Super User

Super User

UNESCO-nun İcraiyyə Şurasının 221-ci sessiyası işini davam etdirir. Sessiya çərçivəsində qurumun yeni Baş direktoru vəzifəsinə namizəd təklif olunacaq.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı AzərTAC-a istinadən xəbər verir ki, UNESCO-nun Baş direktoru vəzifəsinə 3 nəfər - UNESCO Baş direktorunun Afrika departamenti üzrə müavini, konqolu Firmin Eduard Matoko, UNESCO Baş direktorunun Sosial və Humanitar Elmlər üzrə köməkçisi, meksikalı Gabriela Ramos və Misirin turizm naziri Xalid əl-Anani namizədliyini irəli sürüb.

 

Qeyd edək ki, UNESCO-nun Baş direktoru İcraiyyə Şurası tərəfindən təklif edilir və konfransın təsdiq edəcəyi şərtlərlə Baş Konfrans tərəfindən dörd il müddətinə təyin edilir. Baş direktor 2 dəfə dördillik müddətə təyin oluna bilər, bundan sonra yenidən seçilmək hüququ yoxdur.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.04.2025)

 

7 aprel 2025-ci il tarixində Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu və əl-Fərabi adına Qazaxıstan Milli Universitetinin birgə əməkdaşlığı çərçivəsində Qazaxıstan Milli Elmlər Akademiyasının akademiki, görkəmli türkoloq, alim A.T. Kaydar adına Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Mərkəzinin təntənəli açılışı baş tutub.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondundan verilən məlumata görə, mərkəzin açılış mərasimində çıxış edən əl-Farabi Universitetinin rektoru Janseyit Tümebayev bildirdi ki, Universitetin prioritet məsələlərindən biri Türk xalqları arasında körpü yaratmaq və güclü əlaqələr formalaşdırmaqdır. O, Universitetin Filologiya fakültəsi nəzdində açılan Mərkəzin bu mənada uğurlu işlər görəcəyinə olan inamından söz açıb.

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti AktotıRaimkulova, Türk dünyası arasında dostluq və birliyin yaradılması üçün təkcə mədəni deyil eyni zamanda mənəvi sferanın inkişafına da önəm verilməli olduğunu qeyd edib. O, bildirib ki, Türk dünyasının işıqlı gələcəyi üçün “parlaq” gənclərin yetişdirilməsi missiyası bizim üzərimizə düşür.

Tələbələr mərkəzdə nəinki Türk dünyasının tükənməz mədəni irsi və çoxəsrlik tarixi barəsində tədqiqat apara, həm də beynəlxalq layihələrdə iştirak edə biləcəklər. Həmçinin, akademik mobillik proqramı vasitəsilə dünyanın hər yerindən alimlər mərkəzə gələrək öz bilik və təcrübələrini bölüşəcəklər. Bundan əlavə, KazNU (al-Farabi Kazakh National University) tələbələri xarici universitetlərdə təcrübə imkanları qazanacaq və zəngin kitabxana ilə təmin olunacaqlar.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.04.2025)

 

AMEA-nın Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunda Bəxtiyar Vahabzadənin 100 illik yubileyinə həsr olunmuş elmi sessiya keçirilib. Elmi sessiyada akademik Teymur Kərimlinin, professor Esmira Fuadın, ədəbiyyatşünas alim Qiymət Məhərrəmlinin xalq şairinin yaradıcılığına həsr olunmuş məruzələri dinlənilib. Bəxtiyar Vahabzadənin ailə üzvü Rəna Rzayeva çıxış edərək ailəsi və doğmaları adından tədbirin təşkilatçılarına dərin minnətdarlığını bildirib.

Elmi sessiyada Milli Məclisin deputatı Cavanşir Feyziyevin çıxışı da maraq doğurub, o, Türk dünyasının İstiqlal şairi Bəxtiyar Vahabzadənin 100 illik yubileyi ərəfəsində keçirilən tədbirlərin əhəmiyyətini vurğulayaraq bildirib ki, məhz bu elmi sessiyanın keçirildiyi elm məbədi Məhəmməd Füzulinin adını daşıdığı üçün biz də bu günkü məruzəmizi rəmzi olaraq "Bəxtiyar Vahabzadə yaradıcılığında Füzulinin bədii obrazı"na həsr etmişik.

Cavanşir Feyziyevin çıxışının mətnini diqqətinizə çatdırırrıq:

Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatı zəngin və çoxəsrlik tarixi kökləri olan mənəvi qaynaqlar üzərində bərqərar olmaqdadır. Bu mənada, Məhəmməd Füzuli mənəvi fikir tariximizin məhvərində dayanan və yüzillərdir qələminin işığı söz dünyamızı rövnəqləndirən poetik dühalardandır. Yaşadığı dönəmdən 5 əsrdən çox zaman keçməsinə baxmayaraq bu gün çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatında, o cümlədən qardaş türkdilli ədəbiyyatlarda Füzuli yaradıcılığından bəhrələnmələrə geniş rast gəlinir. Azərbaycanın xalq şairi Bəxtiyar Vahabzadə də Füzuli sözünün sehrində yazıb-yaradan, öz mənəvi dünyasında və əsərlərində Füzuli ruhunu yaşadan aydın məfkurə adamlarındandır.

Milli mədəniyyət, milli əxlaq və milli mənəviyyatımıza son dərəcə sadiq qalan Bəxtiyar Vahabzadə müdrikliyində Dədə Qorquda, monumental epik təsvirlərində Nizamiyə, incə, hüznlü lirikasında Füzuliyə, dünyanın ilahi mahiyyətinə varmasında, müqəddəs hissləri dilləndirməsində Nəsimiyə, Sözü Fatehlik qüdrətinə çatdırmasında Şah İsmayıl Xətaiyə, varlığımızı didən cəhalətə, idraksızlığa qarşı üsyan etməsində Mirzə Fətəli Axundzadəyə, Mirzə Ələkbər Sabirə, Cəlil Məmmədquluzadəyə, romantik duyğuların qanadlandırılmasında Hüseyn Cavidə, Məhəmməd Hadiyə, milli ideologiyanın poetik-fəlsəfi laylarını açmasında Əli bəy Hüseynzadəyə, Məhəmməd Əmin Rəsulzadəyə, mənəviyyatımızı musiqi ladlarında duymasında və publisistik kəsərində Üzeyir bəy Hacıbəyliyə, Vətən torpağının ülviyyətini real cizgilərlə canlandırmasında Səməd Vurğuna bənzəyir. Amma, əlbəttə ki, bütün bunlarla yanaşı, Bəxtiyar Vahabzadə hər yerdə özüdür və öz Sözünün Ustadıdır.

“Şəbi-hicran” poemasında dahi ustadı Füzulinin sözə olan heyranlığının yeni çalarlarını qələmə alan Bəxtiyar Vahabzadə həm də bu ilahi heyranlıqdan Füzulinin özünə də müstəsna dərəcədə böyük pay ayırırdı. Bəxtiyar Vahabzadə Mövlananın Şəms Təbriziyə olan ilahi bağlılığı qədər Füzuliyə bağlıydı, onun heyranıydı. Sənətin hansı gizlininə baş vururdusa, qarşısında Füzulini görürdü və bu düşüncələri şeirin ölməz dili ilə belə ifadə edirdi:

 

Qəvvas olub o dəryada mən çox üzmək istədim,

Batdım bircə damlasında, damlası da dərindi.

 

Və yaxud: 

Dərk etmədim hikmətini, can heyrətdən uçundu...

 Bu, Bəxtiyar Vahabzadənin Füzuli dühasına olan heyranlığının bədii ifadəsi idi. Ədibin Füzuli haqqında publisistik müstəvidə söylədikləri də bədii şəkildə dediklərini addım-addım izləməkdədir: “İnsanlığın yönünü Tanrıya çevirən Füzulinin səsi bütün zamanları dəlib keçir, bizi həqiqətə, sədaqətə, ədalətə, böyüklüyə, ülviliyə və yüksəkliyə səsləyir. O, bizimlə bərabər yaşayır... Şairlər var ki, biz onları bəyənirik. Şairlər var ki, biz onları sevirik, şairlər də var ki, biz onların sənəti qarşısında sükut edir, onun sehrinə düşürük. Füzulinin özü demişkən: “Sürəti-halın görən surət xəyal eylər məni”. Beləliklə, Füzuli şeirinə, Füzuli xatirəsinə ən böyük hörmət, bizim heyrətimiz və bu heyrətdən doğan sükutumuzdur” (Bəxtiyar Vahabzadə, M.Füzulinin 500 illik yubileyindəki çıxışından, (Türkiyənin Bilkənd Universiteti), Zaman və Mən, Bakı-1999, səh. 225).

Həm Füzuli, həm də Bəxtiyar Vahabzadə üçün poeziya, ümumiyyətlə, sənət aləmi eşqin təranəsi, insan düşüncəsinin uçuş mərkəzi kimi dəyərli idi. Bu münasibət Bəxtiyar Vahabzadənin “Şəbi-hicran” poemasının “Can yanğısı” fəslində yetərincə mükəmməl şəkildə öz ifadəsini tapmışdır:

Biri deyir: Həyatın hüsnü, süsüdür sənət

Biri deyir ürəyin döyüntüsüdür sənət.

Biri deyir ki, sənət təbiətin səsidir,

Biri deyir ki, sənət eşqin təranəsidir.

Biri deyir ki, sənət hər şeydən öncəsidir,

...Biri deyir ki, sənət insan düşüncəsini,

 Fikrini, xəyalını uçurur göylərə.

Əsərin əsas surətlərindən biri olan Əbdül Kərimin dedikləri isə əslində, böyük müdriklərin – ilk növbədə Füzulinin və Bəxtiyar Vahabzadənin öz münasibətini ifadə edir.

Sənət dəryaya bənzər,

Onun min bir halı var

Onun sirlərlə dolu öz cahi-cəlalı var.

Kiminin bu dəryada gördüyü çör-çöp olur,

Kimi də dibindəki incilərə vurulur.

Məncə, can yanğısıdır şeir, sənət əzəldən...

Poemanın başqa bir səhnəsində Leyla ilə Məhəmmədin qarşılıqlı söhbəti əsasında sənətə, sənətkara olan müanasibətini Füzuliyanə bir tərənnümlə Bəxtiyar belə ifadə edir:

 - Yanırsan, əzizim, alış, yan yenə,

 Sənət dediyin də yanar çıraqdır.

Elin kədərinə, elin qəminə,

Sən də yanmayanda, kim yanacaqdır?

Bəxtiyar Vahabzadə ustadı Füzuliyə xas müdrikliklə sənətkarı yanan şama, çırağa bənzədir. Eyni zamanda, fərqinə varır ki, Füzulinin, bir növ özünün prototipi kimi yaratdığı Məcnunun özü də əbədi, sönməz bir eşq çırağıdır. Onun şölələri milyonların könlünə eşq şəfqəti əta edir. Buna görə də Bəxtiyar Vahabzadə “Heyrət, ey büt!” məqaləsi boyunca dahi şairin sənətkarlıq məziyyətlərinə bu yöndən nəzər salmağı vacib bilirdi: “Füzulinin tərənnüm etdiyi eşqin özü böyükdür. Bu eşq insanı fədakarlığa çağıran, onu daxilən böyüdən, mənən yüksəldən, qəhrəmanlıq dərəcəsinə ucaldan eşqdir. Füzuli nə üçün Məcnunun tablosunu cızdı? Məcnun nəyin dəlisidir? Məcnun idrak Məcnunudur, hər şeyi dərk etmək, hər şeyin mahiyyətinə, cövhərinə varmaq ehtirasının timsalıdı... Məcnun cəmiyyətin məhdud qayda və qanunlarına qarşı idrakın üsyanıdır... Bir sözlə, Füzuli böyük təbiətli, böyük idraklı cəmiyyətin fövqünə ucalmış əfsanəvi Məcnun obrazında özünü, öz mənəviyyatını tapmışdır. Məcnunu Füzuliyə sevdirən ondakı üstünlük, ondakı böyüklük və yüksəklik idi. Bəxtiyar Vahabzadə M.Füzulini “sözlərində nəfəs alan, fikirlərində yaşayan, duyğularında fəryad çəkən insanlar insanı, şairlər şairi, ariflər arifi” kimi qəbul edir, xüsusi bir duyğusallıqla onun havasına uçunur və bu barədə olan fikirlərini belə ifadə edirdi: “Füzuli tədqiqatçılarından hər biri onun böyüklüyünü bir cəhətdən görmüşlər. Mən isə onun böyüklüyünü ilk növbədə dilinin sehri ilə dünyadakı böyük türk xalqlarını birləşdirməsində, bu çırağın ətrafında toplaya bilməsində görürəm. Kim iddia edə bilər ki, Füzuli yalnız azəri türklərinin şairidir? Yox! O, həm azəri, həm türkmən, həm Kərkük, həm özbək, həm də Türkiyə türklərinin dahisidir. Bir sözlə, Füzuli türk xalqlarının kökü, bizsə onun qolları, budaqlarıyıq”. (Bəxtiyar Vahabzadə, “Mənəviyyat bayrağı”, “Ədəbiyyat qəzeti”, 17 fevral 1995).

Bəxtiyar Vahabzadə Füzulinin böyüklüyünü hər şeydən əvvəl dilinin sehrində görürdü və bu həm də Füzulinin ruhunun sehriydi. Dahi şairin dünyadakı bütün türk xalqlarının  böyük sənətkarı olması onun ruhundan, ruhən Türk dünyasına yaxın, doğma olmasından qaynaqlanırdı. Onun bənzərsiz üslubu, poetik dili bu ruh birliyinin təcəlli etdiyi həqiqətdən qidalanırdı. Dilə, milli ruha, milli kökə bağlılıq həm də Bəxtiyar Vahabzadənin özünün böyüklüyündən intişar tapırdı. Bəxtiyar Vahabzadə sovetlər dönəminin ən kəsərli çağlarında belə sistemli, dayanıqlı şəkildə doğma ana dili mücadiləsi aparmış, öz ana dilinə biganə, yad olanları birmənalı şəkildə qınağa tutmuşdur. O, məşhur “Ana dili” şeirində öz dilinə xor baxan rusbaşlı “obrozovon”lara qarşı qəzəbini gizlətmir və “qoy bütün vəzifə, kreslo hərisliyindən irəli gələn bədxahlığınıza ananızın verdiyi süd qənim olsun, əvəzində bu yurdun “Segah”ı, “Rast”ı, “Şahnaz”ı, doğma dili mənim olsun” yazırdı. Bu, onun milli kökə, milli kimliyə bağlı olan qəlbinin, vicdanının səsiydi. Bəxtiyar Vahabzadəni doğma ana dilinə böyük eşqi, qədirbilənliyi, vətəndaşlıq qayəsi bağlayırdı. O, doğma dilinin aşiqi, məcnunu idi. Öz doğma dilinə məcnunanə bir sevgi bəsləyirdi. Və heç də təsadüfi deyildi ki, “Şəbi-hicran” poemasında dönə-dönə bəyan edir, ürək ağrısı ilə vurğulayırdı: “Bu qəmdir ki, millətin qəlbinə də, eşqinə də, ruhuna da qəsd edirlər, ay aman”... Bu, eyni zamanda Füzulinin harayı, qəlbinin səsi idi.“Şəbi-hicran” poemasında ancaq “sərvəti deyil, ürəyi də parçalanan” bir məmləkətin, xalqın taleyi sanki həm Füzulinin, həm də Bəxtiyar Vahabzadənin dilindən, yaşamından belə ifadə olunurdu:

 Arzusunu, eşqini

O, tapmadı həyatda.

Həyata güldüyündən

Ağlatdı zülüm-zülüm

Füzulini həyat da!..

Burda böyük dərdimiz yadıma düşdü mənim,

Hələ birlik görməmiş mənim böyük vətənim.

Qəsbkarlar əlində didildi, parçalandı,

Ancaq sərvəti deyil, ürəyi də talandı.

Sərvət getsə qəm deyil,

 Sərvət gələr yenə də.

Bu qəmdir ki, millətin

Qəlbinə, eşqinə də,

Dilinə, ruhuna da

Qəsb edələr, ay aman!

Ələmlərin, dərdlərin

Hamısından bu yaman!

Bəxtiyar Vahabzadə öz böyük ustadı Füzuli kimi, bu milli faciə və dərdlərin ilk növbədə dövrün, zamanın xarakterindən irəli gəldiyini bəyan edirdi. Füzulinin də ən böyük gileyi, tənqid hədəfi zəmanədən idi. Zəmanədən şikayət ilk növbədə Füzulinin “Şikayətnamə” əsərinin meydana gəlməsinə zəmin yaradırdı. Öz növbəsində Bəxtiyar Vahabzadənin “Şikayətnamə”si “Gülüstan”, “Şəbi-hicran” idi. Həm Füzulinin, həm də Bəxtiyar Vahabzadənin əsərləri öz zəmanələrinin manqurt təfəkkürünə üsyan faktları, lövhələri kimi qəbul edilirdi və Füzulinin

“Şikayətnamə”si Bəxtiyar Vahabzadənin “Gülüstan”ı, “Şəbi-hicran”ı ilə tamamlanırdı:

Hərəsi bir diyarda qalan qardaş-bacılar,

 Füzulinin şeirilə tanıdı bir-birini.

O çatdırdı qardaşa qardaşın əllərini.

Könüllərə bir ümid,

Nəşə verdi Füzuli

Parçalanmış milləti

Birləşdirdi Füzuli.

Dərin minnətdarlıq hissi ilə qeyd etməliyik ki, Füzulinin XVI yüzildə gerçəkləşdirməyə çalışdığı kimi, XX yüzilin totalitar sovet basqıları altında eyni birləşdirici, oyadıcı, səfərbəredici missiyanı Bəxtiyar Vahabzadə fenomeni cəmiyyətimiz üçün yerinə yetirdi, millətin böyük dərdini çiyinlərində ləyaqətlə daşıdı, hər misrasında, hər beytində ikiyə bölünmüş doğma Azərbaycanımızın azad olmaq, birləşib bir olmaq ideyasını ifadə etdi və bu məqamda həmişə Füzuli ruhən, fikrən onun yanında oldu. Ona mənəvi dəstək verdi. Parçalanmış milləti birləşdirmək istəyinə güc qatdı. Füzuli dilinin sehrli, qüdrətli varlığı ilə yaratdığı “Gülüstan”ı, “Şəbi-hicran”ı ilə Bəxtiyar Vahabzadə böyük Türk dünyasını milli birliyə, bütövlüyə səslədi. Bütün bu dillər əzbəri olan əsərləri o, ilk növbədə Füzulinin ana laylasına bənzər poeziyasının həmrəyliyi, həmdərdliyi hücrəsinə etiqad və zikr edə-edə yaratdı,  böyük ustadının poetik irsi barəsində həmişə xüsusi iftixar hissi ilə söz açdı: “Ana laylasına bənzər bu misralardakı dilin sehri dünyanın o başında yaşayan bir türklə, bu başında yaşayan türkü eyni kökə qovuşdurur, bir-birinə tapındırır. Budur, Füzuli şerinin tilsimi, böyüklüyü və qüdrəti” – deyən Bəxtiyar Vahabzadə bütün yaradıcılığı boyunca Füzuli irsinə mənən sədaqətini sərgiləmiş oldu. 

Qapadı gözlərini yana-yana Füzuli

Zülmündən usandığı bu cahana Füzuli...

 Bütün bu misralarda o, həm də Füzuli obrazını əbədiləşdirir. “Şəbi-hicran” poemasında Türk dünyasının Bəxtiyarı türkün ulu ruhunun tərcümanı Füzulinin bədii-estetik doğuluşunu qələmə alır. Türkçülük və Azərbaycançılıq məfkurəsi üzərində əbədiləşən bu Söz heykəli böyük şairi oxuculara hər misrası ilə sevdirməkdədir. “Şəbi-hicran” Füzuli dünyasına gedən bədii yoldur, şair Füzulinin ilahi eşq fəlsəfəsini çiyninə alıb bu yolla haqqın dərgahına doğru gedir. Bu yol əslində şairliyin əzablı, fəqət şərəfli yoludur. Bəxtiyar Vahabzadənin çox sevdiyi sözlə desək, İnam yoludur. Füzuli Tanrıya inanardı – Füzulinin Tanrısı Eşq idi. Bu dünyaya göylərdən Eşq bəlasına mübtəla olmaq üçün gəlmişdi Füzuli...

Ömrünü ahlarla vermədin bada,

Arzu dəryasında bir yelkən oldun.

Zaman özgəsini yandıranda da

Alışan o oldu, yanan sən oldun.

Ağladın, yayıldı səsin hər yana,

Bülbül bağçalarda ötdü – dedilər.

Gələndə Məhəmməd gəldin cahana

Gedəndə: “Füzuli getdi” – dedilər. 

 M.Füzuli tarix durduqca duran, sənəti ilə ölümsüzlük qazanan, zamanların ötəsində insanlığın qəlbində, iç dünyasında əbədiyaşar bir obrazdır. Hər iki sənətkarın “Şəbi-hicran”ı – Füzulinin “Şəbi-hicran”  və Bəxtiyarın “Şəbi-hicran” poemaları ilahi bir eşqlə sevən, sevgisiylə kamilləşən İnsanın özünüdərk yoludur.

Yüzillər ötsə də, bu yol mənən kamilləşməyə doğru varan hər bir Türkün ruhuna işıq, düşüncələrinə aydınlıq olacaq.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.04.2025)

 

Вторник, 08 Апрель 2025 11:45

Baxla Ağdamı nə birləşdirir?

 

Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

 

Musiqi müəllimlərinin attestasiyası mövzusu gərgin müzakirələrə səbəb oldu. Düzdür, sonra gündəmi Şərurlu İsfəndiyar mövzusu zəbt etdi. Amma biz yenidən attestasiyaya qayıdırıq. 

 

Müəllimlər, onların yaxınları attestasiya söhbətini topa-tüfəngə tutdular. 

Niyə bu müəllimləri 30 il ərzində ilk dəfə olaraq attestasiya edirlər? Camaatın çörəyinə niyə bais olurlar? 30 ilin müəllimini də attestasiya edərlər? 

Amma məsələ qəfil də olmayıb axı. Mədəniyyət Nazirliyi hələ ötən il bəyan etmişdi ki, müəllimlərin qiymətləndirməsini edəcək. Özü də söz vermişdi ki, hər şey şəffaf olacaq.

Siz Allah, bir nəticələrə baxın. Adanın ayağının altından yer qaçır.

1183 nəfər müəllim uğurla attestasiya olundu, o cümlədən bunlardan 650 nəfəri ən yüksək nəticə ilə prosesi yekunlaşdırdı. 

Amma…

Attestasiya zamanı aydın oldu ki, bizim, heç demə, elə müəllimlərimiz var ki, onlar İohan Sebastyan Baxın - dünyaşöhrətli alman bəstəkarının ağdamlı olduğunu biliblər və ya böyük Üzeyir Hacıbəylinin hələ də yaşadığına əmindilər.

Hətta bizim elə müəllimləri attestasiya üzə çıxarıb ki, həmin müəllim tək barmaqla pianino ifa edirmiş. Bütün bunlar müəllimlərin attestasiyasının ayrı-ayrı nəticələridir. 

Demək, Mədəniyyət Nazirliyi lap düzgün edib bu attestasiya məsələsində.

Öz aramızdır, Baxla Ağdamı nə birləşdirə bilərdi axı?

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.04.2025)

Вторник, 08 Апрель 2025 17:04

ABİDƏLƏRİMİZ - Xanlıq Muxtar karvansarası

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

 

Şuşa şəhəri M. F. Axundov küçəsi 29 ünvanında  Şuşa Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğuna aid ölkə əhəmiyyətli Xanlıq Muxtar adlı karvansara yerləşir.

 

Xan sarayında xidmət etmiş, şəhərin hörmətli şəxslərindən biri kimi bilinən Xanlıq Muxtar tərəfindən XVIII əsrdə tikilmişdir. XIX əsrin sonlarına yaxın Şuşada fəaliyyət göstərən 10 karvansaradan biridir.

 Şəhər 1992-ci ildə ermənilər tərəfindən işğal edildikdən sonra karvansaradakı İslam elementləri və ərəb dilindəki yazılar erməni xaçı və yazısı ilə əvəzlənmişdir. Günümüzə binanın Bazarbaşı adlanan meydanına baxan hissəsi qalmışdır. Şuşa şəhəri işğaldan azad ediləndən sonra binanın bu fraqmentinin bərpa edilməsi planlaşdırılır.

Xanlıq Muxtar karvansarası birmərtəbəli inşa edilib, əsas küçələrə açılan pəncərə və qapıları iri ölçüdə həll olunub. Ticarət yeri kimi istifadə edilən binanın daxili otaqları anbar və yaşayış üçün nəzərdə tutulub.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.04.2025)

 

Nigar Həsənzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Düşünürəm ki, bu konsert əsl musiqi bayramına çevriləcək.

İyunun 3-də Heydər Əliyev Sarayında rejissor Nail Naiboğlunun kliplərini çəkdiyi müğənnilərin iştirakı ilə “Klip kimi ömür” adlı qala-konsert keçiriləcək.

Siz bir adlara baxın!!! Görün bu rejissor kimlərin klipini çəkib.

 

Konsertdə Flora Kərimova, Nisə Qasımova, Samir Bağırov, Gülyaz və Gülyanaq Məmmədovalar, Fidan Hacıyeva, Mətanət İsgəndərli, Ədalət Şükürov, Fərqanə Qasımova, Lalə Məmmədova, Elnur Məmmədov, Samira AliMaryam, İzzət Bağırov, Xatun, Eldar Qasımov, Fahree, İlkin Dövlətov, Samirə Əfəndi, Mehin Hümbətova, reper Saybu, türk müğənnisi Kiçik İbo və başqaları iştirak edəcəklər. Aparıcı Nailə İslamzadədir.

Konsert adi konser olmayacaq. Öz müstəsna musiqi müşayiəti ilə yadda qalacaq. Belə ki, Nail Naiboğlu açıqlamasında bildirir ki, gecədə ulduzlar sevilən hitlərini 35 nəfərdən ibarət GRAMOPHONE estrada orkestrinin müşayiəti ilə canlı ifa edəcəklər. Dirijor Ellada Məmmədova, gecənin musiqi rəhbəri Xanın İsmayılqızıdır.

Gecədə yeni mahnıların da təqdimatı gözlənilir. Belə mahnılardan birini Türkiyədən gecəyə qonaq gələcək Kiçik İbo ilə müğənni Leyla Rəhimova dueti ifa edəcək.

Təsəvvür edin ki, Nail Naiboğlunun “Klip kimi ömür”ünü 100 nəfərdən ibarət yaradıcı heyət hazırlayır. Biletlər şəhərin kassalarında və İTİCKET.az saytında satılır.

Konsert barədə bu qədər. Gerisini, özünüz iyunun 3-də görəcəksiniz.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.04.2025)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

 

Haqqını ödə!

Uğur üçün tələb olunan haqqı tam ödədiyinizi necə müəyyən edə bilərsiniz? Çox sadə, ətrafınıza baxın. İndiki həyat tərzinizə və bank hesabınıza baxaraq, tələb olunan haqqın nə qədərini ödədiyinizi asanlıqla müəyyən edəbilərsiniz. Xarici aləminiz, əks etmə qanunu vasitəsilə sizin necə şəxsiyyət olduğunuzu və nə qədər ödədiyinizi güzgü kimi göstərəcək. 

 

Uğurun dəyəri haqda maraqlı məqam var: 

Uğurun dəyəri mütləq tam və əvvəlcədən ödənilməlidir. Uğurun haqqı, yeməkdən sonra ödədiyiniz restoran hesabına bənzəməz. Bu kafeteriyaya bənzəyir, istədiyinizi seçə bilərsiniz amma haqqını yeməzdən öncə ödəməlisiniz. Motivator natiq Ziq Ziqların dediyi kimi: “Uğura aparan elevator xarab olub, pilləkənlər isə hələdə açıqdır”.

 

Brayan Treysi / Bəhanələrə yox (Daxili intizamın gücü)

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.04.2025)

 

Nurlana İşıq, “Ədəbiyyat və incəsənət” üçün

 

Uşaqların tərəfində olan şair Sevinc ən çox da küncdəki incidilmiş uşaqların dostudur: onların bütün uşaq yalanlarını, dəcəlliklərini dəstəkləyir. Müasir uşaq şairləri əksərən uşaqları öyrədirsə, Sevinc uşaqların dili ilə böyükləri də öyrədir.

 

“...cizgi filmlərinin sonunda

dostlaşır itlə pişik

ilanla insan

uşaqların dünyası nə gözəldir, İlahi

böyüklərin də dünyasını o cür elə”.

 

Böyüklər üçün adi görünən bir mənzərə, ya hadisə uşaqlar üçün qorxulu ola bilər: uşağın hissləri xamdır, dərinləşməyib, oyuncaq itini zivədə görən uşaq anidən duyğulanacaq, çünki onun gerçək dünyasında ağappaq yox, büzüşmüş it var. Bu təzadlı ( bir az da kədərli) həyat hadisəsinə  “ Oyuncaq it “ şeirində baxaq:

 

“Asılmışdı zivədən

İtim bir qulağından

Su damlayırdı ondan

Ağlayırdı deyəsən.

Büzüşmüşdü bir az da

Titrəyirdi tükləri

İtim balacalaşıb

Lap pişiyə dönmüşdü

Anam sevinirdi:

“Bax,

İtin olub ağappaq”.

 

Nümunəni beşinci və altıncı siniflərdə tədris etmək olar.

Şairin uşaq şeirlərindəki  vintaj mənzərələr həmin dünyanın zamansız nostalgiyasını yaşadır. Elə bil qatarda gedirsən, uşaqlıq xatirələrin bir- bir göz önündən keçir. Məsələn, bir yelləncəyin tut ağacına bağlanması saf bir dövrün simvoludur.

“Nəğmə” şeirini oxuyan bütün uşaqlar evrənsəl bir dünyaya girəcəklər.  Günəş , ulduz, ay olub kainatın kəhkəşanına qarışacaqlar və sonda Yer üzünə qayıdacaqlar. Belə mediativ şeirlər dərsliklərimizdə yoxdur. Ancaq müəllimlik təcrübəm və intuisiyam deyir ki, uşaqların zövqüncədir bu cür  şeirlər; Sübut üçün deyirəm ki, mən bu şeiri sinifdəxaric oxu kimi 7-ci sinif şagirdlərinə vermişdim. Onlar “Şeir məndə hansı hiss və düşüncələri oyatdı?” başlığı altında esse tapşırığını yerinə yetirmişdilər. Uşaqların əksəriyyəti ilk dəfə idi ki,  “Vətən haqqında“ qeyri-adi şeir oxuduqlarını söylədilər. Onlar  bu şeirdə azadlığın əsl dadını hiss etmişdilər. Uğur adlı şagirdim, “bu şeiri oxuduğum üçün çox şanslıyam”,-yazmışdı.

“Nəğmə” təkcə şeir deyil, uşaqlıq manifestindən bir hissədir sanki. Yelləncəkdə yellənən uşaq təkcə Vətən sevgisini duymur, onu iliklərinə kimi hiss edir. Şairlərin böyüklüyü də ondadır ki, onlar öyüd-nəsihət verməkdən çox,  bu hissləri yaşada bilir:

   

      Nəğmə

Yelləncəyim, yellə məni

Bayrağımı dalğalandıran

O küləyi öpəcəm.

Daha, daha hündürə qalx

Yağışları yağdıran

O buludu öpəcəm.

 

Gözəl bir günəşin

Taxacam saçlarına

Əlimdəki çiçəyi

Baxım, yaraşır ona?

 

Yelləncəyim, yellə məni

Mən qorxmuram

Sən də qorxma

Bərk bağlayıb iplərini

Atam tut ağacına.

 

Yellə məni, qanadlanım

Bahardan xəbər verən

Qaranquşu öpəcəm.

Dimdiyində çöp aparan

Bax, o quşu öpəcəm. 

 

Möhkəm dayan, tut ağacım

Tut məni

Yıxılmağa qoyma məni

Yellənim qoy göylərəcən

Əlim çatan budağını öpəcəm.

Yelləncəkdən düşüm gəlim

Torpağını öpəcəm.

 

Yeddinci sinifə qədəm qoyanlar həm də yeniyetməlik çağının ortalarında olurlar:  bu uşaqlar nə tam yerə bağlıdırlar, nə göyə. Şeirdə uşaqların Göylə Yer arasında qurduğu bağ o qədər poetik ifadə olunub ki, hər misrada uşaq böyüyür, bir az da İnsan olur. Sevinc Elsevər bu tip  şeirlərində bizə bir daha göstərir ki, uşaqların dünyası tərbiyə olunmalı deyil, eşidilməlidir.

Bəli, Sevincin uşaqları qorxur, utanır, çaşır, sevir...ancaq duyaraq yaşayırlar.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.04.2025)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Вторник, 08 Апрель 2025 12:46

ŞƏRƏF LÖVHƏSİndə Hamlet Məmmədov

İlhamə Məhəmmədqızı, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Dürüst və məsuliyyətli, öz işini sevən Hamlet Məmmədovdan bəhs etmək istəyirəm.

55 yaşı var. Onu orta təhsil illərindən tanıyıram. Sumqayıt şəhər 21 nömrəli tam orta məktəbdə bacısı Ziyafətlə eyni sinifdə oxumuşam. Mehriban bacı-qardaş kimi hər zaman barələrində maraqlanmışam. Bir jurnalist kimi də Hamletin əmək fəaliyyətini vaxtaşırı izləmişəm.

 

Belə ki, o, şəhərimizin ictimai-siyasi həyatında yaxından iştirak edir, mühüm, məsul iş sahibidir. 1993-cü ildən 2015-ci ilədək polis nəfəri olub. Baş serjant rütbəsi alıb. Daxili İşlər Nazirliyinin Baş Mühafizə İdarəsininn Sumqayıt şəhər polis mühafizə idarəsində işləyib. 2000-ci ilin martın 1-dən şəhər bələdiyyəsinə polis mühafizəçisi kimi təhkim edilib. Təqaüdə çıxsa da hazırda burada mühafizəçi işini həvəslə icra edir. Müxtəlif təbəqəli insanlarla ünsiyyət qurmağı bacarır, onlarla yaxşı dil tapa bilir, ona müraciət edənlərə düzgün yanaşır. 

Qeyd edək ki, Hamlet Məmmədov Sumqayıt şəhər İcra Hakimiyyəti yanında İctimai Şuraya iki dəfə üzv təyin olunubdur. Hazırda  20-ci mikrorayon ərazisi üzrə məhəllə komitəsinin sədridir. Daim sakinlərin qayğısı ilə maraqlanır, onların müraciətlərini dinləyir, problemlərinin həlli yollarını başa salır.

Ailəlidir, bir qızı, bir oğlu var, hər ikisi ali savadlı mütəxəssis kimi cəmiyyətimizə xeyirli, gərəkli övladdır. İki nəvənin sevimli babasıdır.

Hamlet deyir ki, mühafizəçi həm də çalışdığı qurumun görünən simasıdır. Əgər insanlarla kobud rəftar edərsə, o zaman həmin qurum haqqında münasibət də mənfi olacaq. Lakin mühafizəçi xoş auralı olarsa və işinə sevgi və məsuliyyətlə yanaşarsa, hər bir insan da o təşkilat haqqında qənaətbəxş düşünəcək. Çalışıram ki, gündəlik vəzifəmin öhdəsindən layiqincə gəlim, buraya üz tutanları xoş münasibətlə qarşılayım və yola salım, hər kəsə müsbət enerji ötürüm. İndiyədək beş bələdiyyə sədrinin rəhbərliyi altında yorulmadan işləmişəm.

Hamlet Məmmədov həmçinin Birinci Qarabağ müharibəsi veteranıdır. O, eyni zamanda qürurla vurğulayır ki, bizə qələbə sevinci yaşadan Ali Baş Komandan İlham Əliyevin çox uğurlu siyasəti nəticəsində ərazi bütövlüyümüz, suverenliyimiz təmin edilib. Şəhidlərimizin, qazilərimizin, əsgərlərimizin canı, qanı bahasına ən yaxşı, ən gözəl Zəfər qazanmışıq. Prezidentimizə, onun siyasətinə güvənirəm. Müasir, müstəqil Azərbaycanımız kifayət qədər potensiallıdır. İradəmizə, qüvvətimizə inanıram. Allahıma inanıram. O, bizdən daha yaxşı bilir hər şeyi. Sevinək, sevinək, yalnız sevinək. Birliyimizi qoruyaq, səbrli olaq. Biz güclüyük artıq. Çünki qətiyyətli, müdrik siyasəti olan ölkə rəhbərimiz var.

Bəli, gözəl tarixi günlər yaşayırıq. Fərəhli, sevincli günlərimizi Allah bizə çox görməsin.

Azərbaycanlı olduğum üçün özümü çox xoşbəxt hiss edirəm. Sumqayıtın sakini kimi  sumqayıtlılara xidmət etdiyim üçün də fəxr duyuram.

Biz də öz növbəmizdə deyirik: Yaxşı ki, Hamlet kimi insanlar var.

Uzun illər sevdiyi işini məsuliyyətlə və vicdanla yerinə yetirən, bəyazlaşmış saçları, üzündəki nazik qırışları həyatının canlı, nurlu güzgüsünə çevrilən zəhmətkeş qardaşımıza möhkəm can sağlığı, ailə səadəti, uzun ömür, bolluca uğur və sevinc arzulayırıq.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.04.2025)

Вторник, 08 Апрель 2025 15:37

“Yamaq dərdi” - HEKAYƏ

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalı Xatirə Kərimovamın “Yamaq dərdi”adlı hekayəsini təqdim edir.

 

 

 

Bəzən başqalarına adi, boş, mənasız görünə biləcək bir çox şeylər taleyimizi bir səmtdən  başqa bir səmtə dəyişmək qüdrətində olur-mənim  heç  vaxt  hafizəmdən silinməyən yamaq dərdim kimi.

      

         O zaman   doqquzuncu  sinifdə  oxuyurdum. Oktyabr ayı idi. İlin xəzan fəsli öz hökmünü yeridir, soyuq payız küləkləri insanları üşüdür, isti geyinməyə vadar edirdi. Həmin gün səhər mən köhnə jaketimin yırtılmış hissələrini tikib səliqəyə salmaq üçün daha erkən oyanmışdım. Axşamdan masanın üstünə hazır qoyduğum iynə - sapı və paltarı götürüb  sobanın yanında oturdum. Bu jaketi məndən böyük bacılarım geyinmişdilər. Çoxuşaqlı ailəmizin  maddi vəziyyəti kifayət qədər yetərli olmadığından mən onların artıq əyinlərinə kiçik olan paltarlarını geyinməklə  razılaşmalı olurdum.

        Jaketin ilgəyini tikdim, sonra qolunun dirsək hissəsindəki süzülüb yırtılmış hissəni gözdən keçirdim. Paltarın tərs üzündən yamaq vuraraq çox incə tikişlərlə onu gizlətməyə çalışdım. Lakin əynimə geyindikdə bütün səylərimə baxmayaraq yamağın bilinməsi məni pərt etdi. O halda paltarın qolunu yuxarı çəkərək qat yaradıb yamağı onun altında gizlədəciyimi düşündüm. Başqa çarəm də yox idi.

         Mən tikiş tikərkən anam da atamın yol çantasını toplayırdı. O, Bakıya işləməyə gedirdi. Anam işini görə-görə atamın yaxşı pul qazanıb göndərəcəyi halda bizə isti paltar alacağından, kiçik qardaşımın artıq pinəçinin belə, “sonuncu dəfə yamayıram, daha yararsızdır” dediyi köhnəlmiş ayaqqabılarını yenisi ilə əvəz edəcəyindən danışırdı. Hətta arada mənim də başıma sığal çəkib, “İnşallah, bu jaketi də dəyişərik, mənim əlaçı balam” demişdi. Atam isə sanki onu eşitmirmiş kimi dinməzcə əşyalarını toplayır və elə bil ki, bir az da tələsirdi. O, anamı qış çəkmələrini gətirməsi üçün həyətə göndərdi. Sonra cəld hərəkətlə divar şkafını açdı, üst rəfdə saxladığımız foto-albomun arasında qoyulmuş əsgərlik şəkillərini götürüb çantasının içəri cibinə yerləşdirdi və bu zaman mənə evindən həmişəlik gedən insan təsiri bağışladı. Sonra isə düşündüm ki, məgər bir atanın heç vaxt dönməyəcəyi yerdə qoymaq istəmədiyi əziz bir şeyi gənclik fotoları idimi?  Övladları deyildimi?

           Atam anamın gətirdiyi çəkmələri də yerləşdirdi, nəyi isə unudacağından ehtiyat edirmiş kimi ətrafı gözdən keçirdi və çantasını götürüb otaqdan çıxdı. Anam da dolu su qabını əlinə alıb onun arxasıyca getdi. Adətən insanlar uzaq səfərə çıxanda əzizləri ilə səmimiyyətlə  görüşüb, öpüşüb qucaqlaşırlar. Düzdür, biz atamdan belə rəftarı heç vaxt görməmişdik. Bəzən adama elə gəlirdi  ki, o nəinki bizi sevmir, hətta varlığımızı belə, hiss etmirdi. Lakin bu gedişdə bir qəribəlik var idi.

          Etiraf etməliyəm ki, atamın Bakıya getməsinə ürəyimin dərinliyində sevinirdim. Bu, müəyyən bir müddətə də olsa, evimizdə sakitliyin yaranmasına səbəb olmalı idi. Əks halda, atamın hər kiçik səbəbdən böyük söz-söhbət yaratması dözülməz hala gəlmişdi...

          Günlər keçirdi. Atamdan hələ bir xəbər yox idi. Mən yamaqlı jaketimi geyib dərsə gedir, paltarımın sol qolunu tez-tez yuxarı çəkərək, yamağı qatın altında gizlətməyə çalışırdım. Kiminsə bu yamağı görməsindən ehtiyat edir, daha doğrusu, utanırdım.

...Ədəbiyyat dərsi idi. Mən gündəliyimi yazıb lövhəyə boylananda nurani çöhrəli Səyyarə müəllimin mehriban baxışları ilə rastlaşdım:

          -Qızım, - dedi:-get o biri tədris binasına, Fikrət müəllimdən onuncu sinfin jurnalını mənim adımdan xahiş edərək al, gətir.

          -Baş üstə!-söyləyib sinifdən çıxdım.

Sürətlə pilləkənləri enib həyətə, oradan da üzbəüz binaya yetişdim.  Dərs otağının qapısını yavaşca tıqqıldatdım və içəridən Fikrət müəllimin gur səsini eşitdim:

         -Gəl!

         Qapını açdım. Onuncu sinifin dərsi idi. Bütün şagirdlərin başı mənə tərəf çevrildi. Yanaqlarıma dolan istilikdən qızardığımı hiss edib duruxdum. Fikrət müəllim təbaşiri lövhənin önünə qoyub mənə tərəf gəldi.

          -Qızım, buyur, nə lazımdır?

          -Səyyarə müəllim bu sinfin jurnalını dərsin sonu üçün ona verməyinizi xahiş edir.

          -Olar.-Sinfə tərəf çevrilib: -Oğlum, Timur, yaxın gəl!-dedi.

          -Müəllim, mən...

          -Sən sinfinizə get, mən göndərirəm.

          -Sağ olun.-deyib qapını örtdüm.

Dəhliz boyu bir qədər addımlamışdım ki, arxadan açılıb-örtülən qapı səsini eşitdim.Geri çevriləndə əlində jurnal tutan Timuru gördüm. O, sinif nümayəndəsi, məktəbin ən nümunəvi şagirdi və dərs əlaçısı olmaqla yanaşı, həm də yaraşıqlı xarici görünüşə  və ciddi xarakterə malik idi. Yəqin, elə buna görə də yuxarı siniflərin, az qala, bütün qızlarının pərəstiş etdiyi bir simaya çevrilmişdi.

           Timurun məndən öndə getməsi üçün addımlarımı ləngitdim.Lakin o məni ötüb keçmədi. Nədənsə, özümü çaşqın, bir az da həyəcanlı kimi hiss edirdim. Geri çevrilib onun mənə çatmasını gözlədim.Timur gözlərini üzümdən çəkmədən  yaxınlaşanda əlimi ona doğru uzadaraq:

            -Jurnalı ver, mən apararam.-söylədim.

İlk dəfə idi ki, onun simasını bu qədər yaxından görürdüm. Timurun dərin və mənalı baxışları vardı, ciddiliyi ifadə edən çöhrəsində xəfif təbəssüm hiss olunurdu. Əyninə geyindiyi tünd-göy rəngli bahalı kostyumu və səliqəli, ütülü yaxalığı olan ağ köynəyi ona bütün yaşıdlarının qibtə edə biləcəyi şux görünüş verirdi. Üzümə dolan istilikdən yenə qızardığımı hiss etdim. Jurnala doğru uzanan əlim havada qalmışdı.

            Timur:

            - Müəllimim mənə jurnalı bilavasitə Səyyarə müəllimə çatdırmağı tapşırıb.- deyə qətiyyətlə bildirdi.

İsrar etməyin mənasız olduğunu anladım.Onun baxışlarında və səsində aydın hiss olunan səmimiyyət məndə indiyə qədər tanış olmayan qəribə bir hiss yaratmışdı. Elə bir hiss ki, sonralar məni bir ömür təqib edəcəkdi.

      -Yaxşı, elə olsun.-deyib yenə öndə gedərək yoluma davam etdim.

Əsas binaya daxil olub dəhlizin sonuna-yuxarı mərtəbəyə  qalxan pilləkənə doğru yönəldim.Timur da arxamca gəlirdi.

        Pilləkənləri yarıya qədər qalxmışdım ki, birdən sanki yerimdəcə donub qaldım. Ürəyim elə bil bir boşluğa yuvarlandı. Bədənimi necə soyuq tər basdığını hiss etdim. Qeyri-iradi olaraq sağ əlimi sol qolumun dirsəyinə tərəf apardım. Jaketimin qolundakı qat açılmış və mən buna diqqət etməyi unutmuşdum. Yəqin ki, məndən beş-on addımlıq məsafədə gələn Timur paltarımdakı yamağı aydınca görmüşdü. O zaman həyatımda bəlkə də, ilk dəfə geyimimdən utandım, həm də çox utandım. Pilləkənləri necə çıxdığımı, sinif otağının qapısını necə açdığımı, icazə alaraq yerimdə əyləşdiyimi, başımı önümə dikdiyimi, nəinki, indi, elə onda da çox dumanlı xatırlayırdım.

         Timur juranalı verərək getdi. Mən başımı qaldıranda Səyyarə müəllimin üzümə dikilən narahat baxışları ilə rastlaşdım. O yavaş-yavaş sırama yaxınlaşaraq əlini saçlarıma çəkdi və mənə tərəf əyilərək astadan nə isə olub-olmadığını soruşdu.  Cəld ayağa qalxıb:

         -Heç...heç nə...heç nə olmayıb, müəllim!-deyə həyəcanla cavab verdim.

Nə yaxşı ki, bu zaman dərsin bitdiyini bildirən zəng çalındı və sinfə qarışıqlıq düşdü. Səyyarə müəllim sualında israr etsəydi, özümü saxlaya bilməyib ağlayacaqdım.

        Dərsdən sonra evə gedəndə özümü çox yorğun, əzgin hiss edirdim. Sanki bağışlanılmaz bir günahın içindəydim. Çox pis duyğu idi bu. Məktəb yolunun sonunda küçə üç səmtə ayrılırdı. Bunlardan biri bizim məhəlləmizə doğru yönələn küçə idi. Mən yolu keçib düz gedəcəkdim. Bir neçə addım atdıqdan sonra qeyri-ixtiyari digər səmtə yönələn küçəyə tərəf boylandım. Orada yol kənarında cökə ağacları vardı və Timur hər gün bəzən tək, bəzən də dostu ilə o ağacların yanında dayanardı. Bu gün də yenə orada idi və mən keçdiyim səmtə  baxırdı. Fikirləşdim ki: “Bu nə qəribə insandır, niyə hamı kimi evinə tələsmir?” Sonra:  “Sənə nə, önünə bax, yolunu get!”-deyə öz-özümü danladım.

         Həmin gün günorta bacımgilə getməli idim. Böyük bacım ailəli idi. Onun çox təkəbbürlü qayınanası vardı. Hər kəsi bəyənməz, kasıb insanlara yuxarıdan-aşağı baxardı. Bəlkə də, buna görə anam onlara çox nadir hallarda qonaq gedər, əvəzində məni uşaqları saxlamaq bəhanəsi ilə tez-tez oraya göndərərdi. Bugünkü pərtliyimi bir az da olsa unutmaq üçün həvəslə bacımgilə  yollandım.

         Həyət qapısı ikimərtəbəli evin yan tərəfində olduğundan mənim gəldiyimi yalnız evin ön tərəfinə keçəndə görə bilərdilər. Bir neçə addım getmişdim ki, Telli xalanın gur və əsəbi danışığını eşitdim:

        -Bura bax, gəlin, bu elə-belə mal deyil ki... “Vneştorq”dan götürüb, od qiymətinə alıb. Oğlumun ürəyini üzmə. Nə fərqi var, o rəngi olmasın, bu rəngi olsun. Allahına şükür elə, geyin.

         “Vneştorq” dedikdə xarici ticarət əlaqələri vasitəsilə satış üçün gətirilən malların olduğu yer nəzərdə tutulurdu və o hamı üçün əlçatan deyildi. Sonra qapı çırpılmasının səsi eşidildi. Telli xala deyinə-deyinə pilləkənləri düşməyə başladı:        

-Buna bax, “bunu bəyənmirəm”, “onu bəyənmirəm”. Elə bil dədəsi evində birini çıxarıb, o birini geyib. Daha demir ki, yazıq bacım, kukla kimi qızdı, yamaqlı paltarda məktəbə gedir.

        Telli xalanın son sözləri üzümə sanki sillə kimi çırpıldı. Elə bil dünya başıma fırlandı. Halsızladım. Lakin cəld özümü topladım, Telli xalanın məni görmədiyindən əmin olmaq üçün addım-addım geri çəkilərək həyətdən çıxdım.

         Xatırladım ki, məktəbə gedəndə tələsdiyimdən mağazadan çıxan qadının Telli xala olduğuna fikir verməmişdim. O da məni arxadan səsləyib hal-əhval tutmuşdu. Görünür, yamağı da onda görmüşdü. Ah, mən də elə bilirdim ki, bunu məharətlə gizlədirəm. Amma bu yamaq qorxunc kabusa çevrilərək arzuolunmayan bir məqamda məni yaxalayırdı.

        Evə qayıdarkən yağış yağmağa başladı. Lakin islanmağım məni o qədər də narahat etmirdi. Telli xalanın dediyi sözlər isə, təkrar-təkrar qulaqlarımda səslənir, ruhumu əzir, utandırır, əzab verirdi. Evə çatanda xalamın bizə gəldiyini, anamla üzbəüz oturub nə isə mühüm bir şey barədə söhbət etdiyini gördüm. Daha doğrusu, o danışır, anam isə başını əllərinin arasına alaraq çaşqın halda dinləyirdi.

          Xalamla görüşüb yan otağa keçəndə məndən bir yaş böyük olan bacım cəld çarpayısından qalxıb qabağıma yeridi: 

         -Heç bilirsən nə olub?

         Yaxşı bir xəbər verməyəcəyi səsindən bəlli idi.

         -Nə olub ki?

         -Atamız Bakıya bizim üçün deyil, başqa bir qadınla yaşamaq üçün gedib.

         -Necə yəni? Anlamadım...

         -Niyə anlamadın ki? O bizi atıb, başa düşdün? Eh, biabır olduq. Sabah texnikuma getməyə utanıram, qızların qeybət mövzusu olacağam... Hə, xalanın qaynı əmanət kassasında işləyir axı. Atamızın orada xeyli pulu da var imiş, onu da götürüb.

        -Ola bilməz!- sobaya tərəf boylandım.

Anam onun arxa tərəfində döşəməyə karton parçası salaraq kiçik qardaşımın su keçirərək islanmış köhnə ayaqqabılarını qoymuşdu ki, uşaq səhər məktəbə gedənə qədər qurusun. Görəsən, atam bunları görmürdümü? Ehtiyat pulu var idisə doğma övladının cırıq çəkmələrdə gəzməsinə necə laqeyd qala bilirdi?

       Mən həyatımın sonrakı illərində yaşadığı ömründə   müəyyən günahlar işlətmiş insanları bir az da olsa başa düşməyə çalışırdım. Lakin yaşam mücadiləsində körpə fidanlar qədər zərif olan övladlarını əlinin tərsi ilə həyatından silib atan, onları taleyin ümidinə buraxıb özünə yeni bir həyat quran insanları heç bir zaman anlaya bilmədim, onlara ürəyimdə sonsuz bir savaş elan etdim. Bu mənada məni atılmışlar daha yaxşı anlayar.

       O gecə biz çarpayılarımıza uzansaq da, demək olar ki, yatmadıq. Anam sobanın arxasında divara söykənərək oturub için-için ağlayır, ara-sıra əlini göyə qaldıraraq Allahdan övladlarını böyütməsi üçün ona güc verməsini diləyirdi. O gecə bizim uşaqlığımızın son gecəsi oldu. Biz sanki bir gecəyə böyüdük. Səhər yuxudan oyanıb sobanın yanına tələsəndə səkkizinci sinifdə oxuyan qardaşımın döşəmədəki kartonun üstünə qoyulmuş çəkmələri diqqətlə nəzərdən keçirdiyini gördüm. Mənə tərəf çevrilib:

         -O, bu ayaqqabılarla məktəbə gedə bilməz, ayaqları yaş olacaq,xəstələnər. Həm də çox köhnədir axı.

         -Nə edə bilərik ki? Pulumuz yox yenisini almağa, məktəbdən də nə qədər saxlamaq olar ki?!

         -Bir şey fikirləşmək lazımdır...-deyə qardaşım yaşına uyğun olmayan bir tərzdə əli ilə alnını ovuşdurmağa başladı.

         Sən demə, o da dünən gecə yuxusunu qaçırmış, xeyli fikirləşərək qərara gəlmiş, ailəmizə atalıq missiyasını öz boynuna götürməyi qət etmişdi. Bu elə-belə, dilucu verilmiş bir qərar olmadı. Sonrakı illər-həyatının gənclik dövrünün ən gözəl çağlarında qardaşım bu missiyanı ləyaqətlə yerinə yetirdi və bir atanın, bəlkə də, öz ailəsi üçün edə biləcəyindən daha artıq işlər gördü.

         Həmin gün isə anamın dörd qız övladından sonra dünyaya gələn ilk oğul balası olaraq ərköyün böyüdülmüş dəcəl qardaşım qayğıları, problemləri çox olan və həmişə fikirli gəzən böyük yaşlı kişiyə çevrildi. Bir həftədən sonra isə əlində təzə çəkmələrlə  evə gələrək karton ayaqqabı qutusunu açıb kiçik qardaşımın qabağında döşəməyə qoydu və dedi:

         -Hə,geyin, gör xoşuna gəlir?

         Biz heyrətlə bir-birimizə baxdıq. Hamımızın baxışlarında eyni sual vardı. Qardaşım:

         -Dostumun atası mağazada işləyir. Ondan təmiz karton ərzaq qutuları aldım. Qonşuluqdakı halva bişirib satan qənnadçı dükanı üçün kiçik karton qutular düzəldib onlara apardım. Sağ olsun Vaqif dayı, hamısını götürdü və dedi: “Yenə düzəldib gətirə bilərsən”. Hə, ana, bu iki manatı da işıq pulu borcuna verərik.

         Anam qardaşımın boynunu qucaqlayıb bərkdən hönkürdü. Amma bu, sevincdən idi. Kiçik qardaşım isə təzə çəkmələrini geyinib fərəhlə evdə o baş-bu başa gedirdi.  Atamın bizi tərk etməsi xəbərini aldığımız o gündən sonra ilk dəfə idi ki,  hamının üzü gülürdü. 

Deyirlər, dərd insanları daha da yaxınlaşdırır. Bizim ailədəki birliyimiz, səmimiyyətimiz, mehribanlığımız, anamızı qorumağa çalışmağımız bütün çətinliklərə baxmayaraq cəmiyyətdə sağlam mövqe tutmağımıza kömək etdi...

...Günlər öz axarı ilə sürətlə keçib gedirdi. Mən universitetə qəbul ola bilmək üçün dərslərimə daha ciddi yanaşır, hətta tənəffüslərdə belə, çox zaman dəhlizə çıxmadan növbəti dərsin tapşırıqlarına baxırdım. Bu, bir az da rəfiqələrimlə çox ünsiyyət etməmək istəyindən irəli gəlirdi. Mən onların atam barədə nə isə soruşa biləcəklərindən ehtiyat edir, utanırdım. Hətta məktəbdən evə qayıdarkən belə, başımı aşağı salıb sürətlə gedirdim. Qarşıma çıxan tanışların,qohumların “Necə dolanırsınız?”, “Atandan nə xəbər var?” suallarını eşitmək istəmirdim. Yalnız məktəb yolunun qurtaracağına çatanda yol ayrıcını keçib öz məhəlləmizə tərəf yönəlməmiş qeyri-ixtiyari digər səmtə-cökə ağaclarının sıralandığı o küçəyə boylanırdım və qəribədir ki, Timuru həmişə o ağacların yanında dayanan görürdüm. Nədənsə, dərhal jaketimin qolundakı yamağı xatırlayır və utanc hissi keçirirdim.

İllər bir-birini əvəz etdi. Mən orta məktəbi bitirib universitetə qəbul oldum. Ayrı-ayrı ali məktəblərdə oxumağımıza baxmayaraq nədənsə tez-tez Timurla rastlaşır, özümü görməməzliyə vuraraq keçib gedirdim. Əslində isə, hələ o zaman-doqquzuncu sinifdə oxuyarkən jurnalı əlindən verməyərək “müəllimim mənə belə tapşırıb” deyən bu gəncin nurlu siması  hər zaman gözlərim önündə canlanır, mənim məktəb illərimin işıqlı xatirəsinə çevrilirdi.

             Bir dəfə tətil günlərinin birində evdə tək olduğum  zaman Timurun anası bizə gəldi. Mən onu oğlu ilə valideyn iclasına gələndə görüb tanımışdım. Qadının gözəl saç düzümü, bahalı libası, qiymətli zinət əşyaları onun təminatlı həyatından xəbər verirdi.

            Mən ona oturmağı təklif etdim. Qadın oturub nümayişkaranə şəkildə ətrafı nəzərdən keçirməyə başladı. Sanki amiranə baxışları ilə “nə qədər kasıbsınız” deyə təəccüb edirdi.

            O bizə Timurun böyük təkidi ilə gəldiyini, oğlunun, sən demə, hələ orta məktəbdən mənə çox dəyər verdiyini bildirdi. Anlamağa başladım ki, Bakıda universitetdə, küçədə Timurla tez-tez qarşılaşmağımız, semestr imtahanlarını qurtarıb tətil başlananda həmişə eyni avtobusda rayona gəlməyimiz, məktəb illərində dərsdən sonra cökə ağaclarının yanında dayanıb bizim küçə səmtinə baxması, məhəlləmizdən olan oğlan ilə dostluq etməsi heç də təsadüf deyilmiş. Bunun belə olduğunu düşünmək isə mənə o qədər xoş idi ki...

            Timurun hissləri məni duyğulandırsa da, yadıma Telli xala düşdü. Gözlərim önündə Telli xala kimi hər fürsətdə əlini belinə qoyub silkələnə-silkələnə bizim kasıblığımıza tənə edən Timurun anası canlandı və bu mənə çox dözülməz göründü. Həm də Timurun paltarımdakı yamağı görə bildiyini heç zaman unutmamışdım.Bu yamaq dərdi mənimlə onun arasında keçilməz bir sədd kimi dururdu. Odur ki, qadına bunları söylədim:

              -Xahiş edirəm, mənə yüksək dəyər verdiyi üçün Timura minnətdarlığımı bildirin. Lakin xoşbəxtlik üçün yalnız gözəl hisslərin olması yetərli deyil. Burada ailələrin, onların həyat tərzinin, maddi vəziyyətinin uyğunluğu, dünyagörüşü kimi vacib şərtlərin olması da önəmlidir. Bu uyğunluğun olmaması həyatın ahəngini pozur... Ailə xoşbəxtlik üçün qurulur, cəza çəkirmiş kimi yaşamaq üçün yox. Anam bizi təkbaşına böyüdüb. Mən elə bir ailədə həyat qurmaq istəyirəm ki, anam o evin qapısını istədiyi vaxt sıxılmadan, çəkinmədən açıb girə bilsin.

                Qadın gözlərində məmnunluq ifadəsi ilə ayağa qalxdı. Sözlərim ona sanki yüngüllük gətirmişdi. Mənə yaxınlaşıb saçıma sığal çəkdi, üzümdən öpdü və:

               -Dedikləri qədər də ağıll imişsən, xoşbəxt ol, qızım-deyərək getdi.

Mən onun arxasınca baxaraq yerimdə donub qalmışdım və nəyin baş verdiyini anlamağa çalışırdım. Düşünürdüm, sanki bir anın içində həm xoşbəxt oldum, həm də bu xoşbəxtliyi, əslində bunu etməyi heç özüm də istəmədən, geri qaytardım. Xoşbəxtlik bürkülü havalarda qəfildən əsən sərin bir meh kimi gəldi, ruhumu oxşadı, sonrada sovrulub getdi. Yerində yalnız məyusluq qaldı və mənim gənclik düşüncəmdə başqa cürdə ola bilməzdi. Ertəsi gün küçədə qəfildən qabağıma çıxan Timur:

                - Mən sənin fikrini öz dilindən eşitmək istəyirəm-dedi.

Baxışlarımın məni ələ verməməsi üçün nəzərlərimi yerə dikərək:

                -Sən yanında səni sevən insanın olmasına layiqsən...-dedim.

Timur:

                -Mən isə bütün bu illər ərzində elə bilirdim ki...-onun səsi titrədi və daha heç nə söyləməyərək qəfil də dönüb getdi.

Qürurum imkan versəydi “sən düz bilirdin” deyə onu geri qaytarardım.                  Mən sonralar başa düşdüm ki, bir insanın sənin kasıblığına tənə edib-etməməsi onun varlı, yaxud kasıb olmasından deyil, daxili mədəniyyətindən, mənəvi əxlaqından, tərbiyəsindən asılıdır. Təəssüf ki, artıq çox gec idi...

           İllər sonra Timurun, anasının təkidi ilə qohumlarından birinin qızı ilə ailə qurduğunu eşitdim. Lakin heç kim onun xoşbəxt olduğunu söyləmirdi. İçimdə qərib bir günahkarlıq duyğusu vardı...

Hisslərim məndən güclü çıxdı. Zaman yaralara məlhəm olsa da, əsla ürəyimə qarşı çıxa bilmədim. Heç kimi həyatıma və ürəyimə yaxın buraxmadım. İndi gəncliyi çoxdan arxada qoyub kamillik yaşına çatmışam. Tənhalıqla axıb gedən günlərimdə daima  ürəyimdə bir təəssüf hissi yaşayıram: “Kaş ki, kaş ki, bu yamaq dərdi olmayaydı...”

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.04.2025)

 

                                                                                              

                                                                                                                                                          

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Sayt Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən 2024-cü ildə “Qeyri-hökumət təşkilatları üçün qrant müsabiqəsi” çərçivəsində Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun həyata keçirdiyi “Yeniyetmə və gənclərdə mütaliə mədəniyyətinin formalaşdırılması” layihəsinin tərəfdaşı olaraq yenilənmiş, yeni bölmələr əlavə ediımiş, layihənin təbliği üzrə funksional fəaliyyət aparılmışdır.