Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və incəsənət"
Qadın anlayışı bəşər tarixində sadəcə bioloji və ya sosial məna daşımır. Qadın həyatın başlanğıcı, ailənin dayağı, cəmiyyətin mənəvi sütunu kimi hər zaman xüsusi yerə sahib olub. İnsan ilk dünyanı ananın qucağında tanıyır, ilk sözləri onun dilindən eşidir, ilk mərhəməti və sevgini onun qəlbində hiss edir. Buna görə də qadın yalnız bir fərd deyil, həm də nəsillərin davamını təmin edən, cəmiyyətin ruhunu formalaşdıran müqəddəs bir varlıqdır.
Tarix boyu qadınlar yalnız ailə ocağının qoruyucusu kimi deyil, həm də çətin dövrlərdə xalqın mənəvi dirənişinin simvolu kimi çıxış ediblər. Müharibələr, ictimai sarsıntılar və taleyüklü anlarda qadınlar bəzən səngərə yollanan oğulları böyüdən ana, bəzən də bütöv bir xalqın taleyini dəyişən lider kimi tarix səhnəsinə çıxıblar. Qadının gücü çox vaxt səssiz və görünməz olur, lakin onun təsiri cəmiyyətin formalaşmasında son dərəcə böyükdür.
Müasir dövrdə qadınların rolu daha da genişlənib. Bu gün qadınlar elm, təhsil, mədəniyyət, siyasət, iqtisadiyyat və dövlət idarəçiliyi kimi sahələrdə mühüm nailiyyətlər əldə edirlər. Onlar yalnız ailə daxilində deyil, ictimai həyatın bütün sahələrində fəal iştirak edərək cəmiyyətin inkişafına töhfə verirlər. Bu dəyişikliklər isə qadınların hüquqları və bərabərliyi uğrunda uzun illər aparılan mübarizələrin nəticəsidir.
Bu mübarizənin rəmzinə çevrilmiş günlərdən biri də 8 Mart – Beynəlxalq Qadınlar Günüdür. XX əsrin əvvəllərində qadınların əmək hüquqları, sosial bərabərlik və daha ədalətli həyat tələbləri ilə başlayan hərəkat zamanla bütün dünyada qadın həmrəyliyinin simvoluna çevrildi. Bu gün artıq yalnız hüquq mübarizəsinin xatirəsi deyil, həm də qadınların cəmiyyətə verdiyi töhfələrin qiymətləndirildiyi bir tarixdir.
Azərbaycan cəmiyyətində qadına hörmət və ehtiram qədim zamanlardan mövcud olub. Bu torpaq tarix boyu güclü, müdrik və qəhrəman qadınlar yetişdirib. Türk dünyasının igid hökmdar qadınlarından biri sayılan Tomris öz xalqını qoruyan və düşmən üzərində qələbə qazanan sərkərdə kimi tarixə düşüb. Onun adı qadın iradəsinin və cəsarətinin rəmzi kimi bu gün də xatırlanır.
Azərbaycan tarixində qadınlar yalnız döyüş meydanlarında deyil, elm, ədəbiyyat və xeyriyyəçilik sahəsində də böyük iz qoyublar. Qarabağın görkəmli şairəsi və xeyriyyəçisi Xurşidbanu Natəvan yalnız poeziyası ilə deyil, həm də xalqın rifahı üçün gördüyü işlərlə yadda qalıb. O, Şuşada su kəməri çəkdirmiş, maarif və mədəniyyətin inkişafına böyük töhfə vermişdir.
XX əsrin əvvəllərində isə Azərbaycan qadınları Şərq dünyasında ilk dəfə siyasi hüquqlar əldə edən qadınlar sırasında yer aldılar. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması dövründə qadınlara seçki hüququnun verilməsi həmin dövr üçün son dərəcə mühüm və tarixi bir addım idi. Bu fakt Azərbaycan cəmiyyətində qadına verilən yüksək dəyərin bariz nümunəsidir.
Müasir dövrdə də Azərbaycan qadınları qəhrəmanlıq nümunələri göstərməkdə davam edirlər. Qarabağ uğrunda mübarizə illərində qadınlar həm arxa cəbhədə, həm də informasiya və humanitar sahədə böyük fədakarlıq nümayiş etdirdilər. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Salatın Əsgərova bu qəhrəman qadınların simvollarından biridir. O, həqiqəti dünyaya çatdırmaq uğrunda həyatını qurban verərək tarixə adını yazdırdı.
Bütün bunlar göstərir ki, qadın yalnız ailənin deyil, bütöv bir xalqın gələcəyinin formalaşmasında mühüm rol oynayan qüvvədir. Ana kimi o, millətin sabahını yetişdirir, müəllim kimi nəsilləri maarifləndirir, qəhrəman kimi isə Vətəni qoruyur.
8 Mart sadəcə bayram günü deyil. Bu tarix qadının fədakarlığını, zəhmətini və cəmiyyət üçün gördüyü böyük işi xatırladan bir gündür. Çünki qadın varsa həyat var, qadın varsa gələcək var.
Azərbaycan qadını isə bu həqiqətin ən gözəl təcəssümüdür – o həm ana, həm müəllim, həm də qəhrəmandır. Tarixi yaradan da odur, gələcəyi yetişdirən də. Ona görə də qadına hörmət yalnız bir günün deyil, bütün həyatın borcudur.
Şəkildə: Azərbaycan qadını 100 il əvvəl
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(07.03.2026)
