Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Bu dədə sizə bir kitab haqqında danışacam. Söhbət İntibah dövrünün ən nüfuzlu mütəfəkkirlərindən biri olan Nikolo Makiavellinin siyasi realizmin əsasını qoyan fundamental əsəri – "Hökmdar" kitabından gedir. Bu əsər dövlət idarəçiliyinin mənəvi ideallara deyil, praqmatik və real faktlara əsaslanmalı olduğunu müdafiə edir.

​Makiavellinin idarəçilik fəlsəfəsində toxunduğu əsas anlayışlar bunlardır:

​Səxavət və Xəsislik

​Makiavelli hökmdarın xalqın gözündə "səxavətli" görünmək istəyinin fəsadlar törədə biləcəyini qeyd edir. Onun fikrincə, həddindən artıq səxavət dövlət xəzinəsini boşaldır, bu isə sonradan vergilərin artırılmasına və xalqın qəzəbinə səbəb olur. Müəllif iddia edir ki, ağıllı hökmdar başlanğıcda xəsislik damğası almaqdan qorxmamalıdır; çünki qənaətcillik sayəsində dövlətin resursları qorunur, müharibə və böhran anlarında xalqa əlavə yük düşmür. Beləliklə, zamanla onun xəsisliyi ən böyük səxavətə çevrilir.

​Sevgi və Qorxu

​Əsərin ən məşhur fəlsəfi dilemması budur: Hökmdar üçün sevilmək, yoxsa qorxu hissi oyatmaq daha yaxşıdır? Makiavelli hər ikisinin ideal olduğunu bildirsə də, onların eyni vaxtda mövcudluğunun çətinliyini vurğulayır. O, qorxunun sevgidən daha etibarlı bir idarəçilik aləti olduğunu müdafiə edir. Çünki sevgi mənfəət üzərində qurulur və insanlar çətin məqamda bu bağı asanlıqla qıra bilirlər; lakin qorxu cəza qorxusuna əsaslandığı üçün heç vaxt təsirini itirmir. Bununla belə, Makiavelli mühüm bir xəbərdarlıq edir: hökmdar qorxu oyatmalı, lakin heç bir halda nifrət qazanmamalıdır. Nifrətdən qaçmağın yolu isə vətəndaşların mülkiyyətinə və namusuna toxunmamaqdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.07.2026)