Nəsibə Nəsib (Məmmədova), ARDA Şirvan filialının direktoru. “Ədəbiyyat və incəsənət” üçün

(Qazıməmməd Maarif Şöbəsinə aid bir arxiv sənədi əsasında dil, ad sistemi, arxiv dili və bölgə idarəçiliyinin incələnməsi)

XX yüzilin əvvəlləri Azərbaycan tarixində türkçülük ideyasının ədəbi və publisistik müstəvidə olduğu kimi, maarif, idarəçilik və rəsmi sənəd dili səviyyəsində də formalaşıb tətbiq edildiyi önəmli bir mərhələdir. Bu dönəmə aid arxiv sənədləri milli ideologiyanın gerçək ictimai praktikada necə təzahür etdiyini öyrənmək baxımından dəyərli qaynaqdır.

İncələnən sənəd köhnə ərəb qrafikalı Azərbaycan türkcəsində tərtib edilmiş, Qazıməmməd Maarif Şöbəsinə aid rəsmi qeydiyyat dəftəridir. Sənəd türkçülüyün bölgəiçi, maarifçi və institusional səviyyədə mövcudluğunu əyani şəkildə əks etdirir.

Araşdırılan material hazırda Şirvan Regional Dövlət Arxivində qorunur və Qazıməmməd (indiki Hacıqabul) bölgəsi ilə bağlıdır. Şirvan arxivi bölgənin yerli idarəçilik, maarif və ictimai həyatına dair zəngin sənəd fonduna malikdir. Qazıməmməd bölgəsi XX yüzilin əvvəllərində maarifçilik təşəbbüslərinin və milli düşüncənin bölgələrə yayılmasında önəmli rol oynayıb. Sənədin məhz Maarif Şöbəsinə aid olması türkçülüyün əsas dayaqlarından biri olan ana dilində təhsil və milli şüurun formalaşdırılması siyasətinin yerli səviyyədə sistemli şəkildə həyata keçirildiyini göstərir.

Sənəd üzərində öncə “1922” tarixinin yazılması, sonradan isə bu rəqəmin “1920” olaraq düzəldilməsi xüsusi elmi önəm daşıyır. Bu düzəliş sənədin Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətindən sonrakı, lakin sovet idarəçilik mexanizmlərinin hələ tam oturuşmadığı keçid mərhələsində tərtib edildiyini göstərir.

1920-ci il tarixinin saxlanılması təsadüfi xarakter daşımır. Bu fakt Cümhuriyyət dönəmində formalaşmış milli idarəçilik və maarifçilik xəttinin hələ də regional səviyyədə yaşadığını sübut edir. Beləliklə, sənəd ideoloji baxımdan sırf sovet məzmunlu olmayıb, Cümhuriyyətin türkçü–maarifçi irsini daşıyan keçid mərhələsinin məhsuludur.

Arxiv dili xalqın özünüifadəsi kimi

Bu sənəddə istifadə olunan dil, necə deyərlər, yalnız texniki qeydiyyat vasitəsi deyil. Arxiv dili burada xalqın özünü necə dərk etdiyinin, öz sosial münasibətlərini və idarəçilik modelini necə qurduğunun yazılı ifadəsidir. Xalq öz adını, dilini, düşüncə tərzini və ictimai münasibətlərini arxiv sənədi vasitəsilə tarixə köçürür.

Sənəddə işlədilən “camaat”, “xidmət”, “məbləğ”, “cəmi”, “adları dəftərə alındı”, “ad və vəzifə”

kimi ifadələr rus və ya fars bürokratik üslubundan uzaq, dini və milli dil düşüncəsinə söykənən terminologiyanı əks etdirir. Bu fakt türkçülüyün əsas prinsipinə – milli dilin rəsmi statusuna uyğun gəlir. Burada arxiv dili ideoloji baxımdan neytral qalmayıb, milli kimliyin daşıyıcısı kimi çıxış edir.

Ad sistemi və milli identiklik

Sənəddə şəxslər ad, ata adı modeli ilə yazılıb; ruslaşdırılmış soyad formalarına (–ov/yev) rast gəlinmir. Bu fakt türkçülük baxımından önəmli bir göstəricidir.

Qazıməmməd Maarif Şöbəsinin sənədində yazılmış adlar:

 1. Həsən bəy Məhəmməd oğlu

 2. Əliqulu bəy Hüseyn oğlu

 3. Mehdi ağa Əli oğlu

 4. Əhməd bəy Qasım oğlu

 5. Musa ağa İsmayıl oğlu

 6. Kərbəlayi Rza Məşədi Əli oğlu

 7. Süleyman bəy Hacı Abbas oğlu

 8. Yusif ağa Məmmədtağı oğlu

 9. Mirzə Əbdülkərim Əliqulu oğlu

 10. Qurbanəli bəy Əhməd oğlu

Bu adlar fərdləri tanıtmaqla yanaşı, bütöv bir mədəni və dünyagörüş modelini təmsil edir. Adlarla yanaşı işlədilən bəy, ağa, mirzə kimi titulların qorunması sovet ideologiyasının bu mərhələdə hələ tam üstünlük qazanmadığını göstərir.

Adların semantik yükü də ideoloji anlam daşıyır. Məsələn, Əliqulu adı türk–islam mədəniyyət sintezinin ifadəsidir; Həsən, Mehdi kimi adlar isə əxlaqi və dini dəyərlərin (o dönəmdə) milli kimliyin, belə demək olarsa, bir tərkib hissəsinə çevrildiyini göstərir. Bu fakt türkçülüyün islamla təzadda olmadığını, bəlkə onu milli kimliyin dayaqlarından biri kimi qəbul etdiyini göstərir.

Maarif Şöbəsi və türkçülüyün institusional təzahürü

Sənədin Qazıməmməd Maarif Şöbəsinə aid olması türkçülüyün maarif sahəsində gerçək, praktik tətbiqini göstərir. Maarifçilik türkçülük ideologiyasının əsas sütunlarından biri olub. Ana dilində təhsilin bölgə səviyyəsində təşkil olunması milli şüurun formalaşmasına xidmət edib.

Beləliklə, Qazıməmməd Maarif Şöbəsinə aid bu sənəd ən azı 5 özəlliyə görə, öz dönəmində türkçülüyün birbaşa yazılı qaynağ kimi çıxış edir:

 1. Rəsmi dilin Azərbaycan türkcəsi olması;

 2. Milli ad və ata adı sisteminin qorunması;

 3. Maarif strukturu içində tətbiq edilməsi;

 4. 1920-ci il tarixinin saxlanılması;

 5. Şirvan Regional Dövlət Arxivində orijinal formada qorunması.

1920–1922-ci illərə aid, Şirvan Regional Dövlət Arxivində saxlanan və Qazıməmməd Maarif Şöbəsinə məxsus bu sənəd Azərbaycan türkçülüyünün dil, maarif, arxiv dili və bölgədə idarəçilik səviyyəsində gerçək, sənədləşmiş təzahürlərini əks etdirən bir qaynaq sayıla bilər. Arxiv dili burada xalqın özünüifadə forması kimi çıxış edir və milli kimliyin yazıda qorunduğunu aydın şəkildə göstərir. Bu sənəd türkçülüyün bir ideya olmasının yanında, həmçinin yaşanmış və sənədləşmiş tarixi gerçəklik olduğunu göstərir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

İmran Verdiyev,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi. “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

Vüsal Oğuz (Vüsal Dünyabir oğlu Əlfiyev) Azərbaycanın  şimal-qərb bölgəsinin tanınmış qələm sahiblərindən biri, ədəbiyyatımızın istedadlı təmsilçilərindəndır. O, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Oğuz bölməsinin (Oğuz, Qəbələ və İsmayıllı) sədridir.

Oğuz ədəbi mühitinin sayılıb-seçilən qələm adamlarından olan Vüsal Oğuz 1977-ci ildə rayonun qədim kəndlərindən olan Xaçmazda anadan olmuşdur. Kənddəki bir saylı orta məktəbi bitirmiş, Gəncə Dövlət Universitetində təhsil almışdır. İxtisasca tarixçidir. Hazırda bir zamanlar təhsil aldığı məktəbdə işləyir.

Bədii yaradıcılığa 10-11 yaşlarından başlamışdır. Mətbuatda ilk şeiri 11 yaşında dərc olunmuşdur.

Çoxlu sayda nəsr əsərlərinin və şeirlərin müəllifidir. İlk kitabı 2006-cı ildə çap olunmuş “Qayıdaq ötən günə” adlı şeir kitabıdır. 2018-ci ildə “Sonuncu sovqat” adlı hekayələr kitabı işıq üzü görüb. Hekayələri və şeirləri müxtəlif almanaxlatrda, mətbuat orqanlarında və sosial şəbəkələrdə ardıcıl çap olunur.  

Bir neçə almanaxın tərtibçisi, bir çox kitabların redaktorudur. Şeir və hekayələri Rusiyada, Mərkəzi Asiyada və Türkiyədə dərc olunmuşdur. Növbəti kitabları çap ərəfəsindədir.

V.Oğuz 2017-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. O həm də DGTYB və ASKEF-in üzvüdür.

2017-ci ildən də AYB-nin Oğuz bölməsinin (Oğuz, Qəbələ və İsmayıllı) sədridir. Oğuz, Qəbələ və İsmayıllı rayonlarında keçirilən ədəbi-bədii tədbirlərin əsas təşkilatçılarından və aktiv üzvlərindəndir. Respublika miqyaslı təbirlərin də fəal iştirakçılarındandır.

 Ədəbiyyat sahəsindəki fəaliyyətinə görə 2019-cu ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin xüsusi təqaüdünə layiq görülmüşdür.

Vüsal Oğuz ədəbi yaradıcılığında milli düşüncəyə, milli ənənələrə sadiq qalan yazıçılardandır.

Şeirlərində ətraf aləmə baxışı son dərəcə subyektiv və duyğusaldır. Şeirlərin üslubu şairin qapıldığı duyğu aləminə, təbiətə, hadisəyə baxış tərzinə uyğundur. O, insana məxsus duyğuları, hərəkəti təbiət ünsürlərinin, çiçəklərin, real varlıqların üzərinə köçürməkdə ustadır. Onun şeirlərində   əsas diqqət sözlərin hissi çalarına cəlb olunur. K.Koduell deyirdi ki, şeirdə əsas cəhət affektiv (hissi) cəhətdir və bu da sözlərlə assosiasiya olunur. Bunları şairin “Bilməz”, “Ayrılaq”, “Anladıq ki…”, “Bu payız da əvvəlkinin tayıdır”, “Arası”, “Düzəlməz bu dünya, düzəlməz daha”  və digər şeirlərində aydın görmək mümkündür. Bu əsərlərdə yazıçı intellekti həyati məsələlərə yeni təfəkkür prizmasından baxmaqla  yaddaşı hərəkətə gətirən nəsnə kimi çıxış edir.

Yuxarıda da qeyd etdiyimiz kimi, Vüsal Oğuz həm də hekayələr müəllifidir. O, maraqlı təhkiyə üslubuna malik, fikrin sistemli və obrazlı ifadəsinə önəm verən yazıçıdır. Həyat həqiqətlərini, real dünyamızın problemlərini hekayələrində uğurla əks etdirir, oxucusunu düşündürən hekayələr yazır.

Şair, publisist və ədəbiyyatşünas, “Manera.az” ədəbi-mədəni saytının redaktoru, Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyi İdarə Heyətinin üzvü, AMEA Şəki Regional Elmi Mərkəzinin ədəbi-mədəni mühit, folklor və etnoqrafiya şöbəsinin elmi işçisiTural Adışirin  “Vüsal Oğuzun hekayələrinə bir nəzər” məqaləsində yazır: “V.Oğuzun hekayələrində cəmiyyətin obrazı, zamanın adi və qeyri-adi qəhrəmanları, insanların sosial, psixoloji durumu əks olunur, hər bir hekayəsi maraqlı quruluşu, dil-ifadə səlisliyi, ideya məzmunu ilə seçilir. Yazıçı hekayələrində hadisələrə tutarlı münasibət göstərir, ciddi mətləblərə - milli-mənəvi köklərə bağlanan məsələlərə vətəndaş mövqeyindən yanaşır. Mövzu müxtəlifliyi, təhkiyə şirinliyi, humanizm onun hekayələrini oxunaqlı edən əsas şərtlərdəndir...Vüsal Oğuzun hekayələri təkcə mətn hadisəsi kimi dəyər qazanmır, onun gücü milli düşüncəyə, milli kimliyə bağlılığı ilə daha çox seçilir. Bu hekayələr milli yaddaş hadisəsi kimi ərsəyə gələn, millilik konsepsiyasına əsaslanmaqla müasir Azərbaycan prozasını yeni bədii düşüncə arxetipində zənginləşdirən yaradıcılıq nümunələridir”. Bunları yazarın "Bir dəfə Xınalıqda", "Çağrılmamış şaxta baba", "Ovçu və qartal", "Dostluq", "Nisyə", "Ana muğamatı", "Kredit", "Əyalət şairinin bir günü", “Sonuncu sovqat” və başqa hekaylərində aydın hiss etmək və duymaq mümkündür. 

Sonda hörmətli yazarımıza yeni yaradıcılıq uğurları arzulayır və onun bir neçə şeirini möhtərəm oxuculara təqdim edirik.

               B i z i

Keçdi bu sevginin o bahar çağı,
Axtarır bu eşqin payızı bizi.
Daha məhəbbətin günəşi batıb,
Üşüdür həsrətin ayazı bizi.

Çiçəyin gözündən şehi içərdik,
Görüşdə deməyə sözlər seçərdik.
Bir zaman ümmanlar üzüb keçərdik,
Qorxudur çayların dayazı bizi.

Nə sən o sənsən, nə də mən o mən,
Kəsdi yolumuzu tufan, boran, çən.
Vaxtsız düşüb saçımıza yaman dən,
Tapıbdır rənglərin bəyazı bizi.

                Bilməz

Sevənlər Məcnunam, Kərəməm deyir,

Hər sevgi ocağı pir ola bilməz.

Tərlan oylağında sarın nə yeri,

Araz ha kükrəyə Kür ola bilməz.

Dünya yaxşı yaman seçən ələkdir,

Yaltağın tərifi hiylə kələkdir.

Dava meydanında hünər gərəkdir,

Hər oğul sandığın “ər” ola bilməz.

Döz dərdə, nə sızla, nədəki ağla,

Nə bir yamanlıq et, nə sinə dağla.

Dostun da dostu var, yadında saxla,

Xəlvətdə desən də sirr ola bilməz.

Vüsal , zirvələrdən qoy gəlsin səsin,

Sevincin çağlasın, qəmin dinməsin.

Elin hörmətini qazanan kəsin,

Koması başına dar ola bilməz.

                    Ayrılaq

Ayrılaq çəkməyək bu qədər zülüm,
Ayrılaq elə bil heç sevməmişik.
Biz necə qovuşa bilərik gülüm,
Biz ki doğulandan ayrı düşmüşük.

İnanma yenidən gələm həvəsə,
Dönməmçün bir adı zəng bəs eylər.
Bu eşqin rəsmini çəkmək istəsə.
Rəssama bir qara rəngi bəs eylər.

Gör neçə fəsili vermisəm bada,
Ümüdlə özümü aldatdım hər gün.
İlk görüş yerindən üzr istə, ya da,
Qaçaq o yerlərdən düşək didərgin.

Əzəldən beləydin hissiz . duyğusuz,
Qayıtma, yerini kimsə tutacaq.
Gələndə ömrümə gəldin heç nəsiz,
Gedirsən xatirə apar bir qucaq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

Harun Soltanov, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Üstündə "sənin üçün" yazılmayan bir qapıya baxıb dayandınızmı? Məsələn, şəhərin köhnə bir binasında, çərçivəsi boyanmış, yaşmağı yox, öz ağırlığı altında bir qədər əyilmiş bir qapı. Onu nə açıq, nə də bağlı adlandıra bilərsiniz. Sadəcə, orada dayanır. Və siz də onun qarşısında. Mənim bütün həyatım belə qapıların qarşısında keçib. Onları açmaq lazım deyildi. Onları izləmək kifayət idi. Çünkü hər qapı, açılmamış bir həyat kimi, içində bütün ehtimalları saxlayır. Açılan qapı isə ölüdür, artıq bir seçim deyil, bir reallıqdır.

 Bu qapılar məni heç vaxt yanıltmadı. Yanıldan, onların arxasında nə olduğunu deyə bildiyini iddia edən insanlar oldu. "Bu qapı səni xoşbəxt edəcək," dedilər. "Bu qapı səni varlı edəcək" dedilər.  Amma mən baxdığım hər qapının üzərində görünməz bir yazı oxudum: "Səni olduğun yerdən başqa yerə aparacam. Və bəlkə də, geri qaytarmayacam."

Ona görə də mən çox yoruldum, dostum. Çünki məndən daim bir qapını itələməyim istənir. Amma mən bilirəm ki, itələdiyim an, o qapının sehrli ehtimalları yox olacaq və onun əvəzində sadəcə... Sadəcə bir otaq alacam. Otaqlar isə məni həmişə darıxdırıb. Beləliklə, mən qərar verdim. Əgər bu bir oyundursa, mən öz qaydalarımla oynayacam. Mən açılmayan qapıların filosofu olacam. Onların sakit, azad edilməmiş potensialının tərəfdarı olacam. Çünki həqiqətən azad olan yeganə şey, hələ baş verməmiş olandır. Bu, qapıların qarşısında keçən bir həyatın qeydləridir. Və bəlkə də, siz də öz qapınızın qarşısında dayanıb, onu açmamağın ləzzətini kəşf edəcəksiniz.

  Hər gün qarşılaşdığım, heç açmadığım qapılardan danışacam. Mənim həyatım, bu qapıların qarşısında vaxt itirməkdən ibarətdir. Kimisi şüşəli, içərisində işıqlı ofislər və gülümsəyən insanlar görünür. Kimisi küçəyə açılan, lakin üstündə "Çıxış" yazan, amma açıldıqda yenə küçəyə aparan qapılardır. Kimisi də heç vaxt açılmayan, sadəcə divarda bir cızıq kimi qalan, lakin mənim bütün diqqətimi cəlb edən qapılardır. Mən onların qarşısında dayanıram. Əlimi dəymirəm. Sual verirəm özümə ki,"bu qapını açsan, həqiqətən bir yerə apararmı? Yoxsa başqa bir qapının qarşısına qoyarmı?" Bu, sonsuz bir "şübhə qumarı"dır. Və mən hər dəfə uduzuram. Çünki açmıram. Sadəcə dönüb, gəldiyim yola geri gedirəm. İnsanlar mənə deyir, "niyə açmırsan?" Mən də onlara baxıb düşünürəm, "siz nə əmin insanlarsınız ki, qapını düşünmədən itələyirsiniz. Heç qorxmursunuz ki, arxasında heç nə olmasın? Və ya daha pisi, hər şey olsun?"

Axı bütün həyat bir qapı oyunudur. "Ailə" qapısı, "karyera" qapısı, "sevgi" qapısı... Hamısı üzərində işıqlı işarələr var. Amma heç birinin üstündə "Buradan çıxış yoxdur" yazılmır. Bu, qayda pozğunluğu olardı.

 Mənim sevdiyim qapı isə fərqlidir. O, heç vaxt qapalı deyil, heç vaxt tam açıq da deyil. Yarımçıq qalıb. Onun arasından küçənin səsi, işığı, havası gəlir. Amma o, nə içəri, nə də xaricidir. Mən tez-tez o qapının aralığında dayanıram. Əlimi yarığa qoyuram. Nə içəri girirəm, nə də bayıra çıxıram. Sadəcə orta yerdə dayanıram. Bu, mənim ən ləzzətli anımdır. Çünki heç bir qərar verməli deyiləm. Hər iki tərəfdən gələn təzyiqi eyni anda hiss edirəm və onlar bir-birini ləğv edir.

Bəlkə də hamımız belə qapıları sevirik. Ancaq cəsarətimiz çatmır. Çünki cəmiyyət bizə deyir: "Ya aç, ya bağla. Orta yol yoxdur." Amma ən böyük aldatma budur. Əsl azadlıq, elə o aralıqda qalmaq bacarığıdır. Yarımçıq qapı kimi olmaqdır. Nə tamamilə açıq, nə də tamamilə qapalı. Sadəcə, ehtimal kimi asılı qalmaq.

 Mən çox yorulmuşam, çünki hər kəs məni bir qapını açmağa məcbur edir. Amma mən bilirəm: hansınısa açsam, arxasında sadəcə başqa bir dəhliz və başqa bir qapı tapacam. Ona görə də mən yorulmuşam. Çünki bu oyunun qaydaları axmaqcadır. Mən isə qapıları sevirəm. Onları açmağı deyil. Onların olmağını sevirəm. Çünki qapı, həmişə başqa bir yerə aparan bir şey deməkdir. Və mən başqa yerə getmək istəmirəm. Mən elə burada, bu qapının qarşısında qalmaq istəyirəm.

 Amma bu da qaydaya sığmır. Qayda deyir ki, "Hərəkət et". Mən isə deyirəm, "Sakit dur." Və bu döyüşdə, ən çox mən yoruluram. Çünki mən qapıları hərəkət üçün deyil, sakitlik üçün sevirəm. Və bu dünyada heç kim buna dəymir. Və beləliklə, mən hələ də o qapının qarşısında dayanıram. Arxa fonda, dünyanın bütün digər qapıları cidd cəhdlə açılıb bağlanır. Cingiltilər, qapı dəstlərinin sıtıltıları, addımlar. Amma mənim qapım sakitdir. O, nə məni dəvət edir, nə də rədd edir. O, sadəcə imkan kimi mövcuddur. Və mən də onun qarşısında, həyatımın ən dərin sakitliyini tapmışam, hərəkətsizlikdəki azadlığı.

 Bəlkə də yorğunluğumun səbəbi, bütün bu digər qapıların səs-küyü idi. Onların tələsdirdiyi, "indi aç, sonra gec olacaq!" deyə fısıldadığı idi. Mən isə onlara qulaq asdım, amma itaət etmədim. Və bu, bir üsyançıdan daha çox yorur insanı. İndi fikirləşirəm, bəlkə də gerçək məskən, açılmamış qapının dərhal arxasındakı o boşluq deyil. Əsl məskən, onun qarşısındakı o bir neçə kvadrat santimetrdir. O yer ki, sən dayanırsan, nəfəs alırsan və heç bir qərar vermirsən. O, bütün yollara baxan, lakin heç birinə girməyən bir kəsişmədir.

 Beləliklə, mən burada qalıram. Yorğun, bəlkə. Amma yenə də öz yerimdə. Qapı isə qapı kimi qalır,  gözəl, tamamlanmamış, sonsuz.

 Və bəlkə də, bir gün, heç kim görmədən, onu bir qədər daha çox aralayacam. Yoxsa heç olmasa, aralıqdan baxmağa davam edəcəm. Çünki bəzən, getmək istədiyin yer, getməmək qərarıdır. Və dinclik də, hərəkət etməməyin cəsarətindədir.

Bu, son deyil.  Bu sadəcə, dayanmaqdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

Klassik Azərbaycan filmi “Kölgələr sürünür”.

Unudulmaz sosial dram.

Rejissorlar: İsmayıl Əfəndiyev, Şüa Şeyxov.

Ssenari müəllifi: Qılman Musayev.

Operator: Əsgər İsmayılov.

Bəstəkar: Rauf Hacıyev.

İstehsal: “Azərbaycanfilm” kinostudiyası.

Çəkilmə ili: 1958.

Janr: Sosial-psixoloji dram / macəra.

Dil: Azərbaycan dili.

Format: Qara-ağ.

Filmin ümumi mənzərəsi

“Kölgələr sürünür” Azərbaycan kinosunun 1950-ci illərdə çəkilmiş nadir və təsirli ekran nümunələrindən biridir. Film yalnız hadisələri göstərmir, hər kadrında bir dövrün ruhunu və insan psixologiyasının incə sarsıntılarını əks etdirir. Burada qorxu, yalnız səslə deyil, sükut, baxışlar və hərəkətsizlik vasitəsilə çatdırılır.

Ekran əsəri tamaşaçını keçmişə aparır, amma keçmişi romantikləşdirmir. “Kölgələr sürünür” bizi bir dövrün vicdan, etika və fərdi məsuliyyət sınaqlarına gətirir. Hər bir personaj yalnız özü üçün deyil, cəmiyyətin bütün vicdanı üçün mübarizə aparır. Filmin atmosferi ağır, lakin realdır; hər kölgə bir narahatlıq, hər susqunluq bir qorxu ilə doludur.

Süjet və əsas ideya

Filmin süjeti elmi araşdırmalar və ictimai məsuliyyət fonunda inkişaf edir. Arxeoloq Cavadov saxta nəticələri müdafiə edir və bunun əleyhinə çıxan həmkarları ilə fikir toqquşmalarına girir. Bu qarşıdurma film üçün dramatik gərginlik yaradır, amma əsas diqqət daxili psixoloji proseslərdədir.

Filmin ideyası sadə, amma təsirlidir:

Elm və həqiqət şəxsi maraqlardan üstün olmalıdır

Vicdan və dürüstlük cəmiyyəti yaşadan gücdür

Susmaq və qorxmaq yalnız fiziki təhlükə deyil, mənəvi tutsaklıqdır

Tamaşaçı sual qarşısında qalır: insan nə vaxt itirir – fiziki məğlubiyyətlə, yoxsa danışmaqdan imtina etdikdə?

Obrazlar və aktyor oyunu

Filmdəki obrazlar realist yanaşma ilə işlənib. Qəhrəmanlar böyük jestlərlə danışmır; baxışlar, pauzalar və sükutlar dialoqlardan daha çox məna daşıyır. Hər bir qəhrəman bir fərd deyil, dövrün sınaqlarından keçmiş bir psixoloji portretdir. Aktyor ansamblı bir-biri ilə harmoniyada işləyir; kollektiv səhnələrdə hərəkətlər fərdi yox, cəmiyyətin durumunu əks etdirir.

Rejissor işi və kino dili

İsmayıl Əfəndiyev və Şüa Şeyxov qara-ağ formatı yalnız estetik seçim üçün yox, metaforik vasitə olaraq istifadə ediblər. İşıq və kölgə oyunları hadisələrin gərginliyini artırır, kamera sakit, müşahidəçi mövqeyindədir. Bu, tamaşaçıya hadisələrə müdaxilə etmədən onları izləmək imkanı verir, amma hər baxışda daxili təlatümləri hiss etdirir.

Operator Əsgər İsmayılovun kadrları təbiət və məkan seçimləri ilə birləşərək filmin ritmini müəyyənləşdirir. Hər plan düşünülmüşdür: həm psixoloji təsir, həm də dramaturgik gərginlik yaratmaq üçün.

Fəlsəfi və sosial məna

“Kölgələr sürünür” sosial və etik mesajları ön plana çıxarır. Film göstərir ki, elmi uğur yalnız faktlarla deyil, vicdan və dürüstlük ilə ölçülür. “Kölgələr” metaforik olaraq təkcə qaranlığı deyil, həm də yanlış yollar, şəxsi maraqlar və cəmiyyət qarşısında məsuliyyətsizliyi ifadə edir. Film tamaşaçını düşünməyə dəvət edir: biz kölgələr arasında itmişik, yoxsa onları aşmağa hazırıq?

Azərbaycan kino tarixində yeri

“Kölgələr sürünür” 1950-ci illər Azərbaycan kinosunda sosial-psixoloji dram nümunələrində mühüm yer tutur. Film dövrün realist kino ənənələrini davam etdirir və həm dramatik, həm də ictimai mesajlı səhnə dili ilə seçilir. Bu ekran əsəri saxta elmi iddiaların ifşası, vicdanın sınağı və cəmiyyət məsuliyyətini bədii dildə çatdıran nadir filmlərdəndir.

Son söz

“Kölgələr sürünür” yalnız bir film deyil — bu, düşüncə, vicdan və cəmiyyət etikasını sorğulayan kino etüdüdür. Ekranın səssiz məkanlarında gizlənən suallar hələ də aktualdır: insan öz kölgəsini keçmişdə qoyubmu, yoxsa hələ də onun içində addımlayır? Bu film Azərbaycan kinosunun unudulmaz, məsuliyyətli və zamansız nümunəsidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Dünya bəzən səssizcə dəyişir, bəzən isə bu dəyişikliklər qışqırtı ilə, qanla, göz yaşı ilə gəlir. Tarixin bəzi dönəmlərində xalqların taleyi küçələrdə yazılır – qaranlıq gecələrdə yanan şamlarla, qorxu ilə susdurulan səslərlə, yarımçıq qalan ümidlərlə. Bu gün dünya məhz belə bir dönəmin içindən keçir. Bu proseslərin ən ağrılı ünvanlarından biri isə son günlər bütün dünyanın diqqət mərkəzinə çevrilən İrandır.

İranda baş verənlər təkcə aksiyalar, etirazlar və ya siyasi qarşıdurmalar deyil. Bu, illərlə yığılıb qalan narazılığın, boğulmuş azadlıq arzularının, qorxu ilə yaşamağa məcbur edilən insanların səssiz üsyanıdır. Küçələrdə səslənən şüarlar, sosial şəbəkələrə sızan görüntülər, yayılan fotolar bir xalqın yaşadığı faciənin canlı şahidinə çevrilib. Bu görüntülər sadəcə kadr deyil ,  hər biri yarımçıq qalan bir həyatın, qırılan bir taleyin hekayəsidir.

Bu mənzərə təsadüfi deyil. İranın bu gün yaşadığı gərginlik, xaos və dərin sosial parçalanma tarixi köklərə söykənir. Keçmişin avtoritar idarəçilik ənənələri, xalqla hakimiyyət arasında yaranmış dərin uçurum zamanla daha da böyüyüb. Xüsusilə Rza Pəhləvi dövründən miras qalan sərt idarəetmə modeli, cəmiyyətin düşüncə və azadlıq imkanlarını məhdudlaşdıran yanaşmalar bu gün də öz izlərini göstərməkdədir. Tarix geridə qalsa da, onun yaratdığı yaralar hələ də sağalmayıb. Məhz bu səbəbdən İranda baş verənlərə yalnız bugünün hadisəsi kimi baxmaq mümkün deyil. Bu, uzun illərin nəticəsi, yığılan gərginliyin partlayış nöqtəsidir. Mövcud vəziyyəti anlamaq üçün təkcə küçələrdə baş verənlərə yox, İranın siyasi və tarixi yaddaşına da nəzər salmaq lazımdır. Bu mənada, proseslərin mahiyyətini daha dərindən dəyərləndirmək üçün mövzu üzrə ekspertlərin mövqeyi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Bu barədə Ədəbiyyat və İncəsənət portalına açıqlama verən İranlı ekspertin  sözlərinə görə,  hazırkı durumda İranın vəziyyəti pisdir. Hazırda qətliamlar davam edir:

"Dəhşətli şəkildə minlərlə insan öldürülüb. Bu vəziyyətin aradan qaldırılması da çox çətindir. Təbii ki, yaxın şərqdə bu ölümlərə alışılıb. Lakin hazırkı İran vəziyyətində görünən odur ki, ABŞ-nin təhdidləri ilə bərabər,  ümumi və kütləvi ittihamların nəticəsində insanların çaş-baş qaldığı məlumdur.  Bununla bağlı hərə bir ssenari düşünür. Biri də odur ki, ABŞ bu vəziyyətə necə qarşılıq verəcək. Bölgədə olan  gedişat isə göstərir ki, ABŞ İrana hücum etsin. İçəridəki etirazlar tamamilə kəsilib, ancaq hələdə  yaralı insanlar var və hər ailədən bir nəfərin ölməsi ilə bərabər bu şiddətli çatışmalarda ailələr məhv olur. Hətta ailələr arasında  qarşıdurma belə baş verə bilir".

R.Telabi həmçinin qeyd edib ki, öldürülən şəxslərin videoları və şəkilləri internetdə yayılıb və bütün bu dəhşətlər göz önündədir:

"Bu çatışmalar ölkə   içərisindəki  sistem arasında da münaqişəyə səbəb ola bilir. Çünki ölkə vətəndaş müharibəsinə səbəb olmağa doğru addımlayır.  Tarix boyu belə aksiyalar olmuşdur. İranda vəziyyətin gərgin olmasının səbəblərindən biri də hava yollarının dayanması, internetlərin kəsilməsi,  bankların yatmasıdır".

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Xüsusən musiqi nəzəriyyəsi, klassik musiqi sahəsinə meyl həmişə az olub. Bu sahələrə ancaq fədailər gediblər. Onlardan biri də Azərbaycan professional bəstəkarlıq məktəbinin layiqli nümayəndələrindən biri olan Musa Mirzəyevdir ki, bu gün onun doğum günüdür.

Musa Mirzəyev 1933-cü il yanvarın 26-da anadan olub. Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti, professor, “Şöhrət” və “Şərəf” ordenli, prezident təqaüdçüsü olan bəstəkar Musa Mirzəyevin yaradıcılığı genişspektrlidir.

 Belə ki, o, musiqi tarixinə tanınan bəstəkar, pianoçu, pedaqoq və ictimai xadim kimi daxil olub. Musa Mirzəyevin geniş erudisiyaya və ensiklopedik məlumata malik yüksək peşəkar səviyyəli musiqiçi kimi formalaşmasında onun müəllimlərinin xüsusi rolu olub.

 Bəstəkarın musiqi məktəbində sənətin ilk sirlərini öyrəndiyi Əməkdar müəllim Leyla xanım Muradovada, A. Zeynallı adına Bakı Musiqi Texnikumunda oxuduğu illərdə ilk bəstəkarlıq dərsləri aldığı professor Boris Zeydman, xüsusilə Ü. Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında bəstəkarlıq sinfində təhsil aldığı dahi bəstəkar və əvəzedilməz pedaqoq, professor Qara Qarayev olub.

Bəstəkarın yaradıcılığında simfonik və kamera musiqisi janrlarında yazılmış əsərlər üstünlük təşkil edir. Onun monumental "I simfoniya", "Simfoniyetta", simli orkestr üçün "II simfoniya", violin və simfonik orkestr üçün simfoniya-konsert, poemalar — o cümlədən "Sədini oxuyarkən", "Bayram poeması", truba ilə orkestr üçün "Poema-noktürn", "Yeddi simfonik lövhə" kimi simfonik əsərləri, habelə kvartet, trio, sonata-kapriççio, "Gənclik üçün albom"  onun yüksək peşəkarlığının təzahürüdür.

Sənətkar hər bir əsərin ərsəyə gəlməsinə böyük məsuliyyətlə yanaşır. Əsərlərinin böyük əksəriyyəti ilk dəfə görkəmli musiqi kollektivləri — o cümlədən, Ümumittifaq Televiziyası və Radiosunun Simfonik Orkestri, Moskva Filarmoniyasının Simfonik Orkestri, Krım Dövlət Filarmoniyasının Simfonik Orkestri tərəfindən ifa edilib.

Bəstəkarın vaxtaşırı Rusiyanın, habelə Türkiyənin müxtəlif şəhərlərində keçirilən kamera musiqisindən ibarət müəllif konsertləri dinləyicilərdə böyük rəğbət doğurur. Musa Mirzəyev həmçinin Əfrasiyab Bədəlbəylinin "Qız qalası" baletinin yeni musiqi redaktəsini hazırlamış və əsər 1999-cu ildə məhz bu redaktədə tamaşaya qoyulub

Bəstəkar uzun illərdir pedaqoji fəaliyyət göstərərək, öz bilik və bacarığını gənc musiqiçi nəslinin yetişdirilməsinə sərf edib. O, 1992-ci ildən görkəmli pianoçu, SSRİ və Azərbaycanın Xalq artisti, professor, Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının rektoru Fərhad Bədəlbəylinin dəvəti ilə bu təhsil ocağında mahir orkestr bilicisi kimi pedaqoji fəaliyyət göstərməyə başlayıb.

Akademiyanın dirijorluq kafedrasında "Simfonik alətləşdirmə" və "Xor aranjimanı" fənlərindən dərs deyən bəstəkar gənc musiqiçilərə sənətin sirlərini böyük həvəslə öyrədib. Musa Mirzəyevin ictimai musiqi xadimi kimi fəaliyyəti də çox önəmlidir. O, müxtəlif illərdə M. Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının bədii rəhbəri vəzifəsində çalışaraq təcrübəli musiqi təbliğatçısı və gözəl təşkilatçı kimi respublikanın musiqi həyatında böyük xidmətlər göstərib.

1959-cu ildən Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının üzvü olan Musa müəllim ittifaqın 2012-ci ilin dekabrında keçirilən IX qurultayında İdarə Heyətinin üzvü seçilib. Bəstəkar həmçinin "Simfonik musiqi" bölməsinin sədri və Bəstəkarlar İttifaqının Lənkəran bölgə təşkilatının sədri kimi fəal ictimai iş aparıb.

 O, dəyərli məsləhətləri və zəngin təcrübəsi ilə həmişə həmkarlarına yaxından kömək göstərib.

Əsərləri

- Sergey Yeseninin sözlərinə "Fars motivləri" vokal-simfonik Poema (1975)

- Piano üçün "Lənkəran əfsanəsi" Fantaziyası (1990)

- Piano üçün 5 uşaq Pyesi (1990)

- Piano üçün "Qəmli melodiya" (1993)

- Piano üçün konsert-rondo (1993)

- Skripka və piano üçün "Cəld hərəkət" (1994)

- H. Ziyanın söz. a'capella xoru üçün "Qeyrət vaxtıdır" Poeması (1995)

- Böyük simli orkestr üçün "Dahi sənətkara – Üzeyir Hacıbəyova ithaf" Poeması (1998)

Musa Mirzəyev 83-cü ad günündən 3 gün sonra, 29 yanvar 2016-cı ildə Bakıda insultdan vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu gün mübaliğəsiz deyə bilərik, Azərbaycan pop musiqisinin zirvələrindəki cəmi 2-3 addan biri onunkudur, Aygün Kazımovanınkı. Ona “estradanın divası” və sair bu sayaq adlar qoyublar, amma bütün bunların fövqündəki ona olan pərəstişkar sevgisidir, anşlaqla keçən konsertləri, sosial mediadakı izləmə sayıdır.

Bu gün müğınninin doğum günüdür, o, 55 illik yubiley təbriklərini qəbul edir. Elə bir təbrik də qoy bizdən olsun!

Aygün Kazımova 26 yanvar 1971-ci ildə Bakı şəhəri Nizami rayonunda dünyaya gəlib, əslən naxçıvanlıdır. İlk dəfə böyük səhnəyə 9-cu sinifdə oxuyan zaman Ozan qrupunun solisti olaraq çıxıb.

1986-cı ildə Mədəni Maarif texnikumunda oxuyan Aygün Kazımovanın təhsili müəyyən səbəblərdən yarımçıq qalıb.

O dövrlərdə Aygün Kazımova "Aypara" və "Qaya" vokal instrumental ansambllarının solisti olaraq fəaliyyət göstərib. Aygün Kazımova "Aypara" qrupunun solisti olan zaman Aygün Məlik və Alim Qasımovla birlikdə “Rəhm eylə bizə, İlahi” adlı mahnını duet şəklində ifa edib.

Aygün Kazımova peşəkar səhnəyə ilk dəfə 1988-ci ildə "Bakı Payızı" yarışması ilə gəlib. Müsabiqədə Vaqif Gərayzadənin bəstələdiyi “Yarım eşitsin məni” mahnısını ifa edib. İlk qrand-prisini məhz bu yarışmada qazanıb. Müsabiqənin redaktoru Mikayil Vəkilov Aygünü ilk dəfə dinləyərkən, "Bu qız kimdirsə, Xalq Artistidir" deyib.

Müsabiqədən sonra onu artıq hamı tanımağa başlayıb. Dahi bəstəkar Tofiq Quliyevin müsahibələrində "Aygün Azərbaycan estrada musiqisi üçün əsl tapıntıdır" deməsi Aygünə qol-qanad olub və o, bütün çətinliklərə baxmayaraq sənətdə, böyük səhnədə iri addımlarla addımlayacağını özünə söz verib.

1989-cu ildə Latviyada keçirilən "Yurmala-89" mahnı müsabiqəsində iştirak edib. Müsabiqədə Eldar Mansurovun Vahid Əzizin sözlərinə bəstələdiyi "Bu sevgi" mahnısını ifa edib. Mahnını muğam ilə sintez edən Aygün Kazımova bütün diqqətləri özündə cəmləşdirməyi bacarıb.

Yarışmada 18 yaşında olmasına baxmayaraq, heç bir dəstək almadan iştirak edən Aygün Kazımova ölkəmizi layiqincə təmsil edib. 1989-cu ildə Aygün Kazımova tarixə düşəcək "Novruz gəlib" mahnısını Azərbaycan Televiziyasının Novruz bayramı buraxılışında ifa edib.

1991–94-cü illərdə Birinci Qarabağ müharibəsində tibb bacısı kimi könüllü olaraq Qubadlı və Zəngilan rayonlarında gedən döyüşlərdə təxminən 1 ay iştirak edib. 1990-cı ildə Sovet Ordusunun Bakıda törətdiyi "20 Yanvar" faciəsi qurbanlarının xatirəsinə "Şəhidlər" mahnısını oxuyub.

1992-ci ildə Qazaxıstanda keçirilən "Asiyanın səsi" mahnı müsabiqəsində iştirak edib.

Sonra bir qara zolaq gəlib. 1993-cü ildə anası Fizzə xanım vəfat edib və Aygün Kazımova depressiyaya düşüb. Bir müddət səhnəyə və şou proqramlara çıxmaqdan imtina edib.

1994-cü ildə "İtkin gəlin" mahnısını ifa edib. Mahnı Aygün Kazımovanın ilk lirik ifasıdır. Aygün Kazımova müsahibələrinin birində ilk öncə mahnının oxumaq istəmədiyini və məhz mahnının müəllifi Cavanşir Quliyevin istəyi ilə mahnını oxuduğunu deyib. Bu mahnı Aygün Kazımovaya inanılmaz şöhrət gətirib.

 1994-cü ildə İlqar Ələkbərovun rejissorluğu ilə "Bizim qızlar" mahnısını lentə alıb. Aygün Kazımova 2 yanvar 2021-ci ildə Rəsul Əfəndiyevlə birlikdə sayca üçüncü olan "Yarımdı o" duetini təqdim edib.

Hər il ənənəvi olaraq, öz doğum günündə yeni layihə təqdim edən Aygün Kazımova son dəfə ənənəsinə sadiq qalaraq, 26 yanvar 2021-ci ildə "Bu qadın" sinqlını təqdim edib. 18 mart 2021-ci ildə Yandex axtarış platformunun "Yandex Music" bölməsinin siması seçilib.

Klipləri

- Uzaqlıq   

- Ələrini uzat gülüm                         

- Apar məni                  

- Ah, Vətən

- Son gecə            

- Bizim Qızlar

Albomları

- Ömrüm-günüm

- Ah…!

- Göz yaşımı yar silə

- Sənsizliyim

- Aygün

- Sevdim

- Sevgi gülləri.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Azərbaycan muğam sənətinin parlaq simalarından biri - xalq artisti İslam Rzayev! Özü dünyadan köçsə də misilsiz ifaları qalıbdır. Dönə-dönə dinləyir, o səsin sehrindən feyziyab oluruq.

Ürkək baxışına, xoş görüşünə,

Zərif gülüşünə, verrəm dünyanı...

Mahnıya necə ürək qoymaq bax elə bu mahnıda özünü bariz göstərir...

İslam Rzayev 11 noyabr 1934-cü ildə Füzuli rayonunun Sərdarlı kəndində dünyaya gəlib. Qarabağ xanəndəlik məktəbinin layiqli davamçılarından biri olub. Onun səsini ilk dəyərləndirən Seyid Şuşinski olub. Peşəkar musiqi təhsilini Bakıda Asəf Zeynallı adına Azərbaycan Dövlət Musiqi Texnikumunda alıb.

Seyid Şuşinskinin sinfində muğam dəstgahlarını mükəmməl öyrənib. Həmçinin Zülfü Adıgözəlovdan və Həqiqət Rzayevadan muğam dərsləri alıb, sənətini təkmilləşdirib. Daha sonra 1976-cı ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunu bitirib.

1958-ci ildən ömrünün sonunadək Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasının solisti kimi fəaliyyətə göstərib. Pedaqoji işlə də məşğul olub, yetirdiyi tələbələr xanəndəlik məktəbinin layiqli davamçıları kimi tanınıblar. İslam Rzayevin təşəbbüsü ilə 1989-cu ildə Bakıda ilk Dövlət Muğam Teatrı yaradılıb.

Həyatının sonunadək Muğam Teatrının bədii rəhbəri vəzifəsində çalışıb. Onun oxuduğu "Çahargah", "Bayatı-Kürd", "Mahur–Hindi", "Rast" muğam dəstgahları AzTV-nin fonduna daxil edilib. Bir sıra mahnılar da bəstələyib.

 Onlardan "Gəl inad etmə", "Dağlar başı", "Almadərən" mahnıları geniş yayılıb. Öz yaradıcılığında bəstəkar əsərlərinə də müraciət edən, Cahangir Cahangirovun "Nəsimi", "Aşıq Alı" və s. kantatalarında solo partiyanı ifa edib.

Filmoqrafiya

1. Azərbaycan elləri

2. Bakı bağları. Türkan

3. "Hacı Mail" nağılı...

4. Havalansın Xanın səsi

5. Sevil

6. Şur

7. Yenilməz batalyon

8. Yorulmamışam. Rövşən Behcət

Mükafatları

1. Azərbaycan SSR əməkdar artisti

2. Azərbaycan SSR xalq artisti

3. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü

4. "Şöhrət" ordeni

Xanəndə 26 yanvar 2008-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib. Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

Aynur İsmayılova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Yuxuya dalıram. Yatacağımı düşünərək. Sakitlikdir. Soyuq bir qış gecəsi. Çöldə aram-aram qar yağır. Hər tərəf getdikcə ağarmağa başlayır. Təbiət öz yeni libasını geyinərək ağ örpəyə bürünür…

Otaqda soba yanır. Ocağın səsindən savayı başqa bir səs yoxdur. Mən isti yatağımda uzanıb yatmağa çalışıram. Yalnızam. Nə bir səs eşidilir, nə də pəncərədən bir işıq süzülür. Məni narahat edən heç bir şey yoxdur. Amma yata bilmirəm.

Gözlərimi yumuram. Təkrar cəhd edib yatmağa çalışıram. Heç nə dəyişmir. Sanki bir şey mənə əngəl olur — yarım qalmış sözlərin fəryadı kimi. Daxilimdə pıçıldayan səslərin mənə anlatmaq istədiyi nələrsə olduğunu hiss edirəm. Səssizliyin içində bunları daha aydın duyuram. Ruhum danışmaq istəyir. Mən isə özümü arada hiss edirəm. Nə etmək istədiyimi bilmirəm.

Mən sükutun içində tək olduğumu düşünürdüm. Amma səssizlik təklik yox, daha çoxluq imiş. Başa düşdüm ki, mən qaçdığım, üzləşməkdən qorxduğum öz həqiqətlərimlə üz-üzə qalmalıyam. Bu dəfə yuxuya yox, özümə dalmalıyam.

Və ilk dəfə qorxmadan pıçıldayıram:

—Danış, ruhum… nə demək istəyirsən?

Hər şey bir anlıq daha da dərinləşir və ruhumun səsi astaca içimdən süzülür.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

Heyran Zöhrabova, "Ədəbiyyat və incəsənət"

Bu gün müаsir Аzərbаycаn uşаq nəsrinin tаnınmış nümаyəndələrindən biri olan şair, tərcüməçi, dramaturq, ədəbiyyatşünas, ictimai xadim, filologiya elmləri doktoru Əzizə Əhmədovanın doğum günüdür.

Onu uşaqlar əsla unutmurlar, hər kitabını oxuduqca ən azı, müəllifinə təşəkkür diləyirlər.

Əzizə Əhmədova 1932-ci il yаnvаrın 26-dа Bаkıdа dünyaya gəlib. O, 1951-ci ildə Bаkı Pеdаqоji tехnikumunu bitirib. Sоnrаlаr təhsilini Аzərbаycаn Dövlət Univеrsitеtinin jurnаlistikа şöbəsində dаvаm еtdirib. Univеrsitеti bitirdikdən sоnrа 1956-cı ildən 1966-cı ilə qədər Uşаq və Gənclər nəşriyyаtındа rеdаktоr vəzifəsində, sonra 1 il Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasında böyük redaktor vəzifəsində çalışıb.

1967- ci ildə "Gənclik" nəşriyyаtınа dirеktоr təyin оlunan yazıçı, 1987- ci ilədək bu vəzifədə işləyib.

“Xınalı qayalar”, “Yaz qarı”, "Onu çiçəklər sevdi”, “Bu ellərə vurulmuşam”, “O günlərə baxıram”, “Bir ürək sındırmışam”, “Çiçəklərim” kitab larının və uşaqlar üçün yazılmış “Damda yaşayan Karlsonla bacada yaşayan Damdabacanın macəraları” əsərinin müəllifidir.

Əzizə Əhmədovanın əsərləri 30, 40, 50 min tirajla çap edilib. Yazıçının "Qоrхmаzın səhvi" аdlı ilk mətbu hеkаyəsi 1957- ci ildə"Piоnеr" jurnаlındа dərc оlunub.

Həmin ildən ciddi ədəbi fəaliyyətə başlayan Əzizə Əhmədovanın hekayələri müntəzəm olaraq "Аzərbаycаn piоnеri" qəzetində, "Göyərçin" və"Piоnеr" jurnalında və başqa mətbu orqanlarında dərc olunub.

Yazıçının 1985-ci ildə nəşr olun "Damda yaşayan Karlsonla bacada yaşayan Damdabacanın macəraları" adlı kitabı böyük əks-səda doğurub.

Əsərləri bir çох dünyа хаlqlаrının dilinə tərcümə еdilən Əzizə Əhmədova tərçüməçi kimi də böyük işlər görüb. V.Hauf, A.Kuprin, A.Qaydar, İ.Franko, S.Magilevskaya, C.Barri, M.Prilejayeva, A.Rıbakov, A.Lindqren və s.-in əsərlərini Azərbaycan dilinə tərcümə edib.

Kitabları, tərcümələri, dramları, cizgi filmləri üçün yazdığı ssenariləri ilə yaddaşlarda silinməz izlər qoyan Əzizə Əhmədova 2003-cü ildə Bаkıdа vəfаt еdib.

Ruhu şad olsun!