İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Dedin, durnalarla gələrəm mən də,

Durnalar qayıtdı sən gəlməz oldun.

Saraldı yarpaqlar çöldə, çəməndə,

Payız fəsli çatdı sən gəlməz oldun.

Deyirdin qapına qonaram quş tək,

Quşlar cəh-cəh vurdu, sən gəlməz oldun,

Yaşamaq eşqiylə vəcdə gələrək

Quşlar yuva qurdu sən gəlməz oldun.

Bu gün məhrumiyyətlərə, çətinliklərə, sıxıntılara baxmayaraq, ömrü boyu şair qəlbini, səmimiyyətini, insanlara sevgisini qoruyub saxlaya bilən Azərbaycan şairəsi, əməkdar incəsənət xadimi Mədinə Gülgünün doğum günüdür.

Mədinə Gülgün deyəndə dərhal yadımıza Güney Azərbaycan düşür.

O, 1926-cı il yanvarın 17-də Bakıda anadan olub. Əslən Ərdəbildəndir.  İbtidai təhsilini Bakıda alıb. 1938-ci ildə ailəsi ilə birlikdə SSRİ vətəndaşı olmadıqları üçün deportasiya olunublar və Ərdəbil şəhərinə köçüblər. Bir müddət Ərdəbil şəhərində yaşadıqdan sonra Təbriz şəhərinə köçüblər. Atası həbs olunduqdan sonra Mədinə Ələkbərzadə toxuculuq karxanasında fəaliyyət göstərib.

1941-ci ildə "Ziddi-faşist" təşkilatına üzv olub. 1944-cü ildən ədəbi fəaliyyətə başlayıb. "Biz kimik?" şeiri 1944-cü ildə "Xavəre-nou" qəzetində çap olunub. Daha sonra şeirlərini əsasən "Ələkbərzadə" soyadı ilə "Vətən yolunda" qəzetində çap etdirib. Cəfər Xəndanın məsləhəti ilə özünə Cəfər Cabbarlının "Od gəlini" pyesindəki "Gülgün" personajından "Gülgün" təxəllüsü götürüb. 1945-ci ilin yanvar ayında Təbrizdə yaradılan "Şairlər məclisi"nin üzvü olub.

"21 Azər" hərəkatında iştirak edib. 1945-ci ildə Azərbaycan Demokrat Firqəsinin və partiyanın Qadınlar Təşkilatının üzvü olub. Şeirləri Təbrizdə çap olunan "Vətən Yolunda", "Azərbaycan" kimi qəzetlərdə yayımlanıb. 1945-ci il noyabrın 20-də Təbrizdə Ərk teatrında Azərbaycan Xalq Konqresi fəaliyyətə başlayıb. Mədinə Gülgün də bu konqresdə müxbir kimi iştirak edib. 1945-ci il dekabrın 12-də Azərbaycan Milli Hökuməti qurulub.

Azərbaycan Milli Hökuməti dövründə "Azərbaycan" qəzetinin redaksiyasında xüsusi müxbir vəzifəsində və Təbriz Dram Teatrında aktrisa kimi fəaliyyət göstərib. Yazdığı "Sənə gülmək yaraşır", "Açıldı səhər", "Təbriz", "Sədadət bayrağı" şeirləri Azərbaycan Milli Hökumətinin qərarı ilə nəşr olunan VI sinif məktəb dərsliyinə salınıb. 1946-cı ilin mart ayında milli-demokratik hərəkatda iştirak etdiyi üçün "21 Azər" medalı ilə təltif olunub.

Azərbaycan Milli Hökuməti dağıldıqdan sonra Mədinə Gülgün Azərbaycan SSR-yə mühacirət edib. Əvvəlcə Culfa şəhərində yaşayıb. Orda olduğu müddətdə demokratlar tərəfindən bərpa olunan Təbriz radiosunda fəaliyyət göstərib. Azərbaycan türkcəsində və farsca fəaliyyət göstərən radionun hədəf kütləsi Cənubi Azərbaycan əhalisi olub. Bir neçə müddətdən sonra Mədinə Gülgün Bakıya köçürülüb.

Azərbaycan Milli Hökuməti dövründə Təbrizdə fəaliyyət göstərən "Şairlər və yazıçılar cəmiyyəti" 1947-ci ildən etibarən Bakıda, "Azərbaycan Yazıçılar Cəmiyyəti" adı ilə fəaliyyət göstərməyə başlayıb. Mədinə Gülgün də bu cəmiyyətin üzvü olub. 1948–1952-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda Dil və ədəbiyyat fakültəsində təhsil alıb.

Təbrizin baharı" adlı ilk şeir kitabı 1950-ci ildə Bakıda işıq üzü görüb. Bu kitabda 1945–1949-cu illər ərzində yazdığı şeirlər toplanıb. Azərbaycan Milli Hökumətinin baş prokuroru olan və hökumət dağıldıqdan sonra dar ağacından asılan Firudin İbrahimi haqqında yazdığı poema 1963-cü ildə Azərnəşr tərəfindən nəşr olunub.

Ümumilikdə Bakıda və Moskvada "Təbrizin baharı" (1950), "Savalanın ətəklərində" (1950), "Sülhün səsi" (1951), "Yadigar üzük" (1953), "Təbriz qızı" (1956), "Firudin" (poema) (1963), "Çinar olaydı" (1968), "Dünyamızın sabahı" (1974), "Arzu da bir ömürdür" (1976), "Yora bilməz yollar məni" (1978), "Durnalar qayıdanda" (1983), "Könlümü ümidlər yaşadır" (1984) "Dünya şirin dünyadır" (1989) və onlarla digər şeir kitabları nərşr olunub. 1958-ci ildə SSRİ Yazıçılar İttifaqına üzv olub.

Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanları (1960, 1974, 1986), "Vladimir İliç Leninin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə" yubiley medalı (1970), "Şərəf nişanı" ordeni (1980), "Əmək veteranı" medalı və başqa medallarla təltif olunub. Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi fəxri adına layiq görülüb.

Mədinə Gülgün Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı İdarə Heyətinin, "Azərbaycan" jurnalı redaksiya heyətinin və Yazıçılar İttifaqına qəbul komissiyasının üzvü olub. Sonrakı illərdə isə SSRİ-də yaşayan iranlı siyasi mühacirlər cəmiyyəti Azərbaycan şöbəsinin plenum üzvü və Asiya və Afrika ölkələri həmrəyliyi Azərbaycan Respublika Komitəsinin üzvü olub.

Bir çox lirik şeirlərinə Azərbaycanda mahnılar bəstələnib. "Sən gəlməz oldun" şeirinə Ələkbər Tağıyev, "Məhəbbət olmayanda", "Apar məni", şeirlərinə Cavanşir Quliyev mahnı bəstələyib. 1949-cu ildə Cahangir Cahangirovun bəstələdiyi "Arazın o tayında" vokal-simfonik poeması Əli Tudə və Mədinə Gülgünün sözlərinə yazılıb.

Mədinə Gülgün 17 fevral 1991-ci ildə Bakıda vəfat edib və İkinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunub. 2012-ci ildə Mədinə Gülgünün və Balaş Azəroğlunun şəxsi əşyaları Azərbaycan İstiqlal Muzeyinə təhvil verilib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.01.2026)

Əkbər Qoşalı, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının redaktoru

(Aşıq Aydın Çobanoğlunun 75 illik yubiley günü sabahdır – yanvarın 18-i.

O, bu həyata gözlərini əbədi yumanda cəmi 42 yaşı vardı…)

Aşıq Aydın Çobanoğlunun poeziyası xalq ruhunun səsi olmaqla yanaşı, aşıq sənətində klassik poetik strukturun qorunması və çağdaşlaş(dırıl)ması baxımından da fərqlənir. Onun qoşmaları, gəraylıları, təcnisləri sözün semantik dərinliyini sazın musiqi ritmi ilə birləşdirir:

“Gözü, könlü tox imişəm,

Çox yad gözə ox imişəm.

Elə bil ki, yox imişəm,

Yalanmışam, Allah, Allah!

Çobanoğlu, təklənmişəm,

El qəminə yüklənmişəm.

“Dilqəmi”nə köklənmişəm,

Çalınmışam, Allah, Allah”!..

Bu misralarda həm daxili intizam, həm də düşüncə poetikası hiss olunur. Burada şairin öz kimliyini qorumaq istəyi ilə ruhsal dirənişi paralel şəkildə təqdim olunur.

Aydın Çobanoğlunun yaradıcılığında vəfa anlayışı insani münasibətlərdəki sədaqəti ifadə etməklə birgə, həm də yaşamın özü ilə bağlı bir tənqid, bir fəlsəfi ritorikadır:

“Bəxtinə yazılıb cəfa, dedilər,

Cobanoğlu sürməz səfa, dedilər.

Ömrün etməyəcək vəfa, dedilər,

Onu həyat özü bilər, dedim mən”…

Bu bənddə poetik kəramət qədər, özünüidrak və insan taleyinin qanunauyğunluğuna qarşı fəlsəfi sual qoyuluşu var. Onun “Ərzi-hal” şeirindəki səmimi etirafları (hətta mənzil-məişət ortamıyla bağlı şeir bağlaması) da bu qəbildəndir və oxucunu düşünməyə vadar edir. Yəni yüksək materiyaya talib olanlar, sənətkarlar da insandır və an olur ki, duyğu-düşüncə belə bir Vaqifanə şəkil alır:

“İndi gileydən, güzardan

Baş alıb qaçmaq vaxtıdır.

Qapıları döyülməmiş

Taybatay açmaq vaxtıdır...

İndi hər səsdən, hər küydən

Sükuta dönmək vaxtıdır.

Millət, dövlət zirvəsindən

İnsana enmək vaxtıdır”...

Yazımızın bu yerində, gəlin Çobanoğlu yaradıcılığında  ricət və yaddaşın mədəni rekonstruksiyasına toxunaq.

Onun şeirlərində tez-tez keçmişə qayıdış, elin və ailənin öncəki halına boylanma müşahidə olunur. Bu, sadəcə nostalji deyil, necə deyərlər, ortaq yaddaşın dirçəldilməsi və qorunması aktıdır:

“Bar üçün payıza, qar üçün qışa,

Gül üçün ətirli yaza borcluyam”…

Burada onun poeziyasının “ricət” xarakteri də görsənir – itirilən mədəni və mənəvi dəyərlərə, vəfadarlığa və qədirbilənliyə qayıdış ehtiyacı ilə birgə…

Aydın Çobanoğlu həm də bir ulusal salnaməçiydi - yalnız şair və aşıq deyildi yəni. O, şeirlərində müharibə, şəhidlik, qazilik - ümumən Qarabağ mövzusu və tarixiliklə bağlı epizodları aşıq şeiri fakturasıyla bəlgələşdirən bir aydınıydı.

Aydın Çobanoğlunun bu mövzudakı şeirləri sanki “epik salnamə” örnəyidir. Sazda danışılan tarix burada poetik bəlgəyə çevrilir və ulusun öz dilindən gələcək nəsillərə ötürülür.

Gələcək nəslə ünvanlanan həyati ismarıclara alqış! - lakin biz folklor və aşıq irsi ilə üzvi bağlılıq məqamını vurğulamasaq günah olar.

Kitabda Aşıq Nəcəf və Əkbər Cəfərov kimi sənətkarlarla bağlı yazılar, müəllifin özü haqqında qeydlər folklorun elmi əsaslarla işlənməsinə verdiyi töhfəni göstərir. Bu, Aydın Çobanoğlunu həm də sənətşünas və aşıq ədəbiyyatı metodoloqu səviyyəsinə yüksəldir.

Sənətkarın “Elm və Təhsil”də gün üzü görmüş “Ömrün etməyəcək vəfa dedilər” adlı kitabı fəsil-fəsil zaman və gələcəyə qanad açır.

Zaman və onun poetik yükü Aydın Çobanoğlunun poeziyasında tez-tez rastlanan motivdir. Bu motiv əbədiyyətə boylanma, ömür və zamanın keçiciliyi, sözün qalıcı olması ilə birləşir. - Ömürdən yazanda söz kövrəlirdi… - Belə qənaətlər, müəyyənliklər Aydın Çobanoğlunun bədii-fəlsəfi düşüncəsinin özəti kimi də oxuna bilər. Onun sözləri ömürdən irəliyə – gələcək nəsillərə səslənən çağırış sayılmağı haqq etmirmi?

Aydın Çobanoğlunun poetik irsi – bir aşığa məxsus olmaqla birgə, ulusun mədəni, fəlsəfi və tarixi ricətidir. Onun şeirləri həm bir elin ruhani salnaməsi, həm də zamanın sazla yazılmış fəlsəfi yorumudur. Bu şeirlər bir vaxtlar arzulanmış “mübarək gələcək günlərə” həm boylanır, həm də o gələcəyi yaratmaq üçün ruh verir…

Sənətkarın ruhuna “Ruhani” üstə alqış gəlsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.01.2026)

Əlibala Məhərrəmzadə, Milli Məclisin deputatı, MM Mədəniyyət Komitəsinin üzvü

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamı ilə təsdiqlənmiş “Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040” Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Konsepsiyası ölkənin uzunmüddətli mədəni inkişaf strategiyasını müəyyən edən mühüm sənəddir. Bu Konsepsiyanın əhəmiyyəti bir neçə əsas istiqamətdə ifadə olunur. Mən bu yazımda qısaca olaraq həmin istiqamətlərə toxunmaq istəyirəm.

Öncə milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və davamlılığı məsələsinə toxunaq. Konsepsiya Azərbaycan xalqının tarixi-mədəni irsinin, milli kimliyinin və mənəvi dəyərlərinin qorunmasını dövlət siyasətinin prioriteti kimi təsbit edir. Qloballaşma şəraitində milli mədəniyyətin assimilyasiyadan qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından bu sənəd strateji əhəmiyyət daşıyır.

 Mədəniyyətin dövlət inkişafında aparıcı rolunun tanınması toxunmaq istədiyim ikinci istiqamətdir. “Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040” mədəniyyəti yalnız estetik və yaradıcı sahə kimi deyil, ictimai-siyasi, sosial və iqtisadi inkişafın vacib tərkib hissəsi kimi təqdim edir. Bu yanaşma mədəniyyətin milli təhlükəsizlik, vətəndaş həmrəyliyi və sosial sabitliklə birbaşa bağlı olduğunu göstərir.

Mədəniyyətin müasir çağırışlara uyğunlaşdırılması “Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040” Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Konsepsiyasının digər diqqətçəkən cəhətidir. Konsepsiya rəqəmsallaşma, innovasiya və yeni texnologiyaların mədəniyyət sahəsinə inteqrasiyasını nəzərdə tutur.
Bu isə həm mədəni irsin rəqəmsal qorunması, həm müasir mədəni məhsulların yaradılması, həm gənclərin mədəni proseslərə daha fəal cəlb olunması kimi vacib hədəfləri reallaşdırmağa imkan verir.

Sənədin mühüm əhəmiyyətlərindən biri də Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda mədəni irsin bərpası və yenidən canlandırılmasıdır. Bu, təkcə dağıdılmış abidələrin bərpası deyil, həm də həmin ərazilərin yenidən Azərbaycanın mədəni həyatına inteqrasiyası deməkdir.

Beynəlxalq mədəni inteqrasiya və “yumşaq güc” siyasətini özündə ehtiva etməsi isə səhədin növbəti diqqətşəkən tərəfidir. Konsepsiya Azərbaycanın dünya mədəniyyət məkanında mövqeyinin möhkəmləndirilməsini, mədəni diplomatiyanın gücləndirilməsini və ölkənin beynəlxalq imicinin formalaşmasında mədəniyyətin rolunu artırmağı hədəfləyir. Bu, Azərbaycanın multikultural və tolerant ölkə kimi tanıdılmasına xidmət edir.

Heç şübhəsiz ki, mədəniyyət deyəndə, sovet ideologiyasının ənənəvi yanaşmasının təzadları hələ də özünü göstərməkdədir. Bu sahə sırf dövlət himayəsində olan qeyri rentabelli sahə kimi qələmə verilir. Halbuki dünyada mədəniyyətin bir çox sahələri, xüsusən kino, musiqi və ədəbiyyat böyük gəlir gətirən sahələr kimi fərqlənirlər. Məhz bu neqativ yanaşmanı, qeyri adekvat düşüncə tərzini nəzərə alsaq, konsepsiyanın yaradıcılıq industriyalarının inkişafına yönəli direktivləri, əlbəttə ki, olduqca əhəmiyyətlidir.

“Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040” yaradıcılıq industriyalarını (kino, musiqi, dizayn, nəşriyyat, mədəni turizm və s.) iqtisadi dəyər yaradan sahələr kimi ön plana çıxarır. Bu isə mədəniyyətin iqtisadi potensialının reallaşdırılmasına və yeni iş yerlərinin yaradılmasına şərait yaradır.

Fikirlərimizi yekunlaşdırsaq, ümumilikdə, “Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040” konsepsiyasımilli kimliyin qorunması,mədəniyyətin müasir inkişaf modeli,postmünaqişə dövründə mədəni dirçəliş,beynəlxalq nüfuzun artırılması
baxımından strateji yol xəritəsi rolunu oynayır.

Bu sənəd Azərbaycanın mədəni inkişafının gələcək onilliklər üçün sistemli, məqsədyönlü və davamlı şəkildə qurulmasına xidmət edir. Və bu da mədəniyyətlə bağlı hər bir insana sevinc gətirir, onda gələcəklə bağlı pozitiv fikirlər formalaşdırır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

İndi bizim üçün Cənubi Azərbaycan – Vətənimizin güneyi ilə bağlı hər bir mövzu çox maraqlıdır, diqqətçəkəndir.

XX əsr Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatının tanınan nümayəndələrindən biri şair, tərcüməçi, naşir, folklorşünas alim Məhəmmədəli Fərzanənin bu gün doğum günü – anadan olmasının 103-cü ildönümüdür. O, Şimali Azərbaycanda gedən ədəbi-mədəni prosesləri yaxından izləyib, müxtəlif nəşr layihələri həyata keçirib.

Fərzanə çox bilikli, məlumatlı insan deməkdir. 1923-cü ilin 17 yanvar günündə  Təbrizin Çayqırağı məhəlləsində, çoxuşaqlı əməkçi ailəsində dünyaya gəlib… O, ilk təhsilini fars dilində alıb. Mədrəsədə oxuduğu illərdə ana dilində oxumağa və yazmağa da həvəs göstərib. Xüsusən, XVII yüzillikdə yaşamış Əlican Qövsi Təbrizinin yaradıcılığına böyük maraq göstərib.

Gənclik illərində hətta “Qövsi” təxəllüsü ilə şeirlər də yazmağa başlayıb. Təbriz Universitetindəki pedaqoji kurslarda təhsilini fars dilində davam etdirib. Mədrəsəni bitirdikdən sonra burada qalıb müəllim edib və 1942-ci ildə Təbrizdə kitabxanada işləməyə başlayıb. Burada işləyərkən latın və kiril əlifbalarını öyrənib.

Çobanilər nəslindən olan sinədəftər anasının layla və oxşamaları, əfsanə, nağıl və dastanları onun ilk məktəbi, yaradıcılığının ilham qaynağı olub. Özünün söylədiyinə görə, anası elm və təhsildən, məktəb və kitablardan uzaq bir kənd qızı olduğu halda, sinəsi sanki zəngin xəzinə olub.

Xalq dastanlarını, əfsanə və nağılları, xalq mahnılarını, lətifə və tapmacaları ürəyəyatan, tutumlu səslə, avazla övladlarına söyləyən bu cəfakeş insan heç özü də bilmədən onların dünyagörüşünü formalaşdırıb, ana dili, folklor və şifahi xalq inciləri ruhunda kökləyib...

Mənəvi dünyasının zənginliyinə və bu zənginliyin açdığı cığırla gedərək həyatda, ədəbi aləmdə önəmli mövqe tutmasına görə anasına son nəfəsinədək minnətdar olan Məhəmmədəli Fərzanə bu fədakar insanı şükranlıq duyğusu ilə xatırlayıb. Senet.az saytı qeyd edir ki, xatirədə yazılıb ki:

Anam ağır yaşayışımızdan, çətin gün-güzərandan bəzən bezikərdi. Bu üzüntüləri oxuduğu bayatı, ağı, xalq mahnılarına da çökərdi… Biz onun kədərli səslə oxuduğu belə nəğmə və bayatıları kənddə yaşayan qohum-əqrəbasından, ailə üzvlərindən gözlənilməz, qəfil xəbərlər alanda da eşidərdik. Bəzən ondan soruşardım ki, bu qədər sözü-söhbəti sən haradan, kimdən öyrənmisən? Mənalı-mənalı baxar və deyərdi:

Açdım, açdım gül oldum,

Boy atdım sünbül oldum.

Bir dilbilməz quş idim,

Oxudum bülbül oldum.

Bəli, bütün təhsilimi fars dilində aldığım halda, anamdan öyrəndiyim folklor inciləri məndə lap kiçik yaşlarımdan ana dilimizə dərin sevgi və maraq oyadıb.

Bu sevgi sonrakı illərdə Fərzanənin təhsil aldığı pedaqoji mədrəsədə, camaat arasında, əmək müəssisələrində, karxanalarda öyrəndiyi yeni-yeni atmaca, tampaca, lətifə və xalq mahnıları ilə daha da dərinləşib, bütün ruhunu çulğayıb.

Kitabxanada işləyərkən üstündə "məhv ediləcək kitablar" yazılan bağlama tapıb. Bu bağlamada alim Məhəmmədəli Tərbiyətin kitabxanaya bağışladığı Kitabi-Dədə Qorqud dastanı və "Divanü Lüğat-it-Türk" kimi kitablar olub.

Və əlbəttə ki, kitablar xilas edilib.

Azərbaycan Milli Hökuməti dövründə Təbrizdə nəşr olunan "Azərbaycan" və "Vətən yolunda" qəzetlərində "M. Ə. Qövsi" təxəllüsü ilə çıxış edib.

İlk əsərləri olan "Füzuli lirikasına bir baxış" və "Divani-lüğət-it-türk" əsərində atalar sözü və məsəllər" məqalələri "Vətən yolunda" qəzetində çap olunub. Bu qəzetin redaksiyasında yaradılmış "Şairlər məclisi"-nin üzvü olub. Azərbaycan Milli Hökuməti dövründə bir il ərzində ana dilində 40-a yaxın elmi-publisistik məqalə çap etdirib və folklor nümunələri eləcə də ədəbiyyat tariximizə dair materiallar toplayıb.

1964-cü ildə "Bayatılar" və iki cildlik "Azərbaycan dilinin qrammatikası" kitabları nəşr edilib. 1977-ci ildə qardaşı Yusiflə birlikdə "Fərzanə" nəşriyyat evi yaradıb. Burada 50-dən artıq dərslik, ədəbiyyat və tarix kitabları, o cümlədən milli hökumət dövründə özünün yazdığı "Ədəbi qiraət" adlı dərsliyi, M. Ə. Sabirin "Hophopnamə"si, üçcildlik "Klassik şeirlərdən seçmələr", "Səməd Vurğun", Ə. Babayevanın "Haradasan, dost, harada?" bu nəşriyyatda çap olunub.

1979-cu ildən nəşr olunan Varlıq jurnalının heyətinin ilk üzvlərindən olub və daim bu jurnal üçün məqalələr yazıb. İsveç Krallıq Akademiyasının, İsveç Yazıçılar Birliyinin üzvü və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin fəxri üzvü olub.

Nəşr olunmuş kitabları

- Məqalələr

- Bayatılar

- Dədəmin kitabı

- Təmsillər və məsəllər

- Azərbaycan el sözlərı

- Azərbaycan el mahnıları

- Azərbaycan uşaq folkloru

- Molla Nəsrəddin lətifələri

- Azərbaycan aşıqları antologiyası

- Mirzə Baqir Hacizadədən çap olunmuş xatirələr

- Ana dilimiz və milli varlığımız haqqında xatirələr

Fars dilinə tərcümələri

- Rəsul Rzanın şerlərinin farsca tərcüməsi

- Gozidehayi əz Təranehaye (tərcümə) (farsca)

- Azərbaycan dilinin qirameri (qrammatikası)

- Şəhriyar və Heydər Baba (farsca)

- Torkane Parsiquy (farsca şeir yazmış türk şairlərinin antologiyası) (farsca)

Gərgin fəaliyyətdən səhhətində problemlər yaranan M.Fərzanə müalicə üçün bir müddət Almaniyada, sonra İsveçdə yaşamalı olub. 7 yanvar 2006-cı ildə vəfat edib, vəsiyyətinə əsasən, Təbrizdə dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.01.2026)

Bakı Şəhər Mədəniyyət Baş İdarəsi Yasamal rayon Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sisteminin M.Ş.Vazeh adına Mərkəzi Kitabxanasında “Şəhərsalma və Memarlıq İli” ilə bağlı stend və kitab sərgisi hazırlanıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına kitabxanadan verilən məlumata görə, oxuculara təqdim olunan stenddə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin  “Azərbaycan Respublikasında 2026-cı ilin “Şəhərsalma və Memarlıq İli” elan edilməsi”, “Əcəmi Naxçıvaninin 900 illiyinin qeyd edilməsi haqqında” və “Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 2026-cı ildə Bakı şəhərində keçiriləcək On Üçüncü sessiyasının (WUF13) milli koordinatorunun təyin edilməsi haqqında” sərəncamları, Ümumdünya Şəhərsalma Forumu ilə bağlı ölkəmizdə görülən işlər, xalqımızın şəhərsalma və memarlıq sahəsində tarixi təcrübəsi, Azərbaycanın YUNESKO-da təmsil olunan maddi və qeyri-maddi mədəni irsləri, Heydər Əliyev Mərkəzi  haqqında məlumatlar var. Bundan başqa, stenddə Azərbaycanın qədim tarixi və müasir memarlıq abidələrinin fotoşəkilləri yerləşdirilib.

“Şəhərsalma və Memarlıq İli” kitab sərgisində Azərbaycan Respulikasının Memarlar İttifaqı tərəfindən nəşr olunan memarlığına həsr olunmuş maraqlı fotoalbomlar, Şamil Fətullayevin “Bakıda şəhərsalma XIX əsr və XX əvvəllərində” və “Bakı memarları XIX əsr və XX əvvəlində”, memarlığa aid digər kitab və ensiklopediyalar nümayiş olunur.

“Əcəmi Naxçıvani – 900” kitab sərgisində görkəmli memar Əcəmi Naxçıvaniyə həsr olunmuş kitablar, orta əsrlərin memarlıq abidələri və memarlıq məktəbləri haqqında kitablar, Naxçıvan Muxtar Respublikasına həsr olunmuş ensiklopediyalar təqdim edilir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.01.2026)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

Filmimiz: “Böyük Dayaq” (1962)

Rejissor: Həbib İsmayılov

Ssenari müəllifi: İsmayıl Şıxlı (eyni adlı romanı əsasında)

Çəkilmə ili: 1962

Janr: Sosial‑psixoloji dram

İstehsal: “Azərbaycanfilm” kinostudiyası

Dil: Azərbaycan dili

Format: Ağ‑qara

 Filmin ümumi mənzərəsi

“Böyük Dayaq” Azərbaycan kinosunda kənd həyatını, insan xarakterini və mənəvi dəyərləri ən real və ağrılı şəkildə göstərən klassik filmlərdən biridir. Film yalnız bir dövrün hekayəsi deyil — insanın dayağının harada olduğunu sorğulayan fəlsəfi ekran əsəridir.

Hadisələr Azərbaycan kəndində cərəyan edir. Kolxoz həyatı, kollektiv əmək, kənd camaatının bir‑biri ilə münasibətləri filmin əsas fonunu təşkil edir. Lakin film sırf ideoloji kolxoz təbliğatı deyil — əksinə, insanların daxilindəki ziddiyyətləri, vicdanla qorxu, dürüstlüklə mənafeyin toqquşmasını açıq şəkildə göstərir.

 Süjet və əsas ideya

Filmin mərkəzində Rüstəm kişi dayanır — o, kolxoz sədri kimi həm idarəçi, həm də mənəvi nümunə olmalıdır. Amma “Böyük Dayaq” bizə göstərir ki, hakimiyyət mövqeyi insanı avtomatik olaraq güclü və ədalətli etmir.

Rüstəm kişinin qarşısında çətin seçimlər dayanır:

şəxsi münasibətlərmi, yoxsa ictimai ədalət?

rahatlıqmı, yoxsa vicdan?

qorxumu, yoxsa məsuliyyət?

Film addım‑addım bu sualların cavabını axtarır və tamaşaçını da düşünməyə məcbur edir. Əslində “böyük dayaq” nədir?

 Vəzifə?

 İnsanlar?

 Yoxsa vicdan?

Aktyor oyunu və obrazlar

Filmin aktyor ansamblı Azərbaycan kinosunun ən güclü aktyor məktəbinə söykənir. Obrazlar süni deyil, şişirdilməyib — real, canlı, kənd insanı kimidir.

Aktyorların baxışları, sükutları, dialoqları filmin əsas emosional yükünü daşıyır. Xüsusilə dramatik səhnələrdə sözsüz oyun çox güclüdür — bu da filmin psixoloji dərinliyini artırır.

 Rejissor işi və kino dili

Həbib İsmayılov bu filmdə:

sadə kadr quruluşu,

uzun planlar,

təbii işıqlandırma

ilə realist kino üslubu yaradıb.

Ağ‑qara format filmin emosional yükünü daha da gücləndirir. Kənd mənzərələri romantik yox, həyatın olduğu kimi göstərilməsi üçün istifadə olunur.

Bu film “baxmaq” üçün deyil, anlamaq üçün çəkilib.

 Fəlsəfi və ictimai məna

“Böyük Dayaq” təkcə kənd və kolxoz haqqında deyil. Bu film:

rəhbərliyin məsuliyyəti,

insanın daxili dayağı,

cəmiyyət qarşısında vicdan borcu

haqqında çox ciddi suallar qoyur.

Film açıq mesaj verir:

İnsanı ayaqda saxlayan nə vəzifədir, nə qorxu, nə də kütlə — onu ayaqda saxlayan yalnız vicdandır.

Bu fikir bu gün də aktuallığını qoruyur.

 Azərbaycan kino tarixində yeri

“Böyük Dayaq”:

Azərbaycan sosial‑psixoloji dram janrının əsas filmlərindən biridir

Kənd mövzusunu ideallaşdırmadan göstərən nadir klassiklərdəndir

İsmayıl Şıxlının ədəbiyyatının kinoya uğurlu keçid nümunəsidir

Bu film Azərbaycan kinosunun daxili yetkinlik mərhələsini təmsil edir.

Nəticə və tövsiyə

“Böyük Dayaq”:  dərin, ağır, düşündürücü, zamansız bir filmdir.

Bu ekran əsəri sensasiya axtaranlar üçün deyil, düşünmək istəyənlər üçündür. Klassik Azərbaycan kinosunu anlamaq istəyən hər kəs üçün mütləq baxılmalı filmdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.01.2026)

Nail Zeyniyev, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bestsellerin ədəbiyyat, yoxsa biznes olması sualı müasir ədəbiyyatşünaslığın ən mübahisəli mövzularından biridir və cavabı iki qütbə bölünür. Bir tərəfdə elit tənqidçilər bestselleri "yüngül oxu", "kütləvi mədəniyyət", "ədəbi dəyəri olmayan məhsul" kimi görürlər. Digər tərəfdə isə müdafiəçilər deyirlər ki, əgər milyon oxucu oxuyursa, deməli bu əsər önəmli nəsə deyir.

Əslində, cavab sadə deyil və "ya-ya da" məntiqinə sığmır. Bestseller statusu satış göstəricisidir, bədii keyfiyyətin göstəricisi deyil. Amma bu o demək deyil ki, populyar əsər mütləq zəif olmalıdır. Tarixə nəzər salaq. Şekspir öz dövründə ən populyar dramaturqlardan biri idi. Onun tamaşalarına kütlə axışırdı. Dickens romanlarını jurnallarda davamlı çap edəndə oxucular növbəti nömrəni səbirsizliklə gözləyirdi. Dostoyevski, Tolstoy öz dövrlərində bestseller müəllifləri idilər. Deməli, populyarlıq və keyfiyyət ziddiyyət təşkil etmir. Məsələ başqadır ki, müasir nəşriyyat sənayesi bestseller yaratmaq üçün marketinq texnologiyalarından istifadə edir. Kitab sadəcə mətn deyil, kommersiya məhsulu kimi qablaşdırılır, reklam kampaniyası aparılır. Bəzən oxucu öz seçimini etmir, ona seçim diqtə olunur.

Dan Brown, Stephenie Meyer onların kitabları rekordsayda satılıb, amma ədəbi tənqid onları ciddi götürmür. Çünki bu əsərlər klişe süjetlərə, səthi xarakterizasiyaya, sadə dilə əsaslanır. Onlar oxucuya intellektual çətinlik yaratmır, əksinə, rahat istehlak təklif edir.

Amma bu pis deyil! Ədəbiyyat yalnız elit, mürəkkəb, ağır oxu ola bilməz. İnsanların əyləncə, rahatlıq, emosional boşalma üçün oxuduqları kitablara da ehtiyac var. Məsələ bu kitabları yeganə, əsl ədəbiyyat kimi təqdim etməkdədir.

Azərbaycanda vəziyyət fərqlidir. Bizdə bestseller fenomeni qərbi mənada yoxdur. Kitab bazarı o qədər də böyük deyil, tiraj rəqəmləri aşağıdır. "Bestseller" çox vaxt nəşriyyatın öz reklam strategiyasıdır, real satış statistikasına əsaslanmır. Və təəssüf ki, bəzi keyfiyyətli əsərlər az oxunur, bəzi zəif mətnlər isə "bestseller" etiketini alır. Bu, oxucu mədəniyyətinin, ədəbi tənqidin, bazar mexanizmlərinin problemlərindən xəbər verir.

Məncə, bestseller və ədəbiyyat ziddiyyət deyil, fərqli kateqoriyalardır. Bestseller satış göstəricisi, ədəbiyyat estetik keyfiyyətdir. Bəzi əsərlər hər ikisinə malikdir, bəziləri yalnız birinə. Və bu normaldır. Vacib olan oxucunun seçim azadlığı və tənqidi təfəkkür bacarığıdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.01.2026)

Nigar Xanəliyeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Qaranlıq, küləkli bir axşam idi. Ayaqları onu haraya aparırdı, bilmir, ya da bilmək istəmirdi. Həyatın içində sanki özü yox idi, yalnız addımları qalmışdı. Sükutlu küçələrdə yarpaqlar xışıldayır, şəhər sanki onun qəlbindəki hüznü hiss edib susurdu.

“Sanki intihara gəlmişdim həyata…” deyə düşünürdü. “Atam boynumdakı kəndir idi – boynumdan asılı, məni uşaqlıqdan məhv edən. Sən isə tutunduğum tutalğa idin. Amma sən də çəkildin…”

Bu cümlələr beynində dönüb-dolaşırdı, sanki öz-özünə yazdığı qəddar bir şeirin misraları idi.

Küçənin sonunda bir kafe gördü – o köhnə, tanış yer. Dəfələrlə burada oturub ona şeirlər, yazılar həsr etmişdi. İçəri keçdi, amma kafe əvvəlki kimi deyildi. Buradakı hər şey sönük görünürdü.

 Oturduğu masadan baxışlarını çəkib xəyallarına qapıldı. Bir vaxtlar bu kafenin ən künc masasında gülüşlər səslənirdi. Onun parlaq gözləri həyatının ən qaranlıq küncünü işıqlandırırdı. “Mən heç vaxt səndən əvvəl xoşbəxtliyin necə hiss olduğunu anlamamışdım,” deyirdi.

Amma həmin gün – ömrünün ən soyuq günlərindən biri – o dəyişdi. Sadəcə getdi. Nə səbəb dedi, nə də ümid buraxdı. Hər şey birdən-birə uçuruma çevrildi.

“Sən çəkildin…” deyə düşündü. “Sanki bütün həyatım boynuma dolanmış kəndir idi və sən o kəndiri çəkib məni asılmaqdan qoruyurdun. Amma indi… mən boşluğa düşmüşəm.”

  Gecələr güzgü qarşısında dayanıb öz əksinə baxardı. Sakitcə soruşardı:

– Sən nə vaxt belə məhv oldun?

Güzgü susardı. Amma o, içindən bir cavab eşidərdi:

– O məni tərk edəndə. Mən onun tutalğasına bağlı idim. İndi isə yıxılmışam.

Hər gecə bu dialoq təkrar olunurdu. Əksinə, nifrət edirdi, amma ondan qaça bilmirdi. Güzgü onun həqiqətini göstərirdi: diri bədənində ölü bir ruh gəzirdi.

Bir gün daha dərin bir səs beynində səsləndi:

– O səni qurtardı, amma sən qurtuluşunu onun üzərinə yüklədin. Bəs özün nə vaxt özünü qurtaracaqsan?

Bu sual onun sakitliyini pozdu. Hər şeydən əvvəl insanın özünə xilaskar olmalı olduğunu başa düşməyə başladı.

Aylar sonra onunla təsadüfən rastlaşdı. Parkda idi, əlində kitab tutmuşdu. Yenə eyni idi – sanki zaman onu dəyişməmişdi. Amma fərqli bir şey də vardı – gözləri ona əvvəlki kimi baxmırdı. Sanki onların arasında keçmişdən bir divar tikilmişdi.

Ona yaxınlaşdı, amma sanki dili bağlanmışdı. Yalnız bir cümlə deyə bildi:

– Sən getdin… Amma mən burdayam. Bu dəfə sənə bağlanmadan dayanmaq istəyirəm.

O, bir anlıq dayandı, başını aşağı saldı və uzaqlaşdı. Göz yaşları boğazına dolmuşdu, amma ağlamadı. Çünki bu dəfə özü ilə mübarizə aparmağa qərarlı idi.

Bu qarşılaşmadan sonra o, özünü daha çox araşdırmağa başladı. Hər dəfə güzgü qarşısında dayanıb öz-özünə deyirdi:

– Mən artıq sənin çəkildiyin yerdə yoxam. Mən özümün dayağıyam.

Zamanla içindəki qaranlıq yox olmağa başladı. İnsan yalnız başqalarına bağlı qalmayanda azad ola bilərdi. Onun öyrəndiyi ən böyük dərs bu idi: “Həyat səni çökdürsə də, yenidən qalxmaq yalnız sənin əlindədir.”

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.01.2026)

Harun Soltanov, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Mən insanları mexanizm kimi görürəm – mürəkkəb, sirlərlə dolu, amma zamanın və həyatın təzyiqi altında tədricən sıradan çıxan sistemlər kimi.

 Hər bir insanın içində gizlənmiş bir mexanizm var; dişlilər, yaylar, yastıqlar, qayışlar, zəncirlər, vallar və kabellərdən ibarət görünməz bir dünya. Bu mexanizmlər əvvəlcə mükəmməl bir ahənglə hərəkət edir, lakin zaman keçdikcə həyatın ağırlığı onların incə balansını pozur. Paslanmış dişlilər, qırılmış yaylar, işləmir kimi görünən motorlar... Mənə elə gəlir ki, insanlar bu mexanizmləri unutmuş halda yaşayırlar – onların içində nəyin sınmış olduğunu belə bilmədən.

Mənim taleyim, ya da bir cür “missiyam” budur: bu mexanizmləri anlamaq, onları düzəltməyə çalışmaq. Elə məhz Tanrıdan aldığım ən böyük lənət də budur; empatiya. İnsanların gözlərinə baxıram və görürəm – kədəri, yorğunluğu, sükutu. Gülüşlərinin arxasında gizlənmiş ağrıları duyuram, səslərinin arxasında boğulmuş xatirələri eşidirəm. Hər kəsin bir nasaz hissəsi var, amma çox az adam onu görüb qəbul edə bilir. Mən bu nasazlığı görməkdən qaça bilmirəm. İnsanların mexanizmlərini açır, içəridə nəyin çatışmadığını anlamağa çalışıram. Qorxularını, arzularını, kədərlərini bir-bir incələyirəm, sanki itmiş bir xəzinə axtarıram.

Bəzən onları “sökürəm” – əlbəttə ki, ruhən. Çox ehtiyatla, diqqətlə, sanki köhnə bir saat ustası kimi. Duyğularının pasını təmizləyir, ruhunu hərəkət etməyə imkan verməyən yastıqların diyircəklərini dəyişir, düşüncələrinin içindəki dolaşıq kabelləri açmağa çalışıram. İnsanı yenidən hərəkətə gətirəcək o kiçik səbəbi tapmağa çalışıram. Onlar yenidən gülümsəyəndə, sanki həyatları yenidən işə düşəndə, özümü qəribə bir şəkildə xoşbəxt hiss edirəm. Amma hər dəfə bu proses bitəndə bir sual içimi cırmaqlayır: öz mexanizmim niyə belə dayaz, niyə belə nasazdır?

Çünki mən başqalarını düzəltməyə çalışarkən öz mexanizmimin dağılmaqda olduğunu bilirəm. Mən başqalarına həyat verən dişliləri hərəkətə gətirirəm. Bəzən reduktor olub yönlərini və güclərini dəyişirəm. Amma özüm bir kənarda paslanıram. Özümün nə qədər nasaz olduğumu bildiyim halda, o mexanizmə toxunmağa cəsarətim çatmır. Çünki öz qüsurlarımı tam olaraq açsam, onların altında kim olduğumu itirəcəyimdən qorxuram.

İroniya buradadır: mən başqalarını düzəldərək öz qırılmış yerlərimi unuduram. Sanki hər düzəltdiyim mexanizmlə özümün daha da çökdüyümü hiss edirəm. Hər dəfə bir insanın yenidən yaşamağa başladığını gördükcə, özüm bir az daha sönürəm. Amma qəribədir ki, bu məni narahat etmir. Əksinə, çox, amma çox xoşuma gəlir. Çünki hər qırılmış insan mənə öz qırılmışlığımı xatırladır və bu qırılmanın mövcudluğumu necə formalaşdırdığını başa düşməyə kömək edir.

Mən anladım ki, heç bir mexanizm tamamilə mükəmməl deyil. Hər insanın mexanizmi, onun həyatda qazandığı qırılmalarla formalaşır. Bəlkə də mənim missiyam başqalarının mexanizmlərini düzəltməkdir, çünki özümünki ilə üzləşməkdən qaçıram. Amma bu qaçış mənə yeni bir həqiqət öyrədir: insan olmaq qırılmış, amma yenə də işləyən bir mexanizm olmaq deməkdir.

Bəzən düşünürəm: bəlkə də özüm düzəlməyəcəyım. Amma bəlkə də bu düzəlməzlik mənə başqalarını daha dərindən anlamağı öyrədib. Çünki yalnız qırılmış bir mexanizm başqa bir qırılmış mexanizmi hiss edə və onu yenidən hərəkətə gətirə bilər. Mənim mexanizmim qüsurlarla doludur, amma bu qüsurlar məni başqalarını anlamağa, onlara işıq tutmağa məcbur edir.

Həyat özü bu mexanizmləri birləşdirən bir aqreqatdır – mürəkkəb, qüsurlu, amma möcüzəvi. Mən isə bu aqreqatın bir hissəsiyəm, öz qırılmağım bahasına başqalarını düzəltməyə çalışan bir mexanik. Bəlkə də məni insan edən də elə budur: qırılmış bir mexanizmlə belə, başqalarını tamamlamağa çalışmaq. Və hər şeydən qəribəsi budur ki, bu prosesdə özümü bir az daha bütöv hiss edirəm.

Bir gün, bəlkə də, gözlərimi yumub öz içimə enəcəyəm. Və o zaman, bəlkə də, artıq qırılmış mexanizmim tamamilə yeni bir şəkildə hərəkətə keçəcək. Mən özünü axtaran bir mexanik deyiləm, amma bəlkə də hər bir qırıq və hər bir təmir, insanın özünü tapmasına gedən yoldur. Mənim işim başqalarını düzəltməkdir, amma bəlkə də ən böyük düzəliş, öz içimdəki o qırılmaları qəbul edib, yenidən yaşamağa başlamaqdır.

Və o an gəldikdə, bir şeyin dəyişdiyini hiss edəcəyəm. Çünki beləcə, bu qırılmış mexanizmdən, bəlkə də, ilk dəfə olaraq, öz içindəki həyatın bir parçası olaraq yaşamağa başlayacağam. Bəlkə də, düzəlməyən heç bir şey yoxdur; sadəcə bir zamanlar qırılmağa və yenidən birləşməyə hazır olan bir mexanizm kimi hərəkət etməyə başlayanda, hər şey yerli-yerində olacaq. Beləliklə, hər bir insanın içindəki mexanizm özünü tapacaq, bütün o qırıq yerləri ilə birlikdə, təmir olmadan və təmizlənmədən. 

Sadəcə yaşayacaq...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.01.2026)

Kübra Quliyeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

İnsan varlığı ilə kainatın ən böyük suallarına cavab axtaran, duyğularıyla zəngin, düşüncələrilə sərhədsiz bir yolçudur. Yaşam, ölüm, duyğular, fəlsəfə və psixologiya – bunlar insanın özü ilə dünyanı dərk etməyə çalışdığı anlayışlardır. Hər biri bir tapmaca kimi qarşımızda durur və birlikdə varlığın mənasını axtarmağa yardım edir.

Yaşamın mənası

Yaşam - bəlkə də insanın öz içində yaratdığı mənadır. Bəzən sevginin istiliyində, yaradıcılığın sərhədsizliyində, ya da bir uşağın təbəssümündə tapılar. İnsan həyatı boyunca sual verir: "Niyə buradayam? Nə üçün yaşayıram?" Bəlkə də yaşamın özü cavabdır – onu dolğun, sevgi ilə və anlam axtarışıyla yaşamaq. İnsan yaşamda məqsədini tapdıqca öz varlığını anlamağa bir addım daha yaxınlaşır.

Ölümün mənası

Ölüm - həyatın tamamlayıcısı, onun sərhədidir. Həyatı müvəqqəti edən, anların dəyərini artıran qaçınılmaz həqiqətdir. Ölüm olmasaydı, yaşamın özü nə qədər dərin və mənalı olardı? Ölüm həm qorxu, həm də bir azadlıq hissi yaradır – çünki o, hər şeyin bir sonunun olduğunu xatırladır və insanı dəyərli olanlara yönəldir. Ölüm, bəlkə də həyatın başqa bir mərhələyə keçidi, ya da onu tamamlanmağıdır.

Duyğular

Duyğular - insanın həyatla olan bağını formalaşdıran ən güclü ünsürlərdir. Sevgi, kədər, qəzəb, sevinc – hər biri insanın kim olduğunu və dünyaya necə bağlandığını formalaşdırır. Duyğular bəzən insanı idarə edir, bəzən isə ona ilham verir. Psixologiya göstərir ki, duyğular sadəcə kimyəvi reaksiyalar deyil, insanın yaşadıqlarına və düşündüklərinə verdiyi cavablardır. Onlar bizi canlı edir, həyatımıza rəng qatır.

Fəlsəfə

Fəlsəfə - insanın yaşadığı bu həyatın mənasını sorğulamaq, həqiqəti və varlığı anlamaq cəhdidir. "Nə üçün varıq?" sualına müxtəlif yanaşmalar təqdim edir. Bəzi fəlsəfi fikirlərdə həyat sadəcə bir təsadüf, bəzilərində isə daha böyük bir planın bir hissəsi kimi görünür. Fəlsəfə insana sərhədsiz düşünmə azadlığı verir – yaşamı, ölümü, mənanı və həqiqəti daim sorğulamağı öyrədir.

Psixologiya

Psixologiya - insanın daxili dünyasına işıq salır, duyğularının, düşüncələrinin və davranışlarının dərinliyini öyrənir. Psixologiya bizə göstərir ki, insanın keçmişi, travmaları və arzuları onun yaşama və ölümə necə baxdığını formalaşdırır. Daxili dünyamızı anlamaqla yaşamı və ölümü daha dərin və mənalı şəkildə qəbul edə bilərik. Psixologiya bizə insan ruhunun mürəkkəbliyini göstərir və bizi özümüzlə barışmağa dəvət edir.

Birlikdə mənası

Yaşamın mənası bəlkə də suallarda, axtarışlarda gizlidir. İnsan özü ilə, duyğularıyla, fəlsəfi sualları və psixoloji dünyası ilə harmoniya yaratmağa çalışarkən həyatın mənasını tapar. Ölüm isə bu yolun sonu deyil, bəlkə də yeni bir başlanğıcıdır. Fəlsəfə insanın ağlını, psixologiya isə ruhunu aydınladır. Hər ikisi birgə, bizə həyatın və ölümün sirrini kəşf etməyə yardım edir.

Bəlkə də yaşam və ölüm, mənalarını insanın onlara verdiyi dəyərlə tapır. Hər biri bir kitabın fəsilləri kimi – birinin sonu digərinin başlanğıcıdır. 

Əsas olan, bu kitabı sevgi, maraq və anlam axtarışı ilə yazmaqdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.01.2026)