Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Haqqında çoxlu filmlər çəkilən, dünyanın axarını dəyişən əfsanəvi kəşfiyyatçı qadın olan Mati Hari kimdir? Sağlığında əfsanələr yaradan və ölümündən sonra “Fransanı məhv edən qadın”adı ilə məşhurlaşan Mati Hari adi rəqqasə idi. Tarixçilər onun ikili agent olduğunu də bildirirlər (fransızlardan almanlara, almanlardan fransızlara).

Əsl adı Marqareta Gertruda Zeller olan bu qadın Hollandiyada doğulmuşdur. Rəqqasə olandan sonra isə Mata Hari (malay dilində “Şəfəq gözü”) adını götürmüşdür. O,Birinci Dünya müharibəsində 50 min fransız əsgərinin ölümündə təqsirli bilinərək ,Fransa hərbi məhkəməsi tərəfindən 41 yaşında edam olunmuşdur.

O,ölümün üzünə də cəsarətlə baxdı,əyilmədi. Böyük aktyorlar kimi,ölüm səhnəsində öz axırıncı rolunu oynayaraq,güllələnmə səhnəsini şouya çevirməklə sanki son konsertini verdi. Adətən belə şeyləri yazıçı təxəyyülü olan kitablardan oxuyuruq. Bu isə real həyatda olan hadisə idi.

1917-ci il oktyabrın 15-də gözərçi Mata Harinin qaldığı kameraya gələrək,bildirir ki,hazırlaşsın , onu güllələnməyə aparacaq. Amma o,hiddətlənərək bildirir ki,səhər yeməyi verməmiş,onu güllələnməyə necə aparırlar. Tələsik ona səhər yeməyi verilir. Bu vaxta kimi artıq onu tabutu da gətirilmişdi. Kameradan isə o, sakit,həyacansız və bəzənmiş vəziyyətdə: ayağında hündürdaban tufli, qara geyimdə və o vaxt Parisdə son dəbdə olan şlyapada çıxdı. O,fotoqrafçıların gəlməsini də xahiş etdi:”Qoy bu mənim axırıncı foto-sessiyam olsun”-deyə bildirdi. Ona isə bildirirlər ki,artıq bütün mərkəzi qəzetlərdən fotoqraflar gəlib. Güllələnmə Parisin yaxınlığındakı Vansen hərbi poliqonunda həyata keçirilir. Onu gözü qara sarğılı halda dirəyə bağlayan zaman ucadan bu prosesi həyata keçirən dövlət məmurunun onun yanına gəlməsini tələb etdi.

-Xahiş edirəm ki, məni bağlamayın və gözümdəki sarğıları açın. Hər şeyi öz gözlərimlə görmək istəyirəm.

-Yox,sizi burdan aça bilmərəm. Bu hərbi nizamnaməyə ziddir. Amma gözünüzdəki sarğını aça bilərəm. Əgər istəyirsiniz simvolik olaraq elə bağlayaq ki,əlləriniz sərbəst olsun. Başqa bir arzunuz var.

- Xahiş edirəm mənə şərab verin.

Onun bu xahişini də yerinə yetirirlər. Bu anda isə onun qabağında silahlı 12 əsgər hazır vəziyyətdə “Atəş” əmri gözləyirdi. Sağında və solunda isə fotoqrafçılar öz işində idi. Mata şərabən son qurtumunu içib həyacansız və sakit halda “Atəş”əmrini gözləyən əsgərlərə öpüş göndərərək:

-Mən hazıram,canablar-dedi.

“Atəş” əmrindən sonra 11 əsgər eyni vaxtda ona atəş açır. 12 –ci əsgər isə huşunu itirərək, özündən gedir. Serjant isə Mata Harinin cansız bədəninə yaxınlaşaraq, boynunun arxasından daha bir güllə vurur”.

Qeyd edək ki, Rotterdamda keçirilmiş “Avroviziya 2021” beynəlxalq Mahnı yarışmasında Azərbaycanı təmsil edən Samirə Əfəndi bu cəsur qadına həsr olunmuş “Mata Hari”mahnısını ifa etmişdi.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.07.2026)