Super User
Xalq yazıçısı Ənvər Məmmədxanlının 111 illiyinə
Kənan Məmmədli, “Ədəbiyyat və incəsənət”
Orta məktəbdə oxuduğumuz yüzlərlə bədii ədəbiyyat nümunəsindən yadımda cəmi bir neçəsi qalıb, onlardan biri də “Buz heykəl”dir. Bu gün o əsəri əbəs yerə xatırlanıram.
Bu gün “Buz heykəl”in müəllifi, Xalq yazıçısı Ənvər Məmmədxanlının anadan olmasından 111 il ötür.
Tanınmış yazıçı, nasir, kinodramaturq, ssenarist, tərcüməçi Ənvər Məmmədxanlı 1913-cü il fevralın 28-də Göyçay şəhərində doğulub. Burada ibtidai məktəbi bitirdikdən sonra Bakıda Sənaye Texnikumunda təhsil alıb. Bakıda mexaniki zavodda, energetika və elektrikləşdirmə idarəsində texnik, Azərbaycan Neft İnstitutu nəzdində olan elmi-tədqiqat institutunda texnik-elektrik işləyib. Eyni zamanda, Azərbaycan Neft İnstitutunda iki il qiyabi təhsil alıb.
“Azərnəşr”in bədii şöbəsində redaktor və tərcüməçi, Moskvada Ali Kinematoqrafiya İnstitutunda müdavim, “Azərbaycanfilm” kinostudiyasında rəis, İkinci Dünya müharibəsi dövründə cənub-qərb cəbhəsində "Qızıl ordu" cəbhə qəzetinin Azərbaycan redaksiyasının xüsusi müxbiri olub. Sonra redaksiya ilə birlikdə Stalinqrada göndərilib. 1942-ci ilin axırlarında bir qrup Azərbaycan yazıçısı ilə Şimali Qafqaz cəbhəsində, 416-cı diviziyada olub. Bakıda Azərbaycan Radio Verilişləri Komitəsində redaktor kimi çalışıb. Yenidən Zaqafqaziya cəbhəsinə, oradan İrana hərbi xidmətə göndərilib. Təbrizdə nəşr olunan "Vətən yolunda" ordu qəzeti redaksiyasında xüsusi müxbir kimi çalışıb. Ordudan tərxis ediləndən sonra “Azərbaycanfilm” kinostudiyasının ssenari redaksiya heyətinin baş redaktoru olub.
Ədəbi fəaliyyətə 1930-cu illərdən başlayıb. Əsərləri keçmiş SSRİ və xarici ölkə xalqlarının dillərinə tərcümə olunub. Onun II Dünya müharibəsi illərində qələmə aldığı hekayələrdə o dövr publisistikamızda olduğu kimi, zamanın, günün təxirəsalınmaz tələbləri, adamlarımızın müqəddəs vəzifəsi canlı boyalarla öz əksini tapıb. Ədibin üslubunda təmkinli hekayəçiliklə, mübariz, döyüşkən, odlu publisistika vəhdət təşkil edib: "Qərb cəbhəsindən məktub", "Analar yollara çıxdılar", "Yeni ilin hökmü", "Silahlı dağlar", "Qanlı möhür", "Buz heykəl", "Haralısan əsgər qardaş?", "Ananın ölümü", "Ulduz" (1947), "Od içində" (1951) pyesləri və "Şirvan gözəli" (1957) lirik komediyası tamaşaya qoyulub. "Şirvan gözəli" Zaqafqaziya teatr baharında birinci dərəcəli diploma layiq görülüb. 1957-ci ildə onun Akademik Dram Teatrında tamaşaya qoyulan "Şərqin səhəri" əsəri SSRİ Dövlət mükafatına layiq görülüb. Amma mükafat alanların siyahısında müəllifin adı olmayıb.
Xalq yazıçısı Avropa və rus klassik yazıçılarından tərcümələr edib. Kuba, Türkiyə, İspaniyada keçmiş sovet nümayəndə heyətinin tərkibində səfərdə olub. İki dəfə "Şərəf nişanı", "Qırmızı Əmək bayrağı" və digər ordenlər, eləcə də döyüş medalları ilə təltif olunub.
Ənvər Məmmədxanlı 1990-cı il dekabrın 19-da Bakıda vəfat edib. Fəxri xiyabanda dəfn olunub.
Ruhu şad olsun!
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(28.02.2024)
EKSPRESS-SORĞU - Mənim üç arzum
Nigar Həsənzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”
“Ədəbiyyat və incəsənət” in növbəti ekspress sorğu sualı: Torunuza düşən qızıl balıq üç arzunuzu yerinə yetirəcək. Arzularınız hansılardır?
Həyatda səhv etmədən yaşamaq mənə görə yaşamamaqdır. Şamın da yaşamasını onun yanması ilə əlaqələndirirlər. İnsan yaşadıqca səhv də edər, büdrəyər də, bəzən yıxılar da. Amma önəmli olan o səhvdən nəticə çıxarmaqdır. Elə arzumun biri də bu olardı ki, elə bir situasiyalara düşüm ki, etdiyim səhvləri təkrar etməyim, həqiqətən də nəticə çıxardığımı hərəkətlərimdə də göstərim.
Digər arzum bir şirkətimin olmasıdır. Hansı sahədə olması ilə əlaqəli hələ dəqiq bir fikrim yoxdur, lakin lider tipli biri olaraq ən yuxarıda işimin başında oturacağım gün yəqin ki, mənim üçün sanki yenidən doğulacağım gün olacaq. Amma ən yuxarıda oturub, bəzi iş adamları kimi sadəcə tapşırıq vermək yox, tapşırıq verdiyin qədər tapşırıq verdiklərinlə birgə çalışmağı da bacarmaqdır liderlik.
Üçüncü arzum isə təhsilimlə əlaqəlidir. Bu barədə geniş nəsə yazmasam da sadəcə gələn ilə kimi bu arzumun reallaşmasına çox böyük ümidim olduğunu bildirmək istəyirəm. Və bütün oxucularımıza son olaraq bildirirəm ki, arzularınızı qızıl balığa həvalə etməyin, bizim əməyimiz, vaxtımız, məqsədimiz,səbrimiz elə bizim həyatımızın qızıl balığıdır.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(28.02.2024)
Rentqenoloq-həkim
Sərtyel, “Ədəbiyyat və incəsənət”
1.
Uşaq vaxtı böyüyəndə insanların içini görməyi arzulayırdı.
Böyüdü və həkim-rentqenoloq oldu.
2.
-Rusiya iqtisadiyyatı inkişaf edir.
-Yəni daha oğurlamırlar?
-Oğurlayırlar. Sadəcə, indi sanksiyalara görə oğurlananlar ölkə daxilində xərclənir.
3.
Səsi olmayan müğənni bunu yalnız gödək ətəklə kompensasiya edə bilər.
4.
-Həkim, mən sklerozdan əziyyət çəkirəm.
-Təkrar edin: Elkulziolaretmikspansianol hidropanetik virsonkaleks 21.
-Elkulziolaretmikspansianol hidropanetik virsonkaleks. İyirmi neçə?
-Düzdür, tamam yaddaşınız itib.
5.
-Yaş heç də yaşanmış illərin sayından asılı deyil əsla. Başına gəlmiş əhvalatlardan, keçdiyin yollardan, adladığın sınaqlardan toplu halda sənin bioloji yaşın formalaşır…
-Cavan oğlan, ya şəxsiyyət vəsiqənizi göstərin, ya da siqaret qutusunu qaytarıb yerinə qoyun.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(28.02.2024)
Məhəmməd Füzuli yaradıcılığı Almaniyada yayınlanıb
Almaniyanın populyar “Enzyklopädie des Islam” ədəbiyyat portalı Dövlət Tərcümə Mərkəzinin “Məhəmməd Füzuli – 530” layihəsi çərçivəsində dahi şairin alman dilinə tərcümə edilmiş müsəddəs və qəzəlinin yayımına başlayıb.
Tərcümə Mərkəzinin yaydığı məlumata görə, şairin yaradıcılığı haqqında geniş məlumatla təqdim olunan əsərlərin alman dilinə tərcümə müəllifi – tanınmış filoloq, alman dili mütəxəssisi, “Enzyklopädie des Islam” portalının akademik direktoru – doktor Yavuz Özoğuzdur.
Geniş oxucu auditoriyası tərəfindən izlənilən “Enzyklopädie des Islam” portalı mütəmadi olaraq səhifələrində Xaqani Şirvani, Nizami Gəncəvi, Ömər Xəyyam, Yunus Əmrə, İmadəddin Nəsimi, Volfqanq Höte, Teodor Fönten, Fridrix Rükkert, Rayner Maria Rilke kimi dünyaşöhrətli şairlərin yaradıcılığına yer ayırır.
Dahi Azərbaycan şairi Məhəmməd Füzuli (1494-1556) Şərq və dünya ədəbiyyatının incilərindən sayılan “Leyli və Məcnun” poemasının müəllifidir.
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2019-cu il 7 may tarixli Qərarı ilə əsərləri dövlət varidatı elan edilib.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(28.02.2024)
“İrəvan mətbəxindən nümunələr” layihəsində - Qovurmali kələcoş
Rubrikanı Könül aparır.
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Azərbaycan Milli Kulinariya Assosiasiyası ilə birgə layihəsində sizlərə hər dəfə İrəvan mətbəxindən nümunələr təqdim edirik. Bu nümunələr Azərbaycanın bu sahə üzrə tanınmış mütəxəssisi, əməkdar mədəniyyət işçisi, tarix üzrə fəlsəfə doktoru, kulinar Tahir Əmiraslanovun gərgin əməyi nəticəsində ortaya çıxmışdır.
Bu gün sizlərə Qovurmali kələcoşun hazırlanma qaydasını təqdim edəcəyik.
DÜSTUR:
§ Qovurma əti – 117 qr
§ Yarma – 25 qr
§ Soğan – 17 qr
§ Qurut – 50 qr
§ Əvəlik – 8 qr
§ Ələyəz – 8 qr
§ Duz – 5 qr
§ İstiot – 0,05 qr
Xörək əlavəsi:
§ keşniş – 8 qr
QEYD: Qurut əvəzinə qatıqla da hazırlana bilər.
HAZIRLANMASI:
Qurut əvvəlcədən 5-6 saat müd- dətində suda isladılır, aşsüzəndə əzilərək, duru hala gətirilir. Soğan qovurma əti yağında qızardılır, üzərinə əvvəlcədən isladılmış əvəlik, ələyəz əlavə olunur və qovrulur. Daha sonra qurut və isladılmış yarma əlavə olunur və bişirilir.
Qurut qabda əzilir, əzmə qatı olmalıdır. Noxud ləpəsi ayrıca bişirilir, üzərinə düyü əlavə olunur. Soğan yağda qızardılır, qoz xırdalanır. Daha sonra bütün ərzaqlar qarışdırılır, qarışdırılma (bulanma) bişmə müddətində davam etdirilir. Sonda nanə əlavə olunur. Kələcoş şorbaya zövqə görə sonda qovrulmuş ət də əlavə oluna bilər.
Rəfiqə Dalqlicova (İrəvan şəhəri) eyni nüsxədə yarma əvəzinə düyü, əvəlik və ələyəz əvəzinə nanə, əlavə olaraq noxud və qozdan istifadə etmişdi.
Ədəbiyyat və incəsənət”
(28.02.2024)
Şəhidlər barədə şeirlər – Nizami Osmanov
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü Coşqun Xəliloğlunun “Şəhidlər barədə şeirlər” silsiləsini təqdim edir. Bu gün Nizami Osmanova həsr edilmiş şeirlə tanış olacaqsınız.
NİZAMİ ELŞAD OĞLU OSMANOV
(29.03.2002.-13.10.2020.)
Kürdəmir rayonunun Şahsevən kəndindən olan, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Qarabağ uğrunda Vətən müharibəsinin şəhidi
ZİRVƏDƏSƏN, NİZAMİ
Sən, Şahsevən kəndinin mərd balası Nizami,
Qəhrəmanlıq dastanı, od balası Nizami.
Uşaqlıqdan sevmişdin hər daşın yurd-obanın,
Dinləmişdin öyüdün atanın, həm babanın.
Bilirdin ki, torpaqlar bizə bir əmanətdir,
Torpağı azad etmək hünərdir, cəsarətdir.
Yağılarda qalammaz vətənin çopur daşı,
Torpaq verən igidin məgər dik durar başı?
Həm evdə, həm məktəbdə dürüstdün, hörmətliydin,
Ata-anaya bağlı, saf sözlü, ülfətliydin.
Əsgərlik bir məktəbdir, hər bir kəsin öz yeri,
Hamı sevirdi səni - rabitəçi əsgəri.
Rabitəçi işini öyrənmişdin dərindən,
Yaxşı xəbərdar idin cihazların sirrindən.
Əsgərliyi qurtarıb hərbçi olacaqdın,
Peşəkar rabitəçi, orduda qalacaqdın.
Başladı müharibə, “Hücum!, Əsgər irəli!,
Düşməni cəhənnəmə, vaxtdır, göndər, irəli!”
Minlərlə oğul kimi qorxmayaraq döyüşdün,
Sənin də taleyinə şərəfli bir iş düşdü.
Qana həris olanlar, qan içində boğular,
Qovuldu yurdumuzdan o qaniçən yağılar.
Sənintək igidlərin sayəsində Qarabağ,
Azaddır, düşmənlərin ürəyinə çəkdik dağ.
Söykənib qəlbindəki zəfər adlı inama.
Sən on səkkiz yaşında çatdın uca məqama.
Elə zirvədəsən ki, hər kəsə qismət olmaz,
Şəhidlərdən nə qədər yazsa şair yorulmaz.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(28.02.2024)
UĞUR QAZANDIRAN KİTABLAR – Bodo Şefer, «Qaliblərin qanunları»
Əlibala Məhərrəmzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”
Biz bir neçə gün ərzində biznesdə, peşə fəaliyyətində uğur qazanmağın yolunu göstərən ən çox tələb olunan kitablardan 10-na nəzər yetirdik. İndi də gəlin, ümumiyyətlə adi insanı uğurlu insana çevirən, insanın düşüncə tərzini, adət və xasiyyətini, xarakterik cəhətlərini dəyişən ən populyar kitablardan 10-na nəzər yetirək.
Bu kitablar, əziz oxucularım, insanlara düzgün istiqamət verir, sürətli və keyfiyyətli dəyişikliklərə bir təkan olur.
Beləliklə, seçdiyim növbəti 10-luğu sizlərə təqdim edirəm.
Bodo Şefer, «Qaliblərin qanunları»
Avropanın bir nömrəli maliyyə konsultantı, yazıçı və biznesmen, dünyanın bir çox ölkələrində seminarları anşlaqla keçən Bodo Şeferə, təsadüfi deyil ki, «Maliyyə Motsartı» adını veriblər. Milliyyətcə alman olan Bodo Şeferin təqdim etdiyi qanunlardan ən birincisi – («Gərək tənbəl olmayasan») – haradasa, onun özünün bütün həyat və fəaliyyətinə bir işıq tutur. Çünki, Bodo Şeferə görə, bütün uğurlara çatmaq üçün çalışqan və yalnız çalışqan olmaq məcburidir.
Bodo Şefer insanları iki canlıya bənzədir: ördəyə və qartala. O, yazır ki, ördəklər daim qaqqıldayırlar, başqalarının yanlarında özlərinə bəraət qazandırmağa cəhd göstərirlər, qartallar isə heç nəyə baxmadan fəaliyyətdədirlər.
Qalib olmaq üçün, əziz oxucularım, Bodo Şeferin təbirincə, ördək yox, qartal olmaq lazımdır!
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(28.02.2024)
BİRİ İKİSİNDƏ – Həcərin “Vəsiyyət” hekayəsi
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Ulduz” jurnalı ilə birgə BİRİ İKİSİNDƏ layihəsində bu gün nəsr saatıdır, sizlərə Həcərin “Vəsiyyət” hekayəsi təqdim edilir.
NƏSR
HƏCƏR
VƏSİYYƏT
Şəhidlər xiyabanına çatanda bərk tövşüyürdü. Daha kirdarı qalmamışdı. Belini düz tuta bilmir, dikəltsə də, yenə əyilir, ayaqlarını sürüyə-sürüyə yeriyirdi. Pillələri qalxıb nəfəsini dərmək üçün bir az dayandı. Ağaclarda quşlar şövqlə oxuyurdu. Bu, onu lap kövrəltdi, dodaqaltı: “Yazıq balam”, – deyib yoluna davam etdi. Əvvəldən söz vermişdi, səbirlə ağlayacaqdı. Buradan qayıdanda bir az yüngülləşsə də, hikkə ilə bərkdən ağlayanda heydən düşür, yeriməyə taqəti qalmırdı. Qızları ilə gələndə bir qədər rahat olur, kimsəsizliyini unudurdu. Qıpqırmızı bayraqlarla, çələnglərlə, qərənfillərlə bəzədilmiş təzə qəbirlərin birinin yanında diz üstə çökdü. Sonra bir az dikələrək başdaşındakı şəklə üzünü söykəyib gözlərini yumdu. Soyuq daş ürəyinəcən axan bir sərinlik gətirdi. Gözünün yaşı yanaqları aşağı süzülür, saqqalından axıb yaxasına tökülürdü. Belə dayanmağa heyi olmadığı üçün yenə qəbrin üstünə çökdü. Qollarını açıb sanki kimisə qucaqlamaq, bağrına basmaq istədi. Arıq, skeleti çıxmış sinəsində çarpazladığı qollarının arası boş qaldı. Bomboş... Havanı qucaqlamaq olmur. O tərəf-bu tərəfə baxıb kiminsə olub-olmadığını bilmək istədi. Hələ ki heç kim yox idi. Özünü saxlaya bilmədi, hönkürtü ilə içindən çıxan fəryad səsi az qala qulaqlarını batırdı. Yerini rahatlayıb kürəyini başdaşının kənarına söykədi. İyirmi gündü ki, gəlmirdi qəbir üstünə. Gələ bilmirdi. Həm üç avtobus dəyişmək, həm də uzaq yolu gəlmək... Ürəyi də sözünə baxmır, sinəsində ovuc içində çırpınan quş kimi pırıldayırdı. Bilirdi ki, ömrünün sonuna az qalıb, lap az... Nəfəsini dərib için-için sızıldadı, yenə ağladı. Lap körpəlikdən indiyəcən oğlunun bütün həyatı gözü önündən film kimi keçirdi. Birdən qışqırtı səsi eşidib yana döndü. Arada burda rastlaşdığı qadın idi. Oğlunun qəbri üstünə gəlmişdi. Uşaqları qonşu idi – qəbir qonşusu. Heç vaxt danışmaz, baxışları ilə salamlaşar, hər kəs öz dərdinə ağlayıb gedərdi. İndi qadın da tək gəlmişdi. Bir az ağlaşıb sakitləşdilər.
– A bacı, niyə təksən? Həmişə yanında adam olurdu axı.
– Nə bilim. Gəlin tək qoymur, mənnən gəlirdi. Cümə axşamını gözləyə bilmədim. Dözəmmədim... Dolmuşdum...
– Allah rəhmət eləsin. Bizə yaman dağ qoyub getdilər sağ olmuşlar...
Dediyi söz özünə də qəribə gəldi, yenə kövrəldi:
– Sağ olmuşlar... Hanı sağ olmuşlar, hanı ?
– Yaxşı, qardaş, dilimiz öyrəşib, sözdü daa, deyirik... Anası yoxdu? Niyə tək gəlirsən həmişə?
– Anası bəxtəvər bundan sonra yaşamadı. Getdi. Yazıq xəstəydi. Yataq xəstəsi. İflic. Neçə illərdi... Çox qulluq elədim, sağalmadı. Uşaqdan sonra onca gün yaşadı. Onca gün...
– Allah rəhmət eləsin. Yenə qalsaydı, dərd ortağı olardı. Tək çətin olar sənə.
– Dinmirdi, danışmırdı. Dərd ortağılıq bir şey qalmamışdı bədbəxtdə. Sənin də, deyəsən, yoldaşın yoxdur, – deyib sonra üzrxahlıq etməyə başladı, – bağışla, bacı, namünasib söz dedim...
– Namünasib niyə olur? Yoxdur. Çoxdan rəhmətə gedib. Rəhmətlik doxsan üçüncü ildə müharibədə həlak oldu. Bu uşağı, qardaşını nə zülmlə saxlayıb böyütmüşdüm.
– Allah rəhmət eləsin. Bir başa iki yumruq. Düşməni Allah yox eləsin. Camaatı yaman günə qoydular. Hərə bir cür çəkir.
Qadın dərindən ah çəkib:
– Hə, çəkir, – deyib sonra, – haradansan? – deyə soruşdu.
– Qarabağdanam.
– Yenə bu günə şükür. Alındı.... Heç olmasa ürəyimizə bir az su səpildi. Bildik, uşaqlarımız havayı ölmədi. Bunların qeyrətinə qurban olum. Böyük təskinlikdir. Millət bunlarla fəxr eləyir, qarşılarında baş əyir.
Danışdıqları müddətdə kişi bir dəfə də başını qaldırıb qadının üzünə baxmamışdı. İndi gözlərini qıyıb ani nəzər saldı, yerə baxaraq köksünü ötürüb:
O tərəfi də var. Yaxşıdır. Ancaq mən balamı istiyirəm. Dözə bilmirəm. Ürəyim göynüyür. Kürəyim alışır. Tək oğlumdu. Kəllədə bir göz. Bütün ümidimiz ona idi. Bu da belə. Bizimki yaman pis gətirdi, – dedi, – yoxsulluq, çətinlik.... Təzə-təzə gün görmək istəyirdik ki, davanı başladılar lənətliklər. Çıxıb gəldik bura. Yer yox, yurd yox, pul yox. Üç uşaq, bir də ikimiz... Köhnə, uçuq-sökük yataqxanada güclə bir otaq tapdıq. Sığındıq ora. Nə zülmlə qızlarımı, bu uşağı saxladım. Arvadın da bir simsarı yoxdu. O yazıq tamam yetim idi. Bibisi saxlayıb böyütmüşdü. Əsgərliyə gedəndə sözünü, razılığını alıb getdim. Gəlib evləndim. Xasiyyətim pis idi. Yazığa gün vermirdim. Cırtdqoz adam necə olar? Sözümü çevirə bilməzdi. Döyürdüm. Elə bil Allah məni qarğımışdı. O qədər xətrini istiyirdim, ancaq içən kimi hirs-hikkəmi onun üstünə tökürdüm. O yazıqdan nəyin hayıfını çıxırdım, özüm də bilmirdim. Adımı Dəli Tahar qoymuşdu. Gözümdən iraq vaxtı deyirdi. Hərdən qulağm çalırdı. Üzbəsurat deyəmməzdi. Bura gələndən sonra elə bil qollarım düşdü yanıma. Yazığım gəlirdi. Yataqxanada yaşamaq zülümdü... Bir otaq... Bakının istisi. Yoxsulluq... İrəlilər hökümətin verdiyi çörək pulu gündəlik çörəyə ancaq çatırdı. Birtəhər böyüdülər. Qızları verdim ərə. Öz qohumumuzdu ikisi də. Yeznələri deyirəm. Hə, baxırlar arvad-uşaqlarına. Ancaq uşaqları zəifdi. Hörümçəkdən can umurlar. Dünyaya düşəndən iynə-dərmandadırlar. Həkimlər deyir, qohumluqdandı. Nə bilim, əşşi, qavaxlar da çox adam qohumla evlənirdi. Bə o vaxt uşaqlar niyə xəstə olmurdu? Mən öz dərdimi – arvadın xəstə olmağını deyirəm – ancaq çəkirdim, qızlarınkı da bir tərəfdən. Nəvənin xəstə olmağı yamandır. Arvad iflic olandan sonra bir adamı yaxına qoymadım. Dedim, uzaq durun, hər qulluğunu özüm eliyəcəm. Hər səhər duran kimi üzünü yudum, saçını daradım, yeməyini yedirtdim. Bir dəfə də olsun, hamamını gecikdirmədim. “Obşi” hamam idi. Yataqxananı bilirsiz dəə. Qucağıma alıb aparır, yerə adyal sərib üstündə çimizdirirdim. Günahlarımı yudum. Dedim, bəlkə, Allah maa cəza verdi onu döydüyümə görə. Ancaq sonra fikirləşdim ki, maa cəza verirdi, özümü eliyəydi xəstə, bu yazığın nə günahı vardı ki? Camaat yaman hörmət eliyirdi. Deyirdilər, savabını, o dünyanı qazanmısan. Taa bilmirdilər ki, ona qulluq elədikcə ürəyim sakitləşir, günahlarımı yuyuram. Dinib danışmırdı. Amma bilirdim ki, şüuru var. Bir az var. Bu uşağı görəndə gözündə ayrı cür baxış əmələ gəlirdi. Dəyişirdi yazıq. Sifəti açılırdı. Uşaq ayrı cür uşağıydı. Təpərli. Qoçaq. Oxumadı, ancaq əsgərlikdən gələndən sonra qatır kimi işlədi. Biləyində fır əmələ gəlmişdi. Pul yığdı, şəhərdən kənar, uzaq yerdə torpaq aldı. Köməkləşdik, ikicə otaq tikə bildi. Yaman söyünürdü dədəsi ölmüş. Deyirdi, dədə, o yataqxanadan, camaatla bir ubornuya getməkdən, eyni hamamda çimməkdən canımız qurtaracaq. Təzəcə yığışmışdıq o evə. İstəklisi də varıydı. Yaşı keçirdi. Elə bu arada toy eləmək istəyirdim. Dedim, gəlin gələr, evin qalanını da yavaş-yavaş tikərik. Çox söyünürdüm, çox. Həm də qorxurdum elə bil. Ürəyimə dammışdı ki, bizə söyünmək düşmür. Elə də oldu. Allaha neyləmişdik axı? Nə namarddığ eləmişdik? Qaldım o evdə bayquş kimi tək.
Qadın yaylığının altından çıxan ağ saçlarını səliqəyə salıb qəbrin üstündə yerini dəyişərək rahatladı. Sonra:
– Qardaş, – dedi, – Allah səbir versin sənə. Hansımız asan saxladıq ki balalarımızı? Mənimki o vaxt getdi, həlak oldu. Məndən on yaş böyük idi, qırx yaşı vardı yazığın. Nə çətinliklə burada özümüzə yurd-yuva qurmuşduq. Yuxu kimi gəlir. Nə zillətlər çəkdim. Gəlin xeylağı, ər yox. Yeyin yeriyirsən, deyirlər, dəlidir. Yavaş yeriyirsən, deyirlər, ölüdür. Qohum-qardaş da yaxın durmur. Əvvəl əl tuturdular arada. Sonra onlar da bezikdi. Hərdən hökümət adamları gəlirdi. Veriliş üçün çəkirdilər. Yardım-zad da olurdu. Amma o paylar qarın doyurmur ee... Bir dəfə bir qohum kişinin sənədlərini istədi ki, sizə yardım yazdıracam. Sonra gəldi ki, mümkün olmadı. Xeyli keçmişdi üstündən. Eşitdim ki, adımıza neçə yerdə yardım yazdırıb, özü alır. Özünün də neçə yerdə dükanı, vəzifədə oğlanları vardı. Məlumat verdim həmin yerlərə. Mənimlə düşmən oldu. Kitabxanada işləyirdim. Ayda beş-altı "şirvan" maaş alırdım. Onunla yaşamaq olardı? İşdən çıxdım. Bir qohumun restoranında qab yudum. Hər axşam evə yemək gətirirdim. Uşaqlar sevinirdilər. Hərdən yeməyin içindən dişlənmiş ət tikələri çıxırdı. Dəli olurdum...
Sonra dedilər, şəhid ailələrinə dükan açmaq asandır. Kişinin şəhidlik sənədlərini təqdim elədim. Nə zillətlə balaca bir dükan açdım. Uşaqlar da kömək eləyirdi. Bir az tükümüz duruldu. Oxumuşdu bu balam. İnistut bitirmişdi. İşləyirdi. Ürəyim dağa dönürdü. Şükür eliyirdim ki, balalarım yekəldi. İşləyirlər, əziyyətdən qurtardım. Daha rahat olaram. Hardaa?.. Əşşi, nə isə... Dərdimi təzələdin... Dava başlayanda, düzü, ana ürəyidir, qorxurdum, dedim, sənin iki balan var, bala, getmə. Dədən getdi, həlak oldu, yetimliyin nə demək olduğunu bilirsən. Barı balaların yetim böyüməsin. Dedi, ana, bu günü nə vaxtdı, gözləyirdim. Gedəcəm. Qabağıma durma. Varlıların, vəzifəlilərin uşaqları onsuz da getməyəcək. Torpağı kim alsın? Namus-qeyrət işidir. Həm də atamın intiqamını alacam. Getməliyəm. Getdi. İyirmicə gün çəkdi... İyirmi gün... Həlak oldu... İnnən belə nə yaşamaq? İki körpə uşağı var. Onlardan ötrü gərək çabalayam .
Kişi arada bir öskürür, nəfəs aldıqca xışıldayan sinəsini arıtlayırdı.
– Hə, bacı, sənin də heç günün gün olmayıb. Bizimki arada kəndi soruşardı. Evimizi, həyəti, qohum-qonşuları soruşardı. Çox şey yadında deyildi. Bura gələndə bir qırıq uşaq idi axı. Bu, qızlardan sonra doğulub. Müharibə başlayanda uşaq tamam dəyişdi. Dünyanı unutdu. Ayaqları yerə dəymirdi. Sümüyü oynağa gedirdi savaşmaqdan ötrü. Davada gedib o yerləri gördü. Kəndi, evimizi tapdı. Yaman fərəhlənirdi. Deyirdi, dədə, köçüb gələrik bura. Nə gözəl ellərimiz varmış. Buranın qışı belədir, gör yazı, yayı necə olacaq. Heyvan, toyuq-cücə saxlayarıq. Anama da təmiz havanın xeyri dəyər. Arının dilini yaxşı bilirsən, öyrədərsən, arı saxlayaram. Burda olan kasıb olmaz. Eeh, yazıq balam... Fikirləşirdim, götür-qoy eləyirdim. O vaxtları dədəm xəstə idi. Cavan vaxtı burda – Bakıda işləyirmiş. Vallah, rayon yerində camaata şərait, yaşayış imkanı yaratsalar, heç kəs yurdunu buraxıb şəhərə gəlməzdi. Yazıq kişinin ayağının biri dəzgaha düşüb kəsilmişdi. Qayıdıb kənddə evlənir, orada təsərrüfatla məşğul olur. Anam çox qoçaq, işgüzar idi. Yadıma gəlir, meşələrdən zoğal toplayıb axtalayar, alça yığıb lavaşa qurudar, pendir, şor tutardı. Maşın yolu yox idi. Belimizə şəllənib piyada qonşu kəndə, ordan da yük maşını ilə Şuşaya – bazara satmağa aparardıq. Həmin gün evdə bayram olardı. Sonra yazıq arvadın canı xəstə düşdü. Ağır işlərdən oldu...
Kişi söhbətiniə ara verdi. Köhnə gödəkçəsinin cibindən canavar başlı bir qəlyan çıxarıb:
– Bunu çəkəndə qanıq verir. Siqaretlərdə dad-tam qalmayıb, – dedi. Qəlyanını odlayıb dərindən sümürdü. Qatıtüstünü ciyərlərinə çəkdi. Elə bil ürəyinin yanğısını – odu odla söndürmək istəyirdi. Ağzından, burnundan çıxan qalın tüstü dumanı içindəki yanıqlı ahı da özü ilə birgə çəkib çıxardı. Yaşarmış gözlərini qıyıb:
– Oralarda katorqadakı kimi işləməsən, dolanmaq olmurdu. Əsgərliyə gedəndə dedim, qayıdıb hər işi qaydasına salacam. Gedəndə dədəmin qapısında bir sürü heyvan qoyub getmişdim. Gəldim ki, təsərrüfat tamam dağılıb, cəmi altı keçi qalıb. Çoxunun da əmcəyi, bədəni qırma ilə dolu, düyün bağlıyıb. Qoyunları orda-burda girəvəyə salıb tutub aparmışdılar. Keçi əl vermir axı. A kişinin qızı, keçiləri ov heyvanı kimi ovlamışdılar. Onu da düşman eləməmişdi ki. Öz kəndçilərimiz – özümüzünkülər eləmişdi. Haram yeməyi Allah qəbul eləmir. Haram pis şeydir. Təhəri var. Elə bil dünyam qaraldı. Məni yaman pisikdirdilər. İstədim, qayıdam Bakıya, ya Rusetə. Ancaq dədəm qoymadı. Dedi, dağ adamınınkı elə dağdır, bala. Dağ adamı aranda, şəhərdə ya axtalanmış öküzə, ya da qırmızı görmüş buğaya dönür. Yəni normal adam olmur. Ağlıma batdı. Həm də dədəmə yazığım gəldi. Qaldım. Təzə-təzə özümüzü düzəldirdik ki, qaçqınçılıq başladı. İndi də ki belə... – dedi.
Qəlyanını ikinci dəfə sümürəndə sanki öz-özünə:
– Arvad otuz il dedi, bu zəhrimarı tərgit, tərgidə bilmədim. Andıra qalmış elə bil kəbinli arvadımdır. Tütünü də tapılmır. Yeznəm ordan-burdan soraqlıyıb gətirir, – deyəndə kal öskürək tutdu. Sinəsini arıtlayıb davam etdi:
– Mənim balama qismət olmadı, əyər bundan sonra gedib o xaraba qalmış yerləri abad eləyib, yenə oğurluqla məşğul olacaqlarsa, yenə kəndin dul arvadının, yetiminin malını oğurlayacaqlarsa, heç getməsinlər. Oraları düşman fitnəsiynən baravar haram mal yemək, allahsızlıq dağıtdı, ehtiyac içində qoyduqları yetim-yesirin, qəribin ahı dağıtdı. Vallah, elə belədir. Maa əyan oluf, bilirəm... Balalarımızın qanına hayıf döyülmü? O torpağa bizim uşaqların qanı töküluf. Məndən ötrü Məkkədən, Kərbəladan irəlidir o torpaqlar. Belə yerdə haramçılıq gərək olmaya. Hər şey yaxşı olsun gərək. Çox yaxşı. Balam istədiyi kimi, – deyib yenə ağladı.
Qəlyanın külünü yerdəki balaca daşa döyüb çırpdı. Cibinə qoyub dəsmalını çıxardı. Üzünü isladan göz yaşlarını silib göyə baxdı:
– Bacı, günortaya az qalıb. Mən gedim. Yolum uzaqdır, çox uzaq. Yaxına salsın Allah yolumu. O dünyanı deyirəm. Taa mənim bu dünyayla bir işim qalmayıb. Gedim balamın yanına, – deyib ayaqlarını sürüyə-sürüyə qəbirlərin arasındakı cığırla keçib getdi. Əyilmiş beli başdaşıların arasında görünməz oldu. Bayaqdan ağaclarda nəğmə oxuyan quşlar susmuşdular…
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(28.02.2024)
“Daha göz yaşımdan ümid göyərməz” – Hafiz Hacxalılın şeirləri
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı sizlərə Hafiz Hacxalılın şeirlərini təqdim etməkdədir.
Hafizin şeirləri fərqlidir, oxunaqlıdır, həm də düşündürücüdür. Təqdim etdiyi lirik etüdlər sanki tamaşa edirmişsən kimi canlıdır. Onun bir cümləlik şeirləri isə bir poetik yenilikdir.
Kəsilmiş ağacların ağrısının göyərməyinə yaz deyilir.
***
Bağışla gözünün yaşına məni,
Bağışla, ürəyim daş oldu, neynim,
Sənin ürəyinə gələn yollarım
Özgə cığırlara qoşuldu, neynim.
Neynim gözlərimdə hər səhər, axşam
Sənin xəyalındı cızılan, qadın.
Mən səni hələ də unutmamışam,
Özgənin ömrünə yazılan qadın.
Çıxart xatirəni gün işığına,
Lap istəsən belə adımı unut.
Baxıb güzgüdəki yaraşığına
Bir sən ol, bir də ki daş yaran süküt.
Səni xatırladan hər şeydən indi,
Hətta özümdən də qaçıram, bilsən.
Hardan biləsən ki, sənsiz çətindi,
Bilsən də, nə xeyri... dönən deyilsən.
Daha göz yaşımdan ümid göyərməz,
Hardasan, ay mənim sonuncu arzum?
Ölübsən, qalıbsan, xəbərin gəlməz,
Sənsiz bu yuxunu mən necə yozum?
Daş olub susaram ömrüm uzunu,
Ayaq izlərini sığallayaram.
Nə olar, yuxuda görüm üzünü,
Göynəyən həsrətim, qanayan yaram.
Tənhadı, yalqızdı ürəyim sənsiz,
40-ı haqlayıram sükut içində.
Nolar, qurban olum, səssiz, səmirsiz
Xatırla içində, unut içində...
***
Bu sevgi məni, İlahi,
Hardan tapdı, görəsən?
Çəkilib göydə durmusan,
Guya xəbərin yoxdu,
Bəlkə, cavab verəsən?!
***
Gün üyüdür ömür adlı dəyirman,
Göz yaşımdan, axır, doldu bu ümman,
Bundan sonra nə ümid var, nə güman
Yaşamağa...
***
Bəlkə, görüşünə yubandım bu gün,
Yaddaşım əqrəbi itən saatdı.
Bəlkə, öldüm bu gün... bağışla məni,
Bəlkə, də görüşdük... arzuma çatdım.
***
Sağ əli Şuşada qalan əsgər qardaş,
Sən sevinəndə daha kimsəyə deyə bilməyəcəksən: “Sağ əlim sənin başına...”
TORPAĞIN
Adına Vətən deyirik
Bu qara gözlü torpağın,
Uğrunda biz can veririk
Bu qara gözlü torpağın.
Ana deyib ağlayırıq,
İtirsək, yas saxlayırıq,
Öpürük, qucaqlayırıq
Bu qara gözlü torpağı.
Türk oğluyam, ordum odur,
Turan deyən qurdum odur,
Ölsəm, yenə yurdum olur
Bu qara gözlü torpağım.
***
Dar günündə bir olmağı bacardıq,
Nə mən dedik, nə sən dedik, ay Vətən.
Qanımızla sulandı hər qarışın,
Son nəfəsdə Vətən dedik, ay Vətən!
ƏSGƏR QARDAŞIMA
Şuşadan Göyçəyə bir salam göndər,
Dədə Ələsgərin ruhu sevinsin.
Vətənə bütövlük bəxş edən əsgər,
Qaynar nəfəsinlə daşlar isinsin.
Dərdimin adıdır Zəngəzur özü,
Yerevan yenidən İrəvan olsun.
Birləşib Təbrizlə Borçalı sözü,
O taylı-bu taylı bütöv can olsun.
Dərbəndim sinəmdə açılan yara,
Gözümdən İdilə tökülər Araz.
Qardaş, başın üstə ulduz, aypara,
Zəfər günlərinin dastanını yaz.
***
Arzu ömrü uzatmır,
Xoş gün hələ uzaqdır.
Qırx yaş dayanacaqdır,
Sonuncumu,.. bilmirəm...
***
Şuşaya qar yağır,
Üşüyür Xanın səsi.
Donub şəhid qəbrində
Bir ananın naləsi...
BİLİRSƏN
İllər bizi ayrı salıb nə vaxtdır,
Saçlarımda dən olmusan, bilirsən?
Səni anıb unutmuşam özümü,
Yavaş-yavaş mən olmusan, bilirsən?
İstidimi, soyuqdumu, de, yerin?
Xoşbəxtsənmi, gətirdimi qədərin?
Sevincimə qənim oldu kədərin,
Dərd olmusan, qəm olmusan, bilirsən?
Ötən günə ün yetməz ki, əzizim,
Könlüm səni unutmaz ki, əzizim,
Odun məni isitməz ki, əzizim,
Batıb gedən gün olmusan, bilirsən?
***
Qırx il gəlib keçdi “Kərəmi” üstə,
Qırx ildi, kərəmlər lələ gözləyir.
Ömrün o üzündə bir uşaq məni
Gözləyir, gözləyir, hələ gözləyir.
***
Suyun üzündə gəzmək üçün İsa olmağa ehtiyac yoxdur, qəlbin təmiz olsun, yetər.
***
Hələ ayaq üstəyik,
Nə qədər ki, biz varıq.
İçindəki yadlardan
Səni qoruyacağıq –
Vətənim!
***
Qoymaz yuxundan keçəm,
Yumular çəpər kirpiyin.
Elə bil ki, acığıma
Gözünü öpər kirpiyin.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(28.02.2024)
“YAŞAT” Fondu tərəfindən dəstək tədbirləri davam edir
“YAŞAT” Fondu tərəfindən müalicə və psixoloji dəstək xərclərinin ödənilməsi istiqaməti üzrə işlər davam etdirilir.
Şəhidimiz Ülvi Rəhimovun anası Ülviyyə Rəhimovaya təyin olunan diaqnoz nəticəsində hər iki gözə “Baryer lazer koagulasiya” və mirvari suyu əməliyyatı məsləhət görülüb.
İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyinin icbari tibbi sığorta üzrə xidmətlər zərfində yer alan hər iki əməliyyat icra olunub, xidmətlər zərfində yer almayan sağ və sol gözə “Ozurdex intravitreal inyeksiya” əməliyyatının xərcləri isə “YAŞAT” Fondu tərəfindən qarşılanıb. Bu barədə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalı “YAŞAT” Fonduna istinadən xəbər verir.
“YAŞAT” Fondunun hesabatları və xərclənən vəsaitlərlə bağlı ətraflı məlumatı yashat.gov.az rəsmi internet saytının Hesabatlar (https://yashat.gov.az/report/tableau) bölməsindən əldə edə bilərsiniz.
"Youtube" video: https://youtu.be/yu5Vho3s2jY
Yüksək keyfiyyətli formada videolink: https://we.tl/t-LHTbRi6wXV
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(27.02.2024)