Kənan Məmmədli, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Son günlərdə - 2026-cı ilin ilk ayının sonlarına doğru baş tutan və hazırda актual olan dünya mədəniyyət hadisələri və trendləri barədə sizləri bilgiləndirmək üçün bir neçə mənbədən topladığım məlumatları diqqətinizə çatıdrıram.

Berlində “The Clock” adlı əfsanəvi instalyasiyanın vernissajı

Hazırda Almaniyada - Berlində ilk dəfə olaraq Kristian Markleyin məşhur “The Clock” video-instalyasiyası nümayiş etdirilməkdədir. Bu sənət layihəsi real vaxtla sinxronlaşdırılmış 24 saatlıq filmdən ibarətdir. Layihə kino tarixini zaman və yaddaş haqqında sonsuz bir düşüncə məkanına çevirir.

Beynəlxalq ədəbiyyat festivalları

Kerala Literature Festival 2026 — Hindistanın Kozhikode şəhərində keçirilən və dünən - 25 yanvarda başa çatan böyük ədəbiyyat festivalıdır. Festival dünya və regional yazıçıların, eləcə də intellektual müzakirələrin mühüm platformasına çevrilmişdir.

Demək olar ki, dərhal onun ardınca Mathrubhumi International Festival of Letters (29 yanvardan etibarən) başlayacaqdır. Bu festival şairləri, yazıçıları və oxucu icmalarını bir araya gətirərək yaradıcılıq və ədəbi mübadilə mövzularını müzakirə edəcək.

2026-cı ilin Avropa Mədəniyyət Paytaxtları

Oulu (Finlandiya) və Trençin (Slovakiya) şəhərləri 2026-cı ilin Avropa Mədəniyyət Paytaxtları elan olunmuşdur. Ouluda artıq instalyasiyalar, musiqi proqramları, teatr tamaşaları və ekoloji yönümlü bədii layihələrlə müşayiət olunan açılış festivalı keçirilmişdir və bu, beynəlxalq diqqət cəlb etmişdir.

BTS-in meqa-turu — qlobal miqyaslı mədəni fenomen

Cənubi Koreyanın super-qrupu BTS 2026-cı ildə genişmiqyaslı dünya turuna hazırlaşır. Artıq bu tur ən mühüm mədəni və iqtisadi hadisələrdən biri kimi qiymətləndirilir. Aprel ayında başlayacaq tur beş qitədə onlarla şəhəri əhatə edərək pərəstişkarları ruhlandıracaq və qlobal musiqi sənayesinə ciddi təsir göstərəcək.

Dünya musiqi səhnəsi və çıxışlar

Yanvar ayının sonları üçün artıq iri konsertlər və musiqi tədbirləri planlaşdırılıb — Las-Veqasda əfsanəvi Eagles rok qrupunun çıxışlarından tutmuş Praqada Andrea Boçellinin konsertlərinədək. Bu, klassik və populyar musiqinin dünya üzrə müxtəlif auditoriyaları birləşdirməyə davam etdiyini göstərir.

Şəhərlərdə yerli mədəni proqramlar

Dünyanın müxtəlif şəhərləri afişalarını yerli mədəniyyət proqramları ilə zənginləşdirməkdə davam edir. Sankt-Peterburqda sərgilər, teatr premyeraları, film nümayişləri və retrospektivlər keçirilir. Rusiya və Belarusda isə kamera konsertləri və səhnə tamaşaları xüsusi populyarlıq qazanır.

2026-cı il üçün yeni muzey və mədəni məkanların təqvimi

2026-cı ildə dünya səviyyəli bir sıra yeni muzeylərin açılması gözlənilir. Bunlara Los-Ancelesdə Lucas Museum of Narrative Art, Hamburqda UBS Digital Art Museum və Nyu-Yorkda Hip Hop Museum daxildir. Bu məkanların gələcəkdə qlobal bədii və mədəni həyatın əsas mərkəzlərinə çevriləcəyi proqnozlaşdırılır.

Şəkildə: Kerala Literature Festival 2026-nın iştirakçılarından bir qrup

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

İndi tarixə bələd olunca, Firidun bəy Köçərli zirvəsi bizlərə daha aydın, dumansız, çiskinsiz görünür və biz, xalqı üçün ömrünü zərrə-zərrə əridən, bu qədər işıqlı, bu qədər humanist, alicənab, bilikli, gözəl insanı qırmızı Stalin terroruna necə amansızlıqla qurban verməyimizdən dolayı vicdan əzabı çəkirik.

Heyif səndən, Firudin bəy!

“Bir millətin malını, dövlətini və hətta vətənini əlindən alsan ölüb itməz, amma dilini alsan fot olar, ondan bir nişan qalmaz” (Firidun bəy Köçərli).

“Firidun bəy Köçərli Azərbaycan ədəbiyyatının tədqiqiylə yeganə məşğul bulunan qiymətdar bir mühərrir, müəllim və alim idi” (Məhəmməd Əmin Rəsulzadə).   

Bu gün bu dahi şəxsiyyətin anadan olduğu gündür, 154-cü ildönümüdür.

Firidun bəy Köçərli 26 yanvar 1863-cü ildə Şuşa şəhərində anadan olub. 1872–1876-cı illərdə Şuşada Mirzə Kərim Münşinin mədrəsə məktəbində təhsil alıb. Daha sonra 1876-cı ildə Şuşadakı rus məktəbinə daxil olub. 1878-ci ildə Aleksey Çernyayevski Zaqafqaziya müəllimlər seminariyasına tələbə toplamaq məqsədilə bu məktəbə gəlib.

Firidun bəyi də təhsil almaq üçün Qoriyə aparıb. 1879–1885-ci illər ərzində o Zaqafqaziya müəllimlər seminariyasında təhsil alıb. Təhsil aldığı müddətdə müəllimləri A. O. Çernyayevski və M. Kipiani ilə yaxın münasibət saxlayıb. 1885-ci ildə seminariyanı bitirdikdən sonra İrəvan gimnaziyasına təyinat alıb.

1885–1890-cı illərdə İrəvanda fəaliyyət göstərdiyi dövrdə gimnaziyada ana dili, hüsnxətt fənlərini tədris edib, pansion mürəbbisinin köməkçisi vəzifəsini daşıyıb. Pedaqoji sahədə müvəffəqiyyətlərinə görə dəfələrlə mükafatlandırılıb. Ona "Kollecski sekretar", "Titulyar sovetnik" və "Statski sovetnik" rütbələri verilib.

1893–1894-cü illərdə yenidən İrəvan gimnaziyasında fəaliyyət göstərib. 1895-ci ildə isə İrəvan şəhərini tərk edib. Elə həmin ildə Qori Müəllimlər Seminariyasının "tatar şöbəsi"-nin Azərbaycan dili və şəriət müəllimi təyin edilib. 1918-ci ilə qədər Qoridə pedaqoji fəaliyyətini davam etdirib.

1910-cu ildə Qori Seminariyasının Azərbaycan şöbəsinin müvəqqəti təlimatçısı sonradan isə seminariyanın Azərbaycan şöbəsinin inspektoru vəzifəsinə təyin olunub. 1916–1917-ci illərdə seminariyanın Azərbaycana köçürülməsi üçün təşəbbüs göstərib, təkliflər irəli sürüb.

1918-ci ildə Qori Müəllimlər Seminariyasının Azərbaycan şöbəsini tədris ləvazimatı və avadanlığı ilə birlikdə öz xərcinə Qazax şəhərinə köçürüb, bunun əsasında Azərbaycan Müəllimlər Seminariyası yaradılıb. Firidun bəy Köçərli seminariyanın direktoru təyin olunub.

17 sentyabr tarixindən Qazax Müəllimlər Seminariyasında ilk dərslər başlayıb. Sonradan Köçərli Qazaxda ilk uşaq evi açıb. 1918-ci il 28 may tarixində o, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurasının üzvü seçilib və İstiqlal bəyannaməsini imzalayıb.

1884-cü ildə Qori müəllimlər seminariyasında təhsil alarkən "Təlimi-Sokrat" əsərini yazıb. İrəvan gimnaziyasında çalışdığı illərdə Zöhrabzadə ilə birlikdə "Təlimi-lisani-türkü" adlı dərslik tərtib edib. 1886-cı ildə ilk teatr tamaşasını qoyub. 1890-cı ildə isə İrəvanda "Müsyö Jordan və dərviş Məstəli şah" komediyasını tamaşaya qoyub.

1891-ci ildə "Təlimi-Sokrat" adlı kitabı Bağçasarayda "Tərcüman" mətbəəsində 1892-ci ildə isə A. S. Puşkindən tərcümə etdiyi "Torçu və balıq" mənzum nağılı İrəvan şəhərində kitab halında çapdan çıxıb. M. Y. Lermontovun "Üç xurma ağacı" və A. Koltsovun "A kişi, niyə yatıbsan?" şeirlərinin tərcüməsindən ibarət kitabı Şuşada çap edilib.

"Tatar komediyaları" adlı ilk elmi məqaləsi "Novoye obozreniye" qəzetində dərc olunub. 1898-ci ildə "Ərəb əlifbası və onun qüsurları" silsilə məqaləsi "Qafqaz" qəzetində dərc olunub. 1900-cü ildə Müəllimlər Seminariyasının Ümumdünya Paris sərgisində Qori Seminariyasından nümayiş etdirilən eksponatlar sırasına F. Köçərlinin kitabları da daxil edilib.

1903-cü ildə Tiflisdə "Azərbaycan tatarlarının ədəbiyyatı" kitabı rus dilində çap edilib. Elə həmin ildə M. F. Axundovun "Aldanmış kəvakib" povestini rus dilinə çevirib. 1904-cü ildə A. P. Çexovun "At familiyası" hekayəsini tərcümə edib, kiçik bir müqəddimə ilə "Şərqi-Rus" qəzetində dərc etdirib. 1906-cı ildə "Molla Nəsrəddin" jurnalının nəşrə başlamasını təqdir edərək, jurnalın birinci üç aylıq fəaliyyəti barədə icmal hazırlayıb, "Tiflisskiy listok" qəzetində dərc etdirib.

Firidun bəy Köçərliyə məxsus fikirlər:

- Hər bir xalqın maddi yoxsulluğu, iqtisadi düşkünlüyü onun zehni yoxsulluğunun, mənəvi düşkünlüyünün nəticəsində meydana çıxır.

- Ey qardaşlar, həyatın qədrini biliniz, oyanınız, hərəkət ediniz, qapı-bacalarınızı açınız, evinizə işıq düşsün, üfunətli və ağır havası dəyişilsin. Gözlərinizin tozunu silib diqqət ilə ətrafa baxınız, hər kəs işləyir, çalışır, həyatdan nəfbərdar olur.

- Hər millətin özünəməxsus ana dili var ki, onun məxsusi malıdır. Ana dili millətin mənəvi diriliyidir, həyatının mayəsi mənziləsindədir. Ananın südü bədənin mayəsi olduğu kimi, ananın dili də ruhun qidasıdır, hər kəs öz anasını və Vətənini sevdiyi kimi, ana dilini də sevir.

1920-ci il aprelin 28-də Bolşevik-sovet-rus imperiyası Azərbaycanı işğal etdi, Cumhuriyyətimiz devrildi. Yeni sovet hakimiyyəti dövründə bir çox milli ziyalılar “köhnə rejimin nümayəndəsi” kimi təqib edilirdi. Eləcə də Firudin bəy Köçərli Gəncədə bolşeviklər tərəfindən həbs olundu və heç bir məhkəmə hökmü olmadan 1920-ci ilin yayında güllələndi. Onun öldürülməsi Azərbaycan maarifinə və milli düşüncəsinə ağır zərbə oldu. Tarixi qaynaqlar göstərir ki, sovetlərdə yer almış erməni millətçiləri tərəfindən həyata keçirilən bu qətl hadisəsi Azərbaycanın sovetlərdəki ən vəzifəli şəxsi olan, Köçərlini daim müdafiə edən Nəriman Nərimanovu bərk sarsıdıbdır, o, Köçərlinin güllələnməsinə fərman vermiş erməni məmuru öz əlləri ilə güllələmişdir.

Bax belə bir tarixçə.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

Nail Zeyniyev, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Ölüm haqqında düşünmək – bu, ən qədim və ən dərin fəlsəfi axtarışlardan biridir. Bəşəriyyət tarixində şairlər, filosoflar, mütəfəkkirlər bu sirli qapının arxasında nə olduğunu anlamağa çalışıblar. Kimisi qorxu ilə baxıb bu mövzuya, kimisi isə onu həyatın təbii davamı, hətta bir azadlıq kimi qəbul edib.

Aşağıdakı sətirlərdə ölüm nə qorxunc bir son, nə də qaranlıq bir məchul deyil. Əksinə, o, yorğun ruhun dinc limanı, təslimiyyətin gözəlliyidir. Burada ölüm metafizik bir keçid, dünyanın ağırlığından azad olmaq, həqiqəti görmək anıdır.

Bəlkə də biz ölümündən qorxduğumuz şey əslində bizim xilas yolumuzdur? Bəlkə də həyat boyu daşıdığımız yüklər, narahatlıqlar, qorxular məhz o "qəfil rahatlıq" anında arxada qalacaq?

Gəlin, bu sətirlərdə ölümlə mənim baxışımla nəinki son, həm də bir başlanğıc kimi tanış olaq.

Ölüm... o qapı, o qəfil, o səssiz dəvət.

Nə qorxu var, nə də şiddət,

sadəcə dinclik, yorğun bir təslimiyyət.

Sanki illərlə gəzdiyin çınqıllı yoldan sonra,

ayağını basdığın ilk yumşaq yataqdır.

Ora çatmamış içində bir hay-küy, bir narahatlıq..

Qəfil bir rahatlıq..

Sənin olmayan nə varsa, qalır arxada;

Dünənin yükü, sabahın qorxusu,

insanların səsləri, sözləri,

sevdiyinin aydan parlaq gözləri.

Ruhun yüngülləşir, qəfəsdən çıxır.

Çıxır buludlardan dünyaya baxır.

Artıq soyuq deyil, qaranlıq da yox.

Yalnız bir bütünlük, bir tamamlanma hissi.

Gözlərin yavaşca yumulur,

amma ilk dəfədir ki, həqiqəti görürsən.

Əslində yaşayanda da hər gün ölürsən.

Biz ora gedənə qədər həyatla mübarizə aparırıq,

əslində isə o, əbədi bir limandır.

Qaçılmaz, mübahisəsiz, sakit.

Ən böyük səyahətin son dayanacağı.

Qayıdırıq başladığımız o sirli nöqtəyə...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

“Maraqlı söhbətlər”də bu gün sizlərə Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin  ehtiyatda olan Polkovniki Eldəniz Namazovun Aprel Şəhidimiz Polkovnik leytenant Raquf Orucov haqqında xatirələrini təqdim edəcəyəm.

MƏNİM KOMANDİRİM!!!

Müharibə insanın kimliyini dəyişir...  Kimisi silahı daşıyır, kimisi isə, o silahın arxasında bir GÜC olur. Mənim üçün RAQUF ORUCOV məhz o GÜC idi.

O, sadəcə hərbi hissə komandiri deyildi. O, döyüşdə arxamızı güvənlə söykəyəcəyimiz bir DAĞ, qaranlıq gecələrdə yolumuzu tapdığımız İŞIQ idi!

O, MƏNİM KOMANDİRİM idi!!!

2012–2013-cü illərdə AĞDAM istiqamətində eyni hərbi hissədə xidmət etdik. O, Hərbi Hissə Komandiri, mən isə onun Briqadasının Kəşfiyyat Rəisi...  Kağız üzərində rütbələrimiz vardı, amma döyüşdə rütbələr yox olurdu. Orada yalnız MƏSULİYYƏT, VİCDAN və VƏTƏN qalırdı.

Biz dəfələrlə düşmən arxasında tapşırıqlar yerinə yetirmişik. Elə tapşırıqlar olub ki, Hərbi Hissə Komandiri olmasına baxmayaraq, RAQUF ORUCOV özü də bizimlə birlikdə gedirdi. Üst Komandanlıqdan xəbərsiz...  Riskin nə olduğunu hamıdan yaxşı bilə-bilə... Çünki O, kəşfiyyatçıya arxadan “gedin” deyənlərdən deyildi. O, “mən də sizinləyəm” deyən komandirlərdən idi!!!

O tapşırıqlarda yanımızda kimlər vardı… Rəhmətlik gizir XANI — hamının “XANI DAYI” deyə tanıdığı, kəşfiyyatın canlı əfsanəsi SƏYYAF ƏHMƏDOV. Kəşfiyyatda özünəməxsus imzası, xətti olan mayor CEYHUN ƏZİZOV, Mən və MƏNİM KOMANDİRİM — RAQUF ORUCOV və dünyanın ən böyük əsgəri- AZƏRBAYCAN ƏSGƏRİ. Bu adlar mənim yaddaşımdan heç vaxt silinməyəcək. Çünki o gecələrdə ölümün nəfəsini hiss etmiş adamlar bir-birinin qəlbinə həkk olunur...

Hər tapşırıqdan əvvəl və icradan sonra Raquf Orucovun kəşfiyyatçılar qarşısında etdiyi çıxışlar vardı.O çıxışlar kitabdan oxunan vətənpərvərlik deyildi!

KOMANDİRİM danışanda gözlərində TORPAQ görünürdü! ŞƏHİDLƏRİN BAXIŞI, itirilmiş KƏNDLƏRİN AĞRISI, geri dönəcək günlərin İNAMI vardı!!!

KOMANDİRİM danışanda biz təkcə döyüşçü olmurduq — BİZ VƏTƏNİN ÖZÜ OLURDUQ!!!

Komandir idi, amma, bizə böyük qardaş kimi davranırdı. Əmrlə yox, nümunə ilə idarə edirdi. Əsgərlərə öz balaları kimi yanaşırdı.

Əsgərin ayağı üşüyəndə - ilk narahat olan o idi. Əsgərin ruhu düşəndə ilk hiss edən yenə o olurdu.

RAQUF ORUCOV YALNIZ DÖYÜŞÜN KOMANDİRİ DEYİLDİ. O, YAŞAMAĞIN da KOMANDİRİ İDİ!!!

 Onun komandirliyi təkcə hücumla ölçülmürdü...

O, əsgərin susuzluğunu da, yolunu da düşünürdü. Mənim orada xidmət etdiyim dövrdə onun göstərişi ilə 27 döyüş postuna su çəkdirildi. 14 döyüş postuna yeraltı avtomobil yolu salındı. Bu, xəritədə görünməyən, amma ƏSGƏRİN HƏYATINI XİLAS EDƏN CƏBHƏ idi. O bilirdi ki, GÜLLƏ İLƏ YANAŞI LAQEYDLİK də ÖLDÜRÜR...

 Onun yanında qorxmaq ayıb idi, çünki O,  qorxunu sənin əlindən alırdı...

2013-cü ilin yanvar ayı… Düşmən ön xəttdə fasiləsiz lokal xarakterli kəşfiyyat-diversiya və təxribatlarla vəziyyəti gərgin saxlamağa çalışırdı. Gecələr-gündüzlər bir-birinə qarışmışdı. RAQUF ORUCOV sutkalarla yuxusuz qalırdı. Gecə səhərə qədər UAZ tipli avtomobillə post-post gəzirdik. Hər döyüşçünün yanında dayanır, hərəsinə ayrıca müdafiə təlimatı verirdi. O anlarda onun necə taqətdən düşdüyünü görürdüm. Bədəni dayanmaq, istirahət etmək istəyirdi, amma ruhu icazə vermirdi..

.. Bir gecə artıq dözə bilmədim. Dedim ki, “Komandir, bu gecə gəlməyin, postları biz gəzərik.” Başını tərpətdi, razılaşdı. Amma cəmi 1–2 saat keçməmiş arxamızca posta gəldi. Dözüb dura bilməmişdi. Çünki o, postda olmayan komandir deyildi. O, əsgərini tək buraxanlardan deyildi!!!

Bu gün RAQUF ORUCOV ŞƏHİD adı ilə anılır. Amma mənim üçün O, hələ də KOMANDİRİMDİR, hələ də gecələr postları yoxlayan, kəşfiyyatçıların qarşısında sakit, amma sarsıdıcı səslə danışan KOMANDİRİMDİR!

Raquf Orucov bizim ürəyimizdə daş kimi ağır, dağ kimi möhkəm qaldı!

Çünki o, təkcə ŞƏHİD olmadı... O, komandirliyin necə olmalı olduğunu, Vətəni necə sevməyi öyrədib getdi!

MƏNİM KOMANDİRİM — adını daşımaq da məsuliyyətdir!!!

RAQUF ORUCOVUN yeri ürəyimizdə boş qalmayıb — çünki orada əbədi olaraq ÖZÜ VAR!!!

MƏNİM KOMANDİRİM ÖLMƏDİ... O, BİZİMLƏ BİRGƏ DÖYÜŞLƏRDƏ QALDI...  BİZİM YADDAŞIMIZDA, VİCDANIMIZDA, VƏTƏNƏ BAXIŞIMIZDA YAŞAMAĞA DAVAM EDİR!!!

Və... Mən nəfəs aldıqca, Raquf Orucov mənim üçün həmişə MƏNİM KOMANDİRİM olacaq!!!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Güney Azərbaycan Poeziyası Antologiyası layihəsində Təbriz təmsilçimiz Əli Çağlanın növbəti təqdim etdiyi şair Təbrizdə yaşayan Mehdi Qəmsizdir

Mehdi Qəmsiz

Təbriz

GƏLMƏK İSTƏSƏN

İstirsən gedəsən, tutmuram, amma –

Geyinər gözlərim yaşını hər gün.

Xəyalın boylanıb göylərdən bura,

Könlümə saplayar qaşını hər gün;

Geyinər gözlərim yaşını hər gün.

Sevincək cumaram qaranlıqlara,

Gilən kimi günüm qara olmasa.

Bağrıma basdığın güllü yastığın,

Gecələr qanayan yara olmasa;

Gilən kimi günüm qara olmasa.

Hər zaman burdakı hər nədə varsan,

Salaram ətrini ürəyimə mən.

Qocalıq yaddaşım ağlın itirsə,

Döyərəm adını biləyimə mən;

Salaram ətrini ürəyimə mən.

Yıxaram dünyanı ayaqlarına,

Əlimdə çiçəklər ayağın öpər.

Ruzgarlar qaldırıb səni göylərə,

Göydə gəzəyənlər barmağın öpər;

Əlimdə çiçəklər ayağın öpər.

And olsun səsinə, “tək” boş yerim var,

Sən gəlmək istəsən özünü gətir.

Baldan şirin dadan sözün, söhbətin,

Gözəllik oylağı gözünü gətir;

Sən gəlmək istəsən özünü gəti

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun “Ədəbiyyat və incəsənət” portalı ilə birgə həyata keçirdiyi “Türk dünyasının tanınmış mədəniyyət xadimlərini Azərbaycanda tanıdaq” layihəsində bu dəfə sizləri Qazaxıstanın Xalq Yazıçısı vəQazaxıstanın Əməkdar Xadimi Əhmətjan Aşiri ilə görüş gözləyir.

Musahibəni təqdim edir: Erkinbek Serikbay, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qazaxıstan təmsilçisi

-Müsahibəmiz kökü bir olan türk xalqlarına yayımlanacağı üçün öncə özünüz haqqında qısa məlumat verə bilərsinizmi?

-1938-ci ildə Almatı vilayətinin Enbekşiqazax rayonuna bağlı Malıbay kəndində anadan olmuşam. Uşaqlıq illərim kəndin sadə həyatında, təbiətin qoynunda keçib. İlk təhsilimi kənd məktəbində almışam və 1956-cı ildə Panfilov şəhərindəki pedaqoji məktəbi bitirmişəm. Daha sonra S.M. Kirov adına Qazaxıstan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində ali təhsil almışam.Əmək fəaliyyətimə Qazax Radiosunun Uyğur redaksiyasında redaktor kimi başlamışam. Elmə olan marağım məni İ. Altınsaray adına Pedaqoji Elmlər Elmi-Tədqiqat İnstitutunun aspiranturasına yönəltdi. Sonradan Talqar rayonundakı bir məktəbdə müəllim kimi çalışaraq gənc nəslə təhsil və tərbiyə verməyə töhfə verdim.

1970-ci illərdə "Kommunizm Tuxi" qəzetində işlədim və ədəbiyyat və incəsənət bölməsinə rəhbərlik etdim. 1982-ci ildən etibarən Qazaxıstan Yazıçılar İttifaqında uyğur ədəbiyyatı üzrə məsləhətçi kimi fəaliyyət göstərdim.Yazıçılığa ciddi yanaşaraq bir neçə povest, roman və pyes yazdım. Xüsusilə "İdiqut" romanımı xüsusi qeyd etmək istərdim, çünki bu əsər tariximizin unudulmuş səhifələrini yenidən canlandırmağa həsr olunub. İlk əsərim 1965-ci ildə çap olunmuş "Belə Yaşamaq İstəyirəm" povestidir. Daha sonra "Bunu Unuda Bilmirəm", "Solmayan Çiçəklər", "Nur Ana", "İdiqut", "Tata – Tunqa" kimi əsərlərim oxucularımla görüşdü. Bu əsərlərdə qazax və uyğur xalqlarının dostluğunu və mənəvi əlaqələrini göstərməyə çalışmışam. Dramaturq olaraq "Ölməzlər", "Muqamçı", "Dəryaçi" kimi pyeslərimi yazmışam və onlar respublika Uyğur Musiqili Komediya Teatrında səhnəyə qoyulub. Əsərlərim bir neçə dilə tərcümə olunaraq geniş yayılıb.

Əməklərim qiymətləndirilərək “Əməkdə fərqlənməyə görə” və “Astana” medalları ilə təltif edilmişəm. Həmçinin, “İlham” Beynəlxalq Mükafatının laureatı olmuşam. Lakin mənim üçün ən böyük mükafat – oxucularımın mənə olan diqqəti və əsərlərimə göstərdikləri hörmətdir. Ədəbiyyat vasitəsilə xalqımızın mənəvi zənginliyinin artırılmasına töhfə vermək – mənim həyat məqsədimdir.

-Universitetdə oxuduğunuz dövrdə qazax dili və ədəbiyyatı fənninin vəziyyəti haqqında danışa bilərsinizmi?

-Həmin dövrdəki sosial-siyasi vəziyyət qazax dili və ədəbiyyatının ali təhsil müəssisələrindəki durumuna ciddi təsir göstərmişdi. Universitetdə oxuduğum vaxt, qazax dili dövlət statusuna malik olmasa da, ədəbiyyat fənninə hörmət böyük idi. Qazax ədəbiyyatının klassik əsərləri tədris proqramlarına daxil edilmişdi, lakin milli xüsusiyyətləri və ya milli-azadlıq ideyalarını əks etdirən əsərlərin dərindən təhlilinə müəyyən məhdudiyyətlər tətbiq olunurdu.Qazax dilində təhsil sahəsinin daralması da müşahidə olunurdu. Xüsusilə şəhər məktəblərində və ali təhsil müəssisələrində rus dilinin təsiri artmışdı və qazax ədəbiyyatını mənimsəmək daha çox kənddən gələn gənclərin öhdəsinə düşürdü. Kənd uşaqları ana dili və mədəniyyətinə xüsusi maraq göstərir və qazax ədəbiyyatını öyrənməyə böyük həvəs nümayiş etdirirdilər. Ədəbiyyat fənnində ideoloji təsiri də inkar etmək olmaz. Sovet ideologiyasına uyğun gəlməyən bəzi müəlliflərin əsərləri proqramdan kənarda qalırdı və ya səthi şəkildə tədris edilirdi. Buna baxmayaraq, Muxtar Auezov, Səken Seyfullin, İlyas Jansıgurov, Beyimbet Maylin kimi nəhənglərin əsərləri gənclərin milli ruhunun oyanmasında mühüm rol oynayırdı. Həmin dövrün çətinliklərinə baxmayaraq, qazax ədəbiyyatı tələbələr üçün mənəvi güc mənbəyi olaraq qalırdı.

-Muxtar Auezov ilə görüşləriniz, onun tələbəsi olduğunuz barədə hansı xatirələrinizlə bölüşə bilərsiniz?

-Muxtar Omarxan oğlu Auezova tələbə olmağım – mənim həyatımda ən böyük şərəf və qiymətli hədiyyədir. Bu, yalnız məşhur yazıçının təlimini almaq deyil, həmçinin qazax ədəbiyyatı və mədəniyyətinin dərin qaynaqlarından su içmək deməkdir. Auezov’in tələbəsi olmaq – xalqın gələcəyi üçün xidmət etməyi hiss etmək və böyük məsuliyyət götürməyin yeganə yoludur. Əl-Farabi adına Qazax Milli Universitetinin filologiya fakültəsində oxuyarkən, Muxtar Auezov’un dərslərini dinləmək fürsəti mənə nəsib oldu. O, yalnız ədəbiyyat dərsi verməkdən başqa, xalqımızın mənəvi zənginliyi və mədəniyyətini dərindən anlamağa çağırırdı. Hər bir sözündə həyata, yaradıcıya və xalqın gələcəyinə dair dərin baxış duyulurdu. Auezov’un "Həqiqi yazıçı öz xalqının söz sənətini qoruyub, onu dünyaya tanıtmalıdır" sözləri tələbələrinə möhkəm bir yol göstərdi. Bir dəfə o mənə dedi: "Axmetcan, sən uyğur xalqının söz sənətini unutmamalısan. Elə buna görə də öz xalqını dünyaya tanıdacaqsan." Bu sözlər mənim yaradıcı yolumu müəyyənləşdirərək, xalqıma və mədəniyyətimə olan sevgimi artırdı. Auezov'un "Abay yolu" epopeyası mənim üçün yalnız böyük ədəbi miras deyil, həm də yazıçılığın mənası və məsuliyyətini anlamağa kömək edən bir yolçuluq oldu. Muxtar Auezov tələbələrini yalnız ədəbiyyatçı və ya yazıçı olmaqla deyil, xalqın mənəvi dayanağı olmağa da öyrədirdi. Onun təlimləri həyatımda dərin iz buraxdı. Auezov’un tələbəsi olmaq – yalnız yaradıcı yolunda deyil, həm də xalqın gələcəyi üçün xidmət etmənin böyük məsuliyyətini hiss etmək deməkdir.

-Muxtar Auezov’un tələbəsi olaraq yadda qalan xüsusi anlar haqqında nə danışa bilərsiniz?

-Muxtar Auezov – qazax ruhiyyatının böyük şəxsiyyətidir. Biz onun əsərlərini oxuyaraq böyüdük. Mənim üçün xüsusi xatirə – "Abay yolu" epopeyası ilə ilk tanışlığım oldu. Kitabın dil zənginliyinə heyran qaldım və bəzi sözlərin mənasını böyüklərdən soruşaraq öyrənirdim. Auezov qazax xalqının tarixini və mədəniyyətini həqiqətən və gözəl bir şəkildə çatdıraraq insanların ruhunu, arzu və məqsədlərini canlandırmağa bənzər bir təsir yaratdı. Atamın Auezov haqqında xatirəsi yadımdadır. O, bir görüşdə Auezov'un danışığını dinləyərək onun sənətə xas olan natiqlik qabiliyyəti və dil zənginliyi ilə heyran qaldığını deyirdi. Bu sözlər məni Auezov’un əsərlərini daha dərindən anlamağa həvəsləndirdi. Auezov’un əsərlərini yenidən oxuduqca qazax xalqının ruhani dərinliyini hiss edirəm. Bu zəngin mirası gələcək nəslə çatdırmaq – bizim borcumuzdur.

-Sovet İttifaqı və Müstəqillik illərindəki ədəbiyyat əlaqələri və prosesləri necə qiymətləndirirsiniz?

-1982-2018-ci illərdə Qazaxıstan Yazıçılar Birliyində çalışmışam, o cümlədən 1986-1991-ci illərdə İdarə Heyətinin katibi vəzifəsini icra etmişəm. Bu dövr milli ədəbiyyat və mədəniyyətin inkişafına şahid olmaqla yanaşı, həmin proseslərin bir parçası olma imkanı da verdi. Sovet dövründə ədəbiyyat siyasi ideologiya ilə sıx əlaqəli idi. Sosialist realizminə əsaslanan bu dövrdə yazarlar əmək adamının obrazını, xalq birliyini təbliğ edir, milli mədəniyyət və ənənələri əsərlərində yaşatmağa çalışırdılar. Müstəqillik əldə etdikdən sonra ədəbiyyat yaradıcı azadlıq əldə etdi. Milli tarix, dil, din, ruhaniyyət məsələləri geniş müzakirə edilməyə başlandı. Yeni mövzular, fərqli obrazlar və janrlar müstəqillik dövrünün əsas xüsusiyyətlərindən biri oldu. Əvvəlki senzura məhdudiyyətlərindən azad olmaq, tarixi şəxsiyyətlər və hadisələri yenidən canlandırmağa imkan yaratdı. Sovet dövrü ilə müstəqillik dövrünü müqayisə edəndə, hər iki dövrün özünəməxsus xüsusiyyətlərini və təsirini qeyd etmək olar. Sovet dövründə formalaşan ənənələr və təcrübə, müstəqillik dövründəki azadlıq və yenilənmə müasir Qazaxıstan  ədəbiyyatının inkişafına əsas oldu. Bu iki dövr bir-birini tamamlayan iki fərqli ədəbi hadisə kimi çıxış edir.

-Siz yalnızca qazax ədəbiyyatının tədqiqatçısı deyil, həm də uyğur ədəbiyyatşünaslığı sahəsində mühüm işlər görmüsünüz. Bu istiqamətdəki fəaliyyətləriniz haqqında danışmağınız mənim üçün maraqlı olardı.

-Uyğur ədəbiyyatşünaslığı – zəngin tarixi irsə və milli xüsusiyyətlərə əsaslanan mühüm sahədir. Orta əsrlərdən başlanğıc alan uyğur ədəbiyyatı, Qaraxanlar dövründəki İslam mədəniyyəti ilə əlaqəli ədəbiyyat abidələri ilə seçilir. Müasir uyğur ədəbiyyatşünaslığı bu irsi yeni elmi metodlarla tədqiq edir və çağdaş ehtiyaclara uyğun təhlil ilə məşğuldur. Uyğur ədəbiyyatının kökləri Orxon-Yenisey yazılarından və Yusif Balasagun’un "Qutlu bilik" kimi klassik əsərlərindən başlayır. Ədəbiyyatşünaslar bu əsərləri tarixi-mədəni baxımdan araşdırır və uyğur xalqının ruhani irsini tanıtdırırlar. Uyğur yazılı ədəbiyyatının ilkin mərhələlərində tarixi və fəlsəfi əsərlər, sonra isə epik və dramatik əsərlər geniş yayılmağa başlamışdır. Uyğur ədəbiyyatının poeziya, nəsr, dramaturgiya və esse kimi janrları tədqiqat obyektinə çevrilmişdir. Lirik poeziya və epik poemaların zəngin ənənələri xüsusi diqqət çəkir. XX əsrdə uyğur ədəbiyyatının inkişaf meylləri və müasir əsərlərdəki dəyişikliklər, xüsusilə modernist istiqamətindəki əsərlər tədqiq olunur. Bundan əlavə, uyğur ədəbiyyatı ilə digər türkdilli xalqların ədəbiyyat əlaqələrinin araşdırılması mühüm istiqamətlərdən biridir. Türk dillərindəki ədəbi əsərləri müqayisəli şəkildə təhlil edərək ortaq ədəbi irsi qorumaq və onun mədəniyyətlərə təsirini öyrənmək üzrə işlər aparılır. Ədəbiyyatşünaslar uyğur yazıçılarının sosial və fəlsəfi mövzuları ədəbi əsərlər vasitəsilə necə təqdim etdiklərini araşdırmaqla xalqın mədəni, ruhani və sosial vəziyyətini anlamağa çalışırlar.

-Söhbətimizi yekunlaşdırarkən, gənc Auezov və Abay tədqiqatçılarına ağsaqqallıq, ata kimi məsləhət və tövsiyələriniz olsa, buyurun.

-Gənc tədqiqatçılar üçün Abay və Auezovun yaradıcı irsi – təkcə qazax ədəbiyyatının deyil, bütün türk dünyasının ümumi mənəvi sərvətidir. Bu böyük şəxsiyyətlərin ideyaları və baxışları türk xalqlarının birliyi və mədəniyyətinin qorunub saxlanması yolunda xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Onların əsərlərində xalqlar arasında dostluq, qarşılıqlı anlaşma və birlik məsələləri dərin şəkildə təhlil olunub, bu da müasir tədqiqatçılar üçün xüsusi araşdırma mövzusu olmalıdır. Abayın əsərlərində türk xalqlarına məxsus dünya görüşünün əsasları açıq şəkildə görünür. Onun hikmətli fikirləri və tövsiyələri yalnız qazax xalqı üçün deyil, bütün türk dünyası üçün aktualdır. Abayın "Tam insan" konsepsiyası və insanlıq prinsipləri türk mədəniyyətinin mənəvi təməlləri ilə üzvi şəkildə bağlıdır. Onun şeirləri və mühazirələrində təhsilin, elmin və dilin əhəmiyyətini xüsusilə vurğuladığı yerlər vardır, bu da bütün türk xalqlarının gələcəyi üçün mühüm bir bələdçidir.

Müxtar Auezovun yaradıcı irsi də türk dünyası üçün qiymətsiz bir xəzinədir. O, Abayın ideyalarını davam etdirməklə yanaşı, türk xalqlarının ümumi tarixi və mədəniyyətini öz əsərlərində bədii şəkildə təsvir etmişdir. Auezovun "Abay yolu" epopeyası – yalnız qazax xalqının həyatını və tarixini tanıdan bir əsər deyil, həm də türk xalqlarının birgə mədəni mühitini müəyyən edən bir əsərdir. Auezovun türk xalqlarının mənəvi birliyinə və onların mədəni əlaqələrini gücləndirməyə yönələn istəyi onun ədəbiyyatşünaslıq işlərində də açıq şəkildə görünür. Türk dünyasına dərindən nüfuz etmək üçün gənc tədqiqatçılar ədəbiyyatın güclü əsərlərini oxuyub, türk xalqlarının mənəvi irsini araşdırmalıdırlar. Abay və Auezovun əsərləri türk xalqlarının ümumi mədəni əsaslarını qorumaqla yanaşı, onları yeni dövrün tələblərinə uyğun şəkildə yenidən canlandırmağa yol açır. Bu şəxsiyyətlərin əsərlərində qaldırılan ideyalar türk xalqlarının birliyinin möhkəmləndirilməsində mühüm rol oynayır. Həmçinin, gənc tədqiqatçılar yalnız ədəbiyyatla deyil, türk dünyasının tarixi və mədəni bütövlüyünü araşdırmağa da diqqət yetirməlidirlər. Abay və Auezovun əsərlərindəki ideyalar vasitəsilə onlar türk xalqlarının zəngin irsini dünya mədəniyyətinə tanıda bilərlər. Bu istiqamətdə tədqiqatçılar dostluq və əməkdaşlığı, mənəvi dəyərləri təbliğ etməklə Azərbaycanın "Əbədi Dövlət" yolundakı payını gücləndirə bilərlər. Abay və Auezov həm də türk dünyasını anlamış və onu öz yaradıcılıqlarında əks etdirmişlər. Onların əsərləri – türk xalqları arasında ümumi dəyərləri bərpa etmək və qorumağın nümunəsidir. Bu irsləri araşdıraraq gənc tədqiqatçılar böyük düzən mədəniyyətinin türk dünyası ilə əlaqəsini daha dərindən anlamaq imkanı əldə edəcəklər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

Nail Zeyniyev, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Çağdaş poeziyamızda giley-güzar mövzusu bldur. Bu, həmişə belə olub. Həmişə şairləri ilahi kədər sövq edib yazmağa. Amma bugünlər bu mövzu daha şaxəlidir, qollu-budaqlıdır. Niyə? Bəlkə havanın soyuqluğuna görə? Bəlkə insanların soyuq münasibəti səbəbindən? Bəlkə də dünyamızdan doğan hədsiz narahatçılıqdan.

Ürəyimdə neçə söz var,

Ancaq dilə gələ bilmir.

Ocaq sönüb, hələ köz var,

Yanıb, indi sönə bilmir.

Sönüb bu sevginin şamı,

Uçubdur evimin damı.

Yığılıb başıma hamı,

Niyə məni görə bilmir?

Başıma dərd ələyir qış,

Nə heç qar var, nə də yağış.

Xoşbəxtliyə qovuşmamış,

Üzüm hələ gülə bilmir.

Kömək əli uzadan yox,

Uduzan var, qazanan yox.

Qəlbi satsam heç alan yox,

O heç kəsi sevə bilmir.

Dözməliyəm hara kimi?

Həsrət yaman yara kimi.

Geriyə tək çara kimi,

Ölüm qalsa ölə bilmir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.01.2026)

Anonim müəlliflər cütlüyü, “Ədəbiyyat və incəsənət” üçün

QIZ:

Mən səni yaxşı tanımasam da, ruhum ruhunu yaxşı tanıyır. Mən səndən uzaqda olsam belə, kədərinə ortağam. Mən sənin kədərinlə tanışam, çünki mənim kədərim sənin kədərini tanıyır. Səni bilməsəm də, səninlə öpüşməsəm, səni qucaqlamasam da, yatmasam da dizlərində, ruhum sənin ruhunu çoxdan öpüb, qucaqlayıb, hətta ruhum sənə əsir düşüb. Səni cismən bir dəfə görmüşəm, amma ruhən illərdir sevmişəm.

OĞLAN:

Sən bir dəfə demişdin ki, “ruh qocalmır.” Amma ağrını ən çox ruhən hiss edir insan. Bilirsən də, ruh yorulur, ruh sevir, ruh kədərlənir... Amma bir şey də var: ruhun kədəri də, sevgisi də əbədidir. Bax, mən də sənə bu əbədiyyətin içində həmsöhbət olmaq istəyirəm. Səninlə kədərlənib, yorulub, sevinə bilərik — sonsuzadək. Mən səni tanımasam da, sənə aşiq olmasam da, ruhum ruhunu yaxşı tanıyır.

QIZ:

Sənin gözlərinin dərinliyinə baxmasam da, qəlbinin dərinliyindəki yaraları görə bilirəm. Sənin saqqalını oxşamasam da, siqaret tüstüsündən rənginin dəyişdiyini anlayıram. Sənin dostlarının çox, doğmalarının isə az olduğunu, hisslərindən qaçdığını bilirəm. Bilirəm ki, özünlə üzləşsən, zəifliklərini qəbul edəcəyindən qorxursan, buna görə də beynini susdurmağa çalışırsan. Əslində insanlara dəyər verirsən, amma bunu onlara hiss etdirmirsən.

OĞLAN:

Sənin kitabları fasiləsiz oxuduğunu, atan kimi olmamaq üçün mübarizə apardığını, darıxanda ulduzlara baxdığını, əsəbləşəndə otağına çəkildiyini bilirəm. Gecələr uzun yürüyüşlər edərək özünlə barışmağa çalışırsan. Güləndə qıyılan gözlərin, dodağının kənarındakı qəmzən, gözünün üstündəki sağ küncdə yerləşən ən uzun kirpik... Mən səni tanıyıram.

QIZ:

Sən mənim ruhumun sevgisi, qəlbimin qırıntısısan. Sən mənim ümidlərimin sonu, ehtirasımın sonsuzluğusan. Sən bir qədər mənsən, amma bir xeyli də məndən artıqsan...

OĞLAN:

......

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.01.2026)

Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bizə Şadlinski soyadını Abbasqulu ağa sevdirib. Biz onun obrazında Azərbaycan kişisinə xas olan bütün xüsusiyyətləri tapdıq. Və yaddaşımıza Azərbaycan kişisinin nümunəsi kimi əbədi həkk oldu. 

Ümumiyyətlə mədəni-maarif, təhsil sahəsində böyük xidmətlər göstərən əsilzadə nəsillərdən biri də Şadlinskilərdir. Kübarlığı, alicənablığı ilə fərqlənən bu şəcərə Azərbaycana görkəmli ziyalılar, qəhrəmanlar verib. Onlardan Aslan Sultan Şadlinski, Nəsrulla bəy Şadlinski, Bilas Şadlinski, Vaqif Şadlinski və digərləri gələcək nəsillərə örnək və nümunədir.

Bəli, Şadlinskilər nəslində elə bir insan yoxdur ki, bu şəcərəyə xas olan keyfiyyətləri özündə ehtiva etməsin. Necə deyərlər, hər biri görkəmli şəxsiyyət, Azərbaycan kişisinin bariz nümunəsidir…

Professor Vaqif Şadlinski də bu şəcərənin davamçısıdır, vücudunda bu soyun genini, damarlarında isə qanını daşıyır. Onunla cəmi bir dəfə- tibb elmləri doktoru, professor Vəli Əsmətovun illər öncə dəvət etdiyi övladının toyunda ünsiyyətdə olmuşam və hiss etmişəm ki, üz-üzə dayandığım şəxs sözün əsl mənasında əzəmətli, görkəmli kişilərdən biridir…

Deyir ki:- “Vətəndaş olmaq – Vətəninə sevgisini əməli ilə sübut etmək, Vətənin maraqlarına xidmət göstərmək, onun güclü dövlətə çevrilməsinə töhfə vermək deməkdir. Bir də deyir ki, vətəndaş olmaq – doğulduğun Vətəni, vətəndaşı olduğun dövləti, mənsub olduğun milləti sevmək deməkdir. Torpağını, tarixini, mədəniyyətini, dilini, dinini, mənəvi dəyərlərini və ənənələrini sevməyən adam vətəndaş sayıla bilməz!..”

Soyuqqanlı görünsə də, rəftarında nə qədər ciddi olsa da əslində sevgi dolu və şəfqətli ürəyi var. Ağıllı və etibarlıdır. Ətrafında baş verənləri məntiqlə müşahidə edib, düzgün dəyərləndirməyi bacarır. Sakit və sadə insandır. İnsanlarla ünsiyyətdə mehriban, dostluqda isə çox diqqətlidir. Özünü reklamı xoşlamır, öhdəliklərini səbir və qayğı ilə yerinə yetirir- heç bir nümayişkaranəlik etmir...

Haqqında söhbət açdığım Vaqif Şadlinski 1940-cı ildə qədim Azərbaycan torpağı olan Vedi rayonunda dünyaya gəlib. 1948-1950-ci illərdə deportasiya nəticəsində ailə üzvləri ilə birlikdə Şəmkir rayonunun Leninkənd qəsəbəsində məskunlaşıb. 1959-cu ildə Leninkənd orta məktəbini bitirdikdən sonra ordu sıralarında hərbi xidmətdə olub. Ordudan tərxis olunduqdan sonra, 1963-cü ildə müvəfəqiyyətlə qəbul imtahanlarını verərək, Azərbaycan Dövlət Tibb İnsitutiunun stomatologiya fakültəsinə daxıl olub və oranı uğurla başa vurub. 1970-ci ildən isə Azərbaycan Tibb Universitetinin İnsan anatomiyası kafedrasında çalışmağa başlayıb. O vaxtdan indiyədək bu tədris ocağında I müalicə-profilaktika fakültəsinin dekan müavini, 1992–1994-cü illərdə ATU-nun Həmkarlar İttifaqı Komitəsinin sədri, 1994–1995-ci illərdə ATU-nun Ümumi işlər üzrə prorektoru, 1996-2001-ci illərdə Tədris işləri üzrə prorektoru vəzifələrində uğurla fəaliyyət göstərib. Hazırda İnsan anatomiyası və tibbi terminalogiya kafedrasının professorudur...

“Müəllim tədris müəssisəsində təlim- tərbiyə prosesini yaradıcılıqla təşkil edə, həyata keçirə bilirsə, deməli, o, gənc nəslin gələcəyin nümunəvi vətəndaşı kimi yetişməsində üzərinə düşən ən ağır, məsuliyyətli və şərəfli bir peşəni ləyaqətlə yerinə yetirə bilir. Lakin pedaqoji fəaliyyət zamanı bu missiyanı reallaşdırmaqda çətinlik çəkirsə, tələbələrə qayğını güzəştdə görürsə, necə deyərlər, yaxşı ilə yamana eyni gözlə baxırsa, onda  təlim-tərbiyə prosesinin səmərəliliyi barədə danışmağa, yüksək uğurdan, müsbət nəticədən söhbət açmağa dəyməz. Ümumiyyətlə, pedaqoji proses elə qurulmalıdır ki, tələbə müəllim qarşısında daim gələcəyin ləyaqətli mütəxəssisi kimi öz məsuliyyətini dərk edə bilsin...”- söyləyir...

2009-cu ildən Türkiyə Respublikası Uluslararası Araşdırmalar Akademiyasının üzvü və həmin akademiyanın qızıl medalına layiq görülüb. BMT-nın təltiflər şurası tərəfindən "I dərəcəli Hippokrat ordeni" ilə təltif olunub. Elə həmin il Avropa Təbiət Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü seçilib və həmin akademiya tərəfindən Albert Şveytser adına Gümüş medala layiq görülüb.

2010-cu ildə Avropa Elmi Cəmiyyətinin rəyasət heyəti tərəfindən elm sahəsinə avəzsiz töhfəsinə görə Hannover şəhərində "Avropanın Fəxri Alimi" diplomuna və "Robert Kox adına medal"la təltif olunub. Yeri gəlmişkən, o həm də Rusiya Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvüdür.

2010-cu ildə prezidentin sərəncamı ilə "Əməkdar Elm Xadimi" fəxri adına layiq görülüb. 2020-ci ildə isə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib. 2022-ci ildən Prezidentin fərdi təqaüdünü alır...

Deyir ki:- “Mən DNK analizimi ABŞ-a göndərdim. Oradan cavab aldım ki, Şəddadi nəslinin nümayəndəsiyəm. Təkcə mənim məktubumla əlaqədar 5 nəfər bizim nəslin nümayəndəsi üzə çıxıb. İndi görün dünyada bu nəsildən olan nə qədər adam yaşayır. Bununla mən sübut etdim ki, Əyyubilər sülaləsinin ilk hökmdarı Səlahəddin Əyyubi bizim nəsildəndir. Bununla bağlı tarixi faktlar da var. Mən istəyirəm ki, öz kökümü, keçmişimi dərindən öyrənim. Mənim övladlarım, nəvələrim də öz köklərini bilsinlər. Burada heç bir millətçilik və ya qohumbazlıq yoxdur. Hər kəs öz əcdadını, kökünü tanımalıdır...”

Bəli, bu gün - yanvarın 24-ü işıqlı bir şəcərənin davamçısı, ləyaqəti, mərdliyi, kişiliyi, insanlığı ilə könüllərdə yuva quran profüssor Vaqif Şadlınskinin 86 yaşı tamam olur. Onu bu münasibətlə təbrik edir, möhkəm cansağlığı, ağrı-acısız günlər arzulayırıq.

Çox yaşasın!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bəli, bəzən bir görüş bir insan həyatında silinməz izlər buraxır, həlledici əhəmiyyət daşıyır. Onun həyatında da belə olub. O, Moskvada tələbə ikən böyük Üzeyir Hacıbəyli ilə görüşü sənət kredosunu müəyyənləşdirib...

Bu gün musiqişünas, dirijor, pedaqoq,Xalq artistiƏşrəf Həsənovun anadan olmasının 117 ili tamam olur.

Əşrəf Həsənov 24 yanvar 1909-cu ildə Nuxada anadan olub. 1927–1932-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının orkestr sinfində, 1933–1938-ci illərdə Moskva Dövlət Konservatoriyasının dirijorluq sinfində təhsil alıb. 1938–1950-ci illərdə Azərbaycan Radio Komitəsinin nəzdindəki simfonik orkestrə rəhbərlik edib.

1932 və 1938–1979-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında dirijor işləyib. 1949–1962-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında opera hazırlığı şöbəsinə rəhbərlik edib. Dosent olub.

 Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında "Leyli və Məcnun", "Koroğlu" (Üzeyir Hacıbəyov), "Aşıq Qərib" (Zülfüqar Hacıbəyov), "Şahsənəm" (Reynqold Qlier), "İvan Susanin" (Mixail Qlinka), "Knyaz İqor" (Aleksandr Borodin) "Qaratoxmaq qadın", "Yevgeni Onegin", "İolanta" (Pyotr Çaykovski), "Qar qızı" (Nikolay Rimski-Korsakov), "Su pərisi" (Aleksandr Darqomıjski), "Aleko" (Sergey Raxmaninov), "Traviata", "Aida" (Cüzeppe Verdi), "Karmen" (Jorj Bize) və s. kimi opera və baletlərə dirijorluq edib.

Hələ Moskva Konservatoriyasının son kursunda oxuyarkən – Moskvada keçirilən Azərbaycan mədəniyyəti və incəsənəti ongünlüyündə, Üzeyir Hacıbəyovun “Koroğlu” operası onun dirijorluğu ilə Böyük Teatrın səhnəsində tamaşaya qoyulub. Bu hadisəni sonralar özü belə xatırlayırdı:

"...Ongünlüyə hazırlıqla əlaqədar, Üzeyir Hacıbəyov, incəsənət işləri idarəsinin rəisi Ruhulla Axundov və operanın direktoru Müseyib Şahbazov Moskvaya gəlmişdilər. Mən Moskva Konservatoriyasının son kursunda oxuyurdum.

Moskvada Üzeyir bəylə görüşdük. Görüş zamanı Üzeyir bəy mənə dedi ki, – “Əşrəf, ongünlüklə əlaqədar yaxşı olar ki, Bakıya gələsən və “Koroğlu” operasını yenidən hazırlayasan. Operanın ongünlükdə dirijorluğunu sənə tapşırıram”.

Mən Bakıya gəldim və böyük həvəslə məşqlərə başladım. Nəhayət, opera Moskvada, Böyük Teatrın səhnəsində çox böyük müvəffəqiyyətlə üç dəfə tamaşaya qoyuldu."

Sənətkar Gürcüstan, Rusiya, Türkiyə, Ukrayna, Bolqarıstan, Almaniya, Çexiya və digər ölkələrdə qastrol səfərləri olub.

Mükafatları

- Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı — 23 yanvar 1979

- "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 10 iyun 1959

- "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 23 aprel 1940

- "Şərəf nişanı" ordeni — 17 aprel 1938.

Əşrəf Həsənov 9 avqust 1983-cü ildə Bakıda vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.01.2026)