Mədəniyyət naziri Adil Kərimli bu gün Naxçıvanda vətəndaşları qəbul edəcək.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verirki, nazirliyin yaydığı məlumata görə, Mərkəzi icra hakimiyyəti orqanları və digər idarəetmə qurumlarının rəhbərlərinin şəhər və rayonlarda vətəndaşların qəbulu cədvəlinə əsasən Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət naziri Adil Kərimli tərəfindən 2026-cı il sentyabrın 24-də Naxçıvan Muxtar Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyində (ünvan: Naxçıvan şəhəri, Heydər Əliyev prospekti,1) Naxçıvan şəhəri, Babək, Culfa, Kəngərli, Ordubad, Sədərək, Şahbuz, Şərur rayonlarından olan vətəndaşların qəbulu keçiriləcəkdir.

Xatırladırıq ki, vətəndaşlar 2026-cı il sentyabrın 18-dək Nazirliyin Bu email ünvanı spambotlardan qorunur. Onu görmək üçün JavaScripti qoşmaq lazımdır. elektron poçt ünvanı, (012) 493-43-98 telefon nömrəsi vasitəsilə müraciət etməklə qəbula yazıla biliblər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.09.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Fransiz Scott Key Fitzgerald — XX əsr Amerika ədəbiyyatının ən məşhur yazıçılarından biri, xüsusilə “The Great Gatsby” (“Möhtəşəm Getsbi”) romanının müəllifidir. O, 1920-ci illərin Amerika cəmiyyətini, zənginlik və şöhrət arzusunu, sevgi münasibətlərini və “Amerika arzusu”nun arxasındakı ziddiyyətləri özünəməxsus üslubla təsvir edib.

Fitzgerald 24 sentyabr 1896-cı ildə ABŞ-ın Minnesota ştatının Sent-Pol şəhərində anadan olub. Ədəbiyyata marağı hələ gənc yaşlarından yaranmışdı. Məktəb və universitet illərində hekayələr və pyeslər yazıb. O, Prinston Universitetində təhsil alıb. Universitetdə oxuduğu illərdə yazıçılıqla ciddi şəkildə məşğul olmağa başlayıb.

Təhsilini tamamlaya bilməsə də, həmin dövr onun gələcək yaradıcılığının formalaşmasında mühüm rol oynayıb. Fitzgeraldın ilk romanı “This Side of Paradise” 1920-ci ildə nəşr edilib. Əsər böyük uğur qazanıb və gənc yazıçını məşhurlaşdırıb. Romanın uğurundan sonra Fitzgerald dövrünün tanınmış ədəbi simalarından birinə çevrilib.

Onun əsərlərində xüsusilə gənclərin həyat tərzi, sevgi, pul, sosial status və gələcəyə dair arzular əks olunub. Fitzgerald 1920-ci illəri “Caz dövrü” (Jazz Age) adlandırırdı. Bu dövrdə ABŞ-da iqtisadi yüksəliş, əyləncə mədəniyyəti, caz musiqisi və dəbdəbəli həyat tərzi geniş yayılıb.  Lakin Fitzgerald yalnız bu parlaq həyatın zahiri tərəfini göstərmirdi.

 O, zənginliyin və şöhrətin arxasında gizlənən tənhalığı, mənəvi boşluğu və bədbəxtliyi də göstərib. Bu səbəbdən onun əsərləri həm dövrün həyatını əks etdirən, həm də həmin cəmiyyətə tənqidi münasibət bildirən əsərlər hesab olunur. Fitzgeraldın ən məşhur əsəri “The Great Gatsby” romanıdır. Əsər 1925-ci ildə nəşr olunub.

Romanın baş qəhrəmanı Cey Getsbi böyük sərvət əldə etmiş sirli bir milyarderdir.

O, keçmiş sevgilisi Deyzi Byukenenə yenidən qovuşmaq istəyir. Getsbinin dəbdəbəli malikanəsi, möhtəşəm ziyafətləri və böyük sərvəti əslində onun daxilindəki boşluğu gizlədir. O, bütün həyatını keçmişdə itirdiyi sevgini geri qaytarmaq arzusu üzərində qurur.

Romanın əsas mövzularından biri “Amerika arzusu”dur. Fitzgerald göstərir ki, yalnız var-dövlət və sosial status əldə etmək insanı mütləq xoşbəxt etmir.

Fitzgeraldın ən məşhur əsərləri:

- This Side of Paradise — Cənnətin bu tərəfində

- The Beautiful and Damned — Gözəl və lənətlənmişlər

- The Great Gatsby — Möhtəşəm Getsbi

- Tender Is the Night — Gecə zərifdir

- The Last Tycoon — Son maqnat

ölümündən sonra nəşr olunub.

O, çoxlu hekayələr də yazıb. Onlardan ən məşhurlarından biri “The Curious Case of Benjamin Button” əsəridir. Bu hekayə sonradan filmə də uyğunlaşdırılıb.

Fitzgeraldın həyatında həyat yoldaşı Zelda Sayre Fitzgerald xüsusi yer tutub. Onlar 1920-ci ildə evləniblər. Zelda da yazıçı və sənətçi olub. Cütlük 1920-ci illərin ABŞ mədəni həyatının məşhur simalarından birinə çevrilib. Onların həyatında həm böyük sevgi, həm də ciddi çətinliklər olub. Fitzgeraldın şəxsi həyatı, maddi problemləri və alkoqolla mübarizəsi onun yaradıcılığına təsir göstərib.

1930-cu illərdə Fitzgeraldın həyatı əvvəlki illərə nisbətən daha çətin keçib. Əsərlərinin əvvəlki kommersiya uğurunu təkrarlamaq çətinləşib. O, Hollivudda ssenarist kimi də çalışıb. 1940-cı ildə, 44 yaşında, Los-Ancelesdə vəfat edib.

Ölümündən sonra şöhrəti

Fitzgerald sağlığında müəyyən qədər məşhur olsa da, əsl böyük ədəbi şöhrəti ölümündən sonra qazanıb.

Xüsusilə “Möhtəşəm Getsbi” sonrakı onilliklərdə dünya ədəbiyyatının ən çox oxunan klassik romanlarından birinə çevrildi. Əsər dəfələrlə ekranlaşdırılıb və müxtəlif dillərə tərcümə olunub.

Bu gün Fitzgerald Amerika ədəbiyyatının ən mühüm yazıçılarından biri hesab edilir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.09.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Jim Henson — amerikalı kukla ustası, rejissor, animator, ssenarist, prodüser və televiziya sənətçisi idi. O, bütün dünyada The Muppets personajlarının yaradıcısı və Kermit the Frog obrazını məşhurlaşdıran sənətçi kimi tanınır. Henson kukla teatrını televiziya və kino ilə birləşdirərək bu sahədə böyük yeniliklər yaradıb.

Jim Henson 24 sentyabr 1936-cı ildə Missisipi ştatının Greenville şəhərində anadan olub. Uşaqlıqdan incəsənətə və televiziyaya böyük maraq göstərirdi. Onun nənəsi rəssamlıq, tikiş və əl işləri ilə məşğul idi və Hensonun yaradıcılıq qabiliyyətlərini inkişaf etdirməsinə böyük dəstək verirdi.

Ailəsi sonralar Merilendə köçüb. Henson burada televiziya ilə daha yaxından maraqlanmağa başlayıb və kuklaların televiziya üçün istifadə edilə biləcəyini düşünərək öz təcrübələrini həyata keçirib. Henson hələ orta məktəbdə oxuyarkən, 1954-cü ildə Vaşinqton şəhərindəki yerli televiziyada kuklalarla çıxış etməyə başlayıb.

 1955-ci ildə isə “Sam and Friends” adlı beş dəqiqəlik televiziya proqramını yaradıb. Bu proqram onun karyerasında mühüm dönüş nöqtəsi olub. Proqramda sonradan məşhurlaşacaq bəzi Muppet xüsusiyyətlərinin ilkin formaları görünüb. Kermit obrazının ilkin versiyası da məhz burada meydana çıxıb.

1969-cu ildə “Sesame Street” televiziya proqramı yayımlanmağa başlayıb. Jim Henson bu layihənin yaradıcı heyətində mühüm rol oynayıb. Onun yaratdığı personajlar arasında:

Ernie

Bert

Oscar the Grouch

Grover

Cookie Monster

Big Bird

kimi məşhur obrazlar var idi. Bu personajlar həm uşaqları əyləndirir, həm də onlara hərfləri, rəqəmləri və müxtəlif anlayışları öyrədib.  1976-cı ildə “The Muppet Show” ekranlara çıxıb və Hensonun beynəlxalq şöhrətini daha da artırıb. Proqramda Kermit, Miss Piggy, Fozzie Bear, Animal, Gonzo və digər məşhur Muppet personajları iştirak edib.

“The Muppet Show” çox böyük beynəlxalq uğur qazanıb. Jim Henson Legacy-nin məlumatına görə, proqram beşillik yayımı ərzində 235 milyon tamaşaçıya çatıb və üç Emmy qazanıb. Henson yalnız televiziya ilə kifayətlənmirdi. O, kukla sənətini böyük ekranla da birləşdirib.

Əsas filmlərindən bəziləri:

The Muppet Movie — Muppetlər filmi (1979)

The Great Muppet Caper — Möhtəşəm Muppet macərası (1981)

The Dark Crystal — Qaranlıq kristal (1982)

The Muppets Take Manhattan — Muppetlər Manhetteni fəth edir (1984)

Labyrinth — Labirint (1986)

Jim Henson 16 may 1990-cı ildə, 53 yaşında, qısa müddətli xəstəlikdən sonra Nyu-Yorkda vəfat etdi. Onun ölümü dünya üzrə böyük kədər yaradıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.09.2026)

Psixoloji inkişaf, ünsiyyət və tərbiyənin praktik əsasları

Rəqsanə Babayeva,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi

Valideyn–övlad münasibəti insan həyatında ən erkən yaranan və ən uzun müddət davam edən sosial-emosional əlaqələrdən biridir. Bu münasibət yalnız uşağın fiziki ehtiyaclarının qarşılanması və onun müəyyən davranış qaydalarına uyğunlaşdırılması ilə məhdudlaşmır. Uşağın özünü necə qəbul etməsi, insanlara nə dərəcədə etibar etməsi, hisslərini ifadə etməsi, problemlərlə qarşılaşdıqda necə reaksiya verməsi və gələcək münasibətlərində hansı davranış modelini seçməsi ailə daxilində qazandığı təcrübələrlə sıx bağlıdır.

Uşağın ilk sosial mühiti ailədir. O, dünyanı əvvəlcə valideynlərinin münasibətlərindən, danışıq tərzindən, bir-birinə və ona göstərdikləri münasibətdən tanımağa başlayır. Buna görə ailədə deyilən sözlər qədər göstərilən davranışlar da tərbiyəedici əhəmiyyət daşıyır. Valideyn uşağa dürüst olmağı tövsiyə etməklə yanaşı, özü dürüst davranırsa, uşaq üçün canlı nümunə yaranır. Eyni şəkildə hörmət, səbir, məsuliyyət, bağışlama və konfliktlərin həlli də uşağa yalnız nəsihətlə deyil, gündəlik həyatdakı davranışlarla öyrədilir.

Müasir dövrdə valideyn–övlad münasibətlərinin xarakteri daha da mürəkkəbləşib. Rəqəmsal texnologiyalar, sosial şəbəkələr, sürətli informasiya axını, məktəb və sosial mühitin dəyişməsi uşağın dünyagörüşünün formalaşmasına yeni təsirlər gətirib. Əvvəllər valideyn uşağın əsas informasiya mənbəyi olduğu halda, bu gün uşaq valideyndən kənarda da böyük informasiya mühiti ilə qarşılaşır. Bu səbəbdən müasir valideynliyin əsas məsələlərindən biri uşağı yalnız qorumaq deyil, onu məlumatı seçmək, qiymətləndirmək və məsuliyyətlə istifadə etmək bacarığı ilə təmin etməkdir.

Valideyn–övlad münasibətinin psixoloji əsası

Psixoloji inkişaf baxımından uşağın özünü təhlükəsiz hiss etməsi fundamental əhəmiyyət daşıyır. Bağlanma nəzəriyyəsində də vurğulandığı kimi, uşağın etibarlı və davamlı münasibət təcrübəsi onun ətraf mühiti araşdırmasına, yeni təcrübələr qazanmasına və çətinlik zamanı dəstək axtarmasına şərait yaradır. Bu yanaşmada valideynin uşağın hər istəyini yerinə yetirməsi deyil, uşağın ehtiyac duyduğu zaman emosional və fiziki baxımdan əlçatan olması əsasdır.

Uşaq üçün “mənim yanımda biri var” hissi xüsusi psixoloji əhəmiyyət daşıyır. Bu hiss uşağın böyüdükcə valideyndən asılı qalması demək deyil. Əksinə, təhlükəsiz münasibət uşağın müstəqilliyə keçidini asanlaşdıra bilər. Uşaq bilir ki, uğursuzluqla qarşılaşdıqda, qorxduqda və ya səhv etdikdə müraciət edə biləcəyi bir insan var. Belə bir mühitdə uşaq yeni davranışları sınamağa daha rahat cəhd edə bilər.

Burada valideynin emosional əlçatanlığı mühüm amildir. Valideyn fiziki olaraq uşağın yanında ola bilər, lakin daim telefonla məşğuldursa, uşağın danışmasına imkan vermirsə və ya onun hisslərini əhəmiyyətsiz hesab edirsə, fiziki yaxınlıq emosional yaxınlıq yaratmaya bilər. Uşaq üçün bəzən uzun söhbətdən daha qiymətli olan şey onun danışdığı zaman qarşısındakı insanın həqiqətən onu dinləməsidir.

Dinləmək tərbiyənin bir hissəsidir

Valideyn–övlad ünsiyyətində əsas problemlərdən biri uşağın danışmasına kifayət qədər imkan verilməməsidir. Böyüklər həyat təcrübəsinə əsaslanaraq problemi tez həll etmək istəyirlər. Uşaq bir məsələ danışan kimi valideynin dərhal məsləhət verməsi, mühakimə etməsi və ya nəticə çıxarması bunun nümunəsidir.

Məsələn, uşaq məktəbdə dostu ilə mübahisə etdiyini söylədikdə “Sən nə etmisən ki, belə olub?”, “Mən sənə demişdim o uşaqla dostluq etmə”, “Sabah müəlliminə deyəcəyəm” kimi reaksiyalar uşağın daha çox danışmaq istəyini azalda bilər. Əvəzində “Nə baş verdi?”, “Sən həmin anda nə hiss etdin?”, “Səncə, o niyə belə davrandı?” kimi suallar uşağın hadisəni təhlil etməsinə kömək edir.

Bu yanaşma uşağın problemini onun əvəzinə həll etməkdən fərqlənir. Valideyn burada hazır cavab vermək əvəzinə düşünmə prosesini dəstəkləyir. Uşaq zamanla problemin səbəbini müəyyənləşdirməyi, alternativləri görməyi və nəticələri qiymətləndirməyi öyrənir.

Hissləri qəbul etmək, davranışa sərhəd qoymaq

Uşağın hər hissini qəbul etmək onun hər davranışına icazə vermək anlamına gəlmir. Bu fərqi valideynlərin düzgün anlaması xüsusilə vacibdir.

Uşaq qəzəblənə bilər. Qəzəblənmək normal emosional reaksiyadır. Lakin qəzəb zamanı başqa uşağı vurmaq və ya təhqir etmək qəbuledilməz davranışdır. Valideyn “Sənin əsəbiləşdiyini başa düşürəm, amma vurmaq olmaz” deyərək həm emosiyanı qəbul edir, həm də davranışa sərhəd qoyur.

Bu yanaşma uşağa mühüm bir mesaj verir: “Sənin hisslərin qəbul olunur, amma bütün davranışların qəbul edilmir.” Beləliklə, uşaq emosiyanı boğmaq əvəzinə onu idarə etməyi öyrənir.

Emosional savadlılığın formalaşması da məhz buradan başlayır. Uşağın “mən pisəm” deməsi ilə “mən indi çox qəzəbliyəm” deməsi arasında ciddi fərq var. Birinci ifadə şəxsiyyətə, ikinci isə keçici emosional vəziyyətə aiddir.

Tənqid şəxsiyyətə deyil, davranışa yönəlməlidir

Valideynin istifadə etdiyi dil uşağın özünə münasibətinə təsir edə bilər. “Sən tənbəlsən”, “sən məsuliyyətsizsən”, “səndən heç nə olmayacaq”, “sən həmişə hər şeyi korlayırsan” kimi ifadələr konkret problemi həll etmir. Əksinə, uşaq müəyyən müddətdən sonra həmin mənfi təsviri öz şəxsiyyətinin bir hissəsi kimi qəbul edə bilər.

Daha konstruktiv yanaşma davranışı konkretləşdirməkdir: “Tapşırığını vaxtında etmədin”, “verdiyin sözü yerinə yetirmədin”, “qardaşınla danışarkən onu incitdin”.

Bu zaman uşağa dəyişə biləcəyi konkret davranış göstərilir. “Sən pissən” ifadəsinin çıxış yolu yoxdur, çünki uşaq şəxsiyyətinə yönəlmiş ittihamla qarşılaşır. “Bu davranış düzgün deyil” isə dəyişiklik üçün imkan yaradır.

Tərbiyənin məqsədi uşağı utandırmaq deyil, ona məsuliyyət hissini aşılamaqdır.

Sevgi ilə sərhəd arasında balans

Valideynlikdə sevgi və sərhəd bir-birinə zidd anlayışlar deyil. Əksinə, sağlam münasibətdə onlar birlikdə mövcud olmalıdır.

Həddindən artıq sərt nəzarət uşağın qorxu ilə davranmasına səbəb ola bilər. Hər istəyin yerinə yetirilməsi isə uşağın məhdudiyyətlərlə qarşılaşmağa hazırlıqsız qalmasına gətirib çıxara bilər. Buna görə valideyn uşağa həm sevildiyini, həm də müəyyən qaydaların mövcud olduğunu hiss etdirməlidir.

Sərhədin əsas xüsusiyyəti aydınlıqdır. Uşaq nəyin qadağan olduğunu və bunun səbəbini bilməlidir. Məsələn, “Gecə telefondan istifadə etmək olmaz” deməklə kifayətlənmək əvəzinə “Yuxu rejimini qorumaq üçün gecə telefonu kənara qoyuruq” izahı qaydanın məqsədini göstərir.

Qaydanın səbəbini izah etmək uşağın valideynlə hər məsələdə razılaşacağı anlamına gəlmir. Məqsəd onun düşünmə və məsuliyyət hissini inkişaf etdirməkdir.

Yaşa uyğun müstəqillik

Uşağın böyüməsi ilə valideynin nəzarət formasının da dəyişməsi vacibdir. Körpə üçün valideyn qərar verir. Məktəb yaşında seçimlər tədricən uşağa təqdim olunur. Yeniyetməlikdə isə müstəqil qərarvermə bacarığının inkişafı daha çox əhəmiyyət qazanır.

Bu proses tədricən aparılmalıdır. Məsələn, kiçik yaşlı uşağa geyinəcəyi iki geyimdən birini seçmək imkanı vermək, məktəb yaşında gündəlik planını qurmasına şərait yaratmaq, yeniyetməlikdə isə müəyyən qərarların nəticələrini onunla birlikdə müzakirə etmək mümkündür.

Müstəqillik məsuliyyətsizlik demək deyil. Əksinə, seçim imkanının yanında nəticəyə görə məsuliyyət də izah edilməlidir.

Valideynin bütün qərarları uşağın əvəzinə verməsi qısa müddətdə rahat görünə bilər. Lakin uzunmüddətli baxımdan uşaq qərar qəbul etməkdə çətinlik çəkə bilər. Buna görə valideynin məqsədi uşağın yerinə yaşamaq deyil, onun həyata hazırlaşmasına kömək etməkdir.

Yeniyetməlik dövründə münasibətin dəyişməsi

Yeniyetməlik dövründə valideyn–övlad münasibətində müəyyən gərginliklərin yaranması mümkündür. Yeniyetmə artıq öz fikrini formalaşdırır, şəxsi məkan istəyir, dostlarının fikirlərinə daha çox əhəmiyyət verir və valideynin bəzi qərarlarını sorğulamağa başlayır.

Bu mərhələdə “mən valideynəm, sən isə uşaqsan” yanaşmasının daim təkrarlanması münasibətdə məsafəni artıra bilər. Valideynin nüfuzu qorunmalıdır, lakin nüfuz yalnız sərtliklə təmin olunmur.

Yeniyetmə ilə danışarkən onun fikrini soruşmaq, seçimlərini müzakirə etmək və razılaşmadıqda səbəbini izah etmək əməkdaşlıq üçün daha əlverişli zəmin yaradır.

“Bu barədə sən nə düşünürsən?”, “Səncə, bunun hansı nəticələri ola bilər?”, “Sənin təklifin nədir?” kimi suallar yeniyetməni qərar prosesinə cəlb edir.

Bu, valideynin bütün qərarları uşağa həvalə etməsi deyil. Sadəcə, uşağın şəxsiyyət kimi inkişafına yer açmaqdır.

Valideynin nümunə rolu

Uşağın tərbiyəsində ən təsirli vasitələrdən biri valideynin şəxsi nümunəsidir. Uşaq böyüklərin davranışlarını müşahidə etməklə çox şey öyrənir.

Valideyn uşağa “qışqırmaq olmaz” deyib hər konflikt zamanı səsini yüksəldirsə, uşaq sözlə davranış arasındakı ziddiyyəti görür. “İnsanlara hörmət etmək lazımdır” deyən valideyn evdə başqa insanları təhqir edirsə, uşaq üçün real dərs deyilən söz yox, müşahidə etdiyi davranış olur.

Buna görə valideynin öz səhvini etiraf etməsi də tərbiyə prosesinin bir hissəsidir. “Səninlə sərt danışdım, bu düzgün deyildi” demək valideynin nüfuzunu zəiflətmir. Əksinə, uşağa səhv etdikdə məsuliyyəti qəbul etməyin mümkün olduğunu göstərir.

Uşaq beləliklə yalnız “səhv etməyi” deyil, “səhvdən sonra nə etməyi” də öyrənir.

Müqayisə və etiketləmədən uzaq durmaq

Uşaqları bir-biri ilə müqayisə etmək valideynlərin tez-tez müraciət etdiyi üsullardan biridir. “Filankəs səndən yaxşı oxuyur”, “Bacın daha sakitdir”, “Dostun hər şeyi bacarır” kimi ifadələrin motivasiya məqsədi daşıdığı düşünülə bilər.

Lakin müqayisə uşağın diqqətini öz inkişafından uzaqlaşdıraraq başqasının nəticəsinə yönəldə bilər.

Daha sağlam yanaşma uşağın əvvəlki vəziyyəti ilə müqayisə edilməsidir: “Keçən dəfə bu tapşırıqda çətinlik çəkirdin, indi daha yaxşı bacarırsan.”

Belə yanaşma uşağın inkişafını görünən edir və “mən başqasından yaxşı olmalıyam” düşüncəsindən daha çox “mən öz üzərimdə işləyə bilərəm” mesajını gücləndirir.

Uşağın uğurunu yalnız qiymətlərlə ölçməmək

Məktəb uğuru uşağın inkişafında əhəmiyyətli göstəricidir, lakin uşağın bütün şəxsiyyətini onun qiymətləri ilə müəyyənləşdirmək düzgün yanaşma deyil.

Məsuliyyət, əməkdaşlıq, yaradıcılıq, empatiya, problem həll etmə, səbr, özünü ifadə etmə və çətinlikdən sonra yenidən cəhd etmək də inkişaf göstəriciləridir.

Uşağın yalnız nəticəsi deyil, göstərdiyi səy də görünməlidir. “Sən bunu bacardın” ifadəsi ilə yanaşı “Bunun üçün çox çalışdığını gördüm” demək uşağın əməyinin də qiymətləndirildiyini göstərir.

Telefon və rəqəmsal mühit

Müasir ailələrdə valideyn–övlad münasibətlərinə təsir edən əsas məsələlərdən biri rəqəmsal texnologiyalardır. Telefon, planşet, kompüter və sosial şəbəkələr uşaqların gündəlik həyatının bir hissəsinə çevrilib.

Bu məsələdə yalnız qadağa üzərində qurulan yanaşma həmişə kifayət etmir. Valideyn uşağın rəqəmsal dünyasını anlamalı, onun hansı məzmunu izlədiyini və hansı risklərlə qarşılaşa biləcəyini bilməlidir.

Ailə daxilində rəqəmsal qaydaların müəyyənləşdirilməsi daha faydalı yanaşmadır. Məsələn, yemək zamanı telefonlardan istifadə edilməməsi, yatmazdan əvvəl ekran vaxtının məhdudlaşdırılması və şəxsi məlumatların internetdə paylaşılmaması kimi qaydalar ailə üçün ümumi prinsipə çevrilə bilər.

Ən vacib məqam isə qaydaların yalnız uşağa tətbiq edilməməsidir. Valideyn özü daim telefonla məşğuldursa, uşağın ekran istifadəsini tənzimləmək daha çətinləşir. Uşaqların davranışına ən güclü təsirlərdən biri yenə də böyüklərin öz davranışıdır.

Ailə daxilində konfliktlərin idarə olunması

Ailədə heç vaxt fikir ayrılığının olmaması real deyil. Əsas məsələ konfliktin olub-olmaması yox, onun necə idarə edilməsidir.

Mübahisə zamanı qışqırmaq, təhqir etmək, uşağı alçaltmaq və köhnə səhvləri bir-bir sadalamaq problemi həll etmir. Konflikt zamanı tərəflərin emosional olaraq sakitləşməsi üçün fasilə vermək, sonra konkret məsələ haqqında danışmaq daha səmərəli ola bilər.

Valideyn uşağa “Sən həmişə belə edirsən” demək əvəzinə “Bu gün baş verən hadisə məni narahat etdi” deyə bilər. Bu zaman müzakirə şəxsiyyətdən konkret davranışa keçir.

Konfliktdən sonra münasibətin bərpası da vacibdir. Uşağın səhv etdikdən sonra münasibətin əvvəlki vəziyyətə qayıda biləcəyini bilməsi ailədə emosional təhlükəsizliyi gücləndirə bilər.

Valideyn üçün praktik ünsiyyət modeli

Gündəlik həyatda “dinlə – adlandır – sərhəd qoy – seçim ver – nəticəni müzakirə et” ardıcıllığından istifadə etmək mümkündür.

Əvvəlcə uşağı dinləmək lazımdır. Sonra onun hissini müəyyənləşdirmək: “Görürəm ki, buna görə çox əsəbiləşmisən.” Ardınca davranış sərhədini göstərmək: “Amma kimisə vurmağa icazə yoxdur.” Daha sonra seçim təqdim etmək: “İndi sakitləşmək üçün bir az tək qala bilərsən, yaxud mənimlə danışa bilərsən.” Sonda isə hadisəni birlikdə müzakirə etmək: “Növbəti dəfə belə vəziyyət yarananda nə edə bilərik?”

Bu model uşağın həm emosional ehtiyacını, həm də davranış məsuliyyətini nəzərə alır.

Gündəlik həyatda tətbiq edilə bilən beş sadə üsul

Birinci üsul – gündəlik diqqət vaxtı. Hər gün qısa müddət də olsa, uşağın seçdiyi fəaliyyətə tam diqqət ayırmaq. Bu müddətdə telefon və digər diqqət yayındırıcı vasitələrdən uzaq olmaq.

İkinci üsul – açıq suallar. “Günün necə keçdi?” sualına uşaq “yaxşı” deyib söhbəti bitirə bilər. “Bu gün səni ən çox nə sevindirdi?” və ya “Bu gün səni nə narahat etdi?” kimi suallar daha geniş cavab üçün imkan yaradır.

Üçüncü üsul – davranışı konkretləşdirmək. “Sən məsuliyyətsizsən” əvəzinə “Bu işi razılaşdığımız vaxtda tamamlamadın” demək.

Dördüncü üsul – seçim imkanları. Yaşa uyğun məsələlərdə uşağa iki və ya üç real seçim təqdim etmək. Bu, müstəqillik və məsuliyyət hissinin inkişafına kömək edə bilər.

Beşinci üsul – həftəlik ailə söhbəti. Ailə üzvlərinin həftə ərzində onları sevindirən, narahat edən və dəyişdirmək istədikləri məsələləri qısa şəkildə paylaşması. Bu söhbətin məqsədi kimisə günahlandırmaq deyil, ailə daxilində ünsiyyət yaratmaqdır.

Pedaqoq və valideyn əməkdaşlığı

Uşağın inkişafında ailə ilə təhsil mühiti arasında əlaqə mühüm əhəmiyyət daşıyır. Valideyn və müəllim uşağın həyatında fərqli funksiyalar daşısa da, onların məqsədləri müəyyən məqamlarda kəsişir.

Məktəbdə problem yarandıqda yalnız uşağı günahlandırmaq və ya yalnız müəllimi məsul tutmaq problemi həll etməyə bilər. Hadisənin səbəbləri, uşağın sosial münasibətləri, emosional vəziyyəti və konkret şərait birlikdə nəzərdən keçirilməlidir.

Valideyn–müəllim ünsiyyətində əsas sual “Kim günahkardır?” yox, “Uşağa necə kömək edə bilərik?” olmalıdır.

Bu əməkdaşlıq uşağın davranışının daha düzgün anlaşılmasına və eyni problemin müxtəlif mühitlərdə fərqli şəkildə qiymətləndirilməsinin qarşısının alınmasına kömək edə bilər.

Valideynlikdə əsas praktik prinsiplər

Sağlam valideyn–övlad münasibətinin formalaşmasında bir neçə əsas prinsip xüsusilə əhəmiyyətlidir:

Sevgi şərtli olmamalıdır. Uşaq səhv etdikdə davranışına münasibət dəyişə bilər, lakin onun dəyəri inkar edilməməlidir.

Sərhədlər aydın olmalıdır. Uşaq nəyin gözlənildiyini bilməlidir.

Dinləmək məsləhətdən əvvəl gəlməlidir. Bəzən uşaq həll yolu deyil, əvvəlcə anlaşılmaq istəyir.

Tənqid konkret davranışa yönəlməlidir. Şəxsiyyətə yönəlmiş etiketlərdən uzaq durmaq lazımdır.

Müstəqillik yaşa uyğun şəkildə artırılmalıdır. Uşağın böyüməsi ilə valideyn nəzarətinin forması da dəyişməlidir.

Valideyn öz davranışına diqqət etməlidir. Uşaq çox vaxt deyilən sözdən əvvəl göstərilən davranışı öyrənir.

Səhvdən sonra münasibət bərpa edilməlidir. Konflikt ailə bağının tamamilə qırılması anlamına gəlməməlidir.

Valideyn–övlad münasibəti hazır qaydalar toplusu deyil. Uşaq böyüdükcə onun ehtiyacları, sualları, qorxuları və müstəqillik tələbi dəyişir. Buna görə valideynlik də dəyişən və inkişaf edən bir prosesdir.

Sağlam münasibətin əsasını nə həddindən artıq nəzarət, nə də sərhədsiz azadlıq təşkil edir. Əsas məsələ uşağın sevildiyini hiss etməsi ilə yanaşı, məsuliyyət daşımağı, qaydalara əməl etməyi, başqalarının sərhədlərinə hörmət etməyi və öz qərarlarının nəticələrini dərk etməyi öyrənməsidir.

Valideynin vəzifəsi uşağın həyatını onun əvəzinə yaşamaq deyil. Onun yanında dayanmaq, lazım gəldikdə istiqamət vermək, səhv etdikdə düzəltməyə imkan yaratmaq və zaman keçdikcə müstəqil qərarlar verə bilən şəxsiyyət kimi formalaşmasına şərait yaratmaqdır.

Ən sağlam valideyn–övlad münasibəti uşağın valideynindən heç vaxt ayrılmaması deyil, böyüdükcə müstəqilləşsə də, ehtiyac duyduqda geri dönə biləcəyi etibarlı bir münasibətin mövcudluğudur.

Bəlkə də valideynlik haqqında ən sadə, amma ən dərin sual budur: “Mən uşağım üçün nə edirəm?” Bu sualın yanına bir başqasını da qoymaq lazımdır: “Mənim yanımda olan uşağım özünü necə hiss edir?”

Çünki tərbiyənin nəticəsi yalnız uşağın nə bildiyi və nə bacardığı ilə deyil, özünə, həyata və insanlara necə münasibət bəslədiyi ilə də ölçülür.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.09.2026)

Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Məşhur Hollivud ulduzu Corc Kluni 14 yaxın dostunun hər birinə 1 milyon dollar nağd pul hədiyyə edib. Hadisə 2013-cü ilin sentyabr ayında baş versə də, bu məlumat ictimaiyyətə illər sonra məlum olub. Aktyor bu addımı ilə onları dostluqlarına görə mükafatlandırıb. Bu barədə mətbuata hədiyyə almış dostlardan biri - sahibkar Rand Cerber danışıb. Onun sözlərinə görə, 2013-cü ildə Kluni 14 dostunu şam yeməyinə dəvət edib. Şam yeməyinə gələn dostları oturacaqları stulda pulla dolu çamadan gözləyirmiş. Cerber deyib ki, o, hədiyyədən imtina etmək istəyib, amma Kluni bəyan edib ki, dostlarından kimsə pulu qəbul etməsə, onda hər kəsin hədiyyəsi geri alınacaq.

“Hələ ki, bir yerdəyik mən sizə minnətdarlığımı göstərmək istəyirəm, bu, çox vacibdir” – deyə Kluni izah edib. Kluninin dediyinə görə, “oğlanlar” adlandırdığı dostları ona çox kömək ediblər və o, bunu dəyərləndirir. "Bilirəm ki, hamımız çətin günlərdən keçmişik və bəziləriniz hələ də çətin günlərdən keçirsiniz" – deyə Kluni dostlarını ipoteka ödənişləri və ya uşaqların təhsili kimi problemlərdən azad etmək niyyətində olduğunu bildirir.

Yalnız illər sonra, “GQ” jurnalına verdiyi müsahibədə Corc Kluni karyerasının əvvəlində ona göstərdikləri dəstəyə görə dostlarına dərin minnətdarlığını bildirib. Gələcək ulduzun qonorarı az olduğu və kasıb olduğu zamanlarda o, dostlarının evində yaşayırdı."Mən kasıb olanda onların divanlarında yatırdım. Onlar illər ərzində mənə kömək etdilər və mən onlara kömək etməyə hazıram", - deyə Kluni bildirib.

Qeyd edək ki, Corc Kluninin uğuru 2013-cü rol aldığı "Cazibə qüvvəsi" filmi olur. Prodüserlər filmin uğurlu olacağını gözləmirdilər, ona görə də Kluni ilə müqavilədə rəsmi maaşından əlavə satışlardan qonorar da var idi. Lakin film prokatdan 720 milyon dollardan çox gəlir gətirir. Kluni isə bu filmdən 100 milyondan çox qazanır. Bu qədər qazancdan sonra aktyor dostlarının onu bütün həyatı boyu necə dəstəklədiklərini və onların sayəsində necə uğur qazandığını xatırlayır. Bundan sonra o, 14 Tumi çamadanı alır və 14 milyon dollar nağd pulu çamadanlara yığır. Nağd pulu gizli şəkildə daşımaq üçün üzərində "Florist" yazısı olan köhnə bir mikroavtobusdan istifadə edir. Kluni hətta vergiləri də əvvəlcədən ödəyir ki, hamı tam milyonunu alsın (beləliklə, hər birinə xərclədiyi ümumi məbləğ 1,3 milyon dollar olur). Onun yeganə şərti isə bu olur ki, ya hamı hədiyyəni qəbul etsin, ya da heç kim qəbul etməsin.

Hardadır bizdə belə dostlar?

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.09.2026)

Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Bu dəf ədə  sizə “Tarixi həqiqətlər”dən danışacağıq. Bələdçimiz hərbçi və yazıçı Mahir Hüseynov olacaq. Antiterror əmliyyatının 3-cü ildönümü arxada qaldı. Qarşıda 44 günlük müharibənin 6 illiyidir. Bu xatirə antiterror əməliyyatı barədədir.

19 sentyabr 2023-cü il. Saat 13:08.

Bəzi tarixlər təqvimdə qalmır.

İnsanın içinə yazılır.

19 sentyabr da mənim üçün belə bir tarixdir.

Saat 13:08-də Qarabağda son antiterror başladı.

Mən Ağdərə rayonunun Sırxavənd kəndi istiqamətində mövqedə idim. Bir neçə saniyə əvvəl hər şey öz axarında idi. Sonra göy gurultusuna bənzəməyən, torpağı göydən ayıran bir səs gəldi.

Ağır artilleriya...

Və bir anda üç il ərzində bütün əməliyyatlarda çiyin-çiyinə dayandığım silahdaşlarımın səsi kəsildi.

O gün mən təkcə döyüş yoldaşlarımı itirmədim.

Özümün də bir parçamı orada qoydum.

Rabitə kəsildi. Ətraf qaranlığa qərq oldu. Sonrasını xatırlamaq çətindir. Bir müddət şüursuz qaldım. Ayılanda isə ətrafımda sağ qalan heyətim vardı.

Və mən yenidən ayağa qalxdım.

Tapşırıq davam edirdi.

Amma mənim üçün artıq bu, adi döyüş tapşırığı deyildi.

Cismən sağ qalmışdım. Ruhən isə artıq ölmüşdüm.

Bundan sonra döyüşən adam əvvəlki mən deyildim. Qarşımda yalnız bir tapşırıq yox, yarımçıq qalmış həyatların ağırlığı dayanırdı. Hər atəşin içində itirdiyim silahdaşlarımın səsi vardı. Hər addımım onların xatirəsinin üstünə basırdı.

Amma həmin saatlarda mənim ölümüm artıq döyüş meydanından çox uzaqlara çatmışdı.

Ölüm xəbərim ölkə ilə bir olmuşdu.

Mən bilmirdim...

Bilə bilməzdim ki, həmin dəqiqələrdə anam morqun qarşısında gecələyir.

Xəstə, yaşlı anam...

Oğlunun meyitini gözləyən bir ana.

Ana ürəyi bəlkə də həqiqəti hamıdan əvvəl bilir. Amma bəzən həqiqəti qəbul etməkdən imtina edir. O da gözləyirdi. Mənim cənazəmi.

Və bütün o dəhşətin içində belə qürurunu yerə qoymadı. Göz yaşını içinə axıdıb yalnız bunu dedi:

“Cənazəsi gəlsin, qurban kəsəcəyəm.”

Bu cümlənin içində bir ana dünyası vardı.

Həm oğlunun ölümünü qəbul etməyin ağrısı, həm də onu son dəfə evinə gətirə bilmək ümidi...

Qardaşım isə...

Üç il əvvəl ölümün gözünün içinə baxmışdı. Başından güllə almış, sağ qalmış, amma ömrünün sonuna qədər daşıyacağı bir yarayla ikinci qrup əlil olmuşdu.

Mənim öldüyümü eşidəndə isə o yaralı bədənlə belə dedi:

“Cənazəsi tapılmasa, əlimə silah alıb gedəcəyəm. Ermənistanı qana boğacağam.”

İndi geriyə baxanda anlayıram...

Həmin gün mənimlə birlikdə ailəm də bir dəfə öldü.

Sonra xəbər gəldi.

Sağdır.

Bu iki söz bəlkə də həmin gün mənim haqqımda deyilmiş ən böyük möcüzə idi.

Dostlar sevindi. Tanışlar sevindi. Məni sevən insanlar sevindi.

Amma mən...

Mən o sevincin içində belə özümə bir sual verirdim:

Mən həqiqətən sağ qalmışdımmı?

Çünki insanın ürəyi döyünə bilər, nəfəsi gələ bilər, ayaqları onu daşıya bilər...

Amma ruhu da həmin adamla birlikdə geri qayıtmaya bilər.

19 sentyabr 2023-cü il, saat 13:08-də mənim içimdə bir şey öldü.

Bəlkə də o gün Allah mənə ikinci bir həyat verdi.

Bəlkə də bir cəza verdi.

Hələ də bilmirəm.

Bircə onu bilirəm ki, həmin gündən sonra yaşadığım hər gün bir az da onların adından yaşadığım gündür.

Bu şəkil isə...

Bu şəkil həmin hadisədən cəmi üç dəqiqə əvvəl çəkilib.

Şəkildə hələ bilməyən bir adam var.

Üç dəqiqə sonra həyatının iki yerə bölünəcəyini bilməyən...

Dostlarının öləcəyini bilməyən...

Öz ölüm xəbərinin ölkəyə yayılacağını bilməyən...

Anasının morqun qarşısında gecələyəcəyini bilməyən...

Qardaşının əlində silahla onu axtarmağa hazırlaşacağını bilməyən...

Və ən əsası, sağ qalmağın bəzən ölməkdən daha ağır olduğunu bilməyən bir adam.

Saat 13:08-dən əvvəl çəkilən bu şəkilə hər baxanda mən üç dəqiqəlik bir həyat görürəm.

Mənim itirdiyim həyat.

İndi o şəkildəki adama baxıram və düşünürəm:

Kaş biləydin...

Cəmi üç dəqiqə sonra nə qədər insanın həyatına çevriləcəkdin.

Cəmi üç dəqiqə sonra neçə adamın duasına, neçə ananın göz yaşına, neçə dostun qorxusuna, neçə silahdaşının yarımçıq qalmış hekayəsinə çevriləcəyini biləydin...

Bəlkə də son dəfə bir az daha çox gülümsəyərdin.

Bəlkə də yanında olanlara bir az daha möhkəm sarılardın.

Bəlkə də sadəcə göyə baxardın.

Çünki bəzi anların son olduğunu insan yalnız sonradan anlayır.

19 sentyabr 2023-cü il.

Saat 13:08.

Mən həmin gün ölmədim.

Amma əvvəlki mən də sağ qalmadı.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.09.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

– Ay nənə, bir nağıl de!

– Ömrüm-günüm, yat daha,

Hamısını indi desəm,

 nağıl qalmaz sabaha.

– Can nənə, de birini də.

– Ağrın alım, sözə bax.

Evimizdə səndən savay,

gör heç varmı bir oyaq?

Gecə keçib, ev soyuyub, hənir gəlmir ocaqdan;

Taxt üstündə məstan pişik, odur yatıb bayaqdan.

Ört üstünü, dərdin mənə, bax, eşikdə yel əsir...

Bir gizilti duyur uşaq vücudunda bu ara,

Həsrət qonan gözlərini zilləyərək divara,

Çarpayının baş ucunda öz əliylə asdığı

Şəklə baxır, fikrə gedir, qucaqlayıb yastığı

– Bəs ay nənə, atam indi haradadır, görəsən?!

– Bıy, başıma nələr, oğul, yatmayıbsan hələ sən?!

– Axı, nənə, heç demirsən atam haçan gələcək,

İndi onu səngərdə bəs üşütmürmü qar, külək?

Şair Əhməd Cəmil 1913-cü il oktyabrın 20-də İrəvan quberniyasının İrəvan şəhərində kustar sənətkar ailəsində doğulub. Dörd yaşında ikən atasını itirib, anasının himayəsi altında boya-başa çatıb. İbtidai və orta təhsili Gəncə şəhər məktəblərində alıb.

Orta məktəbin yeddinci sinfində oxuyarkən "Gözəl Qafqaz" adlı ilk şeiri 1928-ci ildə "Qızıl Gəncə" jurnalında dərc olunub. Azərbaycan Proletar Yazıçıları Cəmiyyətinin Gəncə bölməsində fəal iştirak edib. Onun şeirləri "Qızıl Gəncə",

"Dağıstan füqərası", "Gənc bolşevik", "Hücum", "İnqilab və mədəniyyət" qəzet və jurnallarında vaxtaşırı dərc olunub. Sonra Bakıda Ali pedaqoji institutun ədəbiyyat fakültəsində təhsilini davam etdirib

 Şəmkir rayonunun Zəyəm kəndində, sonra Gəncədə orta və ali məktəb müəllimi, metodist olub. 1940-cı ilin sentyabr ayından Azərbaycan Sovet Yazıçıları İttifaqında şeir bölməsində məsləhətçi, "Ədəbiyyat qəzeti"ndə ədəbi işçi, məsul katib işləmiş, sonra ittifaqın məsul katibi seçilib.

İkinci Dünya müharibəsi illərində Şimali Qafqaz, Krım cəbhə qəzetləri ("Döyüş zərbəsi", "Hücum", "Vətən uğrunda irəli") redaksiyalarında çalışıb. Yazıçılar İttifaqı İdarə Heyətinin məsul katibi, həm də idarə heyətinin üzvü seçilib. Uzun müddət "Ədəbiyyat qəzeti", "Azərbaycan" və "Ulduz" jurnalları redaksiya heyətinin üzvü olub

1948-ci ilin oktyabrınadək səhhəti üzündən işləməyib.  Sonra 1948-ci ilin oktyabrında Azərbaycan Sovet Yazıçıları İttifaqında idarə heyətinin məsul katibi seçilib. 1950-ci ildə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqında məsləhətçi, 1951-ci ildə "Ədəbiyyat qəzeti"ndə müvəqqəti redaktor işləyib. Azərnəşrdə baş redaktor, redaktor, Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyində məsləhətçi, "Azərbaycan" jurnalının redaktoru, Azərnəşrin baş redaktor, Gənclik nəşriyyatında redaktor, "Ulduz" jurnalında baş redaktor işləyib.

Rus, gürcü, ukrain, erməni, özbək, belorus, tacik və s. dillərdən Azərbaycan dilinə tərcümələr edib. Xidmətlərinə görə iki dəfə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni, Azərbaycan Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı və medallarla təltif olunub.

Tərcümələri

1. S.V.Mixalkov. V.İ.Lenin muzeyində

2. Lenin və Stalin haqqında

3. M.Y.Lermontov. Borodino

4. A.Tvardovski. Lenin və peçqayıran

5. S.M.Marşak. Naməlum qəhrəman haqqında hekayə

6. M.Mirşəkər. Mahtab

Əsərləri

1. Yadigar

2. Əsgər qardaşıma

3. Can nənə, bir nağıl de

4. Böyük qardaşımız

5. Şeirlər

6. Təməl daşları

7. Qələbə yolları

8. Şeirlər

9. Mənim azad torpağım

10. Əhməd Cəmil

11. Bahar şəfəqləri

12. Seçilmiş əsərləri

Mükafatları

- Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı

1977-ci il sentyabrın 24-də Bakıda vəfat edib. Bakı şəhərinin Yasamal rayonunda adına küçə var.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.09.2026)

Elnarə Qaragözova,

Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı Ədəbi Tənqid rubrikasında bu gün sizlərə filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Elnarə Qaragözovanın yazıçı Varisin “Qızıl cib saatı” tarixi romanı barədə qeydlərini təqdim edir.

Müasir Azərbaycan ədəbiyyatında Qarabağ münaqişəsi və Zəfəri əks etdirən əsərlər milli yaddaşın qorunması və tarixi reallıqların bədii təqdimatı baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu kontekstdə Varis Yolçuyevin “Qızıl cib saatı” romanı xüsusi diqqətə layiqdir. Həm tarixi hadisələri, həm də fərdi tale və milli kimlik mövzularını bir müstəvidə birləşdirən roman iki paralel süjet xəttinə malikdir:
XX əsrin sonu -XXI əsrin əvvəlləri Qarabağ müharibəsi xətti milli, bəşəri ağrıların fərdi talelər fonunda təzahürünü özündə ehtiva edir. 1918-ci ilin mart hadisələri xətti isə erməni millətçilərinin azərbaycanlılara qarşı törətdiyi vəhşilikləri arxiv materialları və şahid ifadələri ilə təqdim edərək keçmiş ilə bu gün arasındakı əlaqəni və tarixin dərslərini vurğulayır.

Romanın mərkəzi simvolu – qızıl cib saatı – zaman, tarix və nəsillərarası mənəvi miras, mili irs anlayışlarını təmsil edir.

Romanda Ana obrazı həm əsərin emosional mərkəzidir, həm də xalqın simvolu kimi çıxış edir. Dahi Hüseyn Cavidin "Ana" əsərindəki obrazla bir çox məqamlarda səsləşən bu obraz millətin, xalqın mənəvi gücünü ifadə edir.

 Xalq yazıçısı Kamal Abdullanın romana yazdığı ön sözdə qeyd edilir: "Romanda təsvir edilən ana obrazı bütün Azərbaycan analarının ümumiləşmiş insanpərvər obrazıdır. Bu obraz əksər hallarda heç bir ədəbi-bədii bənzətmələrlə deyil, sadəcə, onun əməllərinin təsviri ilə ədəbi qəhrəmana çevrilir."
Varis "Qırmızı ləçəklər" romanında olduğu kimi bu romanında da fərqli ampluada çıxış edərək faktlarla bədii təsvirləri məharətlə sintez edir, oxucuya həm tarixi məlumatı çatdırır, həm də emosional fon vasitəsilə katarsis yaşadır.
Varisin “Qızıl cib saatı” romanı müstəqillik dövrü Azərbaycan ədəbiyyatında tarix və milli yaddaşın bədii təqdimi baxımından önəmli nümunədir. 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.09.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Ulduz” jurnalı ilə birgə “Biri ikisində” layihəsində bu gün sizləri Qəhrəman Kamiloğlunun şeirləri ilə tanış edəcəyik.

Layihə ən dəyərli bədii nümunələri gündəmdə saxlamağa xidmət edir.

 Qəhrəman KAMİLOĞLU 

EDƏSƏN

Məni,  xoşdur, baxışından asıb edam edəsən!

Sonra hər gün baxıb əhvalıma bayram edəsən!

Ye səhər gözlərimin  qarasını, nuşi-canın,

Özüm axşam verərəm ağlarını, şam edəsən!

Tellərindən asılıb qalmağım əyləncən idi,

Çəkəsən  dara məni, gündüzü axşam edəsən 

İstəyim tək budur, Allah, bu əzazil mələyi

Əbədi  tək  məni edam üçün  ezam edəsən.

Kirpiyindən əgər illərlə asılsam,   qalsam,

Ölərəm,  istəmərəm halıma əncam edəsən.

Bezmərəm, ac-yalavac hey dolaşam çöhrəndə,

Bəs edər, bircə təbəssüm mənə ənam edəsən.

 Xoşdursa, Qəhrəman, ölmək o baxışlarda sənə,

Gərək öz  qatilinə hər gün ehtiram edəsən!

SEVGİNİN İNTİQAMI 

Hara baxdım, səni gördüm qapıdan, pəncərədən,

Məhrum etdin məni aləmdəki hər mənzərədən.

Səni görməklə unutdum gözəl aləmdə nə var,

Məhəbbət intiqamı bir cür alırmış hərədən. 

Bir dəfə qətlə yetirdin məni, bir söz demədim,

Mənə hər dəfə bunu eyləməyindir yer edən.

Qəm çəkənlər hərə bir dəfə ağardır saçını,

Amma sən salmısan hər bir saçıma min kərə dən.

Neçə arif mənə anlatdı bunu, anlamadım,

Elə insan özü imiş özünə iş törədən.

İlahi, bolluca yer saxla cəhənnəmdə mənə,

Bezmişəm mən daha artıq bu darısqal kürədən. 

Nalə çəkməkdə Qəhrəmandı bütün aşiqlər,  

Tanrı, səndən savayı bunları yox bir kiridən!

SEHR 

Baxışın hər dəfə bir can qoparır canımdan,

Deyiləm zərrəcə narazı güzəranımdan.

Düşəndə gözlərinin sehrinə şad oldum ki,

Asacaqsan məni ən xırdaca nöqsanımdan!

 Gözəl iş varmı, görən, eşqinə düşmək qədəri?

Bir də çıxmaq qədəri göylərə əfqanımdan!

O gün ki Tanrı səni qibləgahım etdi, daha

Azdıra bilmədi şeytan məni imanımdan.

Cənnətə eşqinə xatir düşə bilsəydim kaş,  

Səni görməklə mələklər düz ötə yanımdan. 

Qoymaram solmağa çöhrəndə təbəssüm çiçəyin,

Dodağın saralsa hər gün səpərəm qanımdan.

Telinin sehrinə bük Qəhrəmanı, edam et, 

Qoy “sevgi yoxdu” deyənlər yesin ehsanımdan.

İŞ YERİ

Elə işdir bu məhəbbət ki, sifariş yoxdur,

Kimi gəldi işə almaq kimi xahiş yoxdur.

Sevəcəksənsə,  gecə-gündüz işin var, deməli,

Niyə boş-boş deyinirsən ki: “Mənə iş yoxdur!”

Bir vəfasız gözələ könlünü verdin, getdi,

Onu bir gün geri qaytarmalı-saziş yoxdur.

Arzu etmək var onu, sadəcə, susqun, sakit,

Aşikar etiraz etməklə nümayiş yoxdur.

Ali məktəbdi məhəbbət, girə bilməz hər adam,

Canana canı fəda eyləməsən, “5” yoxdur. 

Qarışar baş qəmə, bir gün ayılarsan, ay aman, 

Daha qəddin bükülüb, üz qırışıb, diş yoxdur. 

 Nə üçün bağlamasın, Qəhrəman, ümid sabaha?

O bilir ki, qocaman aşiqə keçmiş yoxdur!

NƏSƏ

Həyatı anlamaq olmur təzə çağlarda nəsə,

Və qaçırsan, elə bil vardı qabaqlarda nəsə.

Və aşırsan nə qədər zirvəli dağ, qarlı yamac,

Və görürsən, yox imiş zirvəli dağlarda nəsə.

Və enirsən düzə ki, düzdə yolum düzdü daha,

Və görürsən, tükənib taqət, ayaqlarda nəsə.

Və baxırsan ki, bulaq var, yüyürürsən, içəsən,

Və görürsən ki, ilan var bu bulaqlarda nəsə. 

Və tutursan ətəyindən ümidin, qalxırsan, 

Və görürsən ki, qazandın bu sınaqlarda nəsə.

Və duyursan, nə qədər aşmalı dağlar var hələ, 

Və bilirsən, yanacaqsan çox ocaqlarda nəsə.

Və sonda dərk eləyirsən ki, yalan imiş  həyat, 

Nə yaxınlarda var imiş, nə uzaqlarda nəsə! 

SOYUQDUR DÜNYA

Dünyanı axıracan kimsə getmədiyinə görə,

Arzular sonsuz olur, hamı yetmədiyinə görə!

Hamı peşman gedir axırda köçüb dünyadan, 

Kimsə etdiyinə görə, kimsə etmədiyinə görə.

 O ürəkdir, yonur insan, yaradır daşlardan,

Daş da daşdır üstündə  çiçək bitmədiyinə görə.

Bir daş üstündə çiçək bitsə də, gülzar deyil o,

Saralıb  xar olacaq bülbül ötmədiyinə görə. 

Zəhərin bal kimi hər gün yeyirik dünyanın,  

Hələ son istifadə vaxtı bitmədiyinə görə. 

Bilmirəm, ya anadangəlmə soyuqdur dünya,

Üstünü ya anası  yaxşı örtmədiyinə görə.

Qəhrəman, sənin də bir gün soyuyar torpağın,

Yaşayırsan hələ ki, gözdən itmədiyinə görə.

YADIMDAN ÇIXDI 

Bilmirəm heç deyəcəkdim nə, yadımdan çıxdı,

Təzədən yadıma düşdü və yadımdan çıxdı. 

Bir şeir yazmaq üçün bir sözə min söz verdim,

Təzəsin tapmamış heç, köhnə yadımdan çıxdı.

Bildiyim, anladığım hər nə vardı ağlımda, 

Hüsnünü gördüyüm dəqiqə yadımdan çıxdı. 

Nə gözəllik ki gözüm görmüş idi indiyəcən,  

Gülüşünqopardı həngamə, yadımdan çıxdı. 

Təkcə sənsənmənim ünvanım, onubirdəfəlik

Dağ çəkibqəlbimə yaz, bəlkə, yadımdan çıxdı.

Mindəfə sevməyi öyrətdimona, söylədiki:

“Bəlkə, təkraredəsənbirdə, yadımdan çıxdı”. 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.09.2026)

Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Televiziyada aparıcı kimi sərbəst mülahizə yürütmək ilk dəfə ona nəsib olub...

İntellektual, mehriban, realist və ədalətli xanımdır. Ən çətin mühitə belə asanlıqla uyğunlaşa bilir. Sosial, iddialı və sevgi doludur. Daxilində tarazlıq yaratmağı bacarır. Fəaliyyətində ahəngdar, harmonikdir. Onun mülayim görünüşünə aldanmayın, arxasında son dərəcə iradəli və mübariz bir şəxsiyyət gizlənir. Doğrudur, qayda-qanuna önəm verir, amma müstəqilliyini heç zaman əldən verməməyə, azadlğını qorumağa çalışır. Bədii fəaliyyətdən zövq alır və yüksək mədəni səviyyəsi var...

Deyir ki:- “Bugünkü Azərbaycan mediasının kənardan görüntüsü və ya keyfiyyətli olub-olmaması barədə media nümayəndələri və media ekspertləri tərəfindən çox danışılıb, çox tənqid olunub, onun yenilənməsi üçün ən müxtəlif yollar təqdim olunub. Təkrarçılıq etmədən mənə qədər deyilənlərə onu əlavə edə bilərəm ki, bu gün Azərbaycan mətbuatı bir natamamlıq kompleksini yaşayır. Elə təəssürat yaranıb ki, istər çap, istərsə də elektron media ac qalmamaq üçün bir qisim topluma yaradılan bir məşğuliyyətdir. Media cəmiyyəti formalaşdırmaq, irəli aparmaq əvəzinə cəmiyyət onu öz təfəkkürünə, düşüncə, həyat tərzinə uyğunlaşdırıb...”

...Olduqca optimistdir. Hər kəsə yaxşı tərəfdən baxmağa alışdığından, pis adamlarda belə yaxşı tərəfləri görmək qabiliyyəti var. Həssas və şəfqətlidir. Estetik qavrayışlara böyük əhəmiyyət verir. Çətinliklərlə üzləşən zaman çox ustalıqla öhdəsindən gəlir. Yardımsevər xasiyyəti var və hər kəsə kömək etməyə çalışır...

“Bəzən onlayn mediada hətta ixtisaslı jurnalistlərin də qeyri-səhih informasiyalarına rast gəlirsən. Peşəkar jurnalist üçün xəbərin gecikib-gecikmədiyi əsas deyil, əsas onun ötürdüyü xəbərin səhihliyidir. Çünki bundan onun nüfuzu, etibarlılığı asılıdr. Lakin Azərbaycan reallığında dezinformasiyanın yayılması adi bir hal kimi qəbul olunur, nonsens yaratmır və nə həmin media qurumunun, nə də xəbəri ötürən müxbirin nüfuzuna, etibarlılığına xələl gətirmir. Çünki bugünkü medianın özü nüfuzluluq və etibarlılıq təsnifatından uzaqdır, dənizdə yelkənsiz qayıq vəziyyətindədir. Külək hara əsirsə, ora da üzür.”- söyləyir.

...Zövqü çox gözəldir. Təbiiliyin vurğunudur. Kobud və ya sərt insanlardan instinktiv olaraq uzaqlaşır. Tarazlığı qoruduğundan, həmişə orta zəmini tapır və buna görə də mükəmməl dost və tərəfdaş kimi etibar qazanır. Hər işin ədalətli olmasını xoşlayır, haqsızlığa dözümü yoxdur. Həyatda sülh və harmoniya tərəfdarıdır. Kiminsə xətrinə dəyməyə meyilli deyil və kiminsə ondan inciməsinə səbəb yaratmır. Əziyyət çəkən birini görəndə, əlindən gələn yaxşılığı etməyə çalışır...

Deyir ki:- “Bu gün jurnalistika fakültəsi istənilən sayda məzun buraxa bilər, ölkədə onlarca elektron media işlək ola bilər, amma ölkənin və cəmiyyətin həyatında söz sahibi ola bilmirsə, ictimai fikri dəyişdirə bilmirsə, özünün müqavimət immuniteti yoxdursa, jurnalistin söz azadlığı onun çalışdığı qurumun maliyyəçisinin sifarişinə təslim olunursa, həqiqətən də dördüncü hakimiyyətə çevrilmək istəyi və şansı yoxdursa, onda keyfiyyətli mediadan danışmaq mənasızdır. Bütün inkişaf etmiş ölkələrdə mətbuat mənsub olduğu ölkənin ən strateji və birinci dərəcəli mexanizmidir...”

O, 1966-cı ilin sentyabr ayının 24-də Şəki şəhərində dünyaya gəlib. 1972-ci ildə Bakıda 3 saylı tam orta məktəbin birinci sinfinə gedib və 1982-ci ildə həmin məktəbi bitirib. Orta məktəbdə oxuduğu illərdə, eyni zamanda 21 saylı musiqi məktəbində də ibtidai musiqi təhsilə yiyələnib. Orta məktəbi bitirəndən sonra 1982–1986-cı illərdə Asəf Zeynallı adına Bakı Musiqi Məktəbində fortepiano sinfi üzrə orta ixtisas musiqi təhsili alıb. 1988–1994-cü illərdə BDU-nun jurnalistika fakültəsində təhsilini davam etdirib. Əmək fəlaiyyətinə 1986-cı ildən başlayıb. Azərbaycan Dövlət Neft və Kimya İnstitutunun nəşriyyatında redaktor, "İnşaatçı" qəzetində korrektor işləyib. Sonradan həyatını televiziyaya həsr edib və ölkənin müxtəlif televiziya kanallarında çalışıb...

Tanınmış telejurnalist, milyonların sevimlisi İlhamiyyə Rza onu belə xarakterizə edir: “O, televiziyaya gələndə qarışıq dövr idi. Həmin dövrdə sərbəst, özünəməxsus tərzlə aparıcılıq etmək tərzi ilk dəfə ona nəsib oldu. Həm təfəkkürü və həm də məntiqli danışığı, hadisələri düzgün təhlili ilə seçildi. Bu da onu tmaşaçılara sevdirə bildi...”

...Ömür-gün yoldaşı Dilavər Əzimli Cəlilabad rayonunun Ağdaş kəndində anadan olmuşdu. AMEA Tarix İnstitutunun Orta əsrlər tarixi şöbəsinin aparıcı elmi işçisi, tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent idi. Uzun müddət koronavirusdan müalicə olunmasına baxmayaraq onun həyatını xilas etmək mümkün olmayıb. 2021-ci ildə vəfat edib...

Bəli, söhbət jurnalist, ssenarist, televiziya aparıcısı, tərcüməçi, redaktor Arzu Qazıyevadan gedir. 2026-cı il onun üçün əlamətdar ilidir, bu gün 60 illik yubileyini qeyd edəcək...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.09.2026)