gitaraçı, musiqiçi və kinorejissordur. O, rok musiqisinin ən nüfuzlu nümayəndələrindən biri hesab olunur. Folk-rok, kantri-rok, hard-rok və alternativ rok janrlarında yaratdığı əsərlərlə dünya musiqi tarixində özünəməxsus yer qazanıb. Xüsusilə emosional səsi, fərqli gitara ifası, dərin məzmunlu mahnıları və musiqidə daim yenilik axtarması ilə tanınır. Onu bəzən "Qrancın xaç atası" da adlandırırlar.

Nil Persival Yanq (Neil Percival Young) 12 noyabr 1945-ci ildə Kanadanın Toronto şəhərində anadan olub. Atası Skott Yanq (Scott Young) tanınmış idman jurnalisti və yazıçı, anası Edna Blount (Edna Blow) isə ailə həyatına bağlı bir qadın olub. Valideynlərinin ayrılmasından sonra Nil anası ilə birlikdə Vinnipeq şəhərinə köçüb.

Uşaqlıq illərində müxtəlif musiqi janrlarına maraq göstərib.

Yeniyetməlik dövründə gitara ifa etməyi öyrənib və məktəb musiqi qruplarında çıxış etməyə başlayıb. 1960-cı illərin əvvəllərində musiqi fəaliyyətini daha ciddi şəkildə davam etdirərək müxtəlif qruplara qoşulub. Sonralar ABŞ-a köçməsi onun musiqi karyerasında mühüm dönüş nöqtəsinə çevrilib. Nil Yanq 1960-cı illərin ortalarında Buffalo Springfield qrupunun yaradıcılarından biri kimi tanınıb

Qrup Stiven Stills (Stephen Stills) və Riçard Füre (Richie Furay) kimi musiqiçilərlə birlikdə fəaliyyət göstərib. 1966-cı ildə qrupun məşhurlaşmasına səbəb olan For What It's Worth mahnısı böyük diqqət qazanıb. Bu əsər xüsusilə müharibə əleyhinə və ictimai etiraz ruhu ilə əlaqələndirilir. 1968-ci ildə Buffalo Springfield dağıldıqdan sonra Nil Yanq solo karyerasına diqqət yetirib.

1969-cu ildə ilk solo albomunu təqdim edib. Həmin il Crazy Horse qrupu ilə əməkdaşlığa başlayıb. Bu əməkdaşlıq onun musiqi həyatında uzun illər davam edən mühüm yaradıcılıq istiqamətinə çevrilib. 1970-ci ildə Devid Krosbi (David Crosby), Stiven Stills (Stephen Stills) və Qrem Neş (Graham Nash) ilə birlikdə Crosby, Stills, Nash & Young qrupunun üzvü olub. Qrupun Déjà Vu albomu böyük uğur qazanıb.

Ən məşhur albomları

- After the Gold Rush (1970)

Qızıl axtarışından sonra.

Müğənninin ən məşhur albomlarından biridir. Folk-rok və kantri-rok elementlərini birləşdirir.

- Harvest (1972)

Məhsul yığımı. Onun kommersiya baxımından ən böyük uğur qazanan albomlarından biridir.

- On the Beach (1974)

Çimərlikdə. Daha düşüncəli, introspektiv və melanxolik musiqi nümunələrini əhatə edir.

- Rust Never Sleeps (1979)

Pas heç vaxt yatmır. Rok musiqisinin tanınmış albomlarından biri hesab olunur.

Nil Yanqın yaradıcılığında xüsusi yer tutan mahnılar:

- Heart of Gold — Qızıl ürək

- Old Man — Qoca

- Harvest Moon — Məhsul yığımı ayı

- Rockin' in the Free World — Azad dünyada rok

- Like a Hurricane — Qasırğa kimi

- The Needle and the Damage Done — İynə və onun vurduğu zərər

- Cinnamon Girl — Darçın qız

- Down by the River — Çayın kənarında

- After the Gold Rush — Qızıl axtarışından sonra

- Only Love Can Break Your Heart — Yalnız sevgi sənin ürəyini qıra bilər

- Ohio — Ohayo

- Comes a Time — Elə bir zaman gəlir

Nil Yanq yalnız musiqi fəaliyyəti ilə deyil, ictimai mövqeyi və xeyriyyəçilik təşəbbüsləri ilə də tanınır. 1985-ci ildə Ferma Yardımının (Farm Aid) yaradılmasında iştirak edib. Təşkilatın əsas məqsədi fermerlərə və ailə təsərrüfatlarına dəstək göstərməkdir. O, həmçinin xüsusi təhsil ehtiyacları olan uşaqlara dəstək məqsədilə yaradılmış Bridge School təşkilatının və onun xeyriyyə konsertlərinin təşkilində mühüm rol oynayıb. Ətraf mühitin qorunması, fermerlərin hüquqları və sosial problemlər onun yaradıcılığında tez-tez diqqət yetirdiyi mövzulardır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.11.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bakı kəndlərinin daha bir məşhir rəssamı...

Mirnadir Zeynalov – yaşasaydı, bu gün 84 yaşını qeyd edəcək bir rəssam...

Mirnadir Zeynalov 12 noyabr 1942-ci ildə Bakının Buzovna kəndində doğulub. 1963-cü ildə ilk peşə təhsili olan Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Məktəbini, daha sonra isə 1973-cü ildə Moskva Poliqrafiya İnstitutunun Qrafika fakültəsini bitirib. Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının və "Yeni Era" Ümumdünya Sənət Akademiyasının həqiqi üzvü olub.

Mirnadir Zeynalovun peşəkar boyakarlıq karyerası 1970-ci illərdən başlayıb. O, Abşeron rəssamlıq məktəbinin görkəmli nümayəndələrindən, xüsusilə, Cavad Mircavadov, Qorxmaz Əfəndiyev, Kamal Əhmədov, Ənvər Əsgərov, Nazim Rəhmanov, Fərhad Xəlilov kimi rəssamlardan təsirlənib. Rəssamın əsərlərində doğulub böyüdüyü Abşeronun sərt təbiətinin, mənzərələrinin əks olunması mühüm yer tutur. Bunlardan "Tək ağac" (1974), "Köhnə kənd" (1989) əsərlərini xüsusilə fərqlənirlər.

Rəssam öz karyerasının ilk illərində realizm üslubunda, sonralar abstrakt tablolar yaratmağa başlayıb. Realist üslubda işlədiyi zamanlarda ailə üzvlərinin və digər insanların portretləri və naturadan işlər çəkib. Mirnadir Zeynalovun yaradıcılığının əsası başlıca olaraq spektrin əsas rəngləri əsasında qurulub.

Onun kompozisiyalarında kollaj və instalyasiya elementləri ayrılmaz hissəyə sahibdir. Onun yaradıcılığında realizm üslubunda çəkilən portretlərə, lirik mənzərə əsərlərinə, həmçinin, yalnız müxtəlif rəng çalarlarının istifadə edildiyi abstrakt həllərədək fərqli janr və üslublara rast gəlmək mümkündür.

Mirnadir Zeynalovun dəfələrlə fərdi sərgiləri keçirilib. Rəssamın əsərləri Moskva, Kiyev, Hyuston, Los-Anceles və başqa şəhərlərdə sərgilənib, 2013-cü ildə Londondakı "Sothbeys" auksionunda dəyər qazanıb. Onun dəyərli əsərləri Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin və Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyasının fondunda qorunub saxlanılır.

Mirnadir Zeynalov 4 mart 1992-ci ildə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı", 29 dekabr 2006-cı ildə isə "Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı" fəxri adlarına layiq görülüb. Həmçinin 1976-cı ildə Moskva şəhərində keçirilən ümumittifaq sərgisində SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının diplomunu alıb, 1989-cu ildə Bakıda keçirilən "Xəzəryanı ölkələri rəssamlarının bienallesi"ndə "Yaz bağı" əsəri bürünc medala layiq görülüb.

Rəssam 10 mart 2021-ci ildə 78 yaşında vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.11.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı ilə “Ulduz” dərgisinin “Biri ikisində” layihəsində bu dəfə sizlərə böyük Azərbaycan şairi və mütəfəkkiri Xaqani Şirvaninin 900 illik yubileyi çərçivəsində yazılar təqdim edirik.

Azadə RÜSTƏM

XAQANİ “MƏN”İ ÖZ SƏNƏTİNDƏ

(Portretdən eskizlər)

Elmi-nəzəri araşdırmalar normativ meyar və normativ-şərti ədəbi qanun-qaydaların orta əsrlər sənət əsərlərinin məzmun və forması arasındakı əlaqəni səciyyələndirən vacib şərt olduğunu qeyd edir. Nəzəri ədəbiyyat orta əsrlər sənətində təsvir edilən hadisə və obrazın təsəvvürlərdə “dünyayabaxış etiketi”, “əxlaq etiketi” və “bədiilik etiketi”nin vəhdətindən ibarət “ədəbi etiket”dən asılı olduğunu da göstərir. Tipoloji qarşılaşdırmalar isə bu tezisi təsdiqləyir, bütün dünya ədəbiyyatlarının orta çağlarda dayanıqlı, sabit ənənələr əsasında özül tapdığını sübut edir. Lakin nəzəri ədəbiyyatda normativlik və ədəbi etiketin orta əsrlər sənət nümunələrini tamamilə real gerçəklikdən və həyatilikdən uzaqlaşdırdığı qənaətində olan yazarlar da tapılır ki, sonuncularla bütövlükdə həqiqət adına razılaşmaq olmur. Şübhəsiz, orta əsrlər bədii təfəkkürünün qanunauyğunluqlarından çıxış edərək bu dövrlərdə yaranan ədəbiyyatın ideya-tematik motivləri və şəkli xüsusiyyətləri – janr, üslub, kompozisiya və məcazlar sistemi də normativ mahiyyət daşıyır. Bununla belə, bu ədəbiyyat, əlbəttə, onun klassik nümunələrində real həqiqətdən uzaq da deyildir. Orta əsrlərdə qələmə alınmış bədii nümunələrdəki hər hansı ştrixin, peyzaj təsvirlərinin və coğrafi yer adlarının qeyd-şərtsiz realistik təsvir üsulu ilə bağlanması nə dərəcədə sadəlövhlükdürsə, həmin nümunələri gerçəklikdən bütövlükdə ayırmaq, onlarda fərdi başlancığı, müəyyən bir sənətkar qəlbinin tərcümanı olan hiss-həyəcanı, od-alovu, hətta tərcümeyi-halından gələn, onu ətraf mühitə bağlayan nöqtələri, xətləri görməmək də düzgün elmi nəticəyə gətirməz. Hələ onu demirik ki, həyati, real, keçirilmiş hissin təsiri altında yazılmayan əsər heç zaman əbədilik hüququ qazana bilməz, yüzillikləri adlayıb oxucu qəlbini və düşüncəsini öz sənət alovu ilə alışdırmaz.

Bu yazıda biz XII əsr Azərbaycan poeziyası səmasında parlayan böyük Nizaminin böyük müasiri Xaqani Şirvaninin çoxcəhətli və zəngin yaradıcılığı fonunda onun portretini, iç aləmini və həyata baxış fəlsəfəsinin bəzi cizgilərini açıqlamaq fikrindəyik. Xoşbəxtlikdən dahi şair-mütəfəkkiri bizdən sürəkli zaman məsafəsi ayırsa da, onun şeir-sənət dünyası qarşıya qoyduğumuz problem çevrəsində söz açmaq üçün imkanlıdır, təlatümlü, coşqun həyatının, demək olar ki, çox məqamlarını şair öz əsərlərində işıqlandırmışdır. Əslində, Xaqani poeziyası küll halında onun həyatda üzləşdiyi, şahidi olduğu sevinclərin, acıların, iztirabların, həyəcanların, fərəhlərin bədiiləşmiş ifadəsidir ki, qərinələri adlayaraq gəlib bizə çatmışdır.

Şairin Azərbaycan ədəbiyyatında ənənəvi məsnəvi formasında ilk nümunələrdən olan, ictimai-fəlsəfi məzmunlu epik-lirik poeması, məşhur “Töhfət ül-İraqeyn” əsəri qarşımızdadır. Bu əsəri, sözün əsl mənasında, Xaqani “mən”i və Xaqani dünyaduyumunun aynası adlandırmaq olar. Bu əsərdə Xaqani sanki keçdiyi mürəkkəb, enişli-yoxuşlu olaylarla zəngin həyat yoluna nəzər salır, təmasda olduğu yaxınları-uzaqları, dostluq etdiyi və ya rəğbət bəsləmədiyi həməsrləri haqqında öz təəssüratını əks etdirir. Əsərin qəhrəmanı şairin özüdür. Poemada düşünən, danışan, sevinən, qəzəblənən, fəxr edən, kədərlənən də elə şairin özü, Xaqani “mən”idir. Biz bu əsərdə şairin siyasi və ədəbi müxalifləri ilə üzləşir, onu ürəkdən sevən, uğurları ilə sevinən qəlb dostları ilə tanış oluruq. Bu əsərdə şair öz tərcümeyi-halının bir çox səhifələrini açıqlayır, sadə zəhmət adamları olan toxucu babasından, atası Əli Nəccardan, can sirdaşı – anası Rabiədən, təbib-filosof əmisi Kafiəyddindən, alim əmioğlusu Vəhidəddindən ürək dolusu, iftixarla bəhs edir... Xaqani bu əsərdə uşaqlıq və gənclik illərinin bəxtiyar, məsud çağları ilə həyatının sonrakı tufanlı-qasırğalı günlərini qarşılaşdırır, çağlayan, coşub-daşan istedadına düşmən mühitdən, düha – şər qarşıdurmasından, hünər və həsəd uyuşmazlığından könül ağrısı ilə danışır. Poemanın “Günəşə xitab”, “Xızırla söhbət” hissələrini sakit, həyəcansız oxuyub keçmək olmur. Bu hissələr işığa, xeyirə, gözəlliyə susayan, düzlük, sədaqət və həqiqət axtarışında olan və onları həyatda, zamanının ictimai uyarsızlıqlarında tapmayan, görə bilməyən, ruhunun bütün hüceyrələri ilə insana-insanlığa, Xaliq tərəfindən xəlq olunmuşlara bir ömür qanuni yaşamaq haqqı uman el müdriki - el ozanının içdən gəlmə hayqırtıları təsiri bağışlayır.

Əlimizdə şairin 17 min beytlik, monumental lirik şeirlər toplusu –  “Divan”ı vardır və bu “Divan”da cəm olunan əsərlərin hamısı klassik Şərq şeirinin ənənəvi, sabit, normativ janr və şəkli formalarında qələmə alınmışdır. Əksəriyyəti qəsidələrdir və daha çox mədhiyyə-qəsidələrdir. Bəli, Xaqani də orta əsrlər ədəbi-nəzəri fikrinin tələb etdiyi normativ meyar, normativ-şərti ədəbi qanun-qaydalara riayət edirdi. Lakin bu normativ janr və şəkli formalar daxilində də o, həyat həqiqətlərindən çıxış edərək qələm işlədirdi. Bir çox mədhiyyə-qəsidələrində öz şair-insan-vətəndaş “mən”i – şəxsiyyətinin əlvan çoxcəhətliliyi ilə qarşımızda ucalır. Bu mədhiyyə-qəsidələrində biz Xaqaninin özünü həm də zamanının böyük ictimai xadimi kimi təsdiqlədiyini görür, Şirvanşahlar sarayının məhz onun siyasi fəaliyyəti sayəsində Şərqin bir çox dövlət ocaqları ilə dostluq əlaqələri saxladığını müşahidə edirik. Hələ şairin yazılış tərzi, bədii üslub və dolğunluğu ilə gözəl sənət nümunələri olan məktubları! Bütün bunlar Xaqani “mən”inin və Xaqani şəxsiyyətinin cizgilərini aydınlaşdırmaq, çağının ictimai-siyasi durumunda baş verən mühüm hadisələrə şairin münasibətini izləmək üçün qiymətli qaynaqlardır. Onun Xarəzmşah Əlaəddin Atsıza, Xalxal hakimi Məhəmməd ibn Əbdürrəhman Toğanyürəkə, Səlcuq hökmdarı sultan Məhəmməd ibn Davuda, Darayi-Dərbənd Seyfəddin Aslan Müzəffərə, Mosul atabəylərinə, Azərbaycan atabəyləri – Məhəmməd Cahan Pəhləvan və Qızıl Arslana yazdığı şeirlər, məktublar XII əsr Yaxın Şərq tarixinin bir çox qaranlıq səhifələrinə işıq çiləyən sənəd mövqeyindədirlər.

Onu boya-başa yetirən ana torpağı böyük məhəbbətlə sevirdi. İlhamını doğma Azərbaycanın gözoxşayan mənzərələrindən – bağlı-bağatlı obalarından, çeşməli-sulu meşələrindən, buludlara boylanan, başı bəyaz örpəkli dağlarından almışdı. Əsərlərində tez-tez doğma yurdu Şirvana söz oyunu işlədərək “Şərvan” deməyi vardı. Bu, onun sevimli yurduna deyil, bu yurdda kök salmış şərə-zülmətə gileyinin, nifrətinin ifadəsi idi. Əslində, Xaqaninin Şirvanın torpağına da, adamlarına da məhəbbəti ölçüsüz idi. Faktik material – əsərlərindən alınan nümunələr bunu təsdiq edir. Xüsusilə, qəriblikdə – İraq səfərlərində vətəni üçün bərk darıxır və bir-birinin ardınca vətən nisgilli, vətən həsrətli şeirlər qələmə alırdı.

Qayğıkeş övlad, sevən ata, sadiq ömür-gün yoldaşı, munis qohum idi. Qəlbləri sızladan, damarlarda qanı donduran, həzin-yetim mərsiyələri vardır. Onun vaxtsız dünyasını tərk etmiş əzizləri –  sevimli oğlu, çılğın bir məhəbbətlə sevdiyi ilk ömür çiçəyi – qadını, əmisi, qızı və b. haqqında, onların əvəzsiz itkisi ilə bağlı yazdığı mərsiyələr həssas bir qəlbin ruhu sarsıdacaq iztirablarından xəbər verir... Çox kövrək idi. Bu baxımdandır ki, ətrafında baş verən olaylara – Xeyirə də, Şərə də laqeyd, seyrçi münasibət bəsləyə bilmirdi. Bir az əvvəl öz keçmiş məddahlığından xəcalət çəkdiyini elan edir, lakin çağının bu və ya digər el sahibinin xalq üçün, dövlət üçün hər hansı işıqlı hərəkətini görəndə yenə mədhiyyəyə üz tuturdu. Əlbəttə ki, bu mədhiyyələr artıq tamamilə ayrı məzmun, başqa səciyyə daşıyır, şairin humanist və vətənsevər amalına xidmət edirdi. Elsevərlik, mərdlik, mətanət və qürur Xaqani “mən”i və sənətinin fikri yönümünü müəyyənləşdirən başlıca xüsusiyyətlərdir. Və yaradıcılığının bütün məqamlarında bu mənəvi keyfiyyətlər onun şair fenomenini səciyyələndirən amillər olmuşdur. Və bir də səmimiyyət. O, ilk gənclik illərində Şirvanşahlar sarayında hələ ətrafında cövlan edən şəri görüb dərk etmədən mədhlər yazanda da səmimi olmuş, cəmiyyətin içərilərinə kök və rişə salıb, artıb-çoxalan çirkinliklərlə mübarizədə də təbiətinəməxsus bu səmimiyyət hissi onu tərk etməmişdir.

Həyat səhifələrindən Xaqaninin öz ictimai-siyasi əqidəsinə görə iki dəfə zindana atıldığı məlumdur. Zindan həyatına dair onun da müasiri və dostu Fələki Şirvani kimi “Həbsiyyə” başlığı altında bir silsilə şeiri gəlib bizə çatmışdır. Nələr yoxdur bu şeirlərdə!? Burada şair hətta fiziki şərlə üz-üzə dayanır və onun bütün dəhşətlərini tünd, qatı boyalarla qələmə alır. Lakin o, zindanda da yenilməzdir, məğrurdur, “boynunda Zöhhak ilanıtək” zəncir, “ayaqlarında dəyirman daşını xatırladan kündə” özünün “Firudin xəzinəsinə bənzər əql və irfanına” qənim kəsilən bədxahlarına qarşı qələmini süngüyə çevirir, mübarizədən qalmır...

Şanlı-şövkətli Şirvanşahlar sarayı, dəbdəbələr, təntənələr yaradıcı “mən”inin ilkin mərhələlərində Xaqanini də sehrləmişdi və o, bir-birindən təmtəraqlı mədhləri ilə əyan-əşrəf yanında ad-san qazandı. Lakin çox keçmədi ki, sarayın zahiri parıltıları təbiətən məğrur və həqiqətsevən şairi usandırdı, o, bu zərin-zivərin aldadıcı olduğunu duydu və öz sənəti ilə saraya-dövlətə təsir etmək yolunu tutdu. Xaqani şeirinin ictimai kəsəri gücləndi və şair eybəcərlikləri tənqid mövqeyindən çıxış edərək biri digərindən ötkəm, tünd siyasi-lirik şeirlər müəllifi kimi daha çox tanındı. Xaqani böyük cəsarət tələb edən bir məsuliyyətlə çağının şərini atəşə tutdu, saray mühitini qara məhbəs adlandırıb, “zülmkar olarsa bir şah, az yaşar” – deyə haray çəkdi, sadə kəslərin mənafeyini müdafiə edərək, haqsızlıq və riyakarlıq aktlarına qarşı öz etiraz səsini ucaltdı. Yox, yalnız etiraz etmədi, bu qism şeirləri onun öz zəmanəsinə, əsrinə yönəlmiş üsyanın bədii təzahürü kimi səsləndi...

Biz onun yaradıcı “mən”indəki bu fikir intibahını, xüsusilə, şairin sufi ribat-zaviyələri və üxüvvətlə-əxilərlə yaxınlıq etdiyi çağlarda daha vüsətli bir inkişaf dövrü keçirdiyini müşahidə edirik. İndi o, “sərvət, mənsəb və şöhrət axtarmadan”, “bir tikə çörəyə, bir içim suya qane olub” öz yoxsul daxmasında sadə həyat sürməyi möhtəşəm kaşanələrdə yaşamaqdan üstün bilir, özünü vaxtı ilə məddahlıq etdiyi üçün danlayıb-dansayır, sarayları hərc-mərclik yuvası adlandıraraq üzünü haqqın-həqiqətin dərgahına tutur. Xaqani dünyaduyumunda indi ciddi dönüş baş vermişdir. İndi artıq şairin yaradıcı “mən”ində irfani çalar daha tutumlu, daha qabarıqdır. İndi artıq Xaqanini fəlsəfi məzmunlu İnsan və İnsanlıq, həyat, yaradılış, fərd və onun vəzifələri, olum və ölüm ətrafındakı düşüncələr məşğul edir və şair bu düşüncələri əsrarəngiz bədii-romantik uçuşlarla süslənən şeirinin poetik predmetinə çevirir.

Şairin iç aləmində və dünyaduyumundakı bu yönüm, xüsusilə, onun tanımlı “Mədain xərabələri” və “Meratüs-səfa” qəsidələrində bariz şəkildə öz əksini tapmışdır. Birinci – “Mədain-xərabələri” Xaqaninin İraq səfəri zamanı qədim Sasanilər dövlətinin bir vaxt əzəmətli, şanlı-şövkətli, XII yüzillikdə isə artıq qərinələrin qasırğaları –  tufanları ilə üzləşib tar-mar olan, dağılan, uçulan qəsrlərinin müşahidəsi zamanı keçirdiyi ruhi-hissi təlatüm və sarsıntılarının bədii inikasıdır. Bir vaxt bu qəsrlərdə çox ölkələrə meydan oxuyan Sasani şahları – Nuşirəvan, Hörmüz, Pərviz cah-cəlallı dövran sürürdülər. Bu qəsrlərdə Şərqin gözəli Şirin yaşamış, bu qəsrlər onun Xosrova olan böyük məhəbbətinin şahidi olmuşlar. Ancaq heyhat! O cah-cəlaldan bu gün əsər də qalmayıb. Fil aciz edən şahlar indi yerlə-yeksan olmuşlar. Torpaq Nuşirəvanın qanını Hörmüzün qafa tasında şərabtək içib... Zaman Pərvizin torpağından küp düzəldib, Şirinin ürək qanını meyə çevirib. Bu sarsıdıcı mənzərə təbiəti belə, həyəcana gətirir. Bu həyəcanın, bu ağrının təsirindən Dəclə ilantək qıvrıla-qıvrıla axır, dağlar-dərələr dilsiz bir sükutla haray qoparır, bir vaxt möhtəşəm qəsrlərin bu gün uçuq tağlarının hər naxışı bir tarix danışır – budur bu qəsidənin məzmunu. Lakin indiki halda bu məzmun bizə Xaqaninin şair “mən”inə yeni bucaqdan nüfuz üçün lazım olmuşdur –  bu əsər Xaqani “mən”inin dünyaya, insana hikmət dərsi, ibrət dərsidir. Şair insanlara – insanlığa yaradılışın iç mənasını anlatmaq istəyir – cahanda heç bir şey sabit deyildir –  sabit, əbədi olan yalnız haqdır – həqiqətdir. Qəsidənin fikir yükü şairin bu irfani dünyaduyumu üstündə qərar tutmuşdur, lakin iç mənadan düşən şüa Xaqaninin humanist-bəşəri görüşləri üstündə sınır. Məqsəd: bərli-bəzəkli kaşanələr ucaldıb, firəvan həyat sürən qurumu səfərbərliyə almaq. Amal:  xəzinələrdə istifadəsiz qalan var-dövləti bir parça çörəyə möhtac olanların ehtiyaclarına yönəltmək. Bəli, Xaqani “mən”inin və irfan dünyasının istiqamətverici özəyini xəlqilik və demokratizm ideyaları təşkil edir. Kimdir insan və insanlığa layiq olan kəs? – bu sual şairin “Meratüs-səfa” əsərindən də qırmızı xətlə keçib gedir. XII əsr Azərbaycan lirik şeirində ilk dəfə məhz bu əsərdə biz İnsan xislətinin zahiri və batini tərəfinin fəlsəfi-irfani obyekt kimi bədii fikrin mövzusuna çevrildiyini və dahiyanə bir müdrikliklə öz həllini tapdığını görürük. Bu əsərdə şair dünyaya iki baxış sistemini üz-üzə gətirir. Həyatı eyş-işrət və zövq mənbəyi hesab edən “həvəs zindanında dustaq olan divlər dünyası” və öz ruhani “mən”inə qapılıb mənəvi ucalığa çatanların dünyası. Qəsidədə fəqir-şah qarşıdurması diqqəti çəkir, şair “Günəş himmətli dərvişi” “şahdan, fəğfurdan” üstün tutur. Qəsidənin hər beyti mənəvi-ictimai şəri inkar pafosu ilə yüklənmişdir, şairin “içi məzarıstan, eşiyi gülüstan” olan dünyaya irfani baxışı da dünyanı şər-zülmət məskəni kimi qəbul edə bilməməsi ilə bağlıdır.

Xaqaninin hətta kiçikhəcmli əsərləri – qəzəl, qitə, rübailərində belə, onun şair – vətəndaş “mən”inin cizgilərini müşahidə etmək olar. Həyatının müxtəlif məqamlarına, təmasda olduğu ictimai-siyasi olaylara toxunan nə qədər qitələri vardır və başlıcası onlar da orta əsrlər ədəbiyyatının romantik şərtilikləri və normativ tələbləri fonunda şairin bu və ya digər həyati olay və problemlə əlaqəli keçirdiyi fərdi hiss və həyəcanlarına qlobal-bəşəri məna və məzmun çaları vermək məharətindədir.

Xaqani şeiri Xaqani şəxsiyyəti və Xaqani “mən”ini bütün incəliklərinə qədər təzahür etdirən bir sənət ensiklopediyasıdır. Beləliklə, Orta əsrlər ədəbiyyatını küll halında onu ərsəyə gətirən tarixi-ictimai zəmindən, real həyat həqiqətlərindən təcrid olunmuş şəkildə qavramaq, bu ədəbiyyatda yalnız ştamp halına düşmüş normativ qanun-qaydalar, ədəbi etiket, əvvəlcədən qəbul edilmiş və bütün sənətkarlar tərəfindən icrası vacib fikri-estetik-bədii qəliblər görmək – klassiki ancaq bu çərçivə içərisində tədqiq etmək tezisi özünü doğrultmur.

1997

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.11.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Redaksiyanın poçtundan rubrikasında sizlərə Fatimə Əlihüseyn Yıldızın şeirlərini və hekayəsini təqdim edəcəyik.

FATİMƏ ƏLİHÜSEYN YILDIZ

***

Sevdiyim, hicrin ilən dərdü məlal eyləmişəm...

Sənin eşqinlə nahaq zənni-xəyal eyləmişəm...

Bəs edər, bir bu qədər qəhrinə tab etdi könül,

İncimə, gör nə qədər zəhrini bal eyləmişəm?!

Mən ki, qəlb əhdini sərvətdə ilantək qorudum,

Gözü kor, nəfsi bütöv, nitqimi lal eyləmişəm...

Dərdim ittək qaparaq könlümü qəltan eləyib,

Gözümün yaşını öz dərdimə yal eyləmişəm!

Nə təsadüf, nə zərurət, "olan olmuş" deyəlim,

Qəmi "kəffarə" verib haqqı həlal eyləmişəm...

İstəməz Fatimə gəlmə, buna vardır səbəbi,

Şəmsə dostum demişəm, yarı hilal eyləmişəm...

Əliağa Vahidin qəzəlinə təxmis

Gəlmə sən, üstümə yarım, mən öləndən sonra!

Duya bilməzsən azarım mən öləndən sonra!

Su olub, ovcuna axdıqca itirdim izimi,

Sığınar torpağa arım, mən öləndən sonra!

Xəstəhal oldu qürur, saxta təkəbbürlər ilə,

Nəmə lazım bu vüqarım, mən öləndən sonra?!

Azuqəm, kirli günahlardır alıb xurcunuma,

Yığmışam, vardı naharım, mən öləndən sonra...

Baş alıb, dəhri unutsam, tapacam ruhə şəfa,

Bəlkə, xoş oldu güzarım mən öləndən sonra?!

Fatimə qəm eləməz, ömrünü nakəm yaşayıb...

Qalacaqdır qoşa barım, mən öləndən sonra!

***

Qurmadım bir kimsənin könlündə taxt, bilməzmisən?

Ol zamandan olmadım bir qəlbə yar, görməzmisən?

Həsrətin çəkdim müdam pünhan ki, yadlar gülməsin…

Sən də agah olduğun gündən baxıb, gülməzmisən?

Verdiyin dərd oldu hey, “Qismət” deyib şükr eylədim,

Mən yedim nuş eylədim, sən bir para bölməzmisən…

Etdiyin min-bir xəta, sədparə etmiş ruhumu,

Anlasan bir səhvini, etsən həya, ölməzmisən?

Bitsin artıq, yol yaxınkən dönməyin olsun qazanc,

Tövbənin kəndarına, sən Fatimə, gəlməzmisən?

Axı niyə belə təzaddı dünya?

Kim öz istəyilə zəvvarı oldu?

Qapısın döyənə,inaddı dünya.

Gözündən su içər gəlib-gedənin,

Qonaqpərvərliyə iraddı dünya.

Axı niyə belə təzaddı dünya? ...

Kamsız ümidləri yollarda yoran,

Zahirdə nurani, batini toran,

Körpə mələklərin qanadın qıran,

Acgöz dəvələrə qanaddı dünya,

Axı niyə belə təzaddı dünya?...

Xəyala dalana,min nağıl söylər,

Ruhun taleyindən agahdı göylər,

Çevirib başına sədəqə eylər,

Fitrəsi savabdan kasaddı dünya,

Axı niyə belə təzaddı dünya?...

"Gör-götür", "Ad yetir" ocağındayıq,

Qismətə, qurbanlıq bıçağındayıq,

Ha yana qaçsan da, qucağındayıq,

Özü məhbəs ikən azaddı dünya,

Axı niyə belə təzaddı dünya?

ATAMLA SON GÖRÜŞ

(Hekayə)

Feriha doğulduğu, böyüdüyü yerlərdən, sevdiyi insanlardan çox uzaqlarda idi.

…Səbəbləri çözələməyə gərək yoxdur…

Yaşı yarım əsrə yaxınlaşsa da, qopa bilmədiyi bir an, o anın sehrindən oyanmaq istəmədiyi xatirələri vardı.

Orada, yamyaşıl bir bağda, atası ağaclara su verirdi. O da, daşın üstündə oturub atasının əllərinə baxırdı. O əllər, dünyanın ən təhlükəsiz, hüzurlu, ən sevgili yeri idi. Əslində Feriha atasını on üç ildən çox görmədi… Körpəliyini çıxarsaq, səkkiz il filan… Tez-tez bağa, atasının yanına qaçardı. Dizi üstə oturaraq, gümüşü saçları ilə oynaya-oynaya atasının üzündə və alnında dərin-dərin iz salmış qırışları, uzun bir yol təsəvvür edir, barmaqlarının ucu ilə bu yollarda gəzir, barmağının birinin ata, digərinin isə özü olduğunu təsəvvür edirdi. Uşaq təxəyyülündə, atasının gümüşü saçlarını, yolboyu sıralanmış, ağlı-qaralı yarpaqları olan ağaclar kimi görür və yürüyüş boyu, ağacların doğma qoxusunu içinə çəkirdi. O, bu yolların uzandıqca, uzanmasını istəyirdi. Atası da sanki bu yolların çox qısa olduğunu bildiyi üçün Ferihanın doyunca oynamasına müsaidə edərdi.

Feriha təqaüdçü atasının nə qədər yaşlı və yorğun olduğunun fərqində deyildi.

Onun uşaqlığı, atasının ölümlə pəncələşdiyi illərə təsadüf etmişdi. Altı dəfə əməliyyat olunan atası, anasına – “Feriha daha bizimlə yatmasın, yuxudaykən, yaralarımı təpikləyir ” demişdi … Və ayrılığa doğru uzanan, bu qısa zaman kəsiyində, o atası üçün həmişə darıxırdı…

Hər gün, uşaq bağçasından evə gələndə, əvvəlcə bağa qaçardı. Ev yeməyindən əvvəl, atasının əlindən bir şeylər yeyirdi. Bu, çox vaxt mövsüm meyvələrindən-çiyələk, gilas olurdu.

Məktəbə, birinci sinifə getdiyi ilk gün, Ferihanı məktəbə, atası aparacaqdı.Tezdən bağa enmişdilər. O, ən gözəl güllərdən dərib, böyük bir buket hazırlamış, sonra Ferihanın əlindən tutub məktəbə aparmışdı. Üçüncü sinifdə oxuduğu dərs günlərinin birində, anası işdə olduğuna görə məktəbə hazırlaşan Ferihanın saçlarını, atası hörmüşdü. Hörüklər çox səliqəsiz göründüyü üçün ata-bala nə qədər gülmüşdülər…

Ömrün hansı anı olursa olsun, yaşananlar nə qədər acı olursa olsun, yaddaşının dərinliyinə çökmüş xoş xatirələr, ruhunun xəfif bir titrəyişindən dalğalanaraq, bütün vücudunu sarar, Ferihanın qəlbinə dərman kimi gələrdi…

Sonra…Qış günlərinin birində, atası dərin yuxuya getdi.Tez-tez, həkimlər gəlib-gedir, hər kəs bir-biri ilə pıçıltı ilə danışırdı. Ferihanı atası olan otağa buraxmırdılar. Hər dəfə qapı açılıb- bağlananda, Feriha qapıdan atasına baxırdı. Alnı tərləmişdi, amma üzündə xəfif təbəssüm vardı. Feriha hər dəfə otağa daxil olmaq istəyəndə ona bir iş tapşırıb uzaqlaşdırırdılar.

Anası- “Qızım, ata indi xəstədir, yatır. İnşallah sabah oyanar. Sən aşağı düş, toyuqlara yem ver” deyib bağa göndərdi.

Artıq ikinci gün idi ki, atası yatırdı. Kənddən, qohum-əqrəbalar gəlir, evdə hamı sükut içində, amma hamı bir iş başındaydı. Feriha, ara-sıra açılan qapı arasından atasını izləyirdi. Səhərə doğru, qapını açdılar. Hamı otağa keçdi.

Feriha, onun boynunu qucaqlayıb öpmək, saçlarını qoxlamaq istəyirdi, amma utanırdı. Kimsə Ferihaya - “Qızım, sən mətbəxə get, bizə çay dəmlə”dedi.

Feriha, tələm-tələsik, mətbəxə keçib, padnosa bardaqları yığdı və köhnə dəmli çayları süzüb, otağa keçməyə tələsdi. Bir neçə dəqiqə sonra əlində çay bardaqları dolu olan padnosla otağa daxil olan Feriha, böyük bacı və qardaşlarının atasını qucaqlayıb ağladığını gördükdə gecikdiyini anlamışdı…

Kənardan donuq halda bu mənzərəni izləyən Ferihanın əlindən padnosu alıb, anası-“Gəl, atayla vidalaş”demişdi.Və onu, atasının buz kimi alnından öpdürüb, ayırmışdılar…

O qəfil ayrılıqdan, iyirmi yeddi il keçsə də, Feriha ömrü boyu keçdiyi həyat yollarında, atasının alnında yürüdüyü, o gümüşü saçların doğma qoxusuna bələnmiş sevgi dolu, müqəddəs yolları axtarırdı…

Türkiyə, Diyarbəkir

 Oktyabr 2026-cı il.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.11.2026)

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalı Xalq şairi Sabir Rüstəmxanlının ustad şair Ramiz Qusarçaylıya açıq məktubunun mətnini təqdim edir.

Əzizim Ramiz!  Axırıncı görüşümüzdə mənə “İki gül” adlı şeirlər  kitabını vermişdin. Bundan da öncə “Vətən” poemasını oxumuşdum. Əvvəllər olduğu kimi dostlarımızın kitabları haqqında isti-isti ətraflı rəy yazmaq, fikir bildirmək olmur. Yaş artdıqca vaxt sıxıntısı da artır...

“Vətən”- poeziyamızın parlaq nümunələrindən biri kimi ədəbi ictimaiyyət tərəfindən layiqli qiymətini alıb. Bu il nəşr olunmuş “İki gül” kitabı da sənin lirikanın yeni bir uğurudur. Kitab bir çox cəhətləri ilə geniş təhlil oluna və sənin böyük poetik istedadının özəlliklərini, poeziyamızdakı özünəməxsus yerini bir daha göstərə bilər. Kitaba ön söz yazmış dostumuz, Akademik Nizami Cəfərov bu işi ustalıqla yerinə yetirib. Mən də öz növbəmdə səni ürəkdən təbrik edirəm.

Kitabını oxuyarkən 1987-ci ildə, qürbətdən mənə yazdığın məkubu xatırladım.

O məktubda sən “könüllü sürgün”ə getdiyini, Donetsk vilayətinin, Makeevka şəhərində  hər gün 1500 metr dərinlikdə daş-kəsəklə əlləşib kömür çıxartdığını yazırdın.  Bu sözlərinə Vətəndən ayrılarkən ürək ağrısı ilə pıçıldadığın misralarını da əlavə etmişdin:

Başım çox toxundu bu daş başlara,

Başım öyrəşmədi bu daş-başlara,

Əlim öyrəşmədi bu “daş-qaşlara”

Çıxıb gedəcəyəm “baş saxlamağa”.

Sürən kim, minən kim bu arabanı,

Yıxılan çox oldu bu arabadan.

Mənə kim tanıtdı bu “xarabanı”

Çıxıb gedəcəyəm bu “xarabadan”

Ancaq bundan sonra qürbətə getsən də Vətəndən qopa bilmədiyini, Vətən üçün darıxdığını da yazmışdın:” İndi o”xaraba” üçün burnumun ucu göynəyir. Bilirəm ki, orda Ə.Kərim var, M.Araz var, M. İsmayıl var, S. Rüstəmxanlı var.”

Sonra da Vətəndən üzr istəmişdin. Amma sən şairsən, o üzürxahlıqla ürəyin sakitləşmədi. Çünki o incikliyin arxasında Azərbaycana dəli bir məhəbbət dayanırdı və sən o “xaraba”nın sənin gözündə hansı ucalıqda dayandığını, hansı böyük tarixin sahibi olduğunu, 

mənəvi dünyasının cənnət mənzərəsini “Vətən” poemanda yaratdın.

Bəlkə qürbətdə o əziyyətləri görməsən bu gözəl poema da, “Azərbaycan bayrağı”şeirin də yaranmazdı.

Savaşda qələbə qazanan Əsgərdir, Silahdır.

Ancaq əsgəri bu zəfərə hazırlayan bir də Söz silahıdır.

Buna görə də qələbədə ədəbiyyatın rolunu da unutmaq olmaz.

Vətən eşqi və qələbə inamı ilə dolu olan “İki gül” kitabın və Zəfər bayramın mübarək!

(7 noyabr, 2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.11.2026)