İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

“Tanış olaq” rubrikamızda bu gün sizlərə kanadalı yazıçı, Buker mükafatçısı Maykl Ondatje barədə danışacağam. Əslində, yetərincə məşhur yazıçıdır. Amma bizdə elə də təbliğ olunmayıb və oxunmayıb.

Michael Ondaatje — həm yazıçı, şair, həm esseist və kino ssenaristidir, müasir ingilisdilli ədəbiyyatın ən tanınmış simalarından biridir. O, xüsusilə “The English Patient” (“İngilis pasienti”) romanı ilə dünya şöhrəti qazanıb. Əsər 1992-ci ildə Booker Prize mükafatına layiq görülüb və sonradan məşhur filmə uyğunlaşdırılıb. Filmə isə yəqin ki baxmısınız. Baxmayanlar isə YouTube vasitəsilə mütləq baxsınlar, Oskar almış bu unikal filmə baxmamaq günahdır.

Michael Ondaatje 12 sentyabr 1943-cü ildə Şri-Lankanın Kolombo şəhərində anadan olub. Tam adı Philip Michael Ondaatjedir. O, Şri-Lankada (həmin dövrdə Seylon) böyüyüb. Uşaqlıq illəri onun sonrakı yaradıcılığına ciddi təsir göstərib. Şri-Lankanın təbiəti, tarixi, müxtəlif mədəniyyətlərin qarşılaşması, ailə münasibətləri və uşaqlıq xatirələri onun əsərlərində tez-tez görünür.

1952-ci ildə, təxminən doqquz yaşında olarkən İngiltərəyə köçüb və burada təhsil alıb. Daha sonra Kanadaya gedərək ali təhsilini davam etdirib.

O, Bishop's University və University of Torontoda təhsil alıb, daha sonra Queen's Universitydə magistr dərəcəsi əldə edib. Ondaatje əvvəlcə daha çox şair kimi tanınıb. İlk şeir kitabı “The Dainty Monsters” 1967-ci ildə nəşr olunub.

 Sonrakı illərdə poeziya ilə yanaşı roman, nəsr, esse və kino ssenariləri də yazmağa başlayıb. Onun yaradıcılığında poeziya ilə nəsr arasında güclü əlaqə var. Romanlarında belə dili çox vaxt poetik, obrazlı və musiqili olur. Ondaatjenin dünya şöhrətinin əsas səbəbi “The English Patient” romanıdır.

Qeyd etdiyim kimi, əsər 1992-ci ildə nəşr olunub və həmin il Booker Prize qazanan əsər olub. Roman İkinci Dünya müharibəsinin sonlarına yaxın İtaliyada yerləşən tərk edilmiş bir villada yaşayan bir neçə insanın taleyindən bəhs edir.

Əsas personajlar:

- ağır yanıq xəsarətləri almış sirli bir kişi

- gənc tibb bacısı Hana

- kanadalı oğru və kəşfiyyatçı David Caravaggio

- hindistanlı mina təmizləyicisi Kip

Onların hər birinin müharibə ilə bağlı travmaları və gizli keçmişi var. Romanın maraqlı tərəfi odur ki, hadisələr yalnız indiki zamanda baş vermir. Personajların xatirələri, keçmişi və yaddaşları əsərin mühüm hissəsini təşkil edir. Roman 1996-cı ildə rejissor Anthony Minghella tərəfindən filmə uyğunlaşdırılıb.

Baş rollarda:

Ralph Fiennes

Juliette Binoche

Willem Dafoe

Kristin Scott Thomas

oynadılar. Film böyük uğur qazandı və 9 Oskar mükafatı aldı. Bunların arasında Ən yaxşı film və Ən yaxşı rejissor mükafatları da var. Beləliklə, Ondaatjenin romanı həm ədəbiyyatda, həm də kinoda böyük iz buraxdı.

“In the Skin of a Lion”

1987-ci ildə nəşr olunan bu roman Kanadanın Toronto şəhərinin inkişafı fonunda müxtəlif insanların həyatlarından bəhs edir.

Əsərdə immiqrantların, fəhlələrin və cəmiyyətin kənarında qalan insanların taleyi mühüm yer tutur.

Bu əsər sonradan “The English Patient” ilə də əlaqələndirilib.

“Coming Through Slaughter”

1976-cı ildə nəşr olunmuş romandır. Əsər caz musiqiçisi Buddy Boldenin həyatından ilhamlanıb. Ondaatje burada musiqi, yaradıcılıq, azadlıq və insanın daxili dünyasını araşdırıb.

“Anil's Ghost”

2000-ci ildə nəşr olunan roman Şri-Lankadakı siyasi zorakılıq və müharibə fonunda yazılıb. Əsərin baş qəhrəmanı Anil adlı hüquq-məhkəmə antropoloqudur. O, ölkəsinə qayıdaraq insan qalıqlarının kimliyini müəyyənləşdirməyə çalışır. Romanın əsas mövzularından biri həqiqəti üzə çıxarmaq və yaddaşın qorunmasıdır.

“Divisadero”

2007-ci ildə nəşr olunan romandır. Ailə, sevgi, travma, ayrılıq və yaddaş mövzularını araşdırır.

“Warlight”

2018-ci ildə nəşr olunan bu roman İkinci Dünya müharibəsindən sonrakı London mühitində yaşayan iki bacı-qardaşın hekayəsindən bəhs edir. Əsərdə uşaqlıq xatirələri ilə sonradan öyrənilən həqiqətlər arasında ziddiyyət yaradılır.

Qeyd etdim, Ondaatje yalnız roman yazıçısı deyil, həm də ciddi şəkildə şairdir. Onun məşhur şeir kitablarından bəziləri:

1. The Dainty Monsters

2. The Collected Works of Billy the Kid

3. Elimination Dance

4. There’s a Trick with a Knife I’m Learning to Do

Xüsusilə “The Collected Works of Billy the Kid” əsəri onun poeziyada tanınmasına böyük təsir göstərib. Bu əsərdə tarix, əfsanə və bədii təxəyyül birləşdirilib.

Michael Ondaatje müxtəlif mühüm ədəbi mükafatlara layiq görülüb. Ən mühüm uğurlarından biri isə əlbəttə ki başlığa çıxardığım uğurudur:

1992 — Booker Prize — “The English Patient”

Bundan başqa, onun poeziyası və digər romanları da müxtəlif Kanada və beynəlxalq ədəbi mükafatlarla təltif olunub. 2016-cı ildə Golden Man Booker üçün “The English Patient” 50 illik Booker Prize tarixinin ən yaxşı romanı seçilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.09.2026)