Super User

Super User

Çərşənbə axşamı, 16 Dekabr 2025 13:12

Fransada azərbaycanlı musiqi qrupunun növbəti uğuru

 

Fransada fəaliyyət göstərən “Duo Avey” musiqi qrupunun üzvləri — Eldəniz Ələkbərzadə və Ağarəhim Quliyev — Fransanın məşhur “La Marianne” musiqi müsabiqəsində ikinci yerə layiq görülüblər.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsindən verilən məlumata görə, qrup peşəkarlığı, fərdi musiqi yanaşması və səhnə mədəniyyəti ilə münsiflərin və tamaşaçıların böyük rəğbətini qazanıb.

Azərbaycan bəstəkarlarının əsərlərini Fransız auditoriyasına təqdim etmək və ölkəmizin zəngin musiqi irsini beynəlxalq müstəvidə tanıtmaq missiyası ilə seçilən “Duo Avey”in üzvləri həm solo ifaları ilə, həm də müxtəlif musiqiçilərlə birgə əməkdaşlıq layihələri vasitəsilə uğurlu fəaliyyət göstərirlər.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.12.2025)

Çərşənbə axşamı, 16 Dekabr 2025 10:43

“Ritm” rəqs qrupunun çıxışı Fransa mətbuatında

 

Fransa mətbuatında azərbaycanlı fotoqraf Nicat Kazımovun Azərbaycanın “Ritm” rəqs qrupunun Avropadakı çıxışlarından bəhs edən “Derrière la scène” (Səhnə arxası) adlı fotoreportajı yayımlanıb.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsindən verilən məlumata görə, fotoreportajda “Ritm” rəqs qrupunun səhnəarxası hazırlıq prosesindən, gündəlik fəaliyyətindən, eləcə də heyrətamiz ifalarından fotolar və məlumatlar yer alıb. Qrupun Azərbaycan mədəniyyətinin bənzərsiz elementlərini yüksək peşəkarlıqla təqdim etdiyinə diqqət çəkilib.

Qeyd edək ki, “Ritm” rəqs qrupu İsveçrənin Bazel şəhərində "Azərbaycan İsveçrə ilə Xəzərdən Alp dağlarınadək hərəkətlərin ahəngində qovuşur - Mədəniyyətlər Körpüsü" (“Azerbaijan Meets Switzerland in Harmony of Movements – From the Caspian to the Alps, Bridge of Cultures”) adlı tədbirdə səhnəyə çıxıb. Qrupun dinamik, milli-mənəvi dəyərlərlə zəngin çıxışları Azərbaycan mədəniyyətinin gözəlliyini bir daha nümayiş etdirib və böyük maraqla qarşılanıb.

Fotoreportajla ətraflı şəkildə aşağıdakı linkdən tanış olmaq mümkündür:

https://streetphotographyfrance.fr/derriere-la-scene-nijat-kazimov/

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.12.2025)

 

 

 

2025-ci ildə Özbəkistanın Səmərqənd şəhərində keçirilən UNESCO-nun 43-cü Baş Konfransında türk dövlətlərinin hazırladığı və 26 ölkənin birgə təqdim etdiyi ortaq təşəbbüslə UNESCO tərəfindən 15 dekabr tarixi Dünya Türk Dili Ailəsi Günü elan edilib.

 

Cəfər Cabbarlı adına Respublika Gənclər Kitabxanasında “Dünya Türk Dili Ailəsi Günü” adlı virtual sərgi hazırlanaraq istifadəçilərə təqdim edilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Kitabxanadan verilən məlumata görə, virtual sərgidə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində münasibətlərin gücləndirilməsi istiqamətində söylədiyi dəyərli fikirlər, Birinci Türkoloji Qurultayın 90 və 100 illik yubileylərinin keçirilməsi haqqında qəbul edilən sərəncamların tam mətni təqdim edilir. Kitabxana əməkdaşları tərəfindən hazırlanan materialda “Azərbaycanşünaslıqdan türkşünaslığa”, “Avropada türkologiya”, “Türk ədəbi dillərinin birliyinə doğru”, “Turan sivilizasiyasına giriş”, “Türk düşüncəsi və türkçülük tarixi haqqında” 20-dən çox kitabın tam mətni təqdim edilir. Virtual sərgidə kitablar ilə yanaşı “Birinci Türkoloji Qurultay – türk ruhunun qələbəsi”, “Türkologiya Turan birliyinin təməl daşıdır”, “Azərbaycan türkologiyası: təməllər, təmayüllər”, “Türk dünyasında ortaq düşüncə və kimlik axtarışları” kimi dövrü mətbuat nümunələrinin tam mətni də sərgilənir.

Dünya Türk Dili Ailəsi Günü” adlı virtual sərgi kitabxananın rəsmi saytında https://www.ryl.az/multimedia/dunya-turk-dili-ailesi-gunu  yerləşdirilib.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.12.2025)

 

Bu il Xalq artisti, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Dövlət mükafatı laureatı, korifey sənətkarımız Rəşid Bebudovun anadan olmasının 110 illik yubileyi tamam olur. Bununla əlaqədar olaraq Cəfər Cabbarlı adına Respublika Gənclər Kitabxanasında sənətkarın həyat və yaradıcılığından bəhs edən “Bir ömürlük alqış” adlı videomaterial hazırlanıb.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına kitabxanadan verilən məlumata görə, videomaterialda  Rəşid Behbudovun mənalı ömür yolundan, Azərbaycan mədəniyyəti, incəsənəti, musiqisinə verdiyi əvəzsiz töhfələrdən bəhs olunur. Materialda Rəşid Behbudovun ifaçılığında  xalq yaradıcılığını, vokal sənətini, estrada janrını böyük məharətlə uyğunlaşdırdığı, bir sıra ölkələrdə geniş konsert proqramları ilə Azərbaycan xalq mahnılarının və bəstəkar əsərlərinin tanınmasında əvəzsiz xidmətlərinin olması qeyd edilir. Kitabxana əməkdaşları tərəfindən hazırlanan materialda Xalq artisti Rəşid Behbudovun səs yazıları, ifaları səsləndirilir, ona dünya şöhrəti qazandıran “Arşın mal alan” filmindən fraqmentlər sərgilənir. 

Xalq artisti Rəşid Behbudovun 110 illik yubileyi münasibətilə hazırlanan “Bir ömürlük alqış” adlı videomaterial kitabxananın rəsmi saytında https://www.ryl.az/multimedia/bir-omurluk-alqis yerləşdirilib.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.12.2025)

 

 

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun Prezidenti ilə Azərbaycan Respublikası Dövlət Turizm Agentliyinin Qoruqları İdarəetmə Mərkəzinin İdarə Heyətinin sədr müavini arasında görüş baş tutub

 

12 dekabr 2025-ci il tarixində Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun mənzil qərargahında Fondunun prezidenti Aktotı Raimkulova ilə Azərbaycan Respublikası Dövlət Turizm Agentliyinin Qoruqları İdarəetmə Mərkəzinin İdarə Heyətinin sədr müavini Sədaqət Davudova arasında görüş keçirilib. Görüşdə, həmçinin Mərkəzin Yerli layihələrlə iş sektorunun müdiri Telman Məlikzadə iştirak edib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki, görüş zamanı Türk dünyasına məxsus tarixi-mədəni qoruqların beynəlxalq səviyyədə tanıdılması, bu sahədə institusional əməkdaşlığın gücləndirilməsi və birgə layihələrin həyata keçirilməsi imkanları tərəflər arasında müzakirə olunub.

Fondun prezidenti Aktotı Raimkulova Türk dünyasının maddi və qeyri-maddi mədəni irsinin tədqiqi, qorunması və beynəlxalq platformalarda təqdimatı istiqamətində Fond tərəfindən reallaşdırılan layihələr barədə məlumat verib.

Görüşün əhəmiyyətinə toxunan İdarə Heyətinin sədr müavini Sədaqət Davudova qeyd edib ki, Türk dünyasının zəngin mədəni irsinin qorunması və təbliği istiqamətində bu cür əməkdaşlıq xüsusi əhəmiyyətə malikdir. O, bu təmasların gələcək birgə layihələr üçün möhkəm zəmin yaradacağını vurğulayıb.

Sonda tərəflər Türk mədəni-tarixi irsinin beynəlxalq miqyasda daha geniş tanıdılması üçün əməkdaşlığı davam etdirməyə hazır olduqlarını bildiriblər. Görüş səmərəli və işgüzar şəraitdə keçib.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.12.2025)

 

 

Состоялась Встреча Между Президентом Фонда Тюркской Культуры и Наследия и Заместителем Председателя Правления Центра Управления Заповедниками Государственного Агентства По Туризму Азербайджанской Республики

 

12 декабря 2025 года в штаб-квартире Фонда состоялась встреча между Президентом Фонда тюркской культуры и наследия Актоты Раимкуловой и заместителем председателя Правления Центра управления заповедниками Государственного агентства по туризму Азербайджанской Республики Садагат Давудовой. На встрече также принял участие заведующий сектором по работе с местными проектами Центра Тельман Меликзаде.

 

В ходе встречи стороны обсудили вопросы международного продвижения историко-культурных заповедников, принадлежащих тюркскому миру, укрепления институционального сотрудничества в данной сфере, а также возможности реализации совместных проектов.

Президент Фонда Актоты Раимкулова проинформировала о проектах, реализуемых Фондом в направлении изучения, сохранения и представления на международных платформах материального и нематериального культурного наследия тюркского мира.

Отметив значимость встречи, заместитель председателя Правления Садагат Давудова подчеркнула, что подобное сотрудничество имеет особое значение в деле сохранения и популяризации богатого культурного наследия тюркского мира. Она также отметила, что данные контакты создают прочную основу для будущих совместных проектов.

В завершение встречи стороны выразили готовность продолжать сотрудничество с целью более широкого международного признания тюркского культурно-исторического наследия. Встреча прошла в конструктивной и деловой атмосфере.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.12.2025)

 

Çərşənbə axşamı, 16 Dekabr 2025 13:07

“Maraqlı söhbətlər”də Troy və Joshun macərası

 

Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

 

Hadisə Cənubi Karolinada 15 və 17 yaşlı iki yeniyetmə dostun  – Troy və Joshun başına gəlib.

 

Dostların çoxdan gözlədiyi bazar günü gəlib çatdı. Onlar balıq tutmaq üçün 4 metrlik qayıqlarına minib dənizə çıxdılar. Bir neçə dəqiqə qayıqla getdikdən sonra hava gözlənilmədən dəyişdi.

Cəmi bir neçə dəqiqə içərisində “tərs axın” (reverse current) qayığı sürətlə sahildən uzaqlaşdırmağa başladı. Saniyələr dəqiqələrə, dəqiqələr saatlara çevrilir, amma heç kim onları görmürdü. Sanki qayıq gözəgörünməz olmuşdu. Heç kim onların fərqində deyildi.

Gənclərin gördüyü son şey yük gəmiləri oldu.

Qaranlıq düşməyə başladı. Artıq heç nə görünmürdü. Nə sahil, nə birişıq. Səhər açılanda artıq sahil tamamilə gözdən itmişdi.

Qayıqda heç bir xüsusi avadanlıq yox idi. Josh telefonunu sahildə, maşında unutmuşdu. Valideynlər artıq sahil mühafizəsinə xəbər vermişdilər. Axtarışa qayıqlar, helikopterlər və həvəskar dənizçilər qoşuldu. Amma onlardan xəbər yox idi. Ümidlər tükənməyə başladı...

Amma Troy və Josh hələ də sağ idilər, onların vəziyyəti isə ağır idi. Nə yeməkləri var idi, nə də suları. Sahildən xeyli uzaqlaşmışdılar

Bu günlər ərzində gündüz hava çox isti olduğu üçün dostlar sərinləmək istəyirdilər. Bunun üçün dənizə girib-çıxırdılar. Amma bu sərinləmə məsələsi də köpək balıqlarının gəlişi ilə bir daha təkrarlanmadı.

Su o qədər təmiz və ləzzətli görünürdü ki, Troy su içmək üçün Josha yalvarırdı. Amma Josh ona icazə vermirdi. Deyirdi ki, su içsən, öləcəksən.

 

Bu günlər ərzində bircə dəfə yağış çiskinlədi. Oğlanlar daha çox su içmək üçün ağızlarını cırılana qədər geniş açmağa çalışırdılar. Onlar hətta qayığın içərisinə yığılan suyu yalayrdılar. Tamamilə islanmışdılar. Soyuqdan titrədikləri üçün gecəni bir-birilərinə sarılaraq keçirdilər.

Aclıq isə ikinci böyük düşmən idi. Troy o qədər ac idi ki, bir dəfə barmağını kəsib yeməyi təklif etmişdi. Amma sonra fikrindən daşındı. Bu 15 yaşlı oğlan sudan şəffaf meduza çıxartdı və onu yedi. Sonra bir gün boyunca zəhərlənib ölməyi gözlədi. Amma ölmədi. Cəsarətləndi və 100-ə yaxın şəffaf meduza yedi. Josh üçün isə meduza yemək mümkünsüz görünürdü.

Gənclərin düşməni kimi dostları da var idi – xəyal. Onlar tezliklə xilas olacaqlarını və birlikdə sahildəki ən böyük, ən dadlı dondurmanı yeyəcəklərini xəyal edirdilər.

7 gün sonra möcüzə baş verdi. Sahildən 180 km uzaqda 70 yaşlı bir balıqçı onları gördü. Balaca qayıqdan yellənən 4 taqətsiz əl... Balıqçı onları tapanda Josh 30 kq arıqlamışdı. Troyun isə ciddi günəş yanıqları var idi.

Hər ikisi bir müddət xəstəxanada yatdı. Troyun atası deyirdi ki, oğlumun tapıldığını eşidəndə özümü bu dünyada ikinci dəfə, yenidən doğulmuş kimi hiss etdim.

Gənclər xəstəxanadan çıxdıqdan sonra dənizdəki xəyalı reallaşdırmağa - ən böyük, ən dadlı dondurmanı yeməyə getdilər.

(İstinad: People jurnalı. Hekayələşdirdi: Ceyhun Qurbanov)

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.12.2025)

Çərşənbə axşamı, 16 Dekabr 2025 15:05

Heydər Əliyevə olan inamımın nağıla bənzəyən hekayəsi

Tahirə Ağamirzə, “Ədəbiyyat və incəsənət” üçün

 

 

Tarixə həkk olunmuş böyük şəxsiyyətlər zaman keçdikcə yalnız siyasi fəaliyyətləri ilə deyil, insanların qəlbində buraxdıqları silinməz izlərlə də yaşayırlar. Mənim üçün belə bir insan - böyük lider, xalqımızın ümid və dayaq yeri – Heydər Əliyev olub. Bu yazdıqlarım uzun illər içimdə daşıdığım, amma heç vaxt qələmə almadığım duyğularımın sadə, səmimi bir ifadəsidir...

 

Mən kənddə böyümüşəm. O illərdə Heydər Əliyev Azərbaycan SSR-nin birinci katibi idi. Televiziyada hər çıxışını səbirsizliklə gözləyərdim. O danışanda ekrandan sanki nur yayılırdı. Bölgələrdə quruculuq işləri sürətlə gedirdi. Hər sahədə inkişaf, sabitlik və insanlar arasında bir ümid vardı. Ən çox da yaddaşımda onun sadəliyi, xalqla yaxınlığı, hər kəsə – uşaqdan böyüyə – göstərdiyi diqqət qalıb.

Xüsusilə kənd və fəhlə ailələrindən çıxan uşaqlara göstərdiyi qayğı bu gün də gözümün önündədir. O dövrdə savadlı, əlaçı kənd uşaqları ali məktəblərə qəbul olur, öz gələcəklərini qururdular. Mən Heydər Əliyevə sonsuz sevgi ilə bağlanmışdım. Arzuların qanadında uçur, gələcəyin parlaq olacağına inanırdım...

İndu o günü, o hissi necə ifadə edim? Sevinirdim, həm də inamımın qarşılığını gördüyüm üçün qürur duyurdum. Bilirdim ki, Heydər Əliyev özü də inanc sahibi idi. O da xalqın dəyərlərinə, ocaqlara, seyidlərə böyük hörmətlə yanaşırdı. Elə buna görə xalq onu həm lider, həm də mənəvi dayağı kimi sevirdi.

Bəlkə də bu yazdıqlarım bir insanın sadə xatirələri kimi görünə bilər. Amma içində minlərlə insanın hisslərini, yaddaşını, təşəkkürünü daşıyır. Onun xalqına qaytardığı sabitlik, təhlükəsizlik, gələcək ümidi tək-tək hər birimizin həyatında öz əksini tapıb. Mən illərdir bu barədə məqalələr yazsam da, bu xatirəni ilk dəfədir qələmə alıram. Yalnız yaxınlarım bilirdi. Amma bu gün – içimdən gəldi. Yazmaq istədim. Çünki inanıram: belə xatirələr də tarixdir...

Sonra o, Moskvaya - daha yüksək vəzifəyə çağırıldı. Arxasınca vətən üçün çətin günlər başladı. 1990-cı ilin 20 Yanvarında sovet ordusunun törətdiyi qətliam - günahsız insanların güllələnməsi, tanklarla əzilməsi xalqımızın sinəsinə dağ çəkdi. Elə həmin vaxt Moskvada yaşayan Heydər Əliyev bu faciəyə susmadı. Cəsarətlə çıxış edib, etirazını bildirdi, sonra da istefa verdi. Onun bu addımı liderə xas qətiyyətin və xalqına sədaqətin nümunəsi idi.

Azərbaycan 1991-ci ildə müstəqilliyini elan etsə də, ölkədə sabitlik yox idi. Siyasi çəkişmələr, xaos, qeyri-müəyyənlik hökm sürürdü. Elə bir dönəm idi ki, xalqın köməyə, xilaskara ehtiyacı vardı. O xilaskar yalnız bir nəfər ola bilərdi – Heydər Əliyev. Hər kəs onun yenidən hakimiyyətə qayıtmasını arzulayırdı.

Mən o vaxt artıq Bakıda yaşayırdım. Dərdimlə, ümidimlə kəndimizə qayıtdım. Qonşu kənddə yerləşən, el arasında müqəddəs sayılan “Mir Sədi Ağa ocağı”na getdim. Könüldən gələn bir nəzir verdim: “Əgər Heydər Əliyev hakimiyyətə qayıtsa, bu ocağa daha çox nəzir gətirəcəyəm”. 

Aradan çox keçmədi. Xalqın təkidli çağırışı, inamı və dəstəyi ilə Ulu Öndər yenidən hakimiyyətə qayıtdı. Nəzirim qəbul olmuşdu...

Və bu gün bir daha deyirəm: xalqın sevgisi ilə doğulan liderlər tarix yazır. Heydər Əliyev bu xalqın ürəyində daim yaşayacaq. Mənim üçünsə o, yalnız lider deyil - duasını yerə salmayan, nəzirə cavab verən böyük bir ATA obrazıdır...

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.12.2025)

 

 

Çərşənbə axşamı, 16 Dekabr 2025 18:11

Türk dünyası məşhurları - Osman Hamdi Bey barədədir.

Nigar Xanəliyeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun “Ədəbiyyat və incəsənət” portalında yayımlanan Türk dünyası məşhurları haqqında olan layihəsində bügünkü söhbətimiz Osman Hamdi Bey barədədir.

 

 Osman Hamdi Bey (30 dekabr 1842 — 23 fevral 1910) Osmanlı İmperiyasının son dövrünün ən vacib intellektual və mədəni fiqurlarındandır: rəssam, arxeoloq, muzeyçi və inzibati xadim kimi fəaliyyət göstərmişdir. Onun fəaliyyəti Osmanlıda müasir muzeyçilik və arxeologiyanın qurulmasına, həmçinin milli mədəni sərvətlərin qorunması qanunvericiliyinin formalaşmasına böyük təsir göstərmişdir.

Osman Hamdi Konstantinopolda (indiki İstanbul) anadan olmuş, hüquq və idarəetmə təhsili almışdır. Daha sonra Parisdə École des Beaux-Arts və müasir sənət mühiti ilə tanış olmuş, orada Avropa akademik rəssamlıq ənənəsini öyrənmişdir. Paris təhsili və Avropadakı sənət mühiti onun həm rəngkarlıq dilinə, həm də muzey və arxivçilik ideyalarına ciddi təsir göstərmişdir.

Osman Hamdinin əsərləri realist, detallı kompozisiyalar və Osmanlı mədəniyyətindən, gündəlik həyatdan götürülmüş motivlərlə zəngindir. O, həm portret, həm də janr səhnələri yaradırdı. Məsələn, məşhur “Kaplumbağa Terbiyecisi” (The Tortoise Trainer, 1906) əsəri milli identiklik, modernləşmə və tənqidçi simvolika kimi mövzuları əks etdirən simvolik və ironik məna daşıyır. Bu əsər və digər tabloları ilə Osman Hamdi həm Avropa akademik üslubunu mənimsəmiş, həm də yerli mövzuları yüksək sənət səviyyəsinə qaldırmışdır.

1891–1910-cu illər arasında Osman Hamdi İmperiyanın İmperator Muzeyinin (Imperial Museum / İstanbul Arkeoloji Muzeyi) idarəçiliyini həyata keçirmiş, muzeyi elmi tədqiqat və konservasiya yönümlü müəssisəyə çevirmişdir. O, qazıntıların və tapıntıların xaricə çıxarılmasının qarşısını almaq məqsədi ilə antikvar əşyaların qorunması və qeydiyyatı barədə qanunvericilik təşəbbüsləri etmiş, arxeoloji expedisiyaların standartlarını formalaşdırmağa çalışmışdır. Bu istiqamətdə onun fəaliyyəti Osmanlı mədəni sərvətlərinin qorunmasında dönüş yaradan addımlardan hesab olunur.

Osman Hamdi həm özünün rəhbərliyi ilə aparılan qazıntılarda, həm də xarici alimlərlə əməkdaşlıqda fəal olmuşdur. O, Osmanlı torpaqlarında elmi qazıntıların aparılmasını və tapıntıların düzgün inventarlaşdırılmasını təşviq etmiş, xarici ekspedisiyaların fəaliyyətini nəzarət altında saxlamağa çalışmışdır. Onun məktubu, fotoşəkil, qazıntı hesabatları və kolleksiyalarla bağlı arxiv materialları XX əsrin əvvəllərində arxeologiyanın professionallaşmasına töhfə vermişdir.

Osman Hamdinin tabloları təkcə estetik obyektlər deyil, həm də dövrün sosial və siyasi şərtlərinə – modernləşmə, millətçilik, Avrasiya fərqliyinə dair düşüncələrə şərh verir. Məsələn, Kaplumbağa Terbiyecisi əsərində “yavaş dəyişmə” və ya “reformist səylərin nəticəsizliyi” kimi oxumalar təqdim olunur; bənzər şəkildə digər əsərlərində qadın fiqurlar, kitab və məscid səhnələri vasitəsilə mədəniyyət və biliyin rolu vurğulanır. Bu aspeklər onun əsərlərini həm Osmanlı, həm də müasir Türkiyə mədəni tarixinin açar sənədləri halına gətirir.

Osman Hamdi 20-ci əsrdə və müasir dövrdə həm Türkiyədə, həm də beynəlxalq səviyyədə qiymətləndirilmişdir. Onun muzeyçilik prinsipləri və qanunvericiliyi yerli mədəni resursların qorunmasında dayanıqlı təsir yaradıb, rəssam kimi əsərləri isə son illərdə beynəlxalq hərraclarda yüksək qiymətlərə satılmışdır. Pera Muzeyi və digər institutlar onun əsərlərini nümayiş etdirərək və sənədlərini tədqiq edərək irsini qoruyurlar.

Osman Hamdi Bey çoxşaxəli fiqur idi — rəssamlıq, arxeologiya və muzeyçilik sahələrində aparıcı rol oynamış, Osmanlı mədəniyyətinin modernləşməsində həm praktik islahatçı, həm də intellektual simvol olmuşdur. Onun həyat və fəaliyyəti mədəni sərvətlərin qorunması, elmi tədqiqatın təşkili və milli estetik identliyin formalaşmasında vacib mənbə olaraq qalır.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.12.2025)

Çərşənbə axşamı, 16 Dekabr 2025 17:33

Bizim kino – Minimalizmin triumfu olan “Nabat”

Murad Vəlixanov, “Ədəbiyyat və İncəsənət”

 

“Nabat” filmi 2014-cü ildə Venesiya film festivalının “üfüqlər (horizonts)” bölməsində nümayiş olunub. Filmin rejissoru Elçin Musaoğludur. Elçin Musaoğlu “Nabat”dan əvvəl “Qırxıncı qapı” bədii filmini çəkib və bundan əlavə bir çox qısa və sənədli filmlərin müəllifidir. 

 

“Nabat” filmi bir kənddə yaşayan qoca ər-arvadın hekayəsidir. Daha doğrusu, qoca bir qadın həm xəstə ərinə baxmalı, həmdə kəndi qorumalıdır.  Film 1-ci Qarabağ müharibəsinə aid olduğu üçün xüsusi diqqət çəkir. Filmi Azərbaycan kinosunda xüsusi yerə qoyan məqamlardan biri isə minimalist kinonun elementlərindən istifadə edilməsidir.  Bu məqamda isə oxucularımıza minimalist kino anlayışından bəhs etmək istəyirəm. Minimalizm 2-ci dünya müharibəsindən sonra ortaya çıxan bir cərəyandır.  Əvvəlcə bu cərəyan arxitektura rəsm kimi incəsənət növlərində ortaya çıxmışdır.  Daha sonra isə kinoda da özünü göstərmişdir.  Minimalist kinonun ilk prototipləri Robert Bressonun ekranlaşdırdığı filmlərdir. Onun çəkdiyi filmlərdə real həyatı yaxalamağa, dəbdəbədən uzaq durmağa çalışırdı.  Minimalizm ortaya çıxandan sonra isə Robert Bressonun filmləri mayaq rolunu oynadı və bir çox rejissorlar onun filmlərindən təsirləndilər.

Minimalist kinonun üstün cəhətlərindən biri budur ki, kiçik bir büdcə ilə filmlər çəkmək olur.  Düzdür, bu cür filmlər çəkən rejissorlar olsa belə, bəziləri sırf özünü ifadə forması olaraq minimalizmi seçmişdir.  Onlardan yəqin ki, ən məhşuru İranlı rejissor Abbas Kiarostamidir.  “Nabat” filmində də sözügedən rejissorların təsiri mütləq şəkildə hiss olunur.  Nabatı ilk kadrlardan etibarən tanımağa başlayırıq. Onunla birlikdə addımlayır, onu sanki müşahidə edirik. Film boyu obrazın müşahidə edilməsi, obyektiv reallıq kimi göstərilməsinin təməli məhz burada atılır.  Obyektivlik minimalist filmlərdə də qarşımıza çıxan əsas məsələdir.  Burada reallığı kənardan müşahidə edərək bizə çatdırmağa çalışırlar. Film irəlilədikcə Nabatı tanımağa onun hekayəsini dərindən öyrənməyə başlayırıq. Filmin əvvəlində məlum olur ki, Nabat öz oğlunu  müharibədə itirib və ondan geriyə olan-qalan bir şəkli belə yoxdur, həmin şəkli axtarmaqla məşğuldur. Digər tərəfdə isə müharibənin təsiri ilə insanların kəndi bir-bir tərk etdiyini görürük.

Kinonun əvvəlində müəyyən dialoqlar olsa belə dəqiqələr irəlilədikcə sanki kino dilsizləşir.  Minimalist filmlərdə də biz dialoqun az olduğunun dəfələrlə şahidi olmuşuq. Lakin bu dəfəki filmdə vəziyyət biraz daha fərqlidir.  İnsanlar getdikcə kəndi tərk etdiyi üçün danışacaq, dərdini bölüşəcək heç kim qalmır.  Danışacaq biridə olmayınca kimlə danışmaq olar ki?! Dialoqun azlığı hekayənin getdikcə səssizləşməsinə  və dilsizləşməsinə gətirib çıxarsada  Elçin Musaoğlu bunada çox maraqlı bir həll yolu tapmışdır.  Burada əşyalardan elə istifadə edilir ki, sanki əşyalarda vizual informasiya daşıyıcısına çevrilir. Bu əşyalar vasitəsilə biz filmin tempinin itmədiyini görürük. Rejissor əşyalara, heyvanlara, təbiətə elə bir rollar yükləyir ki, bu rollar sayəsində sanki əşyalarda dil açıb danışır.  Bu əşyalar sayəsində biz insanların necə, hansı şəraitdə yaşadığını, hansı peşələrlə məşğul olduqlarını görürük. İşin maraqlı tərəfi bundadır ki, minimalist filmlərdə də dəbdəbəli dekorlardan, bir çox rekvizitlərdən uzaq durmağa çalışırlar. Bu yolla onlar hekayəni sadələşdirir, yalınlaşdırırlar.  Elçin Musaoğluda bunu “Nabat” filmində yetərincə bacarır.  Burada olan hər bir əşyanın, hər bir elementin  özünəxas vacibliyi, özünəxas bir informativliyi  var. Əşyalardan istifadə edilərək qurulan drammaturji xətt filmi irəli aparır. Digər tərəfdən isə aktyorlardan istifadə şəkli təqdirə layiqdir. Minimalist filmlərdə olduğu kimi burada da mimika istifadəsindən, aktyor qabiliyyətinin sərgilənməsindən uzaq dayanılır. Filmin daxili tempidə çox maraqlı şəkildə öz həllini tapır.  Filmin bir məqamında görürük ki,  qabda südü bişirmək üçün qoyublar və getdikcə biz süd qabına doğru yaxınlaşırıq. Yaxınlaşdıqca isə onun artıq bişdiyini qaynamağa yaxın olduğunu görürük. Lakin elə bu anda Nabat qazın altını söndürür və sanki hər şeyə nəzarət etdiyini göstərir. Bir yandan izləyici südün daşacağına dair narahatlıq keçirərkən, digər yandan Nabatın bir hərəkəti ilə sakitləşir. Nabat film boyu kəndə də nəzarət etməyi bacarır. Film kamera istifadəsinə və montaj həllinə görə də minimalist filmə bənzəyir. Biz burada eyni minimalist filmlərdə olduğu kimi Nabatın kəsintisiz, geniş planlarla gəzintisini görürük. Onunla birlikdə gəzir, onunla birlikdə addımlayırıq. Nabatın kənd daxilində gəzintisi izləyiciyə kəsintisiz şəkildə nümayiş etdirilir. Lakin həmin kadrlar müxtəlif vasitələrlə doldurulur. Bu vasitələrə baxarkən, diqqət edərkən izləyici sıxılmır, əksinə filmdən yeni mənalar çıxartmağa və yaratmağa başlayır. Məsələn, filmin başlanğıcında Nabatın gəzintisi zamanı xurma ağacları üzərində meyvələr görülür. Filmin ortasına çatdıqda isə həmin ağaclar yenidən göstərildiyi zaman meyvələrin yerə tökdüldüyü görülür. Rejissor bir kadrla göstərməyə çalışır ki, artıq kənd tərk edilib və burda heç kim yaşamır, burada meyvəni yığacaq adam da yoxdur.

Film boyu heçdə həmişə geniş planlardan istifadə edilmir. Bəzən yaxın plana keçid edilir, xüsusilə əşyalara, heyvanlara edilən bu yaxın planlarla rejissor izləyicini filmi yenidən mənalandırmağa  dəvət edir. Bu yolla rejissor izləyicini  göstərilənlə, göstərilmək istənilən arasında əlaqə qurmağa dəvət edir. Qoşquya bağlanmış inəyin addımlaması bütün çətinliklərə baxmayaraq yoluna davam etməsi, islanmış xalçanın ölgünlüyü obrazla eyniləşir.  Təbiətin bir parçası olan inəyin hiss etdikləri, yaşadıqları obrazında hiss etdiklərinə çevrilir. Bütün çətinliklərə rəğmən Nabat addımlayır, addımlayır, addımlayır...  Minimalist filmlərdə simvolizm xüsusi yer tutur.  Az şeylə çox məna yaratmaq istəyi rejissorların özünü ifadə formasına çevrilir. Təsadüfi deyil ki, “Nabat” filminində ən güclü simvolizmi adicə bir lampa ilə qurulur.  Tərk edilən kənddəki evləri diri göstərmək üçün bir-bir lampaları yandırır və bu evlərdə həyatın olduğunu xatırlatmağa çalışır. İşığın zülmətə, qaranlığa qarşı olan mübarizəsində Nabat öz yerini tərk etmir. Nə baş versə belə o öz evini, kəndini qoyub getmir. Bu lampalar sonralar hər birimizin içində bir ümid işığına çevrilir və çevriləcəkdir. Hərşeyini itirsə belə öz yaşadığı yeri, sevdiyi məkanı tərk etməmək istəyi ekranda bu cür həllini tapır. Ümumilikdə, “Nabat” filmi vizual baxımdan  Azərbaycan Kinosunda məxsusi yerə malikdir.  Elçin Musaoğlu bu filmdə müəllif kinosunu yaratmağı bacarır. O öz dilini, öz estetikasını quraraq öz dünyasını izləyiciyə çatdırır.

Filmdə müsbətlər olduğu kimi mənfilərdə var.  Çe Gevaranın şəklinin oğlunun şəklinin yerinə keçməsi, canavarın qarşımıza çıxması ümumi harmoniyanı pozur.  Filmin sonunda Nabatın sanki ölümü gözləyirmişcəsinə oturması əslində isə kəndin xilas olması filmi müsbət sonluğa bağlayır. Səbrli olan, dözən hər bir kəs sonda qələbə ilə mükafatlandırılır anlayışı tamaşaçıya ötürülür.

Onu da qeyd edim ki, Elçin Musaoğlu yeni filminin çəkilişlərinə başlayıb. Bu cür mükəmməl əl işləri olan bir mədəniyyət işçisinin bu qədər az tanınması bir tamaşaçı olaraq hər birimizi dərindən sarsıdır.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.12.2025)

Sayt Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən 2024-cü ildə “Qeyri-hökumət təşkilatları üçün qrant müsabiqəsi” çərçivəsində Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun həyata keçirdiyi “Yeniyetmə və gənclərdə mütaliə mədəniyyətinin formalaşdırılması” layihəsinin tərəfdaşı olaraq yenilənmiş, yeni bölmələr əlavə ediımiş, layihənin təbliği üzrə funksional fəaliyyət aparılmışdır.