Kənan Məmmədli, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Xəbər verdiyimiz kimi bu gün Mədəniyyət Nazirliyi qeyri-hökumət təşkilatları üçün mədəni və yaradıcı sənayelərin təşviqi üzrə elan olunmuş qrant müsabiqəsi ilə bağlı açıq infosessiya təşkil etdi. 

 

Mədəni və Yaradıcı Sənayelərin İnkişaf Mərkəzində keçirilən tədbirdə müsabiqə ilə maraqlanan qeyri-hökumət təşkilatlarının nümayəndələri iştirak edirdilər, 

Tədbirdə çıxış edən Mədəniyyət Nazirliyinin Yaradıcı sənayelər və rəqəmsal inkişaf şöbəsinin müdiri Rəşad Əzizov iştirak şərtləri, prioritet istiqamətlər və altmövzular barəsində danışdı. O, həmçinin layihə təklifi ilə bağlı qoyulan tələblərdən söhbət açdı. 

Nəyə diqqət etdim. R.Əzizov bildirdi ki, layihənin məqsədi yaradıcı sənayelərin inkişafıdır. 

O dedi: “Mədəni və yaradıcı sənayelərin inkişaf strategiyası 2022-2026-cı illər üçün nəzərdə tutulub. Yeni biznes subyektlərinin yaranması və hər il bu istiqamətdə 5 faiz artımın olması vacib məsələdir. Fikrimcə, ixrac sahəsi inkişaf etdirilməli və yaradıcı sənaye məhsullarının sayı artırılmalıdır. Layihə tərkibində müxtəlif mövzuları bir arada birləşdirmək mümkündür. Bu, tamamilə yaradıcılıqdan asılı olan durumdur. Qrant müsabiqənin prioritet istiqamətləri sırasında mədəniyyət və yaradıcı sənayelərin inkişafı, mədəniyyət sahəsində rəqəmsal həllər, yerli animasiyanın dəstəklənməsi, kino sənayesinin institusionallaşdırılmasına dair layihələr yer alır.”

Bildiyimiz kimi, nazirlik kino industriyasının inkişafına yönəli ciddi siyasət aparır. Sözügedən müsabiqədə yenə də kino prioritet sayılır.

Təkrarən nəzər yetirək:

“Qrant müsabiqənin prioritet istiqamətləri sırasında mədəniyyət və yaradıcı sənayelərin inkişafı, mədəniyyət sahəsində rəqəmsal həllər, yerli animasiyanın dəstəklənməsi, kino sənayesinin institusionallaşdırılmasına dair layihələr yer alır.”

Davam edək. 

Mədəniyyət Nazirliyindən əvvəllər qrant almış, lakin qrant müqaviləsinin yekunlaşmasına baxmayaraq müqavilə üzrə öhdəliklərini yerinə yetirməyən qeyri-hökumət təşkilatları müsabiqədə iştirak edə bilməzlər. Qeyri-hökumət təşkilatları üçün mədəni və yaradıcı sənayelərin təşviqi üzrə qrant müsabiqəsinə avqustun 2-dək müraciət etmək olar. Sənədlərin qəbulu grants.culture.az internet resursu üzərindən elektron formada reallaşır. 

Bunları da növbəti günlərdə detal-detal müzakirə edərik. 

Tədbir sual-cavab formatında davam etdi.

Ümumiyyətlə, Mədəniyyət Nazirliyinin həyata keçirdiyi layihələr öz faydalarını dərhal verirlər. 

Nazirliyin qeyri-hökumət təşkilatları üçün mədəni və yaradıcı sənayelərin təşviqi üzrə elan olunmuş qrant müsabiqəsinin də özünü doğruldacağına əminik.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.07.2024)

Kənan Məmmədli, “Ədəbiyyat və incəsənət” 

 

Ümumdünya Yazıçılar Təşkilatının (WOW) sədri Marqarita Alın Mərakeş Krallığına səfəri davam edir. Ötən gün xanım Alın və Nobel mükafatı laureatı Vay Soyinkanın şərəfinə Rabat şəhərində Mərakeş Krallığı Akademiyasında rəsmi qəbul düzənlənib. 

 

Rəsmi qəbul zamanı Marqarita Al Ümumdünya Yazıçılar Təşkilatının “Dünya ədəbiyyatının inkişafına verdiyi töhfəyə görə" qızıl medalını Vay Soyinkaya təqdim edib. Mərasim dahi yazıçının 90 illiyi münasibətilə baş tutub. 

Marqarita Al Rabatdan açdığı telefon zəngində hadisəni belə şərh edib: “Mərasimin sonuna qədər gözləmədən xəbəri bölüşürəm. Ancaq bu, artıq tarixdir. Ümumdünya Yazıçılar Təşkilatının tarixidir. Nobel mükafatçısı Vay Soyinkanı təltif etdik. Dahi yazarı 90 yaşı münasibətilə təbrik etmək əlbəttə ki, qürurvericidir.”

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.07.0224)

Sərtyel, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

1.

Əgər özünüzü faydasız hiss edirsinizsə onda yadınızda saxlayın: ABŞ-a 4 prezident, minlərlə insan ömrü, trillion dollar və 20 il lazım gəldi ki, Əfqanıstanda Talibanı Talibanla dəyişdirsin.

 

2.

Moskvada bir ofisdə çalışan rus, azərbaycanlı və yəhudi bazar günü bağa gedib dincəlməyi planlaşdırırlar. 

Rus deyir:

-Mən araq gətirəcəm.

Azərbaycanlı deyir:

-Mən kabab gətirəcəm.

Yəhudi deyir:

-Mən də qardaşımı gətirəcəm. 

 

3

Ancelina Coli uşaqlıqda arzulayırdı ki, tikintidə qaldırıcı kranda maşinist işləsin. Görün bir, Hollivud xanımların zərif arzularını necə gözlərində qoyur. 

 

4.

Arıqlamaq üçün kişilər qantel alırlar, qadınlarsa tərəzi.

 

5.

Müasir qarğış:

Yüz ölç, bir biç.

Yenə də ən pisini seç. 

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.07.2024)

Nəhayət ki, ADPU Quba filialının rektoru, fizika elmləri doktoru, dosent Yusif Alıyevin uzun müddətdir üzərində çalışdığı "Bərk cisimlər fizikası" adlı dərs vəsaiti çapdan çıxdı. Yusif Alıyev bu kitabı həyatında imza atdığı ən uğurlu işlərindən biri hesab edir. 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı Yusif Alıyevin kitabla bağlı təəssüratlarını diqqətinizə çatdırır. 

 

Dəfələrlə ustad müəllimlərim professor Yusif Əsədova və dosent Qəhrəman Hüseynova illər uzunu məşğul olduqları elm sahəsindən və elmi-pedaqoji fəaliyyətlərindən əldə etdikləri bilikləri ümumiləşdirib kitab halına salmalarını xahiş etsəm də, bu işə qol qoymayaraq "gələcəkdə özün edərsən", - deyə söhbəti bağlayardılar. 

Çox böyük məsuliyyət altına girərək bu işi icra etməyə başlayarkən elə ilk səhifədə kitabın adının altında bu sözləri yazdım: "Kristalloqrafiya elminə böyük töhfələr vermiş müəllimlərim Yusif Əsədovun və Qəhrəman Hüseynovun əziz xatirələrinə ithaf edirəm". Bəli, bu mənim mənəvi borcum idi.

Təbii ki, bərk cisimlər sahəsində akademik Arif Paşayevdən, akademik Bəhram Əsgərovdan, professor Məmməd Çıraqovdan, professor Məhəmməd Babanlıdan, professor Edil Eyvazovdan və digər ünlü fiziklərdən sonra dərs vəsaiti yazmaq çox çətin və eyni zamanda, məsuliyyətli bir işdir. Bunun üçün müəllifdən əlavə cəsarət tələb edilir ki, bu sahədə mövcud olan məsələləri daha məxsusi şəkildə izah edib, elmi yanaşmanı metodiki mənimsəmə baxımından uyğun bir çərçivəyə salsın. 

Buna görə də bu dərs vəsaitini ərsəyə gətirdiyim müddətdə kristalloqrafiya və bərk cisimlər fizikası, bərk cisimlər kimyası sahəsində tanınmış alimlərdən məsləhət və tövsiyələr almışam. Akademik Cavad Abdinovun, professor Səlimə Mehdiyevanın, professor Əhməd Abdinovun, professor Eldar Məsimovun, professor İmaməddin Əmiraslanovun, fizika elmləri doktoru Mahmud Kazımovun və digər alimlərin məqalərini incələyib, demiş olduqları elmi fikirlərini təhlil edib kitabın daxili strukturunu müəyyənləşdirdim. 

Sonra bərk cisimlər sahəsində tanınmış alimlər olan professor Aydın Ələkbərovdan və dostum, fizika elmləri doktoru Sakin Cabarovdan kitabın elmi tutumlu və tədqiqatlardan süzülüb gələn məlumat və informasiyalarla zənginləşdirilməsini müzakirə edib kitabın oxunaqlığına yenilik və müasirlik gətirdik. 

Daha sonra mənə öz dəstəyini əsirgəməyən, bir sıra səhvləri və qeyri-dəqiqlikləri aradan qaldırmağa imkan verən, bir çox məsələlərin təqdimatının təkmilləşdirilməsinə töhfə verərək kitabı daha da oxunaqlı edən dəyərli rəyçilər professor H.M.Məmmədova, professor A.S. Ələkbərova, professor A.P.Abdullayevə və kitabın elmi redaktoru dosent A.O.Daşdəmirova dərin minnətdarlığımı bildirməyi özümə xoş bir vəzifə hesab edirəm.

Dərs vəsaiti Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Elmi Şurasının 25 aprel 2024-cü il tarixli iclasının qərarı (protokol № 7) ilə çapa tövsiyə edilmişdir. Buna görə professor Cəfər Cəfərov başda olmaqla ADPU-nun Elmi Şurasının üzvlərinə və Tədris-Metodiki Şurasının üzvlərinə dərin təşəkkürümü bildirirəm.

“Bərk cisimlər fizikası” dərs vəsaitində bərk cisimlərin quruluşu, onlarda müşahidə olunan fiziki xassələr haqqında geniş məlumat verilmişdir. Dərs vəsaiti bərk cisimlər fizikası və texnologiyası, kondensasiya olunmuş maddələr fizikası istiqamətləri üzrə bakalavr və magistr hazırlığı çərçivəsində fiziki və texniki ixtisasların tələbələri və doktorantlar üçün nəzərdə tutulmuşdur. Bundan başqa dərs vəsaitindən bərk cisimlər fizikası fənnini tədris edən müəllimlər və bərk cisimlər fizikası sahəsini müstəqil öyrənmək istəyən şəxslər də istifadə edə bilərlər.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.07.2024)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının konveyerdən, yaxud sobadan, yaxud ana bətnindən - kim necə istəyirsə elə desin - yeni çıxmış şeirlərdən ibarət ƏN YENİ ŞEİRLƏR rubrikasının növbəti təqdimatı:

 

Mən adamları gözlərindən tanıyıram.

 

Gözlərin altı kölgələnibsə,

Ömrün harasındasa günəş batıb.

 

Ürəkdə yer dolanda

Dərd gəlib 

Gözlərin altındakı torbada yığılır.

 

Uşaqların gözləri

Kiçik hekayələrini danışır.

Hansı daha çox əzizlənib,

Hansı daha çox əzilib,

Hansı gedib künclərdə gizlənib?

Qorxanı kim, susanı kim…

 

Mən adamları gözlərindən tanıyıram.

Təzə aşiq olanlar, məsələn,

Gözlərində günəş şəfəqləri,

Çiçəkdən çiçəyə uçuşan ağ kəpənəklər,

Lap o emojidəki kimi,

Gözlərdən çıxan ürəklər… 

 

Gözdən düşən adamlar

Ürəyə dəyir, sonra düşür.

Özləri gedir, izləri qalır.

Baxışlar nə qədər soyuqdursa,

Deməli, gözdən o qədər adam düşüb.

 

Gözləri unutmaq olmur,

Barmaq izi qədər baxış izi var dünyada.

 

Mən adamları gözlərindən tanıyıram.

Bir balaca qara düyməyə

Nələr sığdırarmış insan? 

Əllərin qabarı da orada,

Ürəyin qübarı da orada,

Saçın qarı da orada…

 

Soyun əllərini,

Soyun ürəyini,

Soyun saçını,

Qaçırma gözlərini,

Gözlərin hanı?!

 

Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.07.2024)

Ülviyyə Əbülfəzqızı, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

SUAL

Hər gün bir az unutmaq,

Hər gün bir az ölməkdir.

İndi gülmək doğrusu,

Xətir üçün gülməkdir. 

(İntiqam Yaşar)

Dəyərli yazarımız, saxta gülüşlər zamanı biz eşitməsək də, gözlər dodaqlara, sizcə, nə söyləyər?

 

CAVAB

-Gözlərin söylədiyi hər zaman həqiqət olur. Yetər ki, o həqiqəti görmək qabiliyyəti olsun insanda.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.07.2024)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Ədəbiyyat qəzeti” ilə birgə ƏDƏBİYYATIMIZI SEVDİRƏK layihəsində bu gün sizlərə Azadə Novruzovanın şeirlərini təqdim edirik. 

 

Ovum-ovum ovulub,

Bircə çimdik toz olmuşam.

Gülüm, gəl "Xəlvət"ində

gizlət məni.

Vətən bütövlənəndə

Qatarsan Araz suyuna.

 

*

Yolumun üstündə çiçək bitirdin,

Bütün çiçəklərdən çox sevdim onu.

Adımı çiçəyin adına qoydun,

Çox sevdim adımı, çiçək adında.

 

*

Gördüm darıxıram,

Sarıldım boynuna xatirələrin.

Göyə çəkilmişdi Yerin insafı,

Hörümçək toruna düşmüşdü canım.

Yusifin quyusu gəldi gözümə

Yerdən də, göydən də üzüləndə əl.

Ümid göyərdərmiş, quru dənəni.

Dağıtdım telini şəkillərində,

Öpdüm gözlərindən, gülüşlərindən.

Ümid çoxalırdı,

Dan sökülürdü...

Göy Yerin telini sığallayırdı.

 

*

Bəndi-bərəni bağlama,

Yol ver, yar gəlsin, yar gəlsin.

Qoyma solub, saralmağa,

Yol ver, yar gəlsin, yar gəlsin.

Çıxıb gedirəm dünyadan,

Bilirsən, könlüm sınıqdı,

Sınıq könlümü almağa

Yol ver, yar gəlsin, yar gəlsin.

Yarıma qurban olaram,

Darayıb telin yan gəlsin.

Dəyməsin qara xalına,

Gözləri alam qoy, gəlsin.

Havamı çal, yana-yana,

Zilə qalxma, aşıq qardaş.

Ehmal-ehmal, yavaş-yavaş,

Asta-asta qoy, təb gəlsin.

Mən sevdiyim bir mələkdir,

Yerdə gəzmə, göydə ara.

Günəşdən, Aydan soraqla,

Dolansın göyləri, gəlsin.

Bəndi-bərəni bağlama,

Yol ver, yar gəlsin, yar gəlsin.

Sınıq könlümü almağa

Yol ver, yar gəlsin, yar gəlsin.

 

*

Sən də bilirsənmi?

Hələ də anasının qucağında

            əsir düşən bir qız ağlar

Kor ocağın başında.

Özü açar, özü bükər, kimsə görməz dərdini...

Yağıların daldasında

anasının qucağında əsir düşən bir qız ağlar...

Yaddaşından silə bilmir o gecəni...

Gecə deyər, gündüz ağlar öz dərdini.

Şeytanların yuvasında,

Hörümçək torunda

Qarışqalar, cücülər ağlar ...

Gözümüzdə gillənən yaş tökülər bacasından,

İlimiz on iki ay

göyə açılan ovcuna qar yağar...

Gavır yıxan o yuvanın

Xarabalığında bayquşlar ağlar,

Ümidi ölür o qızın

Qoyma, Allah!

 

*

Xeyirə yozuram səni

Qorxulu yuxular kimi

Suya danışıram səhər

Yuvasını azan bala qarışqalar

Yuvasını gəzib tapa.

Kobud, köntöy, saymaz adam,

Yaxşıya yozuram səni,

Salamı almayan adam.

 

*

Dəymə xatirəmə

Bir insaf eylə,

Ovulub, tökülər,

Çilik-çilikdir.

O da yaralanıb namərd əliylə

İnləyir, yarası təzədir hələ.

Sınıq saxlamazlar

Adətə görə.

"Düşəri düşməzi olur" deyirlər.

Üstünü toz bassa,

Solsan, saralsan,

Səni saxlayacam ölənə kimi

Ay boynu qısılı,

sınıq xatirəm.

Geridə nəyim var?

Bir quru adım,

Bir də dolu sandıq

Xatirələrim...

Bir gün yalınayaq çıxıb gedəndə

Dünya, əziz saxla,

sənə əmanətdir

Xatirələrim...

 

*

Dağıldı sərhədlər

Dirəklər öldü...

Qulağına pıçıldamağa ürək etmədiyim

            hər şey yerbəyer oldu.

Minsifətlər Aya qaçdı,

Ayın kölgəsi yox oldu,

Adəmlə Həvva günahlarını yudular.

 

*

Udur qara torpaq əjdahanı da,

Qarğa da, sərçə də

Bir ömür yaşar.

Kiminsə ömrünü kəssə də kimsə

O ömrü ömrünə calaya bilmir.

Var-dövlət çoxalıb başdan aşsa da,

Ömür başdan aşmır,

Bir yumaq misalı

Başa açılır.

Yumağım heç ələ gəlmir, İlahi.

Ayağı başına yaman dolaşıb.

Əl at, düyünləri aça bilmirəm.

Gedirəm, sonuma çata bilmirəm.

 

*

Quş görmüşəm yuxumda...

Danışsam, yozan olar?

Bir çimir almamışdım,

Gəldi şirin yuxuma...

Dolandı, cövlan etdi,

tapammadı yuvasın..

Çırpınırdı zavallı...

Düşmüşdi biçarə quş

Taleyin tərs əlinə.

İtirmişdi yuvasın,

Yuvasında balasın...

Bir nainsaf kəsmişdi ağacları gecəli.

Dünyanın faniliyin kim anlamış,

Kim bilmiş?

Quş ağlının kəsdiyin

Kəsməmiş insan ağlı.

Xəlvətdə, aşkarada

kəsəndə ağacları,

Özünə ev tikəndə

Bu adam bilməmiş ki?

Yıxır quşların evin...

 

*

Götür apar məni, hara istəsən,

Təki dərdlərimdən aralı düşüm.

İtim ilim-ilim, tapan olmasın,

Ta mən itiyimi tapana kimi.

Nə ahım yetişir, nə də fəryadım,

Gecəli gündüzlü, ha yol gedirəm.

Dağ aşsam, çay keçsəm,

Nə dərdim olar?

Eləcə düzəngah uzanıb gedir.

Girəvə gəzirəm, qaçım əlindən,

Yayınım gözündən taleyin, bəxtin.

Axtaran tapmasın,

Ya qeybə çəkilim, ya daşa dönüm,

Ta mən itiyimi tapana kimi.

 

*

Dost hanı, yar hanı?

Dərd çəkən ortada, dərd verən hanı?

Allah, mələkləri soraqlayıram.

Can verən ortada, can alan hanı?

Min sual eylədim,

Bir cavab aldım.

Çəkil bir hücrəyə,

Yorma yolları.

Axtaran tapmayıb,

İstəyən alıb

Allahın yanında

axtardıqların.

 

*

Necə xoşbəxt olum...

Sən gülməyəndə.

Sevinə bilim...

Beş barmağım qızıla dönsə,

Bal tökülsə dilimdən

Canım necə əziz olar?

Həyat necə şirin olar?

Sən olmayanda...

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.07.2024)

Zahirə Cabir, “Ədəbiyyat və incəsənət” üçün

 

Çox-cox illər bundan əvvəl Tanrının yaratdığı gözəl bir meşə vardı. Bu meşədə hər şey gözəl idi. Hündür, qoca ağaclar bəlkə də min illərin xatirəsini özündə yaşadırdı. Ağacların sıx budaqları böyük bir çətir kimi meşəni günəşin yandırıcı istisindən qoruyurdu. Meşəyə girənhər kəs özünü başqa bir dünyaya düşmüş kimi hiss edərdi: sonsuz, sakit, təmiz bir dünya ilə. Bu meşənin gecə sakinlərinin də öz maraqlı həyatları vardı. Gecələr cüyürlər mələyir, marallar böyürür, ayılar bağırır, canavarlar ulaşır, vaşaqlar ağacda gizlənib ov güdür, tülkülər isə tör-töküntü axtarırdılar. Bir sözlə, meşə sehrli bir nağıllar aləmiydi. Ay da gecələr bu meşəyə gələrdi. O, gümüşü uzun saçları, ağ bənizi, işıltılı daşlarla bəzənmiş mavi paltarla otların, ağacların üstü ilə gəzir, ətrafa nur saçırdı. Bir gün ay meşənin dərinliyində ağlamaq səsi eşitdi. Daxmaya yaxınlaşdı. Uçuq-sökük daxmada bir qoca xəstə uşağı ilə yatırdı. Qoca Ayı görüb ürəkləndi: - “ Necə gündür ki, burada tək- tənha qalmışıq. Düşmənlər bizim kəndin adamlarını qırdılar. Mən nəvəmlə zirzəmidə gizləndim. Qırğın qurtarandan sonra nəvəmi götürüb qırx gün,qırx gecə yorulmadan yol getdim. Bu meşəyə yetişdim. Meşənin qalın yerində bu daxmanı tapıb, daldalandıq. Tanımadığımız bu diyarda sakitçilik tapdığımız üçün Tanrıya min şükür. Amma bu kimsəsiz yurdda neçəgündür ki, ac-susuz yaşayırıq”. 

Sehrli Ay cibindən çörək çıxartdı, onlara su verdi. Sonra həzin səslə mahnı oxudu. Beləcə Ay hər gün onlara qonaq gəlib, öz məlahətli səsi ilə onlara sevinc gətirir, dərdlərinin unutdurur, yaşadırdı. Tezliklə Ay meşənin yaxınlığında, yol üstündə bir məbəd ucaltdı. Qoca öz nəvəsi ilə bu məbəddə yaşamağa başladı. Az keçmədi ki, yeni tikilən məbədin xəbəri bu torpaqda yaşayan oğuz tayfalarına yetişdi. Onlar zülm əlindən qaçıb canını qurtaran, onlara pənah gətirən insanlara kömək əllərini uzatdılar.  İllər keçdi. Məbədə demək olar ki, uzaq ellərdən pənah gətirən insanlar sığındılar. Karvan yoluna yaxın tikilən məbəd insanların səfər zamanı əziyyətli yolçuluqdan sonra dincəlib istirahət etmələrinə, soyuqdan və yağışdan qorunmalarına, axşam düşdükdə gecələmələrinə şərait yarandı. Bu məbədi insanlar “Aysəsi məbədi” adlandırdılar. Çünki onları yaşadan, xoşbəxt edən Ayın həzin, məlahətli, ipək kimi  yumşaq səsi olmuşdu.

 

Aysəsi məbədi VII-VIII yüzilliklərdə Dərələyəz mahalının Keşişkənd rayonunda hündür bir təpənin üstündə tikilmiş alban-türk məbədidir.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.07.2024)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Ulduz” jurnalı ilə birgə BİRİ İKİSİNDƏ layihəsində sizlərə İlhamə Nasirin hekayələri təqdim olunur. İlk olaraq “Allahın kolleksiyaları” adlı hekayə ilə tanış olacaqsınız.

 

 

İlhamə NASİR             

                        

YÜK

 

Qışın lap oğlan çağı olsa da, həmin səhər qəribə bir gün doğuşuyla açıldı. Çəpəki düşən zəif şüalardan sığallanan tənbəl dalğalar, qırov bağlamış sahil daşları par-par parıldayırdı. Havanın isinmək istəyinə rəğmən, sazaq adamın üz-gözünü qarsırdırdı. Günəşin üfüqdən boylanan sarısından öncə güclə eşidilən gəminin fiti divara söykənib mürgüyə gedənləri çoxdan ayağa qaldırmışdı.

         Qoca mürgünün əsarətindən hələ qurtara bilməyən qızarmış gözlərini ovuşdura-ovuşdura gəlib düz sahildə dayandı. Əlini alnına – qaşlarının üstünə qoyub gözlərini qıydı. Uzaqdan görünən gəmini sahilə tez yaxınlaşdıra biləydi kaş ki...

O, bir dəfə də burada durub gəmini belə səbirsizliklə gözləmişdi. Əsgərlikdə olarkən, orada tanış olub sevdiyi qız gələndə. O vaxtdan bəri vağzal xeyli dəyişilsə də, dəniz, ətrafdakı qaraltı kimi görünən evlər, gəminin ləngər vura-vura gəlişi eyni idi. Onda da ürəyi bu cür əsmişdi. Qız gələcəkdi, evlənəcəkdilər və şəhərdə kirayə ev tutub yaşayacaqdılar. Sonrası Allah kərimdir. Bəlkə, qismət olar, ev də alardı. Hər halda, rus qızını kəndə aparası deyildi. Çoxlu uşaqları olacaqdı. Hamısı da bir-birindən yaraşıqlı. Tətillərdə də yığışıb kəndə gedəcəkdilər...  Bir xoşbəxtlik tablosu asmışdı ürəyinin başından. Hələ bu xoşbəxliyi məktubda qıza da yazmışdı. O da eyni qarşılığı vermişdi. Qızın gəlişindən qabaq şəhərdə özünə iş də tapmışdı. Ona görə deyirlər, sən saydığını say, gör fələk nə sayır. Qız gəlmişdi gəlməyinə, amma anası var-yox bircə oğlunun xristian qızıyla evlənməsinə icazə verməmişdi. Qızı gəlişinə peşman edib, gəldiyi kimi də geri qaytarmışdı. Xəyalları puç olmuşdu zavallı oğlanın. Şəhər də gözündən düşmüşdü, hər şey mənasızlaşmışdı.  Elə o vaxtdan – qızın gedişindən sonra şəhərə gəlişinə tövbə edib öz kəndinə bağlanmışdı. Uzun müddət subay qaldı. Heç vaxt evlənməyəcəyinə söz vermişdi. Amma yaşlı anası ağır xəstəliyə düçar olanda oğlundan evlənməyi xahiş etmişdi. Görmədən, sevmədən öz qohumunun qızı ilə evlənmişdi. Qucağına övlad alanda yaşı artıq əllini keçmişdi.

Heç indi də gəlməyəcəkdi şəhərə, üzərində bu qədər yük olmasaydı. Axı o, bu yaşda hardan iş tapa biləcəkdi ki, həm də dərənin, düzün ortasında? Bu işi də qonşusu Abbas ağlına salmışdı. Abbas ondan canısulu idi. Gəlib şəhərdə işləyib evə pul göndərmək ona o qədər də çətin deyildi. Qoca bir müddət tərəddüd etsə də, sonda razılaşmışdı. Məcbur idi...

Gəmi yaxınlaşdıqca, içi keçə ilə döşənmiş rütubətli otaqda oğlunun qaranquş balaları kimi yan-yana oturmuş üç balasının üzü gülürdü, gözü yaşlı gəlininin ocaq üstündəki boş qazanı dolurdu, xəstə qarısı dərman içib sağalırdı  qocanın gözləri önündə. Elə öz ağrılarını da tamamən unutmuşdu. Elə bil gecələri vağzalın beton döşəməsində yatdığından  sızıldayan sümükləri, nəfəs almağına imkan verməyən öskürəyi indi onun deyildi. Arada özündən biixtiyar soyuqdan daha da nazilmiş arıq, damarlı əllərini havada yelləyib, gəmiyə “tez gəl” işarəsi də verirdi.

Gəmi düz gəlib sahildə həmişəki yerində dayandı. Hay-küyləri qulaq batıran hamballar bir-birini itələyə-itələyə yüklərin boşalmasına səbirsizlənirdilər. Nəhayət, iri yeşiklər və bağlamalar yerə boşaldıldı. Qarmaqarışıqlıqdan yük sahibləri macal tapıb hambal seçimi də edə bilmirdilər. Qoca özünü hamıdan qabağa atıb yüklərin üstünə şığıdı. Bəxtindən də əlini atıb yapışdığı yük bağlamaların ən irisi oldu. Birtəhər sürüyüb kənara çəkdi. Qəddini düzəldib bağlamaya baxdıqda qocanın gözləri qorxdu. Nə etsin?  Çöllü-biyabanda qanadının altına yığdığı bir çətən külfətin yükü heç qorxutmamışdı onu. İndi niyə qorxsun?  Yükdən yapışıb dərindən nəfəs aldı. “Nədən qorxursan, ay qorxaq, məgər çiyinlərində daşıdığın yük bu yükdən yüngüldürmü?” – deyərək özünü danladı. “Ya Allah” deyib yükü arıq, çəlimsiz kürəyinə atdı. Az qala yıxılacaqdı, tez özünü cəmləyib dayandı. Bu işi əldən verməmək üçün büdrədiyini belə, öskürməyini belə yük sahibinə bildirməməliydi o qədər cavan hambalların içində.  Öz-özünə “bumuydu səni qorxudan, axmaq qoca?” pıçıldadı və sonra da ruhuna təkan verərək dilinin altında  “dünya gözüm boydadır, sirri özüm boydadır” özü qoşduğu mahnısını zümzümə edə-edə addımladı. Ağırlıq kürəyinə tanış gəldi sanki, sümükləri səksəkə içində ayılıb sızıldamağa başladı. Boynundan axan zəiflik təri köynəyinin yaxasını islatdıqda  içinə xof doldu qocanın. Ürəyi necə döyünməyə başladısa, səsi qulaqlarını batırırdı az qala. Özündən ixtiyarsız cəld əlinin birini yükün kəndirindən ayırıb, boynundan axan isti axıntıya vurdu. Yox, qan deyildi... Bir az toxtadı. Yükü nə qədər kürəyində daşıyacağını hələ bilmirdi. Yeridikcə ayağının altına sıxılıb suya dönərək ayaqqabısına dolan qar,  yükün altında sızıldayan sümükləri onun yaddaşını təzələyirdi. Hər şey  kino lenti kimi gözlərinin qabağından gəlib keçdi bir andaca.

Onda da qış vaxtı idi – soyuq fevral ayı. Həyatının ən ağır yükünü kürəyinə alanda. Kürəyi elə o vaxtdan qorxmuşdu yükdən. Müharibənin dağıntısına, itkisinə öyrəşsə də, kəndin bir gecənin içində yandırılacağı ağlına da gəlməzdi. Oğlu hərbçiydi. Bir yandan düşmənlə döyüşür, bir yandan da adamları yanan evlərdən çıxarmağa çalışırdı. Düşmən onu çoxdan hədəfə almışdı. Odur ki, bir neçə istiqamətdən atılan güllələr onun bədənini deşik-deşik etmişdi. Yanan evindən ailəsini güclə çıxardan ata, yaralı lay-divar oğlunu da kürəyinə alıb meşəliklərlə üz tutmuşdu. Onda da o ərazidən uzaqlaşmaq üçüna yol sicim kimi uzanırdı. Onda da yeridikcə qar suya dönüb ayaqqabısına dolmuşdu. Onda da boynundan nəsə axıb yaxasını islatmışdı - oğlunun sinəsindən axan qanı. Qan axdıqca oğlu kürəyində buza dönüb lap da ağırlaşmışdı. Onda da “az qalıb, döz, döz!”  demişdi özünə. Kilometrlərcə oğlunun donmuş cəsədini kürəyində daşımışdı. Düşmən yaxınlaşmamış ailəni uzaqlaşdırmalıydı. Güllələr düz yanlarında ötüb keçirdi. İki körpə uşağın əlindən tutub qaçan hamilə gəlinini və pərişan arvadını bir az qabağa ötürüb özü geri qayıtmışdı.  Əlləri ilə bir ağacın dibindəki buzlu torpağı qazıb oğlunu  dəfn eləmişdi.  Nə zülm-zillətlə ailəsini düşmənin caynağından qurtara bilmişdi. Gəlib yad, nabələd yerdə uçuq bir tikiliyə sığınmışdı. Bir ay keçmişdi, gəlini iki qızdan sonra bir oğul dünyaya gətirmişdi.

İndi uçuq tikilidə məskən salan ailə qocanın əllərinə baxırdı. Uşaqlar böyüdükcə aldığı təqaüd ailəyə bəs eləmirdi. Hələ oğlundan sonra yataq xəstəsi olan qarısı ona başqa bir göz dağı olmuşdu. Həya edib gizliyə çəkilərək əri üçün ağlayan gəlinini görəndə qəddi lap əyilirdi qocanın. Nəvələri  məktəbə getdiyindən tələbat böyümüşdü. Onları böyüdüb yerbəyer eləsəydi, çiyinlərindəki yükü bir az azalardı. Qoca məcbur idi bir iş tapmağa. Ona görə üz tutmuşdu şəhərə.

Yeridikcə qoca yükün altında görünməz hala düşürdü. Deyəsən, mənzil uzaqda idi, yorğunluq isə lap yaxında. Ürəyi üzünə vuran səhər mehindən də xəfif olmuşdu. Get-gedə yük böyüyürdü, qoca kiçilirdi.  Başı dizlərinə çatacaq qədər beli bükülmüşdü. Qarşıdan gedən yük sahibinin ancaq ayaqlarını görə bilirdi. Ağzına susuzluq, dizlərinə ağırlıq çökürdü qocanın. Amma dözəcəkdi, yorğunluğa təslim olmayacaqdı, o vaxt dözdüyü kimi... Bircə mənzil başına tez çatıb pulu ala bilsəydi... Ərzaqla dolu səbətlərlə evinin qapısından içəri girə bilsəydi... Həkimin yazdığı dərmanları qarısına tez çatdıra bilsəydi... Əlində oyuncaq avtomatla oğlunun adını daşıyan nəvəsinin qarşısında dura bilsəydi...

Yük sahibindən geri qalmamaq üçün sürətini artırmaq istədi, bu vaxt öskürək tutdu onu. Nə illah etdisə, özünü öskürəyin əlindən ala bilmədi. Kilometrlərcə kürəyində daşıdığı oğlunun qolunu buraxmadığı kimi, bərk-bərk tutduğu yükün kəndirini də buraxmadan öskürməyə başladı. Birdən içində nəyinsə qırılıb düşdüyünü hiss etdi. Yüngülləşdi... Hələ heç vaxt belə yüngülləşməməşdi. Dayandı... dayandı....  Yük yolun ortasında tərpənməz qaldı.

Yüklərə uzaqdan baxan qoca bilə bilmədi içindəki o qırılanı kürəyindəki yükmü qırdı, yoxsa çiynindəki yükmü.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.07.2024)