Super User

Super User

Çərşənbə axşamı, 21 Noyabr 2023 11:30

BİRİ İKİSİNDƏ – Ramil Əhmədin şeirləri

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Ulduz” jurnalı ilə birgə Biri ikisində layihəsində yaşı 35-ədək olan şairlərin şeirlərinin dərcini davam etdiririk. Bu gün növbəRamil Əhmədindir.

 

 

PİŞİK KÖLGƏSİNDƏN BAŞLADI GECƏ...

 

Sakit, kimsəsiz küçə.

Pişik kölgəsindən başladı gecə...

Çatmadı köməyə

Otuz iki hərfin bircə dənəsi,

Çözülmədi bu əlifba bilməcəsi...

 

Uçub getdi

dilimin ucundakı qışdan

Unudulmağın isti qoynuna

qaranquş sözlər...

Hanı söz?

Hansı söz?

 

Necə tapım o sözü?

Necə deyim həsrətimi?

Necə deyim səni sevdiyimi,

sənə öldüyümü?

Gözlədiyimi – bu ömrə gələsən deyə,

Gizlədiyimi – özüm belə bilməyim deyə...

Necə, necə, necə?

Pişik kölgəsindən başladı gecə...

Susdu kökdən düşmüş piano səsi,

Su qatılmış pivələrlə keçən yay da bitdi,

Sentyabrla gəldi payız.

Bir halımı düşün –

oktyabrsız, noyabrsız, yalqız...

 

Sənsiz bir saat keçməzkən,

gün necə keçir, həftə, ay necə?

Keçir bir-birini təkrarlayan addımlar,

Keçir küçəmizdən qərib adamlar...

Bəlkə, sən də gəldin,

Gəldin, bəlkə, bu gecə...

Bəlkə, bəlkə, bəlkə də...

 

Pişik kölgəsindən başladı gecə...

 

 

SÖYKƏNMİŞƏM SƏSİNƏ

 

Gözlərin azanımdır –

Gündə min yol məni sevgiyə çağıran...

Könlüm sənə səcdədə,

Qəlbim qəlbinə sonsuz bir rüku...

Bu sevda nə sevdadır belə? –

Sultanlığı olmayan bir quyu...

 

Adın dodağımda dua kimi səsləndi,

Yaxşı olmağıma bəsdir bir “Necəsən?”in,

Gül qoxudu gülməyin.

Gəmiləri torpaqdan keçirən

Fatehin inadkarlığıyla

istədim səni!

 

Səndən məcburi köçkün bədənimi

harada gizlədim, vətənim mənim?

Harada yoxa çıxsın bu canım ki,

qurtulum bir kimsə olmaqdan?

Mən bu dünyada heç kim olmaq istəyirəm,

Bircə sənin nəyin olum, bilmirəm...

 

Ayaqlarımın gücü yox,

söykənmişəm səsinə...

Uzun gecələr

həsrətindən çəkilmir,

söykənmişəm səsinə,

Səsinin dəydiyi sözləri bir-bir öpmək istəyir könlüm.

O sözləri söz edən hərfləri bir-bir bağrıma basmaq,

Hər kiçik zərrə qədəriylə sevmək səni.

 

Qaldırdım bütün ağ bayraqları

Eşq cəbhəsində,

Təslim, təslim,

Təslim bu sevdaya!

Söykəndim səsinə,

Quşlara dedim şükranlığımı,

Çatdırsın səni mənə verənə –

aləmlərin Rəbbinə...

        

 

CAN SIXINTISI

 

Sərinliyin

yuxu kimi çəkildiyi bu şəhərdə

ən uzun küçəydi avqust!

 

Küçələrindən qadınlar keçməyən bu şəhərdə

Kişilər bir-birini doğmuşdu,

Kişilər bir-birindən doğulmuşdu sanki.

Bir-birlərini çoxaltmışdılar bina kölgələrinin altında

və əlbəttə, mümkün bütün xanalarda...

Çocuqlarsa günəşin uşaqlarıydı

və ailə-məişət zəmininə dözməyin çölündə kaktusuydular!

 

İşsizliyin doğurduğu sərgərdanlığa hamilə kişilər keçirdi yollardan,

İnanmışdım gözləri boşluğa açılan bu kişi pəncərələrin bir-birini doğduğuna.

Maşının altında yavrularını yalayan dişi qonur pişik xatırladırdı bircə

bir qadından doğulduğumuzu!

Bircə o xatırladırdı bir zamanlar anamın olduğunu,

Atasız doğulanlar olsa da, anasız heç kəsin olmadığını deyirdi tarix!

Maşının sahibi bir dərisi yanmış,

sonsuz bu avqust şəhərində

dişiliyini göstərməyə başqa bir yer tapmadığı üçün pişiyi tənbehləyirdi,

vurğusu ikinci hecaya düşən "miyov"ları sözə çevirdiyimdən gülümsəyirdim.


Adamdan daha çox

yeriyən tər damlasıydı o kişi

və hər gecə yatağındakı çiçəyi tərlə sulayırdı.

Məhəllədə hansı uşağı öpsəm, duz dadırdı.

 

Günorta – məmurun nahar fasiləsi,

Axıb keçən maşınların qupquru cansıxıcı səsi,

Qonşu pəncərədən gələn upuzun bir sol, lya, si,

Üzündə təbəssüm donmuş şəhərin dəlisi,

Tül pərdələrin ardındakı gizlin baxışlar,

Yayılan pıç-pıçlar, dedi-qodular,

Kölgəsini qovalayan uşaqlar,

Yarpağı titrəməyən,

Yarpağı soyuqqanlı qatilin əlləri kimi titrəməyən ağaclar,

Gözlərinə baxa bilmədiyim yandırıcı bir günəş,

Çayımın rəngsizliyində gülümsəyən evin qadınsızlığı,

İş yorğunluğu, baş ağrısı, fanilik duyğusu və qan azlığı,

Ruhumu saran dibsiz bir can sıxıntısı –

Hamısı, hamısı, hamısı, hamısı, hamısı,

İçimə gömdüyüm sözlərin ən qırmızısı,

İçimdə gömdüyüm sözlərin, de,

hansı ən çox yaraşar bu şeirə,

hansı, hansı, hansı, hansı, hansı?

 

Sərinliyin

yuxu kimi çəkildiyi bu şəhərdə

ən uzun küçəydi avqust!

 

Sərgərdan kişilərə hamilə yollar!

Balkona düzülmüş dibçək gülləriydi qadınlar!

Kölgəsiylə oynayan məsum uşaqlar!

Ac pişik yavrular! Ümidsiz qocalar!

 

Bitməyən sonsuz bir avqust şəhərində

Yetir məni vüsala avqustun sentyabra həsrətindən!

Ey küçəyə səpilən günəş şüası

Qucaqla məni

bədənimin D vitamin əksikliyindən!

 

 

GƏLMƏDİN

 

Mən əlləri göylərə açılan əkinçi ümidiylə gözlədim səni,

Sən suya həsrət çöllərə yağmayan yağışlar təki unutdun məni.

Unutma məni, çiçəkləri açdı bağçamın hər yerində,

Qurudu səni sevmələrin yaşıl sevdası,

Sən gəlmədin.

 

İrqçi bir məmləkətdə

afro-amerikan ümidləriydi bəslədiyim.

Gülüşlərim də qaraldı, dişlərim də,

Sən gəlmədin.

 

Ayaqlarım bezgin bədənimi daşıdı işlə ev arasında...

Yoruldum kartof və kotletlərin dünyasında yaşamaqdan…

Tənhalığıma uyğun başqa bir tənhanı axtarmaqla keçdi illər,

Telefona gömülmüş başlar metropolunda

Telefona gömülmüş bədənlər çoxluğundan usandım.

Ürəyim kimsənin keçmədiyi işıqsız bir arxa küçədir indi,

Çünki

Sən gəlmədin.

 

Çiçəkli süfrələr açdım,

Güllü pərdələr asdım,

Sən gəlmədin,

Çiçəkli süfrələrin,

Güllü pərdələrin

Nə anlamı qaldı daha?

Soldu hamısı.

Misralarımı bölən ver/gül

Gülündən soldu...

Sən gəlmədin.

 

 

BİRCƏ HƏRF

 

Bu qədər sevgilərin içində

kiminsə sevgisi itkin düşüb elə bil.

Bu qədər səsin içində

hansısa doğma bir səs yox,

Bu qədər adamın arasında kimsə çatmır.

Əslində,

bu qədər sevgilər, səslər, adamlar artıqdı.

İndi bizə lazım olan sevginin, səsin, adamın sonuncu parçasıdı.

Və xoşbəxtliyə bircə hərf çatmır – o...

 

Azadlığım

 

Sənlə gedə bilmədiyim

bütün parklar

ağaclardan hörülmüş həbsxanalardır.

 

Sənlə gedə bilmədiyim

Bütün şəhərlər

Binalardan hörülmüş həbsxanalardır.

 

Sənlə gedə bilmədiyim

bütün küçələr

adamlardan hörülmüş həbsxanalardır.

 

Sənlə üzə bilmədiyim

bütün dənizlər

sulardan hörülmüş həbsxanalardır.

 

Sənsiz

məhbusam

ağaclar, binalar, adamlar, sular arasında...

 

Hardasan, mənim azadlığım?

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.11.2023)

 

Çərşənbə axşamı, 21 Noyabr 2023 11:15

Gələn il Varisin azı 5 kitabı təkrar nəşr olunacaq

Könül, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Üzümüzə gələn 2024-cü ilin yanvar ayından etibarən yazıçı Varisin müxtəlif illərdə ən çox satılan 5 kitabı yeni tərtibatda  işıq üzü görəcək:

“Bir ovuc torpaq”

“Son məktub”

“Yaşıl üzlü gündəlik”

“Əzilmiş fotoşəkillər”

“Yolayrıcında azıb qalanlar”

 

Bu, həm oxucuları kitab bazarına dolan keyfiyyətsiz pirat nüsxələri almaqdan xilas edəcək, həm də kitablara olan təlabatı tam ödəyəcək. 

Kitab industriyamızda özünə möhkəm yer tutmuş, “Hədəf” qrupuna aid “XAN” nəşriyyatı ilə yazıçı arasında çoxillik müqavilə imzalanıb. 

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.11.2023)

Çərşənbə axşamı, 21 Noyabr 2023 11:00

Çərçivə? - ESSE

Jalə İslam, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Elə məhz indi beynimdəki kiçik fraqmentləri bir araya toplayarkən fərq etdim ki, əksik parçalar var və mən hafizəmə nə qədər hakim kəsilsəm də, onları müəyyən edə bilmirəm. Yaşanan hər anın ağ-qara boyalar ilə xatirələrə həkk olunmasına rəğmən həmin anların yaşatdığı yaxşı, yaxud pis hisslər yeniliyini qoruyub saxlamır. Sanki tarix tilsimli boyaların ahəngində öz mövcudolma halını unudur. Amma bir hal məlumdur ki, o, ümid etməkdən də boyun qaçırmır. Bütün bunlar sənə boş görünə bilər, hətta mənə səfeh gözü ilə baxa bilərsən.

 

Əmin ol ki, mən bütün bunlara rəğmən sənin aşağıda yazacaqlarımı bilməyini istəyirəm.

Zamanında üsyanlar etdiyin hər şeyi bu gün sakit qarşılayırsansa, deməli sən özündə önəmli bir xüsusiyyəti tərbiyə etmisən. Bu, qəbul etməkdir. Qurduğun örnək çərçivədə isə keçmişin hər hansısa bir anını sənə xatırladan təbəssümdən savayı bir şey olmur. Deyirlər ki, çərçivəni adama xatırladan sınan şüşəsi olur. Hansı ki, xatırlanması ilə unudulması bir olan həmin şüşə...

Amma mən belə düşünmürəm. Hər şəkil sənin içində böyütdüyün kiçik və xoşbəxt bir dünyanın üzündə yaratdığı dərin gülüşü özündə əks etdirir və həmin dünyanı bütün itirilənlərə rəğmən qoruyan sadəcə çərçivədir.

"Hər şeyin bir sərhəddi var"- deyiminin mənası tamamilə budur. Hər son öz sərhəddini qoruyur..., hər son öz çərçivəsində dustaqdır...

Hər şey bununla bitmir. Cavablamağını istədiyim bir sualım var. Şəkillərmi çərçivəyə sığmaq üçün var, yoxsa çərçivələrmi şəkilləri məhdudlaşdırmaq üçün?!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.11.2023)

Tanınmış uşaq yazıçısı və dramaturqu Vüqar Haqverdiyevin müəllifi olduğu “Sehrli planşet” nağıl-pyesi Rusiyanın Krasnoyarsk vilayətinin Kozul Uşaq Musiqili Teatrında səhnələşdirilib.

 

AzərTAC xəbər verir ki, balaca aktyorların ifasında hazırlanan musiqili tamaşa “Dünya xalqlarının nağılları” teatr festivalında nümayiş olunub.

 

Tamaşa uşaqlar tərəfindən böyük alqışlarla qarşılanıb.

 

Sözügedən səhnə əsərinin quruluşçu rejissoru teatrın rəhbəri Yekaterina Kunkinadır.

 

Əsərin başlıca ideyası uşaqlara dostluq, yoldaşlıq, xeyirxahlıq kimi əxlaqi-mənəvi dəyərləri aşılamaq, həm də onlara qarşıya qoyulan məqsədə düzgün yolla getməyin, pis əməllərdən çəkinməyin, dürüst və ədalətli olmağın, eləcə də çətin məqamlarda bir-birilərinə kömək etməyin vacibliyini və əhəmiyyətini göstərməkdir.

 

Əsərdəki hadisələr qeyri-adi bir məkanda, yeni nəsil ağıllı cihazlar qrupuna aid olan geniş ekranlı rəqəmsal planşetdə baş verir. Lakin bu planşet ağıllı olmaqla bərabər, həm də sehrlidir.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.11.2023)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Güney Azərbaycan Poeziyası Antologiyası layihəsində portalımızın Güney təmsilçisi Əli Çağla bu dəfə sizlərə Sara Nacinin   şeirlərini təqdim edir. 

 

 

Sara Naci kimi tanınan Sara Məhəmmədi əfqan əsillidir və 1990-cı ildə Tehranda anadan olub.  1990-cı ildən şeir yazmağa başlayıb və 1998-ci ilin mayında “Səssiz keçidlər” kitabını nəşr etdirib.  O, hazırda Tehranda yaşayır və kino rejissorluğu üzrə təhsil alır.

 

 

QIRMIZI MEYVƏ

 

Kədərlə yuxarı baxdı

Qırmızı bir meyvə dərdi

Kökləri yerin dərinliklərini axtarıb və günahkarların qanını soran

Böyük bir ağacdan

Və bütün fəsillərdə

Şeytanların başlarını

Meyvə verir

Bir cəhənnəm arxın qırağında oturdu

Və meyvəsini dişlədi.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.11.2023)

Azərbaycanın Belçika Krallığında və Lüksemburq Hersoqluğundakı səfirliyinin təşkilatçılığı ilə ölkəmiz Lüksemburq Beynəlxalq Bazarında böyük stendlə təmsil olunacaq.

 

AzərTAC xəbər verir ki, “Abad”, “Azərsun”, “Azəripək”, “Aspi”, “Balkhoorma”, “Meysəri”, “Savalan”, “Şabyant”, “Silkway”, “Ravira” şirkətlərinin dəstəyi ilə Azərbaycan stendi dünyada yoxsulluqla mübarizə üçün vəsait toplamaqla yanaşı, milli məhsullarımızın istehlakçılara təqdimatını və mədəniyyətimizin təşviqini müvəffəqiyyətlə həyata keçirəcək. Azərbaycan stendi milli məhsullarımızın təbliği üçün əlverişli platforma olacaq.

 

Milli ornamentlərlə bəzədiləcək stenddə ölkəmizin tarixi, mədəniyyəti, musiqisi, mətbəxi ilə bağlı nəşrlər nümayiş olunacaq və ziyarətçilərə hədiyyə ediləcək. Bu nəşrlər stendimizi ziyarət edən lüksemburqlulara və turistlərə ölkəmiz haqqında ətraflı məlumat almağa imkan verəcək. Gün ərzində Azərbaycanı təmsil edən stenddə qurulmuş böyük ekranda mədəniyyətimizin təşviqi ilə bağlı videoçarxın yayımlanması planlaşdırılır.

 

İki gün davam edəcək Lüksemburq Beynəlxalq Bazarında ziyarətçilər yüksəkkeyfiyyətli milli məhsullarımızı - şərabları, təravətli çayı, nar şirəsini, gül və əncir mürəbbələrini, ənənəvi şirniyyatları, paxlava, şəkərbura dada və ala biləcəklər. Milad bayramı ərəfəsində onlar, həmçinin hədiyyə etmək üçün orijinal incə əl işlərini, UNESCO-nun bəşəriyyətin Qeyri-Maddi Mədəni İrs Siyahısına daxil edilmiş kəlağayıları əldə edəcəklər.

 

Milli ornamentlərlə bəzədilmiş stendimizdə ölkəmizin tər meyvə və tərəvəzləri (nar, heyva, xurma, feyxoa, pomidor, xiyar) də təqdim olunacaq.

 

Lüksemburq Beynəlxalq Bazarından əldə olunan ianə 7 kateqoriya üzrə 48 xeyriyyə təşkilatına göndəriləcək.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.11.2023)

Çərşənbə axşamı, 21 Noyabr 2023 10:00

Eyni həyatı ikinci dəfə yaşamaq

Uraqan Abdullayev, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Bir filmi ikinci dəfə izləyib bitirmək çox fərqli duyğudu. Eləcə də bir kitabı ikinci və ya üçüncü dəfə oxuyursan.

 

Bəs eyni həyatı ikinci dəfə yaşasaydınız necə olardı? Etdiyiniz hərəkətin bir addım sonrası sizi hara aparacağını bilə-bilə təkrar həmin şeyi etsəydiniz və heç nəyi dəyişməyə şansınız olmasaydı? Edə biləcəyiniz tək şey diqqət yetirmədiyiniz məqamlara diqqət yetirsəydiniz, "mən bu adama necə güvəndim" dediyiniz adamlarla təkrar tanış olub eyni səhvləri buraxsaydınız, həyatın bilinməyən, görünməyən tərəfini öyrənərdinizmi?

 

Bu saydıqlarımın hər birini bizlər hər gün, təkrar-təkrar yaşayırıq. Güvənmərəm deyirik, amma yenə də eyni adama güvənirik. Sevmərəm deyirik, amma hər dəfə eyni tip adamı sevirik. Dəyişən tək şey bu insanların simalarıdır. Xarakterləri dəyişmir, davranışları dəyişmir, biz isə köhnə səhvlərdən dərs almadan yaşamağa davam edirik.

Bir şeyi unutmaq olmaz:

"Həyat bizə eyni zərbəni endirirsə, köhnə dərslərdən dərs almamışıq deməkdir." Öyrənməyənə kimi də həyat eyni insanları qarşımıza çıxardıb bizi eyni yerdən yaralamağa davam edər.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.11.2023)

Çərşənbə axşamı, 21 Noyabr 2023 09:30

Xalq artisti Eldar Mansurovun yaradıcılıq gecəsi keçirildi

Könül, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Çoxları onun instrumental musiqisini Riçard Klaydermanın, Nina Rotanın, Ennio Marrikonenin musiqisinə bənzədir. Bəli, o, instrumental musiqimizin ən yüksək zirvəsindədir, onu sevə-sevə dinləyirik. 

Təbii ki, hər kəs dərhal anladı ki, söhbət “Xəyallar”ın müəllifi, Xalq artisti, bəstəkar Eldar Mansurovdan gedir. 

 

Müslüm Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasında Eldar Mansurovun yaradıcılıq gecəsi keçirildi. Gecədə bədii rəhbər və baş dirijor, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti Fuad İbrahimovun rəhbərliyi ilə Ü.Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestri, Azərbaycan Dövlət Xor Kapellası (bədii rəhbər və baş dirijor, Xalq artisti Gülbacı İmanova) və solistlər - Əməkdar artistlər Ramil Qasımov (tenor) və Nərgiz Kərimova (soprano) bəstəkarın əsərlərini dinləyicilərə təqdim etdilər. 

Qeyd edim ki, Eldar Mansurov “Kleopatra” və “Olimp” rok-baletləri, 5 simfoniya, “Mahur-hindi” simfonik muğamı, skripka və simfonik orkestr üçün konsert, bir çox simfonik, kamera və xor əsərlərinin müəllifidir. Bir sıra filmlərə və tamaşalara musiqilər bəstələyib, 3 mindən artıq mahnı və instrumental musiqinin müəllifidir.

Yaradıcılıq gecəsini parterdən izləyən Eldar Mansurov sonadək tam diqqətlə səhnəyə qulaq kəsdi. O, həmişə öz əsərlərinə bax bu cür tələbkardır. Ona yeni-yeni uğurlar arzulayırıq. 

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.11.2023)

 

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 20 noyabr – “Ağdam Şəhəri Günü” elan olunması ilə bağlı imzaladığı Sərəncama əsasən Cəfər Cabbarlı adına Respublika Gənclər Kitabxanasının əməkdaşları tərəfindən silsilə materiallar - virtual kitab sərgisi və videomaterial hazırlanıb.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”ə kitabxanadan verilən məlumata görə, hazırlanan materiallarda Ağdam rayonunun yaranma tarixi, gözəl təbiəti, Cümə məscidi, Şahbulaq qalası, Qutlu Musa və Pənahəli xanın türbəsi kimi tarixi memarlıq abidələri, dünyada ikinci olan Çörək muzeyi haqqında məlumat verilir.

Materiallarda Ağdam rayonunun erməni işğalı dövründə məruz qaldığı vandallıq aktları-tarixi, mədəni abidələrin, təbii sərvətlərin məhv edilməsi, Ağdamın “ruhlar şəhəri”nə çevrilməsi faktları işıqlandırılır. Azərbaycanın əzəli torpağı olan Ağdam şəhərinin Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin diplomatik məharəti, prinsipiallığı, dəmir iradəsi sayəsində imzalanan kapitulyasiya aktına əsasən geri qaytarılması haqqında geniş məlumat verilir. Videomaterialda bu gün Ağdam şəhərində aparılan bərpa-quruculuq işlərindən, yeni infrasrukturun qurulması, yaşayış məhəllələrinin salınması, sənaye parkları, aqroparkların yaradılmasından bəhs edilir.

Virtual kitab sərgisində Prezident İlham Əliyevin “Şəhər günlərinin” təsis edilməsi haqqında imzaladığı Sərəncamın mətni, “Vətən müharibəsinin 44 günlük Zəfər salnaməsi”, “Zəfər yolu: Qarabağ savaşından Şuşa Bəyannaməsinədək”, “Ölümü fəth edənlər”, “Ağdam rayonu və onun toponimiyası”, “Ağdamım mənim”, “Ağdam rayonu dialektlərinin toplanılması və linqvistik təhlili” kimi 10-dan çox kitabın qısa annotasiyası və dövrü mətbuat nümunələrinin görüntüləri yer alıb.

20 noyabr – “Ağdam Şəhəri Günü” ilə əlaqədar hazırlanan materiallar kitabxananın rəsmi saytında yerləşdirilib.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.11.2023)

Bazar ertəsi, 20 Noyabr 2023 09:15

Qarakənd faciəsindən 32 il ötür

Heyran Zöhrabova, "Ədəbiyyat və incəsənət" 

 

20 noyabr ölkə tariximizdə iki böyük hadisə ilə yadda qalıb. Onlardan biri əlamətdar hadisə olsa da, digəri isə böyük olduğu qədər həm də ağır bir faciədir. 

 

1991-ci il noyabrın 20-də Xocavənd rayonunun Qarakənd kəndinin yaxınlığında, Ağdam rayonunun Mərzili kəndi ərazisində Azərbaycana məxsus və göyərtəsində yüksək rütbəli dövlət xadimlərinin, millət vəkili və jurnalistlərin olduğu "Mi-8" hərbi helikopteri erməni hərbi dəstələri tərəfindən vuruldu. 

Terror aktı nəticəsində aralarında Azərbaycan Respublikasının dövlət katibi Tofiq İsmayılov, baş prokuror İsmət Qayıbov, dövlət müşaviri, sabiq daxili işlər naziri Məhəmməd Əsədov, millət vəkilləri Vaqif Cəfərov və Vəli Məmmədov, baş nazirin müavini Zülfü Hacıyev, Prezident Aparatının şöbə müdiri və jurnalist Osman Mirzəyev, dövlət katibinin köməkçisi Rafiq Məmmədov, nazir müavini Qurban Namazəliyev Azərbaycan Dövlət Televiziyasının jurnalisti Alı Mustafayevin də olduğu ümumilikdə 22 nəfərdən ibarət olan sərnişin və şəxsi heyyətin hamısı həlak olub. 

İlkin rəsmi məlumatlarda vertolyotun dumana düşərək qayaya çırpılması ehtimalı irəli sürülsə də, sonradan onun vurulması faktı təsdiqlənib. 

 

Belə ki, 1991-ci il noyabrın 7-də Qarabağdakı münaqişə ilə bağlı vəziyyəti yerində araşdırmaq üçün Xankəndinə nümayəndə heyyətinin göndərilməsinə qərar verilir. Mixail Qarbaçovun köməkçisinin Bakıya zəngindən sonra xüsusi siyahı tərtib edilir. Bu siyahıya Azərbaycan Kommunist partiyasının 2-ci katibi Viktor Polyaniçko rəhbərlik etməli idi. SSR-i rəhbərliyi dövlət katibi Tofiq İsmayılov və baş prokuror İsmət Qayıbovun da səfərdə iştirak etməsini istəyir. İlkin siyahıdan millət vəkilləri Vaqif Cəfərov və Vəli Məmmədovun adları çıxarılır. Lakin, daha sonra siyahı bir daha yenilənir və Viktor Polyaniçkonun adı niyəsə siyahıdan çıxarılır. Millət vəkillərinin adları isə yenidən siyahıya qaytarılır. Noyabrın 19-da gecə saat 23:00 da siyahı təsdiqlənir. Noyabrın 20-si səhər saat 11:00 radələrində nümayəndə heyyətini gətirən 2 helikopter Ağdama enir. Dövlət katibi Tofiq İsmayılovun başçılığı ilə Ağdam xalq deputatları soveti icraiyyə komitəsinin binasında yığıncaq keçirilir, daha sonra nümayəndə heyyəti vəziyyəti yerindəcə araşdırmaq üçün Xankəndinə getməyə qərar verir. Saat 12:57 -də Ağdamda "Mi-8" tipli iki helikopter uçuşa hazırlanır. "69" nömrəli "Mi8" əsas helikopter olmalı, 2-ci "72" nömrəli "Mi8" isə onu müşyiət etməli idi. Lakin, saat 13:48-də ikinci helikopter heç bir müşayiət olmadan numayəndə heyyətini götürərək  havaya qalxır. Çox keçmədən Xocavənd rayonunun Qarakənd istiqamətində uçan helikopterlə rabitə əlaqəsi kəsilir. Helikopter 14:42- də Qarakənd kəndi yaxınlığında 300 metr yüksəklikdə vurulur. Baş vermiş faciə barədə   İrəvan radiosu saat 16:15, Tehran radiosu 16:40-da Moskva radiosu 17:00 da xəbər yaysa da, faciə barədə xəbərin Azərbaycanın Prezident Aparatına saat 19:55 -də  çatdığı bildirilir. 

Terror aktının baş vermə səbəblərini araşdırmaq üçün Xankəndində yerləşən rus hərbi qarnizonunun hərbi prokrurona qarşı uçuşun düzgün idarə olunmaması və insan tələfatı maddəsi ilə cinayət işi açılır.  

Bu günə qədər cavabsız qalan suallardan biri də odur ki, niyə onları hərbi vertalyot müşayiət etmirdi, münaqişə bölgəsi olduğu halda niyə ehtiyyat tədbirləri görülməmişdi? 

Helikopterin qara qutusunu araşdırmaq üçün azərbaycanlı mütəxəssisləri yaxına buraxmırlar.  Hadisədən bir neçə gün sonra hadisənin baş vermə səbəblərini öyrənmək üçün qara qutunu Rusiyaya göndərirlər. Halbuki qara qutunu Gəncədəki helikopter zavodunda da açmaq olardı. Sonralar isə Rusiyaya göndərilən qara qutudan heç bir səs sorağ çıxmır. 

 

Viktor Polyaniçkonun adının nümayəndə heyyətinin siyahısından silinməsi, Qarbaçovun xüsusi istəyi ilə 20 yanvar hadisələri zamanı SSR-i Ali Sovetində çıxış etmiş və Qarbaçov da daxil olmaqla bütün iştirakçıları 20 yanvar şəhidlərinin xatirəsini yad etmək üçün ayağa qalxmağa məcbur edən Tofiq İsmayılovun, Qarabağda baş verən iğtişaşlara görə dəfələrlə Qarabağa səfərlər etmiş, hadisələri yaxından izləmiş, həmin hadisələrə görə erməniləri günahlandırmış və onlara qarşı adekvat addımların atılacağını bildirən baş prokuror İsmət Qayıbovun siayhıya əlavə olunması, helikopterin heç bir müşaiyət olunmadan havaya qalxaraq Xankəndinə istiqamət götürməsi, hadisə barədə xəbəri ilk Yerəvan radiosunun yayması, helikopterin qara qutusunun Gəncədəki helikopter zavodunda açılması mümkünkən azərbaycanlı mütəxəssislərin yaxına buraxılmayıb qutunun Rusiyaya göndərilməsə və birdə ondan xəbər çıxmaması, bunların hamısı təsadüf idimi sizcə? 

 

Və əvvəldə də qeyd etdiyim kimi 20 noyabr ölkə tarixində həmdə əkamətdar bir hadisə ilə yadda qalıb. 

Belə ki, Qarakənd terorunun 29-cu il dönümündə, yəni 2020-ci il (44 günlük müharibə dövründə ) noyabrın 20-də  Ağdam rayonu erməni işğalından azad edilmişdir.

Onu da qeyd edək ki, Ağdam rayonu 23:07:1993- cü il tarixində ermənilər tərəfindən işğal olunmuşdu.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.11.2023)

Sayt Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən 2024-cü ildə “Qeyri-hökumət təşkilatları üçün qrant müsabiqəsi” çərçivəsində Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun həyata keçirdiyi “Yeniyetmə və gənclərdə mütaliə mədəniyyətinin formalaşdırılması” layihəsinin tərəfdaşı olaraq yenilənmiş, yeni bölmələr əlavə ediımiş, layihənin təbliği üzrə funksional fəaliyyət aparılmışdır.