İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Əslində, ondan danışmaq üçün cəmi bir romanı kifayət edər – “Balaca şahzadə”. Bu romanı bütün dünyada oxuyurlar və sevirlər. Bir romanla dünyanı fəth edə bilmək az işdir məgər?

Əlbəttə ki hamı bildi söhbətin kimdən getdiyini.

Antuan de Sent-Ekzüperi!

Məşhur fransız yazıçısı.

Bu gün onun vəfatının ildönümüdür.

Antuan de Sent-Ekzüperi 29 iyun 1900-cü ildə Fransanın Lion şəhərində, 8 Rue Peyrat ünvanında sığorta müfəttişi Martin-Lui Jan Ekzüperi (1863-1904) və həyat yoldaşı Mari Boyer de Fontkolombun ailəsində anadan olub. Ailə köhnə Perigord zadəgan ailəsindən olub. Exuperinin erkən uşaqlığı Liondakı Rue de Peyratdakı bir mənzildə keçib, lakin 1904-cü ildə Antuan 4 yaşında olanda atası beyindaxili qanaxmadan ölüb.

Bundan sonra Antuan ilin altı ayını böyük xalası Mari de Remansa məxsus olan Saint-Mauris kommuna qalasında keçirməyə başladı, qalan vaxtlarda - Liondakı Bellecourdakı Vikontess Tricotun mənzilində. Bu, 1909-cu ilin yayına qədər, Sent-Ekzüperi ailəsi Antuan ilə birlikdə Le Mana, Rue du Clos-Margot küçəsindəki 21 nömrəli evə köçənə qədər davam edib.

Ekzüperi 1908-ci ildə Liondakı Müqəddəs Bartolomey Xristian Qardaşları Məktəbində oxumağa başlayıb və ailəsi Le Mana köçdükdən sonra o, qardaşı Fransua ilə 1914-cü ilə qədər Sent-Krua yəhudi kollecində oxuyub. 1912-ci ildə Amberye-en-Bujedəki aviasiya sahəsində Sent-Ekzüperi ilk dəfə təyyarə ilə havaya qalxıb. Təyyarəni məşhur pilot Qabriel Vroblevski idarə edib.

Antuanın taleyində dönüş nöqtəsi 1921-ci ildə orduya çağırıldığı zaman olub. Universitetə daxil olarkən aldığı möhləti kəsən Antuan Strasburqdakı 2-ci Qırıcı Aviasiya Alayına daxil olub. Əvvəlcə onu təmir sexlərində işçi dəstəsinə təyin ediblər, lakin tezliklə mülki pilot olmaq üçün imtahandan keçə bilib. Ekzüperi Mərakeşə köçürülüb.

Orada hərbi pilot lisenziyası alıb, daha sonra təkmilləşdirilməsi üçün İstresə göndərilib. 1922-ci ildə Antuan Avrorada ehtiyatda olan zabitlər üçün kursları bitirdi və kiçik leytenant rütbəsi alıb. 1922-ci ilin oktyabrında o, Paris yaxınlığındakı Le Burjedəki 34-cü Aviasiya Alayına göndərilib. 1923-cü ilin yanvarında onun ilk təyyarə qəzası baş verdi, Ekzüperi beyin zədəsi alıb.

Mart ayında o, evə buraxılıb. Ekzüperi Parisə köçüb və burada ədəbiyyatla məşğul olub. Yalnız 1926-cı ildə Ekzüperi öz çağırışını tapıb - o, Afrikanın şimal sahillərinə poçt göndərən "Aeropostal" şirkətinin pilotu olub. Yazda o, Tuluza-Kasablanka, sonra isə Kasablanka-Dakar xətti ilə poçt daşınması üzərində işləməyə başlayıb.

1926-cı il oktyabrın 19-da o, Saharanın lap kənarında yerləşən Kap Jubi ara stansiyasının rəisi təyin edilib. Burada o, ilk əsərini - "Cənub poçtu" romanını yazıb. 1929-cu ilin martında Sent-Ekzüperi Fransaya qayıdıb və burada Brestdəki donanmanın ən yüksək aviasiya kurslarına daxil olub. Tezliklə Gallimara nəşriyyatı "Cənub poçtu" romanını nəşr edib.

1930-cu ildə mülki aviasiyanın inkişafındakı xidmətlərinə görə Sent-Ekzüperi Fəxri Legion Cəngavəri adına layiq görülüb. 1930-cu ilin iyununda And dağları üzərində uçarkən qəzaya uğrayan dostu pilot Henri Qiyomenin axtarışında şəxsən iştirak edib. Elə həmin il Sent-Ekzüperi “Gecə uçuşu” romanını yazıb.

1935-ci ilin aprelində Pari-Suar qəzetinin müxbiri kimi Sent-Ekzüperi SSRİ-yə səfər edib və bu səfəri beş oçerkdə təsvir edib. “Sovet ədaləti qarşısında cinayət və cəza” essesi Qərb yazıçılarının Stalinizmi dərk etməyə çalışdığı ilk əsərlərindən biri olub. O, “İzvestiya” qəzetinə də qeyd yazıb (Sovet nəhəngi Maksim Qorkinin ölümü ilə bağlı başsağlığı)

Sonra Sent-Ekzüperi müxbir kimi 1936-cı ilin avqustunda İspaniya Vətəndaş Müharibəsində olub. O, Kataloniya anarxistləri arasında onların əxlaqına riayət edərək yaşayıb. O, Fransa Sosialist Partiyasının nümayəndəsi ilə birlikdə katolik rahibləri anarxistlərin edamından xilas edib.

Eyni zamanda, Ekzüperi pilot kimi işləməyə davam edib və iki dəfə ağır qəzalara düşüb. 1935-ci ilin sonunda Liviya səhrasında onun təyyarəsi qumlu yaylanın yamacına çırpılıb və yalnız dördüncü gün susuzluqdan az qala ölmək üzrə olan pilotlar bədəvilər tərəfindən xilas edilib. 1938-ci ildə Qvatemalada baş verən qəzadan sonra Ekzüperi və bir mexanik ağır yaralanıb və xəstəxanaya yerləşdiriliblər.

1930-cu illərdə ədəbi yaradıcılıq və jurnalistika ilə yanaşı, Sent-Ekzüperi kino ilə məşğul olmaq üçün bir sıra cəhdlər edib: o, bir neçə film ssenarisi üzərində işləyib, lakin onlardan yalnız biri həyata keçirilib: Reymond Bernardın rejissoru olduğu "Anna - Mariya" filmi (1936).

4 sentyabr 1939-cu ildə, Fransa Almaniyaya müharibə elan etdikdən bir gün sonra, Sent-Ekzüperi Tuluza-Montodran hərbi aerodromunda səfərbərlik yerinə hesabat verib və noyabrın 3-də 2/33 Orkontoda uzaqmənzilli kəşfiyyat hava bölməsinə köçürülüb. Çoxları Sent-Ekzüperini inandırmağa çalışırdı ki, o, bir yazıçı və jurnalist kimi ölkəyə daha çox fayda gətirəcək.

Minlərlə pilot yetişdirilə bilər və o, həyatını riskə atmamalıdır. Lakin Sent-Ekzüperi döyüş bölməsinə təyinat əldə etdi. 1939-cu ilin noyabrında yazdığı məktubların birində yazırdı:

“Mən bu müharibədə iştirak etməyə borcluyam. Sevdiyim hər şey risk altındadır. Provansda meşə yananda, qayğısına qalan hər kəs vedrə və kürək tutur. Döyüşmək istəyirəm, sevgi və dinim məni buna məcbur edir. Mən dayanıb bunu sakitcə seyr edə bilmirəm”.

Fransa məğlub olduqdan sonra ölkənin işğal olunmamış hissəsindəki bacısının yanına köçdü, daha sonra ABŞ-a gedib. O, Nyu-Yorkda yaşayıb və burada 1942-ci ildə müəllifin illüstrasiyaları ilə fransız və ingilis dillərində nəşr olunan ən məşhur əsəri olan "Balaca Şahzadə"ni yaradıb. 1943-cü ilin aprelində “Döyüşən Fransa” Hərbi Hava Qüvvələrinə daxil olub və böyük çətinliklə döyüş bölməsinə yazılmağa nail olub. O, yeni yüksək sürətli P-38 Lightning təyyarəsinin pilotluğunu mənimsəməli idi.

Əsərləri

- L'Aviateur (1926)

- Southern Mail (1929)

- Night Flight (1931)

- Wind, Sand and Stars (1939)

- Hərbi təyyarəçi (fr. Pilote de Guerre, 1942)

- Lettre à un Otage (1943)

- Balaca şahzadə / (fr. Le petit prince; ing. The little prince, 1943)

- Citadelle (1948, ölümündən sonra dərc edilib)

- Lettres de jeunesse (1953, ölümündən sonra dərc edilib)

Ədəbiyyat mükafatları

- Femina Mükafatı - "Gecə Uçuş" romanına görə;

- Fransa Akademiyasının Böyük Mükafatı - "İnsanlar planeti" romanına görə;

- ABŞ Milli Kitab Mükafatı - "Külək, Qum və Ulduzlar" ("Kişilər Planeti") romanına görə.

1939-cu ildə Fransa Respublikasının Hərbi Xaçı ilə təltif edilib. 31 iyul 1944-cü ildə vəfat edib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.07.2026)