2026-01-28 16:09:03Manşet

life

NailZeyniyev, “Ədəbiyyatvə incəsənət”

Yazı aləti heç vaxt neytral olmayıb. Qələm də, klaviatura da fikri sadəcə ötürmür onu formalaşdırır.

Hansı alətlə yazırıqsa, düşüncəmizin ritmi də ona uyğunlaşır.

Əlyazması səbr tələb edir. Qələm sözə müqavimət göstərir, kağız ağlığı ilə məsuliyyət yaradır. Cümlə yazılmamışdan əvvəl başın içində dəfələrlə ölçülür. Səhv etmək bahalıdır, geri dönüş çətindir. Buna görə əlyazması daha çox daxili süzgəcdən keçmiş fikirlərin evidir. Köhnə mətnlərdəki sükut, boşluq və ləng ritm bir qədər də buradan gəlir.

Klaviatura isə fikri sürətlə azad edir. Silmək, dəyişmək, yenidən yazmaq asandır. Bu rahatlıq yazını axına çevirir, amma bəzən dərinliyi risk altına qoyur. Fikir ekrana düşməzdən əvvəl yetkinləşmir, birbaşa ifadə olunur. Ona görə də müasir mətnlərdə tez-tez qırıq ritm, yarımçıq cümlələr, ani keçidlər görürük.

Bu fərq texnologiyanın üstünlüyü və ya zəifliyi məsələsi deyil. Məsələ yazı alətinin yazanı necə tərbiyə etməsindədir. Qələm düşünməyi öyrədir, klaviatura yazmağı. Biri səni yavaşladır, digəri sürətləndirir.

Ancaq alət taleyə hökm vermir. Klaviatura ilə yazılan dərin mətnlər də var, qələmlə yazılıb səthi qalanlar da. Fərqi yaradan yazıçının alət qarşısında qurduğu intizamdır. Sürəti nə vaxt dayandıracağını, sükutu nə vaxt cümləyə qatacağını bilməkdir.

Bəlkə də bu günün yazıçısı üçün əsas məsələ seçim yox, keçiddir: bəzən qələmlə düşünmək, bəzən klaviatura ilə danışmaq. Çünki ədəbiyyat alətin içində yox, alətlə məsafəni düzgün qorumaqda başlayır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Yenə də seyr etdim doğma Bakımı,

 Üfüqdən üfüqə uçdu nəzərim.

Misralar tərpətdi dodaqlarımı, 

Döndü bəstəkarı mavi Xəzərim.

Günəş  boylanırdı  doğma   Xəzərdən,

 Qızıl  tellərini  öpürdü  sular.          

 Bakımın  qoynundan  qanadlanırdı,

 Durna  qatarıtək  göyə arzular.

Mən  zamanın  arxasında,

Kölgə  kimi sürünmürəm.

Döyüş  günü  gözdən itib,

Zəfər  günü  gözdə bitib,

Ön cərgədə  görünmürəm...

Amalımı,  mətləbimi

Dalda  yerdə  haqlamıram.

Duyğularım boğazımda

ya dilimdə

Ahəngini dəyişərək,

kəyişərək,

Sınıq-salxaq  misralara  çevrilməyir.

Lakin yenə öz vicdanım,

Mənliyimə sipər olub.

Aydan arı,

Sudan duru

Söz vicdanım,

El gözündə yekələnib,

Aqibətim zəfər olub.

Budur yolum!

Budur andım!

Tanınan şair, ədəbiyyatşünas, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü Atif Zeynallı 20 mart 1927-ci ildə dünyaya göz açıb. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü Atif Zeynallı ədəbiyyata 1947-ci ildə "Azərbaycan gəncləri" qəzetində çap olunan "Azərbaycan" adlı şeiri ilə gəlib, ömrünün sonuna qədər on dörddən artıq şeir kitabı dərc edilib.

 Yeddinci sinfə qədər Bakıdakı 132 saylı orta məktəbdə oxuyub. Böyük Vətən müharibəsi başlanandan sonra ailəsi aclığa görə Mərdəkandakı bağ evinə köçüb. Alim ömrünün son illərini də bu evdə yaşayıb.  1944-1949-cu illərdə ADU-nun Şərqşünaslıq fakültəsində təhsil alıb.

 Əmək fəaliyyətinə Cəlilabadda müəllim kimi başlayıb, sonra Mərdəkandakı 156 saylı axşam məktəbində (vaxtilə burada 8-10-cu sifləri oxumuşdu) müəllimlik edib. Müəllimliklə yanaşı, gündüzlər "Azərnəşr"də redaktor kimi çalışıb. Özünü ədəbiyyatda şair kimi görmək istəyən Zeynallı 1953-cü ildə Moskvada SSRİ EA Şərqşünaslıq İnstitutunun aspiranturasına daxil olub.

 1956-cı ildə Azərbaycan EA Ədəbiyyat İnstitutunda işə girib. Stalinin bütünün sındırılması o zaman ədəbi mühitdə gərginlik və parçalanma yaradıb, qoca ədiblərin çoxu açıq-gizlin Stalinin ifşasına qarşı olublar. O  isə bir alim və şair kimi stalinizmin tənqidinə tərəfdar olub.

Ədib 1957-ci ildə "C.Cabbarlının dramaturgiyasında yeni insan surətləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edib. Həmin ildən Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının üzvü olub.

Atif Zeynallının yazdığı üç iri monoqrafik əsəri XX əsr ədəbiyyatının böyük simaları olan Cəfər Cabbarlıya, Süleyman Rüstəmə və Səməd Vurğuna həsr edilib. Namizədlik işini alim ayrıca çap etdirməyib.

Atif Zeynallının elmi fəaliyyəti ömrünün sonuna qədər AMEA Ədəbiyyat İnstitutu ilə bağlı olub: orada kiçik elmi işçi, sonra isə böyük elmi işçi (1960) seçilib. Elmi şuranın daimi üzvü kimi Atif Zeynallı orada prinsipial çıxışlar edirdi, elmdə saxtakarlığa, tamahkarlığa qarşı mübarizə etməyə çalışıb.

Ədəbiyyatın milli özəlliyinin, xalq köklərinin himayəçisi kimi çıxış edib. Bir qayda olaraq instituta verilən müdafiə şuralarının üzvü olub. Atif Zeynallı bir sıra aspirant və dissertantların elmi rəhbəri olub. Cavan yaşlarından o, sovet ədəbiyyatı şöbəsində işləyib.

Şöbə xətti ilə hazırlanan iki cildlik sovet "Azərbaycan sovet ədəbiyyatı tarixi"nin əsas müəlliflərindən biri olub. O "20-ci illərdə ədəbiyyat" fəslində "Giriş" və "Dramaturgiya", "Müasir dövrdə ədəbiyyat" fəslində isə "Poeziya" oçerkini yazıb. Bir şair kimi Atif Zeynallı müharibədən sonra Səməd Vurğun məktəbinin təsiri ilə yetişən vətənçi şairlər nəslinin nümayəndəsi olub.

 Onların sırasında Bəxtiyar Vahabzadə, Gülhüseyn Hüseynoğlu, Adil Babayev, Qasım Qasımzadə, İslam Səfərli və başqaları var olub. Onlar Səməd Vurğunun xalqçılıq, kökə bağlılıq ideyaları ilə zəngin olan poeziyasını həm məzmun, həm də dil və forma cəhətdən sevib və böyük şairin xəttini və məktəbini davam etdirməyə çalışıblar.

Alim ömrünün müdrik illərini dərindən sevdiyi Səməd Vurğun yaradıcılığı barədə monoqrafiyanı yazmağa həsr edib. Bu kitab onun ölümündən bir il qabaq 1990-cı ildə çap olunub. Səməd Vurğun onun ən çox təsirləndiyi və sevdiyi şair olub

Atif Zeynallının mətbuatda çoxlu resenziya və məqalələri çıxıb. Bunların çoxu C.Cabbarlı, S.Vurğun, S.Rüstəmə həsr edilib. Onun digər qələm dostları haqqında da məqalələri çoxdur.

Poeziya ilə yanaşı dram əsərləri də yazıb. "Sirlər yuvası", "Nəriman ata", "Məmmədəli kurorta gedir", "Ləkə" və pyesləri Bakı, Gəncə teatrlarında səhnəyə qoyulub. Ədibin pyesləri əsasən komik-dramatik üslubda olub. Təəssüf ki, bu əsərlər toplanıb çap edilməyib. Ümumən alimin səliqəli arxivi yoxdur.

Şairin “Eşşəyin eşşəkliyi”, “Qara pişiyin hiyləsi” və s. təmsilləri də böyük maraq və məna kəsb edir. Oxucuda həm istehza, həm də düşünmə hissini artırır:

Keçdi yavaş-yavaş o, iş başına,

Qohum-əqrəbanı yığdı başına,

Əlini uzatdı özgə aşına,

Dəvəni yüküylə yeyəndi eşşək.

Bir azdan piylənib döndü bir dağa,

Qoydu canavarı, pələngi lağa,

Dayandı şir ilə qabaq-qabağa,

Hər yerdə özündən deyəndi eşşək!

O, 28 yanvar 199-ci ildə vəfat edib. Atif Zeynallının məzarı atasının və cavan vəfat edən qardaşının dəfn edildiyi Yasamal qəbristanlığındadır.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.01.2026)

Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

2026-cı ilin yanvarından etibarən Gürcüstana səfər edən hər bir xarici vətəndaş üçün yeni bir qayda qüvvəyə minib: ölkəyə daxil olmaq üçün səyahət sığortası təqdim etmək zəruridir. Bu, yalnız bir sənəd və ya rəsmi tələb deyil; səfəri daha etibarlı, rahat və öncədən düşünülmüş bir təcrübəyə çevirən kiçik, amma mühüm bir qoruyucudur.

Hər səfər, hər yeni şəhərin küçəsi, hər dağın ətəyi, hər qədim məkan özündə gözlənilməz anlar daşıyır. Bəzən bir xəstəlik, bəzən kiçik bir qəza – bu anlar səfəri gözlənilməz və bəzən çətin edə bilər. Elə burada səyahət sığortası bir növ görünməz qanad kimi yardım edir; səfər edənlərin addımlarını qoruyur, onları maddi və mənəvi narahatlıqlardan azad edir.

Turistlərin, tələbələrin və işgüzar səfərlərin iştirakçıları üçün bu qoruyucu qanadın əhəmiyyəti fərqlidir: bəziləri üçün bir günlük şəhər gəzintisi, bəziləri üçün isə uzunmüddətli təhsil və ya iş təcrübəsi. Hər halda, səyahət sığortası olmadan, yeni yerlərin cazibəsi bəzən narahatlıq və risklərlə qarışa bilər.

Sığorta, yalnız hüquqi bir tələb deyil; səfərin incə ritmini, küçələrin musiqisini, dağların sakit nəfəsini və şəhərlərin rəngini qoruyan bir vasitədir. Gürcüstana gedən hər bir addım artıq bir planlaşdırma, bir diqqət və bir qorunma ilə birgə yaşanmalıdır ki, səfər yalnız gözləntilərlə deyil, həm də rahatlıq və təhlükəsizliklə dolu olsun.

Bu barədə “Ədəbiyyat və İncəsənət” portalına açıqlama verən Sığorta eksperti Şahin İsmayılov bildirib ki, 1 yanvar 2026 il tarixdən etibarən, Gürcüstana səfər edən bütün xarici ölkə vətəndaşları sağlamlıq və bədbəxt hadisələrdən sığorta polisi ilə təmin olunmalırdırlar:

"Bu kimi tələb yalnız şengen ölkələrinə səyahət zamanı mütləq idi. Bu ildən etibarən belə bir məcburiyyət Gürcüstan höküməti tərəfindən də bir zərurət kimi irəli sürüldü".

Ekspert belə bir tələbin olmasının  ölkəmizin vətəndaşları üçün hansı müsbət və mənfi şərtləri yaratdığını qeyd edib:

"Səyahət sığortası ölkə ərazisini tərk edən hər bir vətəndaş üçün vacibdir və həyati əhəmiyyət kəsb edir. Məlum məsələdir ki, öz ölkəsindən kənarda olan vətəndaşlar üçün tibbi xidmət qiymətləri çox bahadır və vətəndaş xarici ölkədə olduğu zaman tibbi yardıma ehtiyac yaranarsa ( hər hansı bir səbəbdən) bu halda həmin şəxs böyük məbləğ,  gözlənilməz xərclərlə üzbəüz qala bilər. Bu kimi hallarda sağlamlıq sığortasının olması həmin şəxsi əlavə maddi itkilərdən qoruyur. Təəssüf ki, Azərbaycan vətəndaşları ölkədən gedərkən sağlamlıq sığortası almağa maraqlı olmadıqları üçün, qonşu dövlətin belə tələb irəli sürməsi, vətəndaşlarımız arasında ciddi narazılıqla qarşılandı. Turizm məqsədli gedişlərdə bu elə də böyük xərc tələb etmir. Ancaq araşdırmalarımız ortaya çıxartdı ki, bir çox Azərbaycan vətəndaşları Gürcüstana təhsil almağa gedirlər və bir illik sığorta müqaviləsi olmalıdır, bu halda vətəndaşımızın narazılığı hardasa başa düşüləndir. Çünki bir illik sığorta qiyməti olduqca yüksəkdir. Digər tərəfdən Gürcüstana işləmək məqsədi ilə gedənlər də kifayət qədərdir. Onlar da uzun müddətli sığorta məhsulu olmadan, qonşu dövlətin ərazisində yerləşə bilməzlər. Sığorta məhsulunun olmamasına görə cərimənin məbləği də az deyil və 200 lari təşkil edir. Digər tərəfdən cavabını bilmədiyimiz bir çox suallar da var. Yanvar ayından əvvəl Gürcüstanda olan vıtəndaşlarımız sığorta almalıdırlarmı? Məlum deyil".

Ekspertin sözlərinə görə, əgər almalıdırlarsa, onlar Gürcüstanı tərk etmədən, online olaraq bizim sığorta şirkətlərinin məhsullarını ala bilərlərmi?- bunun Cavabı hələ də məlum deyil:

"Məncə sığorta şirkətlərimiz yaranmış vəziyyətdə operativlik göstərərək, müəyyən açıqlamalar versələr, yerinə düşər. Bakı hava limanında sığortası olmayan vətəndaşlar Tibilisi reysinə buraxılmırlar. Bundan xəbərsiz olan vətəndaş artıq aeroportda bu məlumatı aldıqda çətin vəziyyətə düçür. Bu barədə mətbuatda açıqlama verilməlidir.

Amma istənilən halda hər bir vətəndaş mütləq qaydada səyahətə gedərkən sağlamlıq sığortası əldə etməli və xarici ölkədə zərurət yarandıqda, xidmətdən istifadə etməlidirlər.

Onu da qeyd edim ki, Gürcüstan tərəfin təlıbinə əsasən sığorta müqaviləsi 30.000 lari təminatı əhatə etməlidir. Vətındaşlar sığorta müqaviləsi alarkən, bu məsələyə diqqət yetirməlidirlər".

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.01.2026)

Kənan Məmmədli, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu günə - yanvarın 28-nə təsadüf edən əsas tarixi hadisələri “Ədəbiyyat və incəsənət” portal olaraq diqqətinizə çatdırırıq:

Antarktidanın kəşfi günü

Antarktida sözünün mənası bilirsinizmi nədir? “Ayının əks tərəfində”dir. Qədim yunanlar buzlu şimalı Böyük Ayı qübbəsinin şərəfinə Arktikos adlandırıblar, amma bura çox soyuq olduğundan orda əsl ayılar yaşamırlar. Antarktida da yunancada Arktikanın əksi mənasını bildirir.

1820-ci ilin 28 yanvarında “Vostok” və “Mirnıy” adlı iki gəmi ilə ruslar Bellinsqauzenin və Lazarevin başçılığı altında bu sirli materiki – sonuncu, altıncı materiki kəşf ediblər. Bu gün Antarktida heç bir ölkəyə aid deyil, ərazisi 13, 6 milyon kilometrə bərabərdir. Bura planetin ən soyuq və ən quru zonasıdır. Burda illik yağıntı cəmi 10 santimetrə bərabərdir. Planetin içməli su ehtiyatının 70 faizi Antarktidadadır.

Mütəxəssislər buranın iqlimini Marsın iqlimi ilə eyniləşdirirlər, təsadüfi deyil ki, NASA kosmik sınaqları burada həyata keçirir. Antarktidada ən soyuq hava 91,2 dərəcə şaxtanın qeydə alınması ilə müəyyənləşib, yayda burada 30-50 dərəcə şaxta olur. Burada cəmi iki bitki var – Kolobantuskito və Antarktida çəmənliyi. Heyvanlardan isə burada yalnız pinqvinlər yaşayırlar.

Qitə beynəlxalq qoruq hesab edilir.

Ciddi sözümdür, elə arzulayıram ki, kaş Antarktidada bir metereoloji stansiya qurulaydı, onu işlətməyi də mənə həvalə edəydilər. Pinqvinlərlə, kolobantuskito ilə yoldaşlıq edə-edə oradaca yaşayaydım.

Beynəlxalq Personal məlumatların qorunması günü

İnsanların konfidensial məlumatlarının qorunması, xüsusən indiki İKT-nin hədsiz yüksəlişi, robot casusların, dinlənmə aparatlarının, video kameraların tüğyan etdiyi zamanda vacib hesab edilir. Data Privacy Day – 1981-ci ildən etibarən 27 Avropa ölkəsində, ABŞ və Kanadada qeyd edilir, Avropada bu gün İnformasiyanın müdafiəsi günü adlanır.

Hər bir insan izlənilməməyə, gizlin məlumatlar saxlama hüququna malikdir, amma çox təəssüf ki, bu qaydalara əksərən əməl olunmur. Nə isə.

Ukraynada Dövlət bayrağının təsdiqlənməsi günü

Ukraynanın Ali Radası 1992-ci ilin bu günündə sarı-göy bayrağı rəsmi olaraq təsdiqləyib, odur ki, bu gün qardaş ölkədə Dövlət Bayrağının təsdiqlənməsi günü kimi qeyd ediləcək. Hər ilin 23 avqust tarixi isə Ukraynada Dövlət basyrağı günü kimi qeyd edilir.

Sovet imperiyasından qopan bütün xalqlar eyni acılar yaşayıblar, müstəqillik onlar üçün ağır itkilər bahasına başa gəlib. İndi bu xalqlar öz müqəddəs bayraqlarına sarılaraq müstəqilliklərini qorumaq uğrunda çabalar göstərməkdədirlər. Bu ukraynalılar üçün müqəddəs gündə hər bir ukraynalını, eləcə də Azərbaycan – Ukrayna dostluq və qardaşlığına töhfələr verən Ukraynanın ölkəmizdəki fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Vladıslav Kanevskini təbrik edir, jovto-siniy (sarı-göy) bayrağın daim dalğalanmasını arzu edirik.

Kazu günü

Amerikalıların bu nəfəs çalğı aləti 1840-cı ilin bu günündə kəşf edilib, dünya musiqisinə möhkəm daxil olub, xüsusi skiffl stili məhz bu alətlə yaranıb.

Odur ki, təqvimə ayrıca Kazu gününü salmaqla bu alətə rəğbət izhar edilir. Adi hakim fitinin böyüyünü xatırladan kazu ilə bağlı amerikalıların böyük planları var, yeni dünyanın özünəməxsus nələrisə çox az olduğundan, onlara dəyər verməyi vacib bilirlər.

Erməni ordusu

Nə deyirsiz deyin, amma bədxah qonşularımız bu gün Ordu gününü heç də alnıaçıq və üzüağ keçirə bilməyəcəklər. 44 günlük müharibədə onların ordusu necə pazlanıbsa, hələ də “dadı damaqlarından” getməyib.

Bolqarlarda bu gün Qavril Lesnovskinin xatirəsi günüdür. 11-ci əsrin məşhur din xadimi, Lesnovski məbədinin yaradıcısı olub bu şəxs.

ABŞ bu gün işdə şənlənmək gününü qeyd edəcək. Hamı iş yerində şənlənir, deyib gülürlər, yeyib içirlər. Burun sallayan əsla ola bilməz. Maraqlı təyinatdır, eləmi? Bu gün Amerikada həm də Milli Pediatr günüdür. Bəs mətbəx? Sualınız aydındır. Təqvimin hər gününə bir mətbəx bayramı salan amerikalılar bu gün də boş dayanmayacaqlar. Bu gün onlarda həm də Milli qarağatlı oladi günüdür.

Zəfər Tağı

1986-cı ilin 28 yanvarında havaya uçmasının 73-cü saniyəsində canlı yayımda Kanaveral burnu üzərində Amerikanın “Çellincer” kosmik gəmisi partlayıb. 1958-ci ildə Lego kompaniyası öz konstruktorunu üzə çıxarıb, hazırda dünya uşaqlarının bir nömrəli oyuncağıdır Lego konstruktorları. 1921-ci ildə Parisdə 1-ci dünya müharibəsində həlak olmuş naməlum əsgərə qoyulmuş abidənin açılışı olub. Bu abidə məşhur Zəfər Tağı adlanır. 1906-ci ildə Rusiya İmperiyasında qadınlar üçün ilk ali texniki məktəb – Sankt Peterburq qadın politexnik kursları yaradılıb.

Bu sonetlər əsla unudulmaz

1978-ci ilin 28 yanvarında biri İtaliyanın Toskana şəhərində, biri Azərbaycanın Sumqayıt şəhərində iki nəfər dünyaya gəlib, birincisi dünya futbol tarixində ən dahi qapıçı kimi ad çıxarmış Canluicci Buffon, digəri Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığına və ədəbi tənqidinə layiqli töhfələr vermiş Elnarə Akimovadır.

1952-ci ilin bu günündə müğənni, xalq artisti Zaur Rzayev doğulub. Onun barəsində ayrıca yazı gedib.

1925-ci ilin bir mənbələrdə 27, bir mənbələrdə 28 yanvarı Azərbaycan şairi, sonetləri ilə məşhur olan Adil Babayevin doğum günüdür. İllər ötsə də bu sonetlər sanki indi yazılıbmış kimi canlıdırlar, ruh oxşayırlar, bu, fenomenal haldır.

Qoy yapışsın əlimdən günəşin şəfəqləri,

Yenə qalxım ayağa, seyr edim üfiqləri,

Çağlasın varlığımda işıq dolu bir ilham.

Mən ömür istəmirəm riya, xəyanət üçün,

Yurduma gərək olan söz üçün, sənət üçün,

Ömürdən doymamışam, həyatdan doymamışam.

Bu cür yazırdı Adil Babayev. Ruhu şad olsun!

1912-ci ildə abstrakt ekspressionizmin ilk görkəmli nümayəndəsi olan Amerika rəssamı Cekson Pollak, 1884-cü ildə isveçrəli alim, stratostat və batiskafları kəşf edən Oqyüst Pikar, 1706-cı ildə ingilis çapçısı, adına şrift olan Con Baskervill, 1693-cü ildə rus çaritsası Anna İvanovna, 1611-ci ildə Ayın ilk xəritəsinin müəllifi, polyak astronomu Yan Qaveliy dünyaya gəliblər.

İosif Brodskidən 1-ci Pyotradək

2015-ci ilin 28 yanvarında Vaqif Səmədoğlunu itirdik. Şairin xatirəsinə ayrıca yazılar vermişik.

2010-cu ilin 28 yanvarında yazıçı Sabir Azəri, 2002-ci ilin 28 yanvarında “Balaca və Damda yaşayan Karlsson” və “Uzuncorab Peppi” kimi uşaqlar üçün şedevrlər yaratmış isveç yazıçısı Astrid Lindqren, 1996-cı ildə Nobel mükafatçısı, yəhudi əsilli şair, esseist İosif Brodski, 1980-ci ildə Azərbaycan peşəkar diktorluq məktəbinin yaradıcısı Aydın Qaradağlı, 1944-cü ildə görkəmli maarifçi Qantəmir, 1725-ci ildə rus imperatoru 1-ci Pyotr vəfat ediblər.

 “Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.01.2026)

Azərbaycanda dövlət teatrlarının idarəetmə sistemində əsaslı islahatlara başlanılıb. Bu islahatlar çərçivəsində teatrların əsasnamələri, idarəetmə strukturları və ştat cədvəlləri yenilənib və müasir idarəetmə prinsiplərinə uyğunlaşdırılıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki, bu barədə Mədəniyyət Nazirliyi məlumat yayıb.

Məlumatda bildirilir ki, islahatların əsas məqsədi dövlət teatrlarında idarəetmə mexanizmlərini daha səmərəli, çevik və şəffaf etmək, qərar qəbuletmə prosesini təkmilləşdirmək və yaradıcılıq potensialının daha effektiv şəkildə reallaşdırılmasına şərait yaratmaqdır.

Həmçinin qeyd olunur ki, yeni yanaşmaya uyğun olaraq mövcud idarəetmə strukturunda yer alan baş rejissor, baş rəssam, bədii rəhbər və digər oxşar vəzifələr yeni struktura daxil edilməyib. Bu qərar vəzifələrin formal mövcudluğundan deyil, funksional effektivliyindən çıxış edərək qəbul olunub. Daxil edilməyən vəzifələrin funksiyaları daha çevik və nəticəyönümlü idarəetmə modeli çərçivəsində yenidən bölüşdürülüb.

Nazirlik qeyd edir ki, bu vəzifələrin funksiyaları kollegial idarəetmə prinsipləri əsasında və yeni yaradılmış struktur bölmələri vasitəsilə həyata keçiriləcək. Məqsəd qərarların bir nəfər üzərində cəmlənməsi deyil, kollektiv məsuliyyət və aydın funksional bölgü mexanizminin formalaşdırılmasıdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.01.2026)

27 yanvar, 2026-cı il tarixində Qazaxıstana rəsmi səfər çərçivəsində Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti xanım Aktotı Raimkulova ilə Qazaxıstan Respublikası Milli Bankının sədr müavini xanım Aliya Moldabekova arasında görüş keçirilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Fonddan verilən məlumata görə, görüşdə ortaq tarixi-mədəni irsin qorunması və müasir dövrdə təbliği kontekstində mümkün əməkdaşlıq istiqamətləri ətrafında fikir mübadiləsi aparılıb.

Görüş zamanı milli pul vahidlərinin yalnız iqtisadi alət kimi deyil, eyni zamanda Türk kimliyinin, tarixi yaddaşın və mədəni dəyərlərin daşıyıcısı qismində rolu vurğulanıb. Tərəflər bu sahədə mövcud olan beynəlxalq təcrübənin milli müstəvidə təhlil edilməsinin əhəmiyyətini qeyd ediblər. Numizmatika sahəsində mədəni irsin vizual təqdimatı, institusional təcrübə mübadiləsi və maarifləndirici təşəbbüslər istiqamətində potensial əməkdaşlıq imkanları da nəzərdən keçirilib.

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun Prezidenti xanım Aktotı Raimkulova bu görüşün təşkil edilməsinə və səmimi qəbula görə Qazaxıstan Respublikası Milli Bankının rəhbərliyinə dərin təşəkkürünü bildirib. O, bu cür işgüzar təmasların Türk dünyası çərçivəsində institusional əlaqələrin möhkəmlənməsinə töhfə verdiyini qeyd edib.

Öz növbəsində, Sədr müavini xanım Aliya Moldabekova Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun müxtəlif sahələri bir araya gətirən institusional yanaşmasının və mədəni diplomatiya sahəsində formalaşdırdığı əməkdaşlıq platformalarının xüsusi əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb.

Müzakirələrin yekununda əməkdaşlığın gələcək mərhələlərinə dair ümumi baxış formalaşdırılıb, qarşılıqlı maraq doğuran sahələr üzrə əlaqələrin davam etdirilməsi və bu istiqamətdə ardıcıl addımların atılması ilə bağlı razılıq ifadə olunub. Qeyd edilib ki, növbəti mərhələdə mümkün əməkdaşlıq mexanizmlərinin müəyyənləşdirilməsi və bu istiqamətdə ilkin addımların müzakirəsi nəzərdə tutulur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.01.2026)

Könül, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Təqvimi vərəqləyirik və bir səhifədə dayanmalı oluruq. Adil Qafar oğlu Babayev (27 yanvar 1925, Naxçıvan – 19 avqust 1977, Bakı) — şair, tərcüməçi, dramaturq, Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının üzvü (1946). Bu gün anadan olmasının 101-ci ildönümüdür.

Dərhal haqqında daha geniş bilgi almaq, şeirlərini oxumaq istəyirik. Xüsusən, sonetlərini. Axı ədəbiyyatımızda bu janrın ən parlaq nümayəndəsi olub Adil müəllim.

Adil müəllim bizə həm də ona görə əzizdir ki, özündən sonra Etibar Babayev kimi bir övlad – məşhur telejurnalist qoyub gedib. Onun övladı bir vaxtlar bütün Azərbaycanı teleekran qarşısına toplayaraq Türkiyədən musiqi ərməğanları çatdırardı, “Sözlü-nəğməli İstanbul”u kim unudar ki?

Adil Babayev poeziyası, dərin fəlsəfi düşüncələrlə zəngin olub və xüsusilə insanın daxili aləmi və həyatın mənası haqqında düşündürən mövzulara toxunur. Şairin ən tanınmış əsərlərindən biri "Həyat nədir?" adlı şeiridir. Bu şeir həyatın və insanın varlığının mürəkkəbliyini poetik şəkildə ifadə edir.

Dramaturq olaraq isə Adil Babayev, Azərbaycan teatrına müasir əsərlər gətirərək, onun inkişafında mühüm rol oynamışdır. Əsərləri tez-tez sosial məsələlərə, insan münasibətlərinə və dövrün təzadlarına fokuslanır.

Adil Babayev, həmçinin ədəbi tənqidi və sənət dünyasında özünəməxsus yanaşmaları ilə də tanınır. Onun həyat və ədəbiyyat haqqında yazdığı tənqidi yazıları Azərbaycan ədəbiyyatının zənginləşməsinə və inkişafına böyük təsir göstərmişdir.

Dünyaya yadigar

Qara gözlərinin seyrinə dalmaq,
Mənim ən səfalı səyahətimdir.
Eşqinlə döyünən yanar bir ürək,
Sənə gəncliyimdən əmanətimdir.

Ömür kitabımda qızıl sətirsən,
Günümə, ayıma çökən ətirsən.
Mənə kədər deyil, sevinc gətir sən,
Adi bəxşişin də şan-şöhrətimdir.

Könlüm mələr düşər az görüşəndə,
Nərmin əllərimdən iraq düşəndə.
Sənsiz göy çəməndə, dağlar döşündə,
Gözlərin yaşlıdır, qəlbim yetimdir.

Bilmirəm dövranda bu gərdiş nədir?
Adilə gah sevinc, gah qəm bəxş edir,
Günlərim, aylarım köç edib gedir,
Dünyaya yadigar məhəbbətimdir.

Sözlərin kökü

Bəzən iş otağıma çəkilib bütün günü,
Axtarıram sözlərin, kəlmələrin kökünü.
Öyrənmək istəyirəm diqqət ilə, səy ilə,
Sözlər necə yaranıb, hardan gəlibdir dilə.

Lüğətlər kömək etmir, qamuslar gəlmir kara,
Deyirəm öz-özümə: ürəkləri sən ara.
Talelər kitabında mənası var hər sözün,
Hər həsrətin, vüsalın, hər gecənin-gündüzün.

Düşünürəm: zindanda azadlıq boğulanda,
Körpələrlə gözəllik bir yerdə doğulanda,
Azadlıq həsrətiylə yanan zaman Vətənim,
Yəqin, “azadlıq” sözü dilimə gəlmiş mənim.

İnsanlar sürüləndə yurdundan diyar-diyar,
Yəqin, “Vətən” sözünü qürbətdə yaratdılar.
Vətən oldu onların arzusu, düşüncəsi,
Meyvələrin nübarı, çiçəklərin qönçəsi.
Ocaqların tüstüsü,
Təndirlərin istisi,
Çinarların vüqarı xəyala gələn zaman
Yarandı “Vətən” sözü qəriblərin ahından.

Bilirəm torpağımın sevinci var, yası var,
Onun gözünün dağı hicranlı Arazı var.
“Həsrət” sözü Arazın yaranıb sularından,
Axı, bu torpaqdakı daşın da, çinarın da
Kökü Arazdan keçib, o taya adlayıbdır.
Araz əvvəl çay idi
İndi həsrət olubdur, qəlbləri odlayıbdır.

Nə qədər yol getmişik Günəşin sorağında?
Bir vaxt oda sığınan yurdumun torpağında
İşığa həsrət qalıb illər boyu nəsillər,
Səmum nəfəsli aylar, ölüm nəfəsli illər.

Söndürüb evlərdəki neçə odu, ocağı,
İnsan olub cansıxan qaranlığın dustağı.
Kim bilir, bəlkə, onda
Ürəklər bir çırağın həsrətiylə yananda
“İşıq” sözünü ilkin dilə gətirmişik biz,
Arzunun işığıyla “işıq” gəzib nəslimiz?
Bəlkə, “ümid” sözü də uzaq bir çıraq kimi,
Elə o vaxtlar yanıb,
Ya zülmətdə doğulub, ya zindanda yaranıb?

Ayaqlar buxovlanıb, əllər zəncirlənəndə,
Fəlakət üstümüzdə bayquştək hərlənəndə,
Ölüm dayanan zaman qaşla-göz arasında,
Bəlkə, bir cəngavərin ümidsiz yarasında,
Bəlkə, ölüm anında ümid gözləyən gözdə
Ümid də yaranıbdır “ümid” ünvanlı sözdə?

Bəzən iş otağıma çəkilib bütün günü
Axtarıram sözlərin, kəlmələrin kökünü.
Məncə, hər söz yaranıb bir arzudan, diləkdən,
Sözlər də məcrasını alır yanan ürəkdən!


***
Bizi ölüm ilə qorxudur zaman,
Şeirim tab edərmi bu ağır dərdə?
Nə üçün ömrünü qorumayırsan,
Daha etibarlı, möhkəm bir yerdə?

Görürsən, nə qədər bakirə gül var,
Gəncliyin bahardır, qoru ruhunu.
Qəlbini, hüsnünü sevgi yaşadar,
Nə fırça, nə qələm bacarmaz bunu.

Hər şeyi yenidən yaradır həyat,
Gəl öz gəncliyini ver məhəbbətə.
Sevgiylə, sevdayla aç ki qol-qanad,
Səni qovuşdursun əbədiyyətə.

Versən öz ömrünü övladına sən,
Onun varlığında ömür sürərsən.

Ayrılıq olmasaydı

Heç zaman solmazdı o tər çiçəklər,
Ümmana dönərdi sevən ürəklər,
Bir insan bilməzdi, nədir qəm-kədər,
Şəfəqli nəğməyə dönərdi aləm,
Ayrılıq olmasaydı, ayrılıq olmasaydı…

Vaxtsız dən düşməzdi şəvə saçlara,
Analar ömründə geyməzdi qara,
Bir dildə olmazdı “həsrət” kəlməsi,
Bir evdən çıxmazdı hıçqırıq səsi,
Ayrılıq olmasaydı, ayrılıq olmasaydı…

Görünməzdi bu yol yorucu, uzun,
Gülərdi çöhrəsi gəlinin-qızın,
Yaz fəsli açılan çiçəklər kimi
Əbədi saxlardım səadətimi,
Ayrılıq olmasaydı, ayrılıq olmasaydı…

Mən dünyada olmayanda

Qarlar, buzlar əriyəcək,
Çöllər yaşıl don geyəcək,
Bir şair də mənim kimi
Öz yurdunda söz deyəcək,
Mən dünyada olmayada.

Qəlbində bir xoş intizar,
Xəyalında – işıq, bahar,
Gələcəyin vüsalıyla
Çalışacaq bu insanlar,
Mən dünyada olmayanda.

Ömrüm Aya, Günə sirdaş,
Ağarır saç, çoxalır yaş,
Bircə kəlməm, bircə sözüm
Ürəklərdə qalaydı, kaş,
Mən dünyada olmayanda…


“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.01.2026)

Harun Soltanov, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Fyodr – rus yazıçısı Fyodr Dostoyevskini deyirəm, yalançıdır. Amma onun yalanı həqiqətdən daha həqiqidir. "Bəyaz gecələr" əsəri başdan başa bir yalandır. Bir xəyalpərəstin özünə dediyi gözəl bir yalan. "Xoşbəxtlik sindromu" yoxdur! Ancaq bizim buna inanmağa o qədəəər ehtiyacımız var ki... Ona görə də həqiqət olduğuna inanırıq.

Bilirsən, dostum, Oğlan sevməyə icazə verilməsini xoşbəxtlik sayır. Bu, məğlubiyyətin qələbə kimi satılmasıdır. Bu ağrıyan bir yaraya şəkər basılmağına oxşayır. Sonra soruş gör nə olur da? O şəkər o ağrıya biraz dad verir. O dad isə bizə deyir ki, "vəssəlam, bir anlıq xoşbəxt oldun, bu bütün ömrünə dəyər."

 Yox! Təbii ki, dəyməz.  Bu cümlə, ömrünü bir neçə dəqiqəyə sığdırmaq istəyən, doğulmadan ölmüş bir ürəyin yaralı fəryadıdır. Bu qaçqınlığdır. Amma sənə və burdaki dostlarıma həqiqəti deyim. Öz həqiqətimi. O bir dəqiqə xoşbəxtlik ki, var ha.. O bütün insanın ömrünü daha ağır, daha yaşanılmaz edir. Çünki, o dad beynimizə elə işlənib ki, sanki bir dəfə dadıbsan və bir də əldə edə bilməyəcəksən. Bu çox gözəl bir işgəncədir..

 Xoşbəxtliyi hiss etmək, axtarmaq. Bu da yalandır. Biz son nəslin övladları və bizdən bir nəsil əvvəlkilər hiss etmək istəmirik, sahib olmaq istəyirik. Və bunu etiraf etməyə qorxuruq. Və mərhum dostumuz Fyodrun qəhrəman xəyapərəsti də bunu etmək istəyirdi. Sahib olmaq istəyirdi. Amma bacarmadı. Beləlikləə o özünə yeni bir həqiqət yaratdı. "Mənim xoşbəxtliyim sevməkdir". Yox! Onun xoşbəxtliyi xoşbəxt olduğuna özünü inandırmaq idi.  Bəs sizcə niyə məhz "Beyaz gecələr"?  Sanki gecə yox, gündüzdür. Amma ağappağ bir gecədi də.  İnsan belə gecələrdə öz yalanlarına daha tez və asan inanır.

 Nəysə dostum, xoşbəxtliyə gəldikdə isə, əsərə istinadən deyirəm, xoşbəxtlik bir an deyil. İnan mənə xoşbəxtlik bir an olmur. Xoşbəxtlik həmin o bir anın yoxluğuna dözə bilmək gücüdür. Bax, xəyalperəstimizin sahib olduğu da məhz budur. O, sevgilisini itirdi. Amma onun xatirəsini yaşatmağın gücünü özündə tapdı. Bu, qələbə deyil. Bu təslimiyyətdir. Amma təslim olmağı öyrənmək də bir qələbə sayılar, necə ki, üzr istəmək hikmət əlamətidir.

 Deməliii, problem nədir? Problem bizim xoşbəxttliyi bir şey kimi gözləməyimizdir. Bir hadisə, bir insan, bir vəziyyət kimi. Xoşbəxtlik bir şey deyil dostum. Xoşbəxtlik heç bir şey olmağı qəbul etməkdir. O, boşluğun içində dəyanmaq və "mən burdayam" deyə nəfəsin batana kimi çığırmağdır.

 Vəə ölü yazıçımız bunu bilirdi. Ona görə də öz əsərini belə qəmli bitirdi. Ancaq o qəmin içində bir işıq var idi. O işıq da yalan idi. Amma biz hamımız o işığa baxmağa məcburuq. Çünki qaranlıq həqiqet, işıqlı yalandan daha ağır olur.

 Əsərin bitməsi, oxucuya verilən bir sual deyil məncə. Bu bir bəyannamədir. Bir döyüşçünün məğlubiyyəti qəbul etdikdən sonra silahını yerə atması yox, onu öpüb divarından asmasıdır. 

Nəticə etibarı ilə, Fyodr Dostoyevski üçün faciə mənasızlıqdan daha yüksəkdir. Ona görə xoşbəxtlik bir yalandır. Amma rus dostumuz deyir ki, bu yalan insanlara həqiqətdən daha lazımlıdır. Və onu qurmaq üçün hazır olmaq (hətta həyatını itirmək bahasına)) insanın ən böyük qələbəsidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.01.2026)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

Yanvarın bu soyuq günündə, onda ki, Şuşada ikiqat soyuqdur, hət yan ağappaq qara bürünübdür, birdən-birə yaz ovqatlı bir mövzudan bəhs edəcəyəm,  Xarıbülbüldən.

Qarabağın dağları yaz gələndə oyanır. Torpaq nəfəs alır, dərələr canlanır. O zaman ortaya çıxır xarıbülbül – nadir, zərif və eyni zamanda möhkəm bir çiçək. Onun hər ləçəyində Qarabağın ruhu, tarixi və insanların ümidləri əks olunur. Xarıbülbül sadəcə çiçək deyil; o, vətənlə bağlı hər birimizin ürəyində çırpınan bir simvoldur. Bu çiçəyin görünüşü insanın ruhunu silkələyir, sanki ona xatırladır ki, həyat nə qədər çətin olsa da, gözəllik və ümid həmişə var.

Təbiətin incisi

Xarıbülbül (latınca Ophrys caucasica) yalnız Qarabağın dağlıq bölgələrində yetişir. Qırmızı və bənövşəyi ləçəkləri ilə dərələri bəzəyir və hər bir baxışda insanı valeh edir. Onun zərif quruluşu sanki təbiətin incə musiqisidir. Hər ləçəyin arxasında bir həyat hekayəsi, hər toxumun içində yeni ümidlər yatır. Xarıbülbülün nadirliyi, onun qorunmasının vacibliyini artırır. Bu çiçək yalnız gözümüzü oxşamır, həm də bizə təbiətə hörmət etməyi öyrədir. Hər yaz onun yenidən açması, insanın ürəyində də təzə bir başlanğıcın xəbərçisidir.

Tarixi və mədəni əhəmiyyət

Xarıbülbül sadəcə gözəl bir çiçək deyil; o, xalqın mədəni yaddaşında dərin köklərə sahibdir. Əfsanələrdə deyilir ki, xarıbülbül qırıldıqda onun yerinə yalnız sadiqlik və sevgi ilə dolu torpaqdan yeni bir çiçək çıxar. Bu inanclar çiçəyin Qarabağ insanı üçün nə qədər müqəddəs və mənalı olduğunu göstərir. Musiqidə də xarıbülbülün yeri böyükdür. Qarabağ muğamlarının hər notu, bu çiçəyin incəliyini və həm də kədərini əks etdirir. O, həm sevginin, həm həsrətin, həm də vətənə bağlılığın simvoludur. Tarixin hər dönəmində xarıbülbül xalqın ruhunu yaşatmış, onun ümidini qorumuşdur.

Qorumağa borcluyuq

Xarıbülbülün nadirliyi onun qorunmasını zəruri edir. Ekoloqlar və botanika mütəxəssisləri bu çiçəyin təbii yaşayış yerlərini qorumaq üçün xüsusi layihələr həyata keçirirlər. Amma bu məsuliyyət yalnız onlara aid deyil – hər birimiz təbiətin bu nadir xəzinəsinə diqqət göstərməliyik. Dağlara səyahət edən hər kəs, xarıbülbülün olduğu yerlərə hörmətlə yanaşmalı, onu qorumağın vacibliyini unutmamalıdır. Çünki xarıbülbül yalnız bir çiçək deyil; o, gələcək nəsillərə ötürüləcək bir mirasdır.

Qarabağla bağlı simvol

1992-ci ildə Şuşa işğal olunduqda, xarıbülbül xalqın həsrətinin və ümidinin simvoluna çevrildi. Amma hər yaz o yenidən çiçək açır. Bu, torpağın və xalqın qayıdışının, ümidin və dirçəlişin işarəsidir. Xarıbülbül hər bir ləçəyində bizə xatırladır: nə qədər uzaqda olsan da, köklərin və vətən sevgisi həmişə səninlədir. Qarabağda xarıbülbül açdığı müddətcə ümid də solmayacaq, çünki təbiət və insan ruhu bir-birinə bağlıdır.

Xarıbülbül – nadir gözəllik, müqəddəs simvol və Qarabağın əbədi səsidir. Onun hər ləçəyində bir tarix yatır, hər toxumunda bir ümid var. Bu çiçək bizə xatırladır: vətən yalnız torpaq deyil, vətən – insanın ürəyində yaşanan sevgidir. Qarabağın xarıbülbülü açdığı müddətcə, xalqın ruhu da həmişə gənc, ümid dolu və azad qalacaq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.01.2026)