“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Mütaliə saatı”nda yeni roman təqdim edilir. Bu, gənc yazar Bahar Bəxtiyarqızının “Əslində, mən kiməm?!” romanıdır.

Xoş mütaliələr.

 

 

11-Cİ DƏRC

 

Ən əvvəl həyat onu oxudu. Sonra o, kitabları oxudu. İndi isə başqaları onu nümunə kimi oxuyur

 

 

On birinci hissə

 

Yazımı tamamlayıb evə getdim, amma fikrim hələ də, orada – cavabsız sualların içində qalmışdı. Səhərin açılmasını səbirsizliklə gözləyirdim. Beynimdə dolaşan sualların tək bir cavabı vardı, onu da yalnız Lalə bilirdi.

Nəhayət, səhər açıldı. Hər zamankindən daha erkən yola düşdüm. Dəniz kənarına gedib kitab oxumağa qərar verdim. Gözüm istər-istəməz ətrafı axtarırdı. Bəlkə də Rüstəm bəyi görəcəyimə ümid edirdim. O, bu gün də yox idi amma içimdə bu dəfə arxayınlıq yaranmışdı – Rüstəm bəy, artıq pasiyentim idi.

İşə çatan kimi kafeteriyadan qəhvə götürüb birbaşa otağıma keçdim. Pəncərələri açdım ki, içəri təmiz hava gəlsin. Hava soyuq olsa da, günəş çıxmışdı, yüngül meh əsməyə davam edirdi. Sanki o meh otağın ağır havasını da, beynimi dolduran fikirləri də yüngülləşdirirdi. Qəhvəmdən bir qurtum içib, pəncərənin kənarında dayanaraq şəhəri seyr etməyə başladım.

Lalə xanım günün ikinci pasiyenti idi, ona görə də gözüm hələlik qapıda deyildi. İlk pasiyentim içəri daxil oldu, uzun-uzadı söhbət etdik. Təəssüf ki, həmişəki kimi danışığımız ən maraqlı yerində yarımçıq qaldı. Kiminsə fikrini bölməkdən xoşum gəlməsə də, qaydalar qaydadır – növbəti pasiyentin vaxtından oğurlamaq ədalətsizlik olardı.

Nəhayət, Lalə xanım içəri daxil oldu. Onun çöhrəsində həmişəki gülüş vardı, amma bu dəfə baxışlarında fərqli bir parıltı sezilirdi. Mən də təbəssümlə qarşılıq verdim. Salamlaşdıq, hal-əhval tutduqdan sonra soruşdum:

- Ötən gün qapıda qarşılaşdığınız insanı tanıyırsınız?

- Rüstəm bəyi deyirsiniz? Mən də onu dəhlizdə görəndə təəccübləndim. Heç ağlıma gəlməzdi ki, Rüstəm bəyi sizin qəbulunuzda görərəm. O sizi tanıdığını məndən gizli saxlayıb.

Maraqla Laləyə baxdım. Gözlərimlə onu davam etməyə səslədim.

- İstəyirsiniz, hər şeyi danışım, siz də dinləyin?

- Əlbəttə, buyurun, danışın.

- Sizinlə görüşdən çıxıb dəhlizdə addımlayarkən birdən qarşımda tanış bir sima görüb ayaq saxladım.

“Rüstəm bəy?”

Onu orada görüb duruxdum. Gözlərimdə həm çaşqınlıq, həm də tərəddüd var idi. Nə edəcəyimi bilmədiyimdən sadəcə başım ilə salamlayıb sakitcə oradan uzaqlaşdım. Evə çatanda telefonu götürüb mesaj yazdım:

“Salam Rüstəm bəy, sizi orada görmək məni təəccübləndirdi.”

 Cavab çox gecikmədi:

“Salam, Lalə xanım. Bəzi şeyləri izah etməyin zamanı gəldi, elə deyilmi?”

“Əgər istəsəniz, əlbəttə.”

                   Rüstəm bəy bir neçə saniyə sonra cavab verdi:

“Humay xanımı ilk gündən travmalarımı hiss etmişdi, amma mən danışmağa hazır deyildim. Bilərəkdən ondan uzaqlaşdım. Nəhayət, doğru zamanın indi gəldiyini düşündüm.”

“Demək, siz də keçmişinizlə üzləşmək üçün doğru zamanı gözləyirdiniz…”

“Bəzən insan keçmişə qayıtdıqca, o da insanı geri çəkir. Keçmişi ələk-vələk etdikdə, o da bizi eyni hala salır. Əsas odur ki, indi siz keçmişlə mübarizədən qalib çıxmış bir qəhrəmansınız.” 

                   “Çox sağ olun, Rüstəm bəy. Düşünürəm ki, siz mənə əsl kimliyimi tapmaqda çox kömək etdiniz. Ən son, Humay xanımla söhbət etdikdən sonra, hər şey aydın oldu. İnsan əsl kim olduğunu dərk edəndə, olduğu kimi yaşamağa başlayanda, həyatı dəyişir. Yalnız o zaman, həqiqi xoşbəxtlik mümkündür.”

         - Həyat dəyişirdi. İnsanlar dəyişirdi. Ən əsası, mən özüm dəyişirdim. Keçmişdən qaçmadan, ona ilişib qalmadan, sadəcə onunla barışaraq, gələcəyə doğru inamla addımlayaraq…

- Lalə xanım, mən Rüstəm bəylə ilk dəfə dəniz kənarında qarşılaşmışdım. O an hiss etdim ki, onun gözləri çox şey deyir – ağrılar, travmalar, keçmişin izləri… Bu, məni təsirləndirdi. İçimdə bir psixoloq kimi deyil, bir insan kimi ona kömək etmək istəyi doğdu. Amma söhbət əsnasında öyrəndim ki, o, psixoloqlarla danışmağı sevmir. Bu mənə tanış bir mövqe idi. Çoxları elə düşünür, amma bəzən ən çox ehtiyac duyanlar məhz psixoloqlardan qaçanlardır. Mən ona kimliyimi açıqlamadım. Yalnız yazar olduğumu dedim.

Lalə xanım maraqla mənə baxırdı. Mən  isə davam etdim:

- Dünən isə o, yanıma gəlmişdi və mənə etiraf etdi ki, əslində, o vaxt dəniz kənarında mənim kim olduğumu hiss edibmiş. Hətta bir gün iş yerimin yanından keçərkən təsadüfən məni binaya daxil olarkən görüb və şübhələri tamamilə təsdiqlənib. O andan sonra, dəniz kənarına getmədiyini, dedi. Mən isə onu günlərlə axtarmışdım. Elə siz ilk dəfə onun adını çəkəndə, içimdə qəribə bir hiss oyanmışdı. Sanki, uzun müddətdir axtardığım bir tapmacanın cavabını tapmaq üzrə idim. Mən təsadüflərə inanmıram, amma bu hadisələr bir-birinə o qədər qəribə şəkildə bağlı idi ki, düşünmədən edə bilmirdim: necə ola bilər ki, psixoloq olduğumu bilməyən bir insan kiməsə məhz, mənim yanıma gəlməyi tövsiyə etsin? Günlərlə beynimdə bu suallarla boğuşdum. Amma bilirsiniz ən maraqlısı nədir?

Lalə xanımın, gözlərində maraq daha da dərinləşdi:

         - Nədir?

                   - Öncəki seansda siz yenə Rüstəm bəydən danışdınız. Siz gedəndən sonra da, bu mövzu beynimdən çıxmadı. Hətta digər pasiyentimlə söhbət edərkən belə düşünürdüm ki, növbəti seansımızda, sizinlə, Rüstəm bəylə bağlı danışmalıyam. Amma heç gözləmədiyim anda, tamam fərqli bir insan vasitəsilə, Rüstəm bəy qarşımda dayandı.

                   Onun gözləri bir az da böyüdü və dərhal soruşdu:

                   - Fərqli insan kimdir ki, Humay xanım?

         - Sizdən sonra otağıma daxil olan Əli bəy.

Lalə xanım təəccüblə gözlərini qırpdı:

- Əli bəy? O, Rüstəm bəyi haradan tanıyırdı?

                   - Bəli, Əli Camaloğlu. O da mənim pasiyentimdir. Bir dəfə aramızda kiçik bir dialoq olmuşdu və Əli bəy söhbət əsnasında hiss etmişdi ki, mənim haqqında danışdığım Rüstəm bəy, onun qonşuluğunda yaşayan insandır. Sonra bunu dəqiqləşdirib, əmin olduqdan sonra, Rüstəm bəylə bura gəldi. Yəni, mən sizdən gözlədiyim tanışlığı, tam fərqli biri ilə tapmış oldum.

                    Bu hadisələr mənə bir şey öyrətdi: bəzən həyat bizi özümüzü tapmaq üçün qəribə yollarla sınağa çəkir. Rüstəm bəyin travmaları, Əli bəyin keçmişi, sizin mübarizəniz… Hamınız fərqli yollarla bir labirintin içində idiniz və nəhayət ki, yollarınız kəsişdi.

                   Lalə xanım başını tərpədib sonra əminliklə dedi:

- Düzdür, Humay xanım. Rüstəm bəy, yalnız mənim özümü tapmağıma səbəb olmadı, həm də bu gün qarşınızda dayanan güclü və xoşbəxt qadının formalaşmasına təsir etdi. Onun yaxşılığı bumeranq kimi özünə qayıdır. Əminəm ki, sizin seanslarınızdan sonra, o da, keçmişin kölgəsindən çıxacaq. Hərçənd ki, onun mənə verdiyi məsləhətlərdən, danışığından heç də travmalı birinə bənzəmədiyini düşündüm. Amma indi məlum oldu ki, o, çox özünə qapalı biridir. Bəlkə də, bu səbəbdən psixoloqlardan uzaq qaçırdı. Amma bu rastlaşma təsadüf deyildi. Necə ki, o, mənim həyatımı dəyişdirdi, indi də öz həyatı dəyişmək üzrədir…

         Lalə xanımın gözlərinə baxdım. O, artıq əvvəlki narahat, özünü axtaran qadın deyildi. Qarşımda dayanan Lalə, güclü, özünəinamlı və həyata qətiyyətlə baxan bir insan idi. O, artıq keçmişin yaralarından sıyrılmış, həyatının sükanını öz əllərinə almışdı.

         -  Baxın, Lalə xanım, bu gün sizin son seansınızdır. –  sakit, amma qürur dolu bir səslə dedim. – İlk dəfə bura gəldiyiniz günü xatırlayıram. O zaman qarşımda özünü tapmağa çalışan, keçmişi ilə barışmağa ehtiyacı olan bir qadın vardı. Amma indi… indi isə tamam başqa biri ilə vidalaşıram.

O gülümsəyərək başını tərpətdi. Çox güman ki, bu otağa gəldiyi ilk günü, keçirdiyi çətin anları, özünü tanımaq yolunda apardığı mübarizəni xatırladı. Hər seansda bir az daha rahatlamış, bir az daha özü olmuşdu. İndi isə artıq burada olmağa ehtiyac duymurdu, çünki axtardığını tapmışdı.

- Sizə necə təşəkkür edəcəyimi bilmirəm, Humay xanım. Bu seanslar mənə bir şey öyrətdi. İnsan öz içindəki gücü kəşf etməyə başladıqda, heç bir çətinlik onu yolundan döndərə bilməz.

Başımı razılıqla tərpətdim. Gözlərimdəki qürur hissi əminəm ki, kənardan da sezilirdi.

- Düzdür, Lalə xanım. Siz həmişə güclü idiniz. Mən isə bu yolda sizə bələdçilik etdim.

O, otağın hər küncünə nəzər yetirdi. Bura ona həm sirdaş, həm də bir növ güzgü olmuşdu. Özünü burada daha yaxından tanımış, hisslərini, düşüncələrini, qorxularını və güclərini burada dərk etmişdi.

- Hər şey üçün, təşəkkür edirəm, Humay xanım – dedi və təbəssümlə əlavə etdi.

- Sayənizdə mən “Əslində mən kiməm?” sualıma cavab tapdım.

Gözlərimi Lalə xanımın gözlərinə dikib soruşdum:

- Bəs, əslində siz kimsiniz?

Onun gözləri parladı. Cavabı aydın idi, çünki o, artıq öz kimliyinin fərqində idi:

- Əslində mən… çox xoşbəxt, bacarıqlı və güclü bir xanımam, – deyə özünə inamlı şəkildə dilləndi.

- Bəli, məhz elədir.

Bu, psixoloqun pasiyentinə verdiyi təsdiq deyil, bir qadının, digər qadına olan qürur dolu dəstəyi idi. Bu, bir nəticənin, bir qələbənin işarəsi idi.

Lalə xanım, ayağa qalxdı. Qapıya tərəf addımlayarkən,  mən ona arxadan səsləndim:

- Ümid edirəm, yenidən yollarımız kəsişər… Amma burada yox. Başqa istiqamətdə, başqa gözəl hadisələrdə.

Lalə xanım dayanıb mənə tərəf döndü. Gözlərində minnətdarlıq, simasında sevinc görünürdü.

                   - İnşallah, Humay xanım. – dedi və son dəfə təbəssüm edərək otaqdan çıxdı.

                    Qapı yavaşca bağlandı. Lalə xanımın həyatında bir fəsil bağlansa da, qarşıda onu yeni, parlaq səhifələrin gözlədiyini bilirdim. Bu fikirlə içimdən bir rahatlıq keçdi. O getdikdən sonra, digər pasiyentimin qəbul saatına hələ bir qədər vaxt qaldığını görüb aşağıya, kafeteriyaya endim.

Özümə bir fincan qəhvə alıb masada tək əyləşdim. Elə həmin an, iş yoldaşım Surxay müəllimin də, qəhvəsini götürüb mənə tərəf gəldiyini gördüm. Masama yaxınlaşıb salam verdi, yanımda əyləşdi. Hal-əhval tutduqdan sonra hiss etdim ki, nə isə demək istəyir, amma tərəddüd edir.

Surxay müəllim, qırx yaşlarında olsa da, olduğundan daha gənc görünən, həmişə səliqəli geyimi və baxımlı görünüşü ilə seçilən bir insan idi. Heç vaxt onun əynində ütüsüz paltar, dağınıq saç və ya baxımsız saqqal görməmişdim. Lakin bu gün onun görkəmində qeyri-adi bir səliqəsizlik hiss etdim. Geyimi bir qədər qayğısız, saç düzümü isə həmişəki kimi səliqəli deyildi. Bunun səbəbini soruşmağa cəsarət etməsəm də, ürəyimdə bir narahatlıq yarandı.

Qısa bir sükutdan sonra özü dilləndi:

- İşdən ayrılacağam.

Təəccüblə üzünə baxdım. Sual verməsəm də, baxışlarımda “Niyə?” sualımı hiss edib davam etdi:

- Bunu demək mənim üçün çox ağırdır… Səhhətimdə ciddi problemlər yaranıb. Açığı, nə qədər ömrüm qaldığını bilmirəm. Bildiyim tək şey, çox az qalıb. Ona görə də, qalan vaxtımı ailəmə, övladlarıma ayırmaq istəyirəm.

Onun sözləri məni məyus etdi. Nitqim qurudu, nə deyəcəyimi bilmədim. Qısa bir səssizlikdən sonra çətinliklə söz tapıb dedim:

- Siz buna əminsiniz? Bəlkə başqa klinikalarda da yoxlanasınız?

Gülümsəməyə çalışdı, amma bu, üzündə kədərli bir ifadə kimi göründü:

- Ehtiyac yoxdur. Şəhərin ən nüfuzlu xəstəxanasında verdiyim analizlər səhv olacaq deyirsiniz? Bu, mümkün deyil.

- Bəs, xəstəliyinizin adı nədir?

 Səsini bir qədər alçaldıb cavab verdi:

- Xərçəng…

Ürəyim sıxıldı. Nə deyəcəyimi bilmirdim. Bir müddət susduq. Sonra sakitcə:

- Amma ümidinizi itirməyin. Bu xəstəlikdən sağalanlar da olub…

Surxay müəllim, qəhvəsindən bir qurtum içib, dərindən köks ötürdü. Gözlərini fincanın içindəki qara mayeyə zilləmişdi, elə bil cavabını orada axtarırdı.

- Ümid? – kinayə ilə gülümsədi. – Bilirsiniz, Humay xanım, insan bəzən hər şeyin çox gec fərqinə varır. Əvvəllər elə bilirdim ki, vaxt sonsuzdur, hər şeyi təxirə salmaq olar… Ailəmə daha çox zaman ayırmaq istəyirdim, amma işim həmişə ön planda oldu. İndi isə anlayıram ki, həyat heç də sonsuz deyil.

Sözlərində acı bir peşmanlıq hiss olunurdu. Ona təsəlli vermək istəsəm də, hansı sözlərin uyğun olacağını bilmirdim.

- Bəlkə də, hələ gec deyil… – dedim ehtiyatla.

Başını yavaşca tərpədib gözlərimin içinə baxdı. 

- Bəzi şeylər üçün çox gecdir, amma hələ edə biləcəyim bir şey var. Ailəmlə keçirməli olduğum bütün o itirilmiş zamanı indi geri qaytarmağa çalışacağam.

Sözünü bitdikdən sonra ayağa qalxdı, fincanını masanın üstünə qoyub mənə baxdı.

- Belə kədərli danışmaq istəməzdim, amma indi mənə ən böyük terapiya ailəmdir.

Başımı tərpədib anlayışla ona baxdım.

- İnşallah, hər şey yaxşı olacaq…

O, cavab vermədi, eləcə başını yellədi, sakit addımlarla kafeteriyanı tərk etdi. Mən isə hələ də yerimdə oturmuş, fincanın içində qalan qəhvəyə baxırdım. Bu görüş mənə çox şey düşündürdü…

Fikirli halda ayağa qalxıb otağıma doğru addımladım. Düz qapıya çatmaq üzrə idim ki, dəhlizdəki kresloda Rüstəm bəyi gördüm.

Rüstəm bəy məni görən kimi ayağa qalxdı, gülümsəyərək salam verdi.

- Salam, Rüstəm bəy. Siz burada nə edirsiniz? Bildiyim qədərilə bu gün sizin qəbul vaxtınız deyil.

- Köməkçiniz, zəng edib, “Seans gününü dəyişə bilərikmi?” deyə soruşdu. Səbəb isə digər pasiyentin gününü dəyişmək istəməsi imiş. O da mənim qəbul vaxtımda gəlmək istəyirmiş. Mən də razılaşdım.

- Çox gözəl. Buyurun, otağıma keçək.

Görüşün baş tutmasının sevinci üzümə yansımışdı. Rüstəm bəy də, bunu hiss etdi. O da şən və mehriban tərzdə danışmağa başladı.

- Humay xanım, mövzuya keçməzdən əvvəl bir şeyi qeyd etmək istəyirəm. Sizin işinizə olan sevginiz, üzünüzdən oxunur. Elə bil, insanların həyatına toxuna bilmək, sizi daha da xoşbəxt edir. Bəlkə də elə buna görə, pasiyentləriniz buradan daha rahat və ümidli ayrılırlar.

Onun sözləri məni xoş bir təbəssümlə cavab verməyə vadar etdi.

- Əvvəla, təşəkkür edirəm, Rüstəm bəy. Haqlısınız, işimi həqiqətən sevirəm. İnsanların həyatına müsbət təsir etmək, onların çətinliklərini aşmalarına kömək etmək mənim öz həyatımı da, zənginləşdirir. Bəzən düşünürəm ki, məhz bunun üçün doğulmuşam. Həyatdakı missiyam elə budur…

 Rüstəm bəy başını razılıqla tərpətdi, sanki dediklərimi çox yaxşı anlayırdı. Otaqda xoş və səmimi bir aura yaranmışdı. Bu seansın məhsuldar keçəcəyinə artıq əmin idim.

- Rüstəm bəy, gəlin, ən başdan başlayaq… Gözlərinizdə gizlətməyə çalışdığınız ağrıları, keçmişin izlərini danışmağa hazırsınızmı?

O, susdu. Baxışlarını qaçırdı. Elə bil içindəki fırtınaları bir anlıq cilovlamağa çalışırdı. Sonra başını qaldırıb mənim gözlərimə baxdı.

- Mən danışa bilmirəm, – deyə pıçıldadı.

- Çox normaldır. Danışmaq üçün bura gəlmək belə böyük addımdır. Heç olmasa, hiss etdiklərinizi paylaşa bilərsinizmi?

- Çox çətindir… Amma bəli. İçimdə bir qəzəb var. Həmişə olub. O, məni rahat buraxmır.

- Qəzəb adətən keçmişdən gələn bir duyğudur.  O keçmişin içində nə var?

- Orada bir uşaq var – nəhayət dedi. –  On yaşında bir uşaq… və onun qorxusu.  O uşaq zorakılığa məruz qalıb... Heç kimə danışa bilmədim, – səsi titrədi.

- Heç vaxt gec deyil. Susmaq bəzən ən ağır yük olur. Siz o yükü illərlə daşıyırsınız. Buyurun… Mən sizi dinləyirəm.

- Hadisə baş verəndə, on yaşım vardı. Qaçmağa çalışırdım, amma elə bil ayaqlarım yerə yapışmışdı. Gözlərimin qarşısında olan hadisəni anlamadığım bir anda, ürəyimdəki qorxu, bədənimi bürüdü. Titrəyən bədənimə nəyinsə toxunuşunu hiss etdim. Hər şeyə son vermək istəyirdim, amma bədənim itaət etmirdi. O an hiss etdiklərim, həm fiziki, həm də emosional çöküşümün tam ortasında idi. Bədənim sanki mənə aid deyildi. Elə bil baş verənlərin içində deyil, kənardan izləyirdim. Hər toxunuş, hər yaxınlıq məndə dəhşətli bir qəzəb və qorxu qarışığı yaradırdı. Eyni zamanda, məni hərəkətsiz, dilsiz buraxırdı. Sadiq, mənim içimdəki bütün ümidləri qırdı.

Sadiq, 14 yaşında, sifəti uzunsov, saçları isə sarı idi. Arıq və zəif bədən quruluşu vardı. Ayaqlarından biri digərindən qısa olduğuna görə, hər zaman ayağını çəkə-çəkə yeriyirdi. Məhəllədə birlikdə müxtəlif oyunlar oynayırdıq. Yaşca məndən böyük olması ona üstünlük verirdi. Çox vaxt bu yaş fərqini avantaja çevirərək mənim üzərimdə söz haqqı qazanmağa çalışırdı. Mən isə ona itaət etməkdən başqa çarə tapmırdım. Bir tərəfdən ona inanırdım, digər tərəfdən isə o, məhəllədə həm öz yaşıdları, həm də mənim yaşıdlarım arasında, nüfuz sahibi idi. Sözünün çəkisi vardı. Dediklərinə kimsə etiraz edə bilmirdi. Hətta bir hadisəni yalan danışsa belə, heç kim onun sözünü təkzib etməyə cəsarət etmirdi...

Başımı çevirib ona baxanda, gözlərindəki qəzəb və kin məni qorxutmuşdu. O baxışlarda elə bir alov vardı ki, elə bil məni hər tərəfdən sarıb çıxış yolumu bağlayırdı.  Daha da çarəsizləşirdim. Başa düşə bilmirdim ki, bu gözlənilməz qəzəbin qaynağı nə idi?

Nəfəsim boğazımda ilişmişdi, qışqırmaq istəyirdim, lakin səsim yüksəkdən çıxmırdı. Beynimdə bir sual fırlanırdı: “Niyə bu mənim başıma gəlir?” Hər şey bulanıq idi. Nə baş verirdi? Niyə qaça bilmirdim?

Sanki, bütün dünyam dağılmışdı. Elə bil bataqlıqda idim, çıxmağa çalışdıqca daha çox dərinə batırdım. Zaman donmuş kimi görünür, hər saniyə bir il kimi gəlirdi. Artıq bütün gücümü itirmişdim, hətta bir anlıq hər şeydən imtina etməyi belə düşündüm. Amma sonra içimdə kiçik bir ümid qığılcımı yarandı – bəlkə qurtula bilərdim. Qaranlığın ortasında bir işıq kimi o ümidə yapışdım. O qaçıb getmişdi, mən isə yaşadıqlarımın ağırlığı altında huşumu itirmişdim. Gözlərimi açanda soyuq döşəmənin üzərində uzanıqlı halda idim. Başım hərlənirdi. Bədənimdə bir süstlük vardı. Bir neçə uğursuz cəhddən sonra, nəhayət ayağa qalxa bildim. Ürəyim hələ də sürətlə döyünürdü, sanki sinəmi yarıb çıxacaqdı.

Üst-başımı səliqəyə salıb, oradan uzaqlaşmağa çalışdım. Tezliklə evə çatıb otağıma keçmək istəyirdim. Amma şalvarımın arxasını təmizləyərkən əlimə isti, yapışqan mayenin dəydiyini hiss etdim. Baxanda isə qan olduğunu gördüm. O an nə baş verdiyini dərk edə bilmədim. Heç nə düşünmədən evə qaçıb, əynimi dəyişdim. Anamın narahat baxışlarından yayınmaq üçün, yıxıldığım yalanını uydurdum. İçimdəki narahatlıq isə keçmirdi. Bu qan haradan gəlmişdi?..

Hadisədən sonra uzun müddət yaşadıqlarımı tam dərk edə bilmədim. Kiçik yaşda baş verənlərin ağırlığı mənim üçün anlaşılmaz idi. Mənə elə gəlirdi ki, bu yalnız qorxulu bir hadisə idi. Əslində isə bunun nə demək olduğunu hələ də başa düşə bilməmişdim. Vaxt keçdikcə bu hadisə mənim düşüncələrimin arxasında qaldı, lakin ağrısı heç vaxt tam itmirdi.

         - Bəs sonra necə öyrəndiniz ki, zorakılığa məruz qalmısınız?

- On dörd yaşım tamam olanda, təsadüfən televizorda uşaq zorakılığı haqqında bir proqram izlədim. Orada danışılan hekayələr və izahlar mənim yaddaşımda kilidlənmiş qapını açdı. O zaman başa düşdüm ki, illər əvvəl yaşadıqlarım zorakılıq idi – mənim bədənimə və ruhuma edilmiş zorakılıq.

         Bunu öyrənmək mənim üçün çox ağır idi. Özümü günahlandırmağa başladım. Niyə həmin an qışqırmadım? Niyə qaçmağa çalışmadım? Ruhuma dolan kədər və qəzəb dalğası, məni daha dərin bir travma ilə üzləşdirdi. Bu hisslər mənim davranışlarıma nəzarət etməyimi çətinləşdirirdi.

         İllər ötüb keçdi. On səkkiz yaşım olsa da, keçmişin izləri hələ də məni təqib edirdi. Bir çox hallarda, yaşadığım zorakılığın yaratdığı gücsüzlük hissini unutmaq üçün, bir gecəlik münasibətlərdə üstünlük və güc sahibi olmağa çalışırdım. Bəzən, bu qadınlara qarşı sərt və aqressiv davranır, öz içimdəki ağrını zorakılıqla ifadə edirdim. Bu, mənə nəzarəti ələ aldığım hissini versə də, dərinlikdə yatan travmamı daha da gücləndirirdi. Hər dəfə zorakı davrandıqdan sonra içimdəki utanc və peşmanlıq hissi daha da böyüyürdü.

         Mən etdiklərimin səhv olduğunu dərk edirdim, amma keçmişin izləri məni belə davranmağa məcbur edirdi. Bu davranışım mənim özümü günahlandırmağıma səbəb olurdu, çünki, keçmişdə qurban olduğum şeyin bir hissəsinə çevrilmişdim. Qadınlara qarşı sərt davrandıqda, özümə qarşı edilən zorakılığı bir növ təkrar yaşayırdım. Sanki bu travma məni kölgəm kimi izləyirdi.

         Bu zəncirvarı hadisələr həyatıma hakim olduqca, mənə həm fiziki, həm də mənəvi zərbələr vururdu.

         Uzun illər yaşadığım bu faciənin ağrısını unutmaq və normallaşmaq ümidi ilə evlilik qərarı verdim. Gülcahanı ilk dəfə gördüyüm gün, onun mənim həyatımda iz qoyacağını anlamışdım. O dərzi idi, mən isə tələsik işlə bağlı səfərə çıxmalı, cəmi bir saat ərzində hava limanında olmalıydım. Çox qəribə təsadüf oldu. Geyimimə nəzər salıb, üst-başımı düzəldərkən, pencəyimin bir hissəsinin söküldüyünün fərqinə vardım. Təşvişə düşdüyüm an, yaxınlıqda “Dərzi” yazılan bir yer gözümə sataşdı. Düşünmədən içəri girdim. O məqamda qarşıma çıxan həmin xanım – Gülcahan, sanki artıq hekayəmin bir parçası idi.

         O, qamətli görkəmi ilə incə çiyinlərini zərif, uzun ayaqlarının üzərində qürurla daşıyırdı. Dərisinin isti tonu, kaman qaşları, sıx kirpikləri və qəhvəyi gözlərinin dərinliyi ilə göz oxşayır, valehedici gülümsəməsi ilə məni özünə heyran qoydu. Gözləməyə çox zamanım olmadığını söyləyib, məni digərlərindən əvvəl qəbul etməsini xahiş etdim. O da, razılıq verdi və oturmaq üçün bir yer göstərdi. Əyləşib gözləyərkən, həm də onu seyr edirdim.

         Bir anlıq nəzərim əllərinə ilişdi. İlahi, bu incə əlləri, necə də əsrarəngiz gözəlliyə malikdir.

         Qarşımda dayanmış bu gözəl xanım, saçlarını ipəkdən incə bir şalın altında gizlətmişdi. Bu gözəllikdə sirli bir hikmət, dərindən hiss edilən bir məna vardı. O anlarda elə bil vaxt  dayanmış, bütün dünya bircə onun ətrafında fırlanırdı. Beləcə bizim hekayəmiz başladı.

         Düşünürdüm ki, sevib ailə qurmaq, mənə keçmişi geridə qoymağa, daha sağlam həyata addım atmağa kömək edəcək. Həyat yoldaşıma sadiq qalmağa çalışdım, lakin içimdə bir yara vardı. Özümdən qaça bilmirdim. Evlilik mənim üçün yeni bir başlanğıc kimi görünsə də, keçmişin izləri hər zaman mənimlə idi.

         Başlanğıcda hər şey normal görünürdü. Zaman keçdikcə, bu izlərin tamamilə yox olmadığını, yalnız səthdə gizləndiyini anlamağa başladım. Həyat yoldaşım ilə olan münasibətim, emosional yaxınlıq tələb edirdi. Bu yaxınlıq mənim  üçün qorxulu idi. Çünki, içimdə həll olunmamış bir çox duyğu vardı. Yoldaşımın məni dəyişdirəcəyini düşünürdüm, amma bu köklü travma üzərində işləmədən sağalmayacaqdı.

          Birdən uzun səssizliyimdən sonra Rüstəm bəyin sözünü kəsib: - Yəqin ki travmanız üzərində işlədiniz hə? – deyə soruşdum. 

         - Yox, əksinə. Tezliklə, yenidən bir gecəlik qadınlarla münasibət qurmağa başladım. Bu münasibətlər, məndə travmanın gətirdiyi gücsüzlük hissini yenidən hərəkətə keçirdi. Həyat yoldaşımdan uzaqlaşır, onu qorumağa çalışırdım, amma bu sadəcə öz ağrımdan qaçmaq idi. Bu davranışlarım davam etdikcə,  özümə qarşı olan nifrətim daha da dərinləşirdi.

         - Yoldaşınızı  həqiqətən də sevirsiniz?

- Hə, əlbəttə, həqiqətən sevirəm. Mən sevgini həyatımın ən gözəl hekayəsi kimi yaşamışam. Qarşı tərəfdən də, eyni dəyərdə sevgi görmüşəm. Bu sevgi həm gülüşlərdə, həm də göz yaşlarında öz əksini tapıb. Soyuq qış gecəsində 45-km yolu piyada getmək, saatlarla söhbət etmək, bir anlıq küskünlük yaşamaq – bütün bunlar sevgimizin sınaqları olub. Amma hər dəfə bu sınaqlardan daha güclü çıxmışıq. Daxilimdəki bu duyğular, bəzən məni başqa yollara çəksə də, ürəyim həmişə ona bağlı qalıb. Ona olan sevgim heç vaxt azalmayıb. Heç kimə onun qədər bağlanmamışam. Onunla keçirdiyim hər an, yaşadığım hər duyğu, mənim üçün bənzərsiz olub. 

Həyat yoldaşımı sevdiyimi bilirdim, amma bu sevgi özümə qarşı olan nifrəti, qaranlıq keçmişimdən gələn hisləri məhv etməyə yetmirdi. Vicdanımı bir qədər rahatlatmaq üçün, hər dəfə başqa qadınlarla birlikdə olandan sonra, evə qayıdanda, əlimdə hədiyyələr olurdu – bəzən bahalı zinət əşyaları, bəzən gözəl çiçəklər, bəzən də kiçik diqqət göstərən jestlər. Yoldaşım bu hədiyyələri mənim sevgimin bir ifadəsi kimi qəbul edirdi. Nə qədər çox xəyanət edirdimsə, o qədər çox hədiyyə alırdım, amma bu, vicdanımı heç vaxt tam rahatlatmırdı. Hədiyyələr sadəcə müvəqqəti bir vasitə idi. Bu, nə münasibəti, nə də öz içimdəki boşluğu doldura bilirdi.

         Həyatımın bu mərhələsində hər şey təkrarlanırdı – xəyanət, vicdan əzabı, hədiyyə, yenidən xəyanət. Bu döngüdən çıxmaq üçün içimdəki qaranlıqla üzləşməli olduğumu başa düşsəm də, bunu etmək çox çətin idi.

         Nəhayət, bu təkrarlanan davranışların kökündəki problemin keçmiş travma olduğunu qəbul edərək, peşəkar yardım almağa qərar verdim. Çünki travma ilə üzləşmək, ona qalib gəlmək, ciddi bir daxili güc və zaman tələb edirdi. Bir çox araşdırmalardan sonra, psixoloq Çinarə xanımın qəbuluna yazıldım.

         Terapiyaya başladığım ilk günlərdə, hər şey mənə çox ağır gəlirdi. Çinarə xanım nə qədər anlayışlı və səbrli olmasına baxmayaraq keçmişimlə üzləşmək düşündüyümdən də çətin idi. İlk seans zamanı, hisslərimin dibində yatan ağrını yenidən xatırlamaq istəmirdim. Çinarə xanım, mənə keçmişi yenidən emal etməyin vacibliyini izah etdikcə, içimdəki qorxularla üzləşməyə məcbur qalırdım.

         Hər dəfə yaşadığım ağrılardan danışanda, özümü həmin dəhşətli anlara geri qayıtmış kimi hiss edirdim. Hər detalı xatırlamaq və açmaq mənim üçün emosional olaraq dözülməz idi. Bütün bu illər ərzində keçmişimi unutmağa, basdırmağa çalışmışdım. Çinarə xanımın bu travmaların üstünü açmaq cəhdləri isə, mənim içimdə o anları yenidən yaşamaq qorxusunu  gücləndirirdi. Ona görə də, terapiyadan imtina etməyə qərar verdim. Onun məsləhətlərinin və yardımının nə qədər dəyərli olduğunu bilsəm də, o an travmam ilə yenidən üzləşmək istəmirdim. Mənə elə gəlirdi ki, bu ağrıdan söz açmaq, məni daha çox zədələyəcək və onsuz da həssas olan vəziyyətimi daha da pisləşdirəcək. Yenidən özümü qurban kimi hiss edəcəm.

Qorxularım məni geri çəkilməyə və terapiyadan qaçmağa sövq etdi. Travmam ilə üzləşməkdən qaçmaq, qısa müddət ərzində məni bir az rahatladırmış kimi görünürdü. Qəlbimin dərinliklərində isə bunun əsl həll yolu olmadığını bilirdim. Və… beləliklə, bu da son.

Mən çaşqınlıqla Rüstəm bəyə baxdım.

O, sözünə davam etdi:

- Yəni demək istəyirəm ki, bugünkü seansımızın vaxtı bitdi.

- İndi hər şey aydın oldu. Rüstəm bəy. Düzü, çox vaxt pasiyentlərim zamanı unudurlar. Elə mən özüm də, ya qapı döyüləndə, ya da gözüm təsadüfən saata sataşanda vaxtın bitdiyini anlayıram.

- Humay xanım, mən dəqiq insanam. Hər işimdə belə olmağa çalışıram.

- Çox gözəl, Rüstəm bəy. O zaman davamını növbəti seansda danışarıq.

- Əlbəttə. Hələlik!

O qapıdan çıxan kimi, digər pasiyentlərimdə olduğu kimi, onun da danışdığı həyat hekayəsini ağlımda təhlil etməyə çalışdım.

İndiyə qədər bir çox insanın hekayəsinə qulaq asmışdım, amma bu, tamamilə fərqli idi. Onun sözləri məni yalnız peşəkar olaraq deyil, bir ana kimi də dərindən düşünməyə vadar etdi. Övladlarımla, xüsusilə də oğlumla bağlı məsuliyyətimi birə beş artırdı.

Biz analar, adətən qızlarımızı qorumağa, onların taleyini daha çox düşünməyə meyilli oluruq. Çünki cəmiyyətdə belə bir anlayış var – qız uşağı daha həssasdır, daha çox təhlükələrlə üzləşə bilər. Amma, Rüstəm bəyin danışdıqları məni silkələdi və fərqli bir həqiqəti görməyimə səbəb oldu. Əgər qızlarımızın xoşbəxt olmasını istəyiriksə, ilk növbədə oğullarımızı doğru yetişdirməli, onları da qorumalıyıq.

Uşaqlıqdan görmüşük ki, hava qaralanda qız uşaqlarına çöldə oynamağa icazə verilmirdi, amma oğlan uşaqları sərbəst buraxılırdı. “Oğlandır, çöldə böyüməlidir, kişidir, sərbəst olmalıdır” – deyirdilər. Amma heç düşünən olubmu ki, həmin oğlan da, hansısa fiziki gücə sahib, nəzarətsiz böyüyən birinin zorakılığına məruz qala bilər? Onları da cəmiyyətin bu amansız tərəflərindən qorumaq lazımdır?

Bizə elə gəlir ki, güclü olmaq oğlanları təhlükələrdən qoruyur, amma əslində, onları düzgün yetişdirmədikdə həm özləri, həm də ətrafları üçün təhlükəyə çevrilə bilirlər. Ona görə də, məsələ təkcə qızlarımızı qorumaq deyil – biz oğullarımıza da diqqət etməli, onları sağlam şəxsiyyət kimi yetişdirməliyik. Çünki, yaxşı yetişdirilmiş oğullar, xoşbəxt qızların, sağlam ailələrin və daha ədalətli cəmiyyətin təməlidir.

Bu fikirlər beynimdə dövrə vurduqca, içimdə narahatlıq hiss edirdim. Axı biz analar oğullarımızın tərbiyəsinə nə qədər ciddi yanaşırıq? Onlara nə öyrədirik? Biz təkcə onların fiziki ehtiyaclarını ödəməklə, yeməyini, geyimini təmin etməklə işimizi bitmiş hesab edirik? Yoxsa onları həqiqətən də, həyatın çətinliklərinə, cəmiyyətin gözlənilməz tərəflərinə hazırlayırıq?

Bəzən, “Oğlandır, güclü olmalıdır, ağlamamalıdır, özünü qorumalıdır” – deyə-deyə onları hisslərini ifadə etməkdən məhrum edirik. Halbuki, bir insanı yalnız fiziki güclə deyil, sağlam düşüncə ilə də böyütmək lazımdır. Əgər biz oğullarımıza mərhəmətli olmağı, düzgün seçim etməyi, qarşısındakının duyğularını anlamağı öyrətməsək, onlar gələcəkdə nə öz ailələrinə, nə də cəmiyyətə faydalı bir insan ola biləcəklər. Bəlkə də, biz elə buna görə, çox vaxt qızlarımızın xoşbəxtliyindən narahat oluruq. Çünki bilirik ki, onların qarşısına necə oğulların çıxacağı bizim tərbiyəmizdən asılıdır. Qızlarımız üçün yaxşı bir həyat arzulayırıqsa, ilk növbədə oğullarımızı düzgün yetişdirməliyik. Çünki onlar gələcəyin ataları, həyat yoldaşları, qardaşları, dostları olacaqlar.

Bəlkə də, mən analıq borcumu tam yerinə yetirdiyimi düşünürdüm, amma indi anlayırdım ki, üzərimə düşən məsuliyyət daha böyükdür.

Bir cəmiyyətin gücü yalnız onun kişilərinin fiziki qüvvəsində deyil, onların insanlıq dəyərlərini necə mənimsəməsindədir.

 

 

 

(İyunun 4-də sizlərə 12-ci hissə təqdim ediləcək)

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.06.2026)

 

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Redaksiyanın poçtundan rubrikasında təqdim etdiyimiz növbəti məktub İmanov Mehman Nəriman oğlundandır. O, 1992-ci ildə Naxçıvan MR Kəngərli rayonu Şahtaxtı kəndində anadan olub. Həvəskar olaraq poeziyaya maraq göstərir. "Bəlkə də" "Bir qız vardı" şeir kitablarının müəllifidir.

 

MEHMAN İMANOV,

ŞEİRLƏR

 

Bu eşqi neyləyəsən  

 

Bu nakam eşqimizi,
Kimə pay eləyəsən.
Bir yetim eşq tapasan,
Ona tay eyləyəsən.

 

Qul bazarında pulsuz,
Satsam da götürməzlər,
Kimsəsizlər evinə,
Atsam da götürməzlər,
Bu eşqi neyləyəsən?

 

Bir məscid qapısına,
Qoyub getmək də olmur.
O qədər isinirsən,
Soyub getmək də olmur,
Bu eşqi neyləyəsən?

 
Saxlasan qəlbə ziyan,
Qoyub hara gedəsən?!
"Yetim ahı tez tutar"
Necə günah edəsən? 

 

Kim yiyə çıxar özgə,
Qəlbdə yaşayan eşqə?
Kim yiyə çıxar özgə,
Qanın daşıyan eşqə?
Bu eşqi neyləyəsən?

 

Kimsə öz eşqi kimi,
Sevməz bu dəcəl eşqi.
Bizə heç oxşamayan,
Bu bic, ebəcər eşqi.

 

Gözdən qoysam, avara,
Sevgilərə qoşular,
İndi zəmanə pisdi,
İçər, çəkər pozular,
Bu eşqi neyləyərsən?

 

Bu eşqə bizdən özgə 
Can yandırası kim var?
Sənin də öz eşqin var,
Mənim də öz eşqim var,
Bu eşqi neyləyəsən?

 

 

Son görüş yerimizdə. 

 

Gəzirəm veyil-veyil,
Son görüş yerimizdə.
İçim-içimi yeyir,
Son görüş yerimizdə. 

 

Saçlarını hörüşün,
İlk busən, ilk öpüşün,
Canlanır gözlərimdə, 
Səsin, üzün gülüşün,
Son görüş yerimizdə. 

 

Səni yadına salıb,
Gözlərimi yaş alıb,
Skamyanın üstündə,
Bir siyah telin qalıb,
Son görüş yerimizdə. 

 

Xatirələr ağlayır,
Ürəyimi dağlayır,
İndi təzə aşiqlər,
Əhdi peyman bağlayır,
Son görüş yerimizdə.  

 

Xatirələr üzləşir,

Qəlb külündən közləşir,

Çiçəyi burnundakı,
Bir aşiqlə, bir məşuq,
İlk görüşə sözləşir,
Son görüş yerimizdə.

 

Xatirələr kök salıb,
Məni avşuna alıb,
Biz ayrılandan bəri,
Eşqimiz yetim qalıb,
Son görüş yerimizdə.  

 

Əğyar sehrinə dalıb,
Gülüşündən kam alıb,
Tellərini oxşayıb, 
Dizlərində yuxlayıb,
Son görüş yerimizdə. 

 

Biz niyə gözə gəldik?
Necə tez dizə gəldik,
Bəlkə yenə, birdənəm, 
Bir gün üz-üzə gəldik,
Son görüş yerimizdə. 

 

Od sönüb, közüm qalıb,
Söhbətim, sözüm qalıb,
Gedirəm, gözüm qalıb,
Son görüş yerimizdə. 

 

 

Son rəsmin  

 

Rəsmini yandırıram,
Əllərim əsə-əsə.
Sanki demək istəyir,
Rəsmin mənə nə isə.
Sanki dil açıb elə,
İndi danışacaqsan.
Boynuma sarılacaq, 
Gəlib barışacaqsan.
Sanki indi əlimdən,
Tutub saxlayacaqsan.
Mənə yalvaracaqsan,
Küsüb, ağlayacaqsan.
Sanki bu eşqimizə,
Son nidamız olacaq.
Vaxtında deyilməmiş,
Əlvidamız olacaq.
Sanki rəsmin yananda,
Eşq tilsimi sınacaq.
Cismim alovlanacaq,
Kərəm kimi yanacaq.
Fərhad hicrə dözməyib,
Öz canına qıyacaq.
Məşuq leyli tək bədbəxt,
Aşiq Məcnun olacaq... 

 

Hicrindən yatmadığım,
Gecələrdi bu şəkil.
Əl-ələ gəzdiyimiz,
Küçələrdi bu şəkil.
Baxıb ilham aldığım,
Sətirlərdi bu şəkil.
Sənin qoxunu verən,
Ətirlərdi bu şəkil.
Mənim ki son dayağım, 
Pənahımdı bu şəkil, 
Savabımdı bu şəkil, 
Günahımdı bu şəkil, 
Nakam qalan arzundu,
Mənalındı bu şəkil.
Qucaqlayıb yatdığım,
Xəyalındı bu şəkil.
Səndən daha vəfalı,
Yoldaşımdı bu şəkil.
Qiybətini etdiyim,
Sirdaşımdı bu şəkil,
Həm sevincimdi həm də,
Göz yaşımdı bu şəkil.

 

 

Dünya səni necə sevim…

 

Yaşlar qurumur gözlərdən, 
Kədər oxunur üzlərdən,
Atamı aldın bizlərdən, 
Dünya, səni necə sevim?

 

Məcnunları saldın çölə,
Kərəmlərin döndü külə,
Bülbül yiyə çıxmır gülə,
Dünya, səni necə sevim? 

 

Əyrilərin başda tacdı,
Mərdin namərdə möhtacdı,
Oğru toxdu, alim acdı,
Dünya, səni necə sevim?

 

Uduzdum sevda oyununda,
Eşqin ahı var boynumda,
Yarım əğyarın qoynunda,
Dünya səni necə sevim?

 

İblis geyib mələk donu ,
Pozulub hər şeyin tonu,
Ölümsə bu yolun sonu,
Dünya, səni necə sevim?

 

Kimlər almayıb, satmayıb,
Kimlər aldadıb atmayıb,
Kimlər qoynunda yatmayıb,
Dünya, səni necə sevim?

 

 

Unudur insan

 

Adəmoğu unutqandı,
Özünü unudur insan.
Bir gün güzgüyə baxmasa,
Üzünü unudur insan.

 

Bu qədər əyri içində,
Düzünü unudur insan.
Ən çox özünə verdiyi,
Sözünü unudur insan.

 

Savabıyla lovğalanır,
Günahın unudur insan.
Xoş günündə əhdin danır,
Allahın unudur insan.

 

Bahar gələndə qışı da,
Yazı da unudur insan.
Gözəl qız görsə sevdiyi,
Qızı da unudur insan.

 

 

Gedəydin

 

Getdin, nə qaldı ki səndən əmanət,
Kaş ki bir telini verib, gedəydin.
Gecələr köksümü sıxanda həsrət,
Xəlvətcə yuxuma gəlib-gedəydin.

 

Sevmirdinsə, sevdirməzdin özünü,
Könül sənə alışmadan gedəydin.
Söndürəydin alovunu, közünü,
Yuxularım qarışmadan gedəydin..

 

Gülüşümü oğurlayan qız, kaş ki,
Göz yaşımı qurutdurub gedəydin.
Kaş ki sevgim nifrətə dönüşəydi,
Kaş özünü unutdurub gedəydin

 

 

Gərək deyilsən

 

Gülüm, qayıtmısan gözlərində yaş,
Get, get, daha mənə gərək deyilsən.
İndi hamı bilən sirrsən, sehirsən,
Daha həmin arzu, dilək deyilsən.

 

İsməti şəhvətə satıb gəlmisən,
Yuyulmaz günaha batıb gəlmisən,
Əğyarın qoynunda yatıb gəlmisən,
Daha sən əvvəlki mələk deyilsən.

 

Yaşlar cığır salıb gözündə sənin,
Yaxıb isiniblər közündə sənin,
Öpüş izləri var üzündə sənin,
Daha ətir saçan çiçək deyilsən.

 

Səni and verirəm uca Allaha,
Çıx get, ürəyimi qərq etmə aha,
Sənsiz də yaşaya bilirəm daha,
Sən ki su deyilsən, çörək deyilsən.

 

 

Mən öləndə

 

Bir gün məni səndən ayırsa ölüm,
Gözlərimi bağlamağa gələrsən.
Bir kərə üzümə gülmədin, gülüm,
Məzarıma ağlamağa gələrsən.

 

Sıxılsan, darıxsan mənsiz, birdənəm,
Kədərini bölüşməyə gələrsən.
Son görüş yerinə gəlməmişdin sən,
Axirətdə görüşməyə gələrsən.

 

Yağış yağsa, gəlmə qəbrim üstünə,
Yollar, izlər quruyanda gələrsən.
Qıymamışdın sənəm vaxtını mənə,
Eybi yoxdu, qarıyanda gələrsən.

 

Torpağ altda təkcə darıxaram mən,
Vaxtın olsa danışmağa gələrsən.
Hər şeydən inciyən, hər şeydən küsən,
Bayram günü barışmağa gələrsən.

 

Gəlmək istəyəndə qebrimə, ey yar,
Ay çıxıb, gün batan vaxtı gələrsən.
Görsələr adına söz çıxararlar,
Gecə, hamı yatan vaxtı gələrsən.

 

 

Həkim

 

Bir azara tutulmuşam,
Bilmirəm nə zaman, həkim.
Gilə-gilə əriyirəm,
Yaman dərddi, yaman, həkim.

 

Namaz qıldım, dua etdim,
Göyə çatmır ahım, həkim.
Kömək olmur heç bir ocaq,
Tək sənsən pənahım, həkim.

 

Adın "Məhəbbət" qoyublar,
Bu dərdin, bəlanın, həkim.
"Dərmanı dərdin özüdür"
Qəlbdəki yaranın, həkim.

 

Yoluxucu xəstəlikdir,
Yayılıb cahana, həkim.
Baxmır kasıba, varlıya,
Qocaya, cavana, həkim.

 

Bilmirsəm ki hardan keçir,
Sudan ya havadan, həkim.
Bəlkə bizə cəza üçün,
Yaradıb yaradan, həkim.

 

Məlhəm de sürtüm gözümə,
Göz yaşın qurudum həkim.
Unutmağın reseptin yaz,
O qızı unudum həkim.

 

O qızı görəndə niyə,

Ürək tez-tez vurur həkim?
Məhəbbətin göz yaşları,
Niyə şirin olur, həkim?!

 

Könlümə gözümdən keçib,
Bu ağrı, bu sızı, həkim.
Kəsib çıxart ürəyimdən,
O vəfasız qızı, həkim.

 

 

Danışırsan

 

Əhdini pozub da, gülüm, ləyaqətdən danışırsan,
Xəyanətin dil əzbəri, sədaqətdən danışırsan.

Aşiqini çəkib dara, batıb min bir günaha sən,
Namaz qılıb, oruc tutub İbadətdən danışırsan.

Tanrı dərgahında görən necə cavab verəcəksən..,
Dindirəndə axirətdən, qiyamətdən danışırsan.

Eşqi isbat et dedilər, mən sübut gətirmədin,
Sən ki Məcnundan, Kərəmdən rəvayyətdən danışırsan.

Mən məcnun tək səhralarda can verərkən, gözəlim, sən,
İbn Salam sarayında ziyafətdən danışırsan.

Qəbrim Tanrı dərgahında ən ali pir olar, fəqət,
Sən Məkkəni, Kərbəlanı ziyarətdən danışırsan.

Şair, naşı bir ahunun qəlbinə yol tapammadın,
Durub dünya nizamından, siyasətdən danışırsan.

Mehman zərin yek gətirdi eşq, məhəbbət qumarında,
Yar əğyarın qoynunda, sən məhəbbətdən danışırsan.  

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.06.2026)

 

İlhamə Məhəmmədqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Sumqayıt təmsilçisi

 

“Şəhərsalma və Memarlıq İli” çərçivəsində təşkil olunan III Kəlağayı Festivalı Sumqayıt şəhərində, Heydər Əliyev adına parkda böyük maraq və coşqu ilə keçirildi.

 

Festival Sumqayıt şəhər İcra Hakimiyyəti, Mirvarid Dilbazi Poeziya Məclisi İctimai Birliyi, Kəlağayı Ev Muzeyi və “İstedadları Tanıyaq və Tanıdaq” İctimai Birliyinin birgə təşkilatçılığı ilə reallaşdırıldı.

Tədbir Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himninin səsləndirilməsi ilə başladı. Ardınca Vətənimizin azadlığı, suverenliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda canlarından keçmiş şəhidlərimizin əziz xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edildi.

Mirvarid Dilbazi Poeziya Məclisi İctimai Birliyinin sədri Güllü Eldar Tomarlı çıxışında vurğuladı ki, artıq ənənəyə çevrilmiş Kəlağayı Festivalı milli-mənəvi dəyərlərimizin qorunması, təbliği və gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. O qeyd etdi ki, kəlağayı Azərbaycan qadınının zərifliyini, mənəvi zənginliyini və milli kimliyini özündə əks etdirən nadir mədəni irs nümunələrindən biridir.

Sumqayıt şəhər İcra Hakimiyyətinin humanitar məsələlər şöbəsinin müdiri Fərman Kazımov çıxışında bildirdi ki, kəlağayı Azərbaycan xalqının zəngin tarixini, adət-ənənələrini və milli dəyərlərini yaşadan mənəvi sərvətlərimizdəndir. O vurğuladı ki, bu qədim sənət nümunəsinin qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması hər birimizin mənəvi borcudur. Fərman Kazımov, həmçinin, kəlağayı sənətinin təbliğinin Azərbaycanın milli-mədəni irsinin beynəlxalq müstəvidə tanıdılmasında mühüm rol oynadığını diqqətə çatdırdı.

Festivalda Sumqayıt Poeziya Evinin direktoru, şair İbrahim İlyaslı, “İstedadları Tanıyaq və Tanıdaq” İctimai Birliyinin sədri Vüsalə Qələndərli, Prezident təqaüdçüsü, Əmək Qəhrəmanı Tərlan Musayeva, şairlər Cığatel İsaqızı, Lalə İsmayıl, Elmira Mahalqızı, Leyla Camal, eləcə də aşıqlar Anar Laçınlı, Rəvanə Lerikli və Avdı Musayev çıxış edərək şeirləri, musiqi nömrələri və saz havaları ilə tədbirə xüsusi rəng qatdılar.

Şəhid anası Maisə Səbuhi çıxışında belə tədbirlərin milli ruhun, vətənpərvərlik duyğularının və mədəni dəyərlərin yaşadılması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb etdiyini bildirdi. O qeyd etdi ki, kəlağayı Azərbaycan qadınının səbrini, ləyaqətini və mənəvi gücünü simvolizə edən müqəddəs dəyərlərimizdəndir. Şəhid anası vurğuladı ki, Vətən uğrunda canlarından keçmiş qəhrəman övladlarımızın xatirəsi daim uca tutulmalı, onların şərəfli həyat yolu və qəhrəmanlığı gənc nəslə örnək kimi təqdim edilməlidir. Çıxışının sonunda o, festival iştirakçılarını 1 İyun – Uşaqların Beynəlxalq Müdafiəsi Günü münasibətilə təbrik edərək, uşaqlara göstərilən diqqət və qayğıya görə təşkilatçılara minnətdarlığını ifadə etdi.

1 İyun – Uşaqların Beynəlxalq Müdafiəsi Gününə təsadüf edən festivalda uşaqlara xüsusi diqqət göstərildi. Tədbir çərçivəsində onlara kitablar hədiyyə olundu, mütaliəyə marağın artırılması, milli-mənəvi dəyərlərə bağlı və vətənpərvər ruhda yetişmələri ilə bağlı xoş arzular səsləndirildi.

Festival çərçivəsində maraqlı və əlamətdar təqdimatlar da baş tutdu. Yazıçı Almaz Bəyazid Ərgünəş yaşı bir əsrdən artıq olan noxudu kəlağayını, Regional Əməkdaşlıq və Sosial İnkişaf İctimai Birliyinin sədri Bahar Məmmədova isə nənəsinə məxsus saçaqlı zərxara şalını etibarlı tarixi-mədəni nümunə kimi Kəlağayı Ev Muzeyinin rəhbəri Güllü Eldar Tomarlıya təqdim etdilər.

Festival iştirakçıları kəlağayı sənətini əks etdirən zəngin eksponatlar və nadir nümunələrlə tanış oldular. Azərbaycanın qədim el sənətinin incəliklərini özündə yaşadan bu eksponatlar tədbir iştirakçılarının böyük marağına səbəb oldu.

Mirvarid Dilbazi Poeziya Məclisi İctimai Birliyinin təşəbbüsü ilə həyata keçirilən və artıq ənənəvi xarakter alan Kəlağayı Festivalı Azərbaycan xalqının zəngin mədəni irsinin ayrılmaz hissəsi olan kəlağayı sənətinin qorunmasına, təbliğinə və gələcək nəsillərə ötürülməsinə xidmət edir. Festival bir daha nümayiş etdirdi ki, milli-mənəvi dəyərlərimizin yaşadılması və gələcək nəsillərə çatdırılması istiqamətində həyata keçirilən bu cür layihələr mühüm ictimai-mədəni əhəmiyyət daşıyır və cəmiyyətin milli kimlik şüurunun möhkəmləndirilməsində xüsusi rol oynayır.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.06.2026)

HabilYaşar,

“Ədəbiyyatvə incəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

 

Ədəbiyyata duyduğu sevgi və fərqli düşüncə tərzi ilə seçilən gənc qələm sahiblərini tanıtmaq hər zaman xüsusi önəm daşıyır. Bu gün sizə yaradıcılığı ilə diqqət çəkən daha bir istedadlı gəncimizi təqdim etmək istəyirəm.

 

Aytən Tunay (Qurbanova) - 8 mart 2000-ci ildə Bakı şəhərində dünyaya göz açıb. Bakalavr təhsili ADPU-da, magistr təhsilini isə ADMİU - da Turizm və Otelçilik ixtisası üzrə başa vurmuşdur. Hal hazırda ADMİU nəzdində Humanitar Kollecdə Turizm Bələdçiliyi ixtisası üzrə ixtisas müəllimidir. Müəllifin 2022-ci ildə Coğrafiya test toplusu, 2025-ci ildə "Mədəni turizmin inkişafında Abşeron yarımadasında yerləşən tarix və mədəniyyət abidələrinin rolu" adlı kitabları nəşr olunmuşdur. Eyni zamanda Aytən Tunay təxəllüsü ilə yazdığı "Duyğular", "Sükuta toxunanlar", "Dəyərin rəngi" adlı hekayələri ədəbi dərgilərdə çap olunmuşdur. Mücrü Nəşriyyatının təşkil etdiyi "İlin yazarı-2025" müsabiqəsində "İlin Esse Müəllifi" nominasiyası üzrə "Sükuta toxunanlar" essesi 3-cü yerə layiq görülmüşdür.

 

 

AYTƏN TUNAY (QURBANOVA)

DƏYƏRİN RƏNGİ

 

Televizorun kanallarını dəyişirdim. Birdən ekranda öz səsimi eşidib dayandım. Özüm idim.

“Mən Gülayam, memaram. Bu abidənin hər daşında bir tarix yatır, amma məni daha çox cəlb edən onun içindəki o gizli musiqidir – akustikası. Sara Aşurbəyli və Rauf Hacıyevin araşdırmalarına əsaslanaraq deyə bilərəm ki, bu, sadəcə müdafiə qalası deyil.

Qız Qalasının akustikası barədə danışırdım, səsi artırdım:

“Baxın, bu nəhəng, qalın daş divarlar təsadüfən belə tikilməyib. Qalanın silindrik forması elə bir mühəndislik zəkası ilə hesablanıb ki, içəridə səs rezonans yaradaraq sanki bir musiqi aləti kimi əks-səda verir. Külək və səs dalğaları bu divarlarda həyat tapır. Bu, əsrlər əvvəl yaranmış, heyrətamiz bir akustik sənət əsəridir.

Arxadan nənəmin titrək səsi gəldi:

— Gülay, bu danışan həqiqətən sənsən?

— Hə, nənə…

Nənəm gözlərindən süzülən yaşı silə-silə yaxınlaşdı.

— Səni televizorda görəndə ürəyim fərəhlə doldu, əziz balam. Sən demə, o kitabların arasında gecələməyin hədər getməyib.

- deyib məni bərk-bərk qucaqladı.

Səhər anamın səsi ilə oyandım.

— Gülay, oyan, qızım. İşə gecikərsən. Sənin üçün pendirli isti lavaş bişirmişəm.

— Ana, beş dəqiqə də…

— Beş dəqiqə deyə-deyə gecikirsən, qızım.

Bu cümlə məni yerimdən qaldırdı. Mətbəxə keçəndə telefonuma bildiriş gəldi. Florensiyada keçiriləcək “Memarlıq və Tarix” konfransına dəvət almışdım.

— Ana! — deyə qışqırdım.

— Florensiyaya gedirəm!

Sevda ana:

— Dayan qızım bir səbrlə danış görüm, hara gedirsən?

— Anacan, çoxdandı gözlədiyim konfransa dəvət almışam, bu mənim üçün böyük şansdı —deyib ananı sevincək qucaqladı.

— Sən mənim ən böyük şansımsan, qızım - Sevda ana gözündən axan sevinc göz yaşlarını əli ilə sildi.

*

Bir neçə gün sonra Florensiyada idim. Şəhərin daş küçələri mənə Bakını xatırladırdı.

Konfransın üçüncü günü Uffizi Qalereyasının yaxınlığında bir kafedə eskiz çəkirdim. Kimsə yanımda dayandı.

— Baxa bilərəm?

Başımı qaldırdım.

— Buyurun.

— İşıq həlliniz maraqlıdır. Küləyə reaksiya verən fasad düşünmüsünüz?

— Bəli. Qədim bir ideyadan ilham almışam.

— Hansı ideyadan?

— Qız Qalasının akustikasından.

O əlini uzatdı.

— Mən Rəşadam. Özüm də Rəssamam.

— Mən də Gülay - deyib gülümsəndi.

Bir qədər keçdi, söhbət uzandı. Mən qədim memarın qeydlərindən danışdım. Sonda Rəşad:

— Gülay, sən divar tikmirsən. Sən düşüncə tikirsən. Əsl memarlıq budur.

O gecə otelə qayıdanda çox düşündüm. Doğrudanmı məqsədim sadəcə maraqlı bina tikmək idi? Yoxsa insanı düşündürən məkan yaratmaq?

Bir il sonra Bakıda yeni layihəmin təqdimatı idi. Binanın fasadı küləyin istiqamətinə görə rəng dəyişir, daxilində isə səs yumşaq şəkildə yayılırdı. Texnologiya müasir, ruhu isə qədim idi.

Açılışda anam və nənəm ön sırada əyləşmişdi.

Nənəm sakitcə mənə tərəf əyilib pıçıldadı:

— Gülay, qızım, bu divarlar doğrudan küləyi hiss eliyir?

— Hə, nənə. Amma ən çox insanı hiss edir.

Anam həyəcanla əlimi sıxdı.

— Bax, indi başa düşdüm niyə o qədər gecələr yatmırdın.

Mikrofona yaxınlaşdım:

— Bu layihə bir şeyi sübut edir ki, keçmiş bizə yük deyil, mayakdır. Tariximizi anlasaq, gələcəyimizi daha düzgün qura bilərik.

Zal alqış səslərinə bürünsə də, mənim üçün ən vacibi anamın fəxarət dolu baxışı idi.

O gün anladım ki, əsl uğur adını deyil, dəyərini böyütməkdir.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.06.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Ötən gün Füzuli rayonunda - M.M.Xəzani adına Musiqi Gimnaziyasında Sənani Quliyevin “Mənim uğur hekayətim” adlı kitabının təqdimat mərasimi keçirilib. Gimnaziyanın müəllim və şagird heyətinin, ziyalıların, qonaqların və kitabsevərlərin iştirak etdiyi tədbir maraqlı və yaddaqalan anlarla yadda qalıb.

 

Çadır şəhərciyində böyüyən,vaxtı ilə bu məktəbdə təhsil alan Sənani Quliyev indi üçüncü ali təhsilini alan, iş həyatında ardıcıl uğurlar sıralayan, eləcə də əl-əl gəzən bir motivasiya kitabının müəllifi olan bir gənc qismində füzulilərin görüşünə gəlmişdi.

Tədbir Azərbaycanın müstəqilliyi, ərazi bütövlüyü və suverenliyi uğrunda canlarından keçmiş şəhidlərimizin əziz xatirəsinin bir dəqiqəlik sükutla yad edilməsi və Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himninin səsləndirilməsi ilə başlayıb.

Rəsmi açılış mərasimindən sonra müəllifin həyat və fəaliyyət yolunu, eləcə də “Mənim uğur hekayətim” kitabının əsas ideya və məzmununu əks etdirən qısa videoçarx nümayiş etdirilib. Videoçarx iştirakçılar tərəfindən maraqla qarşılanıb və kitab haqqında ilkin təsəvvür formalaşdırıb.

Daha sonra M.M.Xəzani adına Musiqi Gimnaziyasının direktoru Ruhəngiz Hüseynova çıxış edərək tədbir iştirakçılarını salamlayıb, qonaqları gimnaziyada görməkdən məmnunluğunu ifadə edib və belə görüşlərin gənclərin inkişafında mühüm rol oynadığını vurğulayıb. Direktor müəllifə gələcək fəaliyyətində uğurlar arzulayaraq tədbiri açıq elan edib.

Ardınca söz kitabın müəllifi Sənani Quliyevə verilib. Müəllif çıxışında kitabın ərsəyə gəlmə prosesi, yazılma məqsədi və oxuculara çatdırmaq istədiyi əsas mesajlar barədə ətraflı məlumat verib. O qeyd edib ki, “Mənim uğur hekayətim” yalnız şəxsi həyat təcrübələrinin toplusu deyil, eyni zamanda gənclərə motivasiya vermək, onları öz məqsədlərinə doğru inamla addımlamağa təşviq etmək məqsədi daşıyır.

Təqdimatın ən maraqlı hissələrindən biri müəllifin müəllimlərinin çıxışları olub. Tribunaya dəvət olunan müəllimlər Sənani Quliyevin məktəb illərindəki fəallığı, çalışqanlığı, əldə etdiyi nailiyyətlər və xarakter xüsusiyyətləri haqqında xatirələrini bölüşüblər. Onlar müəllifin hələ məktəb illərindən qarşısına qoyduğu məqsədlərə nail olmaq üçün böyük əzmlə çalışdığını qeyd ediblər.

Sənani Quliyev də öz növbəsində doğma məktəbi ilə bağlı xatirələrini tədbir iştirakçıları ilə bölüşüb. O, müəllimlərinin onun həyatında və formalaşmasında xüsusi rol oynadığını vurğulayaraq, qazandığı uğurlarda onların əməyi və dəstəyinin böyük paya malik olduğunu bildirib. Müəllif məktəb illərində yaşadığı maraqlı hadisələrdən, qazandığı təcrübələrdən və unudulmaz xatirələrdən danışaraq iştirakçılarla səmimi söhbət aparıb.

Çıxışların ardından tədbir interaktiv müzakirə formatında davam edib. İştirakçılar müəllifə kitabın yazılması, gələcək yaradıcılıq planları, şəxsi inkişaf və uğura gedən yol ilə bağlı müxtəlif suallar ünvanlayıblar. Sənani Quliyev bütün sualları ətraflı cavablandıraraq gənclərlə öz təcrübələrini bölüşüb və onların maraq doğuran mövzulara dair fikirlərini dinləyib.

Tədbirin sonunda müəllif kitablarını imzalayıb və oxuculara hədiyyə edib.

Səmimi, maarifləndirici və motivasiyaedici atmosferdə keçən təqdimat mərasimi iştirakçılar tərəfindən böyük maraqla qarşılanıb. Tədbir xatirə şəkillərinin çəkilməsi və müəllifə gələcək yaradıcılıq fəaliyyətində uğurlar arzulanması ilə yekunlaşıb.

Xatırladaq ki, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin “Yazıçı” nəşriyyatında “Motivasiya ədəbiyyatı kitabxanası” seriyasından işıq üzü görən kitabı Bakının kitab mağazalarından əldə etmək mümkündür.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.06.2026)

 

 

Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

 

Bu dəfə maraqlı söhbətimizə Esmira Şükürova körpü salacaq. O, dünyaşöhrətli ingilis dövlət xadimi Çörçillə həyat yoldaşı Klementinenin münasibətlərindən bəhs edəcək.

 

Çörçil çox sevdiyi həyat yoldaşı Klementine ilə 57 il yaşayıb.

Klementinenin xatirəsindən: “Çörçil çətin bir adam idi; onunla yaşamaq asan deyildi. Yataqda siqar çəkir, pijama və yataq dəstlərini yandırırdı. Təəssüf ki, həm də içirdi. O, həyatı boyu eniş-yoxuş yaşadı, döyüşdü, yıxıldı və qalxdı. Ünsiyyətdə dözülməz idi və çox vaxt ona deyilənləri eşitmirdi - fiziki olaraq eşitmirdi. Yalnız özünü eşidirdi. Çox yaraşıqlı da deyildi, idmanla məşğul olmurdu. Ancaq arvadını hədsiz dərəcədə sevirdi və onsuz yaşaya bilmirdi. Hərçənd bəzən onu eşitmir və dinləmirdi…”

Klementine Çörçilə münasibətlərini normal saxlamaq üçün çıxış yolu tapmışdı: Əri ilə qışqırıb mübahisə etmədiyindən, ona məktub yazmağa başlamışdı. Məktublar... Məhəbbətlə onu necə sevdiyini yazar, xahiş edər və yumşaq tərzdə dözülməz xarakterini düzəltməyə çalışmaq üçün sözlər axtarıb tapar, hər zaman onu dəstəklədiyini, ya bu və ya digər doğru hərəkətinə onu inandığını yazardı. Bəzən mesajının sonunda bir ürək qoyurdu – bizim zamanımızda onlaynda olduğu kimi.

Çörçill sevimli arvadının bütün yazdığı məktubları oxuyardı. Və yaxşılığa doğru dəyişməyə başlayardı. Bu məktublar ona çox dəstək olurmuş. Bu yolla arvadı onunla qalmaqallardan və mübahisələrdən uzaq olmuşdu. Onlar heç vaxt savaşmamışlar. Sevgisinə sadiq qalan Çörçil heç vaxt arvadını aldatmayıb, baxmayaraq ki, toydan əvvəl qızlar və qadınlarla çox əylənirmiş. Bilin ki, Çörçil arvadını ilk günlər olduğu kimi, qocalıb ölənədək, 57 il dərin məhəbbətlə sevmişdi. Klementine tək qaldıqdan sonra, yaşamaq üçün bir səbəbi olmadığını düşünərək – hər zaman yalnız sevimli ərini görmək istədiyini söyləyərdi. Bir gün ərinin əlyazmalarını araşdırarkən, qarşısına bir məktub çıxıb. Məktubda sevgi dolu bir ürəyin çırpıntıları əks olunmuşdu. Qadın bunların şəxsən onun üçün yazıldığını başa düşüb. Məktub sanki, onun düşüncələrinə, həsrətinə və itki ağrısına cavab idi. Klementineyə elə gəlib ki, əri bu məktub vasitəsilə axirət dünyasından onu dəstəkləyir və yaşamağa ilham verirdi. Beləliklə, qadın başa düşür ki, məktubda yazılanlar onun zehnini narahat edən sualların cavabı idi: "nə etməli və nəyə görə yaşamaq lazımdır?"

Klementineyə elə gəlib ki, məktubdan sevilən ərinin səsini eşitdi: “Heç vaxt təslim olmayın - heç vaxt, heç vaxt, heç vaxt, nə böyük, nə kiçikl, heç vaxt təslim olmayın. Şərəf və fikirlərinizin, ideyalarınızın zidd olmadığı təqdirdə heç vaxt təslim olmayın. Heç vaxt gücə boyun əyməyin, rəqibinizin zahirən üstün gücünə əsla boyun əyməyin. Və təslim olmayın!”

Klementine bundan sonra, sevimli ərinin bütün sənədlərini qaydaya salıb və mirasını nəşr etdirmişdi. İşini bitirdikdən sonra isə, sakitcə onun yanına getmişdi. Çox sevdiyi birinin yanına... Çörçil ölümündən sonra da, sevdiyi qadınını iztirabdan qurtarmış və ona necə yaşamağının yolunu göstərmiş, dəstəkləmişdir.

Günümüzdə hər kəsə görk olacaq bir nümunə.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.06.2026)

 

 

Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

 

İnsanlar bəzən heç yaşamadıqları həyatlar üçün darıxırlar. İlk baxışda bu fikir qəribə səslənsə də, əslində hər kəs həyatında ən azı bir dəfə belə bir hiss yaşayıb. Hər həftə səbirsizliklə yeni bölümünü gözlədiyimiz serialın qəfil yayımdan qaldırılması, sevdiyimiz kitab seriyasının davamının heç vaxt yazılmaması, müəllifin yarımçıq qoyduğu əsərin sonunun naməlum qalması və ya uzun müddət izlədiyimiz bir hekayənin xəbərdarlıq edilmədən yoxa çıxması insanın daxilində qəribə bir boşluq yaradır.

 

Maraqlıdır ki, bu hiss real hadisələrdən qaynaqlanmır. Həmin insanlar gerçək deyil, həmin şəhərlər, küçələr, münasibətlər və talelər yazıçıların, ssenaristlərin və rejissorların təxəyyülünün məhsuludur. Buna baxmayaraq, bir gün həmin dünya yoxa çıxanda insan sanki həqiqətən nəyisə itirmiş kimi hiss edir.

Əslində bunun səbəbi insan beyninin hekayələrlə qurduğu xüsusi əlaqədə gizlənir. Min illərdir insanlar dünyanı hekayələr vasitəsilə anlamağa çalışırlar. Ən qədim miflərdən, dastanlardan və əfsanələrdən tutmuş müasir romanlara, filmlərə və seriallara qədər hekayələr insan təfəkkürünün ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Hekayə bizim üçün sadəcə əyləncə vasitəsi deyil, eyni zamanda həyatı mənalandırmaq üsulu olub.  Məhz buna görə də sonluq gəlməyəndə narahatlıq yaranır. Beyin yarımçıq qalmış hekayəni bağlamaq, onun son nöqtəsini tapmaq istəyir, lakin bunu bacarmır. Psixologiyada bu vəziyyət "Zeigarnik effekti" adlanan nəzəriyyə ilə izah olunur. XX əsrin əvvəllərində sovet psixoloqu Bluma Zeigarnik müəyyən etmişdi ki, insanlar yarımçıq qalan hadisələri və işləri tamamlanmış hadisələrdən daha yaxşı xatırlayırlar. Çünki tamamlanmış hadisə beyində bağlanır və yaddaşın dərinliklərinə çəkilir, yarımçıq qalan hadisə isə açıq qapı kimi qalır və insan şüuru onu təkrar-təkrar düşünməyə başlayır. Bəlkə də buna görə illər əvvəl qəfil dayandırılmış bir serialın adını və qəhrəmanlarını hələ də xatırlayırıq, halbuki normal şəkildə final etmiş onlarla başqa serial artıq yaddaşımızdan silinib.

 

 

Xüsusilə televiziya dünyasında bu hadisə tez-tez yaşanır. Reytinq uğrunda amansız mübarizənin getdiyi televiziya sektorunda onlarla serial gözlənilmədən yayımdan qaldırılır. Tamaşaçılar aylarla, bəzən illərlə izlədikləri personajların taleyini heç vaxt öyrənə bilmirlər. Hadisələr ən maraqlı nöqtədə dayanır, sirlər açılmır, münasibətlər yarımçıq qalır və tamaşaçı həmin dünyanın sonunu görmək imkanından məhrum olur. Bir gün həmin insanlar ekranlarda yaşayır, öz problemləri, sevgiləri və mübarizələri ilə tamaşaçıların gündəlik həyatının bir hissəsinə çevrilirlər, növbəti gün isə sanki heç mövcud olmamış kimi yoxa çıxırlar. Lakin əslində onlar yox olmurlar. Həmin personajlar tamaşaçıların yaddaşına köçür, sosial şəbəkələrdə, internet forumlarında və fan səhifələrində yaşamağa davam edir. İnsanlar onların taleyi barədə nəzəriyyələr qurur, alternativ sonluqlar yazır və bəzən öz fantaziyalarında həmin hekayələri davam etdirirlər.

Bu vəziyyət təkcə seriallara aid deyil. Ədəbiyyat tarixi də yarımçıq qalmış əsərlərlə zəngindir. Məşhur yazıçı Çarles Dickens 1870-ci ildə vəfat edəndə son romanı olan The Mystery of Edvin Drood yarımçıq qalmışdı. O vaxtdan bəri minlərlə oxucu və tədqiqatçı əsərin sonunun necə olacağını anlamağa çalışır. Müxtəlif nəzəriyyələr irəli sürülüb, saysız-hesabsız məqalələr yazılıb, hətta romanı tamamlamaq cəhdləri də olub. Eyni vəziyyət Franz Kafka ilə bağlı da yaşanıb. Kafka ölümündən əvvəl dostu Max Broddan əlyazmalarını məhv etməsini istəmişdi. Lakin Brod bu vəsiyyəti yerinə yetirmədi və nəticədə yarımçıq qalmış əsərlər sonradan dünya ədəbiyyatının ən böyük nümunələri sırasında yer aldı. Maraqlıdır ki, bəzən məhz yarımçıq qalan əsərlər tamamlanmış əsərlərdən daha çox maraq doğurur. Çünki müəllif son nöqtəni qoymur və həmin nöqtə oxucunun xəyal gücünə həvalə olunur.

Tarixdə bunun kimi çoxsaylı nümunələr mövcuddur. Məşhur bəstəkar Volfqanq Amadeus Mozart özünün məşhur "Rekviyem" əsərini tamamlamadan dünyasını dəyişmişdi. Sonradan başqa musiqiçilər əsəri tamamlasalar da, bu günə qədər hansı hissələrin həqiqətən Motsarta aid olduğu barədə mübahisələr davam edir. İntibah dövrünün dahisi Leonardo da Vinci də arxasında çoxlu yarımçıq layihələr qoyub getmişdi. Onun bitməmiş ixtiraları, tamamlanmamış elmi araşdırmaları və sona çatdırılmamış sənət əsərləri əsrlərdir insanlarda maraq doğurmağa davam edir. Çünki tamamlanmamış işlərin ətrafında həmişə bir sirr pərdəsi qalır və insan təxəyyülü həmin boşluqları doldurmağa çalışır...

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.06.2026)

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

 

Azərbaycan kino tarixində elə ekran əsərləri var ki, onlar sadəcə bir şəxsiyyətin bioqrafiyasını deyil, bütöv bir dövrün xaosunu, sarsıntılarını və ictimai-siyasi mənzərəsini özündə daşıyır. 1971-ci ildə "Mosfilm" və "Azərbaycanfilm" kinostudiyalarının müştərək istehsalı kimi işıq üzü görən "Ulduzlar sönmür" tammetrajlı bədii filmi məhz belə epik ekran əsərlərindəndir.

 

Görkəmli dövlət xadimi, yazıçı, dramaturq və həkim Nəriman Nərimanovun ziddiyyətli, faciəvi və fədakar ömür yoluna həsr olunan bu film, sovet dövrünün sərt senzura çərçivələrinə rəğmən milli kinomuzun ən cəsarətli nümunələrindən biri kimi qəbul edilir.

 

 İki nəhəng imzadan doğan ssenari: rejissor və yazıçı tandemi

Filmin bu qədər dərin və təsirli alınmasının əsas səbəbi onun yaradıcı nüvəsində dayanan sənətkarlardır. Filmin quruluşçu rejissoru – həm SSRİ-də, həm də beynəlxalq miqyasda, xüsusilə Vyetnam milli kinosunun formalaşmasında böyük nüfuza malik olan Əjdər İbrahimov idi. Onun miqyaslı təfəkkürü filmə epik nəfəs gətirmişdi. Ssenari müəllifi isə Azərbaycan ədəbiyyatında fəlsəfi-tarixi nəsrin banilərindən olan, hər cümləsində milli təəssübkeşlik gizlənən İsa Muğanna (Hüseynov) idi.

Onların birgə fəaliyyəti sayəsində film sadəcə sovet ideologiyasını tərənnüm edən bir xronika olmadı. Müəlliflər Nərimanovun daxili çırpıntılarını, Şərq dünyasını cəhalətdən qurtarmaq istəyən bir ziyalının fərdi dramını ön plana çıxarmağı bacardılar.

 

Rolların bölüşdürülməsi: riskli və uğurlu kastinq seleksiyası

"Ulduzlar sönmür" filminin aktyor heyəti həm Moskva, həm də Bakı kino məktəbinin ulduzlarını bir araya gətirmişdi. Baş rola – Nəriman Nərimanov obrazına rus aktyoru Vladimir Samoylovun dəvət edilməsi əvvəlcə yerli mühitdə birmənalı qarşılanmamışdı. Lakin Samoylovun nümayiş etdirdiyi yüksək aktyorluq məharəti, xarakterin daxili əzəmətini və kədərini vizual olaraq tamaşaçıya ötürməsi bu seçimin nə qədər doğru olduğunu sübut etdi.

Filmdə digər diqqətçəkən xətt Hacı Zeynalabdin Tağıyev obrazı idi. Sovet rejiminin burjuaziyaya mənfi münasibət bəslədiyi bir dövrdə, görkəmli aktyorumuz İsmayıl Osmanlı böyük mesenatı elə bir ləyaqət, təmkin və aristokratizmlə canlandırdı ki, obraz filmin ən yaddaqalan xarakterlərindən birinə çevrildi. Dünyanın tanınmış bəstəkarı Arif Məlikovun film üçün bəstələdiyi simfonik musiqi və milli muğam elementlərinin sintezi isə kadrlardakı dramatik gərginliyi ikiqat artırırdı.

 

 Süjetin coğrafiyası və tarixi həqiqətlər

Ekran əsəri Nərimanovun həyatının ən müxtəlif dönəmlərini – onun gənclik illərini, Bakıdakı həkimlik və maarifçilik fəaliyyətini, Həştərxan sürgününü, Moskvada Leninlə apardığı çətin siyasi müzakirələri və Şərq xalqlarının azadlığı uğrunda apardığı mübarizəni əhatə edir.

Filmin çəkilişləri geniş bir coğrafiyada – Bakı, Həştərxan çölləri, Volqa çayı sahili və Moskvada aparılmışdı. 70 mm-lik xüsusi genişformatlı lentlərə köçürülən bu kadrlar dövrün vizual keyfiyyət standartlarını üstələyirdi. Rejissor minlərlə insanın iştirak etdiyi kütləvi xalq səhnələrini lentə almaqla dövrün oyanış və inqilab ab-havasını tam dolğunluğu ilə bərpa edə bilmişdi.

"Ulduzlar sönmür" filmi, Nəriman Nərimanovu sadəcə sovet rəhbəri kimi deyil, öz xalqının və Şərq dünyasının taleyi üçün hər anını fəda edən böyük bir ideoloq kimi gələk nəsillərə tanıdan, zamanın sınağından keçmiş unudulmaz bir ekran incisidir.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.06.2026)

Aynur İsmayılova.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

 

Balaca qızcığaz güzgünün qarşısında özünə baxaraq gülümsəyirdi. Axı valideynləri onu çox sevirdi. Bu sevgi onun sahib olduğu ən dərin duyğu idi. Onların yanında həyatın qollarına cəsarətlə, qorxmadan atılırdı. Bilirdi ki, tutunacaq bir dayağı var.

Bilirdi ki, yıxılsa belə onu qaldıracaq əllər var. Bir uşaq üçün bundan böyük xoşbəxtlik ola bilməzdi.

 

Güzgüdəki gülümsəmə də buna işarət idi. O, təkcə sevmirdi — sevildiyini bilirdi.

Balaca qızcığazın anası gülümsəyərək onun saçlarını hörürdü. Otların arasından dərdiyi çiçəkləri hörüyün ucuna bağladı. Güzgüdə bunu görən qızcığaz sevincək saçlarını yellədi.

Elə o an atası qapının kənarından onlara baxırdı. Yaxınlaşıb qızcığazın yanağından öpdü.

— Mənim ən gözəl çiçəyim, — dedi asta səslə.

Hər üçü bir-birinə baxıb gülümsəyirdi. Birlikdə sanki dünya daha işıqlı, daha təhlükəsiz görünürdü.

Və o anda… oyandı.

Gözlərini açanda qarşısında o güzgü yox idi. O anlar da yox idi. Hər tərəf səssiz idi. Amma bu səssizlik sakitlik deyil, içini sıxan bir boşluq idi.

Çünki heç nə əvvəlki kimi deyildi.

O an anladı — hamısı sadəcə bir yuxu imiş.

Güzgü qarşısında gülümsəyən o qızcığaz…

əslində heç vaxt o qədər xoşbəxt olmamışdı.

Çünki o, heç vaxt sevildiyini hiss etməmişdi.

O aynanın qarşısında isə…

sadəcə buna inanmaq istəyən biri vardı.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.06.2026)