Ülviyyə Fərmayılqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Bəzən bir tarix təqvimə yazılmır, bir xalqın ürəyinə həkk olunur.

Payızın sərt küləyi şəhərin küçələrindən keçəndə, sanki otuz ilin qələbəsini özü ilə gətirir, özü lə birgə, ağacların saralmış yarpaqları torpağa düşür, zaman öz axarı ilə irəliləyir. Hər kəsin yaddaşında eyni həsrət, eyni nisgil, eyni sevinc sanki o təqvimə gedir. Sanki xatirələr təzələnir.

 

Təqvimdə bir tarix — 8 Noyabr.

Bu, sadəcə bir gün deyildi. Bu, illərlə yarımçıq qalmış duaların göyə yüksəldiyi, anaların göz yaşlarının sevincə qarışdığı, babaların xatirələrinin yenidən canlandığı, bir xalqın öz doğma torpağına qovuşmaq arzusunun gerçəyə çevrildiyi gün idi.

Bəzən tarix tarix kitablarına, bəzən də eyni zamanda qəlblərə yazılır, bəzən qələmlə, bəzən də insanın qanı, göz yaşı və səssiz duası ilə...

8 Noyabr isə Azərbaycan xalqının yaddaşına həm qürurla, həm də ürək ağrısı ilə yazıldı.

 

Səssizliyin içində böyüyən həsrət

 

Otuz il...Bir insan ömründə nə qədər uzun zamandır bu?

Bir uşağın böyüyüb ata olduğu, bir ananın saçlarına dən düşdüyü, bir nəslin doğulub Qarabağı yalnız şəkillərdən tanıdığı qədər uzun...

Qarabağ bizim üçün heç vaxt xəritədəki bir ərazi olmadı. O, köhnə albomların saralmış şəkillərində yaşayan evimiz, nənələrimizin xatirələrində qalan kəndimiz, babalarımızın həsrətlə çəkdiyi yolumuz idi.

Anaların dualarında adını pıçıltı ilə çəkdiyi, mahnılarımızda yaşatdığımız, hər dəfə adı çəkiləndə ürəyimizdə qəribə bir sızıltı oyadan Vətən parçası idi. Mən Qarabağdan bir həqiqət öyrəndim: insan bəzən heç vaxt görmədiyi bir yer üçün də darıxa bilərmiş. Heç vaxt ayaq basmadığı torpağın həsrətini çəkə, tanımadığı küçələrin azadlığına sevinə, adını eşidəndə gözləri dolarmış.

Çünki bəzi yerlər insanın yaddaşında deyil, ruhunda yaşayır.

Dilimizdən uşaqlıqdan düşməyən mahnılarda səni çağırdıq:

Can Qarabağım!

Sənin uğrunda can verən oğulların qəhrəmanlığını dinlədik, ayrılığınla böyüdük, adını çəkəndə kövrəldik. Sən bizə yalnız bir torpaq parçası olmadığını, Vətənin bəzən bir insanın bütün ömrünə sığan həsrət olduğunu öyrətdin.İllər keçdi...

Həsrət keçmədi.

Əksinə, adın boyda böyüdü içimizdə. Elə böyüdü ki, yuxularımıza, arzularımıza, sabaha olan ümidimizə qədər yol tapdı.

Nənəm deyərdi ki, bir yuxunu tez-tez görürsənsə, deməli, o, qəlbinə hopub.

Mən düşünürəm ki, Qarabağ da bizim qəlbimizə hopmuşdu. Biz onu görməsək də, onunla böyümüşdük. Həsrətini yaşamış, sevincini xəyal etmişdik.

 

Zamanın qarşısında formalaşan güc

Hər kəs qələbə istəyirdi. Hər kəs doğma torpaqlarımızın azad olunmasını arzulayırdı. Amma böyük arzuların gerçəyə çevrilməsi yalnız istəklə mümkün olmur. Bunun üçün hazırlıq, iradə, düzgün qərarlar, fədakarlıq və xalqın birliyi lazımdır.

Azərbaycan illər ərzində öz dövlətçilik imkanlarını, iqtisadi gücünü və müdafiə qabiliyyətini möhkəmləndirməyə çalışdı. Cənab Prezidentimiz İlham Əliyevin rəhbərliyi altında həyata keçirilən siyasət, ordunun döyüş hazırlığının gücləndirilməsi və Azərbaycanın beynəlxalq müstəvidə öz mövqeyini müdafiə etməsi bu prosesin mühüm istiqamətləri oldu.2020-ci ildə tarixi məsuliyyət dövlət rəhbərliyinin, hərbi komandanlığın və bütövlükdə xalqın qarşısında dayanırdı. Prezident İlham Əliyev Ali Baş Komandan kimi qərarların məsuliyyətini daşıyır, Azərbaycan Ordusu qarşıya qoyulan vəzifələri yerinə yetirir, xalq isə cəbhənin arxasında bir yumruq kimi birləşirdi.

Zəfər bir nəfərin deyil, bütöv bir xalqın tarixidir. Bu tarixdə rəhbərliyin tarixi siyasi iradəsi də var, əsgərin cəsarəti , zabitin peşəkarlığı da, arxa cəbhədə gecə-gündüz dua edən ananın ürəyi və xalqın Ali baş Komandan ilham Əliyevin ətrafında olan dəmir yumruq misalı birləşməsi.

 

44 gün — bir xalqın ürək döyüntüsü

Qırx dörd gün ərzində Azərbaycanda minlərlə evin qapısı eyni ümidlə açıldı, eyni nigarançılıqla bağlandı.Xəbərlər diqqətlə dinlənildi. Hər gələn zəngdə bir ana oğlunun səsini axtardı, hər xəbərdə bir ailə öz əzizinin adını eşitməkdən qorxdu.

Bir ana telefonun səsini eşidən kimi diksindi.

Bir ata televizorun qarşısında susaraq xəbərləri izlədi.

Bir uşaq atasının nə vaxt gələcəyini soruşdu.

Bəlkə də həmin uşağa deyilmişdi: «Atan qayıdacaq, bala...»

Amma heç kim bilmirdi ki, bəzi atalar övladlarının əlindən tutmağa deyil, onların gələcəyini qorumağa gedirdilər.

Bəziləri evlərinə qayıtdı.

Bəziləri isə...

Bəziləri bir daha qapılarını açmadı.

Onların ayaq səsləri evlərində eşidilmədisəsləri telefonlardan gəlmədi, kölgələri həyətlərindən keçmədi.

Amma onlar tamam yox olmadılar.

Adları küçələrə yazıldı.

Şəkilləri evlərin ən əziz yerindən asıldı.

Xatirələri anaların dualarına, övladlarının böyüməyən xatirələrinə, bir xalqın yaddaşına köçdü.

Şəhidlər evlərinə qayıtmadılar, amma adları ilə hər evə qonaq oldular.

Onların bəzisi arxasında böyüməsini görə bilmədiyi övlad, bəzisi toyunda iştirak edə bilmədiyi bacı, bəzisi son dəfə qucaqlaya bilmədiyi ana qoydu.Torpaq qayıtdı, amma bəzi evlərdə gözləyənlər qaldı

Zəfərin ən kövrək tərəfi budur: torpaqlarımız azadlığa qovuşdu, amma torpaq qədər əziz oğullarımızın bir qismi evlərinə qayıtmadı.

Qapılar açıldı, amma bəzi evlərdə bir otaq həmişə səssiz qaldı.

O otağın divarında Azərbaycan bayrağı asıldı. Bir vaxtlar gülüş səsləri ilə dolan otaqda indi bir şəhidin şəkli, xatirələri və ailəsinin heç vaxt bitməyəcək həsrəti yaşayırdı.

Bəlkə də həmin otaqda hər şey öz yerində idi: kitabı, paltarı, bir küncdə qalan əşyaları...

Yalnız özü yox idi.

Hər şəhidin bir yarımçıq arzusu vardı.

Və hər yarımçıq arzunun arxasında bütöv bir ömrün ağrısı dayanırdı.

Buna görə də biz Zəfəri qeyd edəndə yalnız sevinmirik. Bir anlıq susur, ürəyimizdə onların adını çəkirik. Çünki bu günün sevincini anlamaq üçün onun hansı ağrıların içindən keçərək gəldiyini də bilməliyik.

 

Şuşam

Azərbaycanın Prezidenti İlham Əliyev Şuşanın azad edildiyini elan etdi: «Əziz Şuşa, sən azadsan!»

Bu sözlər yalnız bir şəhərin azadlığını bildirmirdi. Bu sözlər otuz ilin həsrətinə, qırılmış ümidlərə, gözləyən analara, doğma yurdunu xəyalında yaşadan insanlara ünvanlanmışdı.

Bəlkə də həmin an hər kəsin ürəyindən başqa bir səs keçirdi:

Şuşam, sənə qovuşduq!

Kiminin gözündən yaş süzüldü, kiminin dodağında dua titrədi, kiminin ürəyində illərlə gizlədiyi sevinc nəhayət, özünə yer tapdı.

Şuşa...

Nazlı Şuşam, gözəl Şuşam!

Sən yalnız dağların qoynunda yerləşən bir şəhər deyildin. Sən Xarıbülbülün ətri, muğamın nəfəsi, tarın simində titrəyən səs, şairin misralarında yaşayan ruh idin.

Sən mədəniyyətimizin yaddaşı, tariximizin incisi, qəlbimizin ən həssas yeri idin.Bəzi oğullar evə qayıtmadı ki, bir xalq öz doğma yurduna qayıda bilsin.Onlar torpağa düşdülər, torpaq ayağa qalxdı.

Onlar susdular, Vətən danışmağa başladı.

Onların ömrü yarımçıq qaldı, amma qoruduqları Vətənin sabahına ümid doğdu.

 

Zəfərdən sonra başlayan həyat

Zəfər döyüş meydanında qazanıldı, amma onun məsuliyyəti həmin gün bitmədi.

Azad olunmuş torpaqlarda həyatın yenidən qurulması, dağıdılmış yaşayış məntəqələrinin bərpası, yolların çəkilməsi, məktəblərin və evlərin tikilməsi, insanların doğma yurdlarına qayıtması yeni bir mərhələnin başlanğıcı oldu.

Bir vaxtlar həsrətlə baxdığımız yollarda yenidən maşınlar hərəkət etməyə başladı.

Bir zamanlar səssiz qalan torpaqlarda uşaqların gülüşü eşidildi.

İllərlə yalnız xatirələrdə yaşayan yurd yerləri yenidən həyatla dolmağa başladı.

Hər tikilən ev bir ailənin ümidinə, hər açılan məktəb gələcəyə, hər salınan yol doğmalığa uzanan bir körpüyə çevrildi.

Torpaq geri qayıtdı.

Ümid geri qayıtdı.

Həyat öz yolunu yenidən tapmağa başladı.

Amma bir şeyi heç vaxt unutmamalıyıq: bu torpağın hər qarışında bir tarix, bir xatirə, bir şəhidin əmanəti, bir qazinin izi, bir ananın duası var.

Zəfəri qorumaq yalnız sərhədləri qorumaq deyil. Zəfəri qorumaq həm də yaddaşı qorumaq, birliyimizi yaşatmaq, gələcək nəsillərə bu tarixin həqiqətini çatdırmaq, düşmənimizə qarşı ayıq  sayıq olmaqdır.Bu gün Zəfərdən danışarkən rəhbərliyiizin Ali baş   komandamızın siyasi iradəsini də, ordumuzun qəhrəmanlığını da, xalqımızın dözümünü də, şəhidlərimizin misilsiz fədakarlığını da birlikdə xatırlamaq borcumuzdur.

 

8 Noyabr...

Səssizliyin pozulduğu gün.

Otuz ilin həsrətinin sevincə qarışdığı gün.

Göz yaşlarının bayrağın rənglərinə qarışdığı gün.

Bir xalqın başını dik tutduğu gün.

Və şəhidlərimizin yarımçıq qalan arzularının azad torpaqlar üzərində yaşayan bir gələcəyə çevrildiyi gün.

Bu tarix bizə həm qürurla yaşamağı, həm də unutmamağı əmanət etdi.

Zəfər Günü mübarək, Azərbaycan!

Şəhidlərimizin əziz xatirəsi qarşısında baş əyirəm.

Qazilərimizə ehtiramımı bildirirəm.

Bu Zəfərin sevincini ürəyində daşıyan  bu yazını oxuyan hər bir insana sağlamlıq,  doğma diyarımız Azərbaycanımıza əmin-amanlıq və firavanlıq arzulayıram.

Şəhidlərimizin adı yaddaşımızda, əmanəti gələcəyimizdə, üçrəngli bayrağımız isə daim başımızın üstündə dalğalansın.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.11.2026)