Nemət Tahir,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Dünyada kiloqramı 60 000 dollara qədər satılan bir göbələk var. Ən təəccüblüsü isə bu göbələyin... tırtılın içində böyüməsidir. Bu, planetin ən qeyri-adi dərman göbələklərindən biri olan kordisepsdir.

Onun tarixi Himalay dağlarında başlayıb. Tibet çobanları bir vaxtlar qəribə bir şey müşahidə ediblər: onların yakları müəyyən yüksək hündürlük çəmənliklərdə otlayarkən çox enerjili və dözümlü olurlar. Sonradan məlum olub ki, bunun səbəbi  heyvanların yerdən çıxan kiçik "çubuqlar"ı yeməsidir. Bu "çubuqlar"isə kordiseps idi.

Lakin ən maraqlısı kordisepsin heyrətamiz həyat dövrü idi. Parazit göbələk  həşəratın bədəninə nüfuz edir və onun davranışını idarə edir. Məsələn, ona çoxalma üçün ən uyğun yerə köçməyi məcbur edir. Belə bir yeri tapdıqdan sonra göbələk sporları həşəratların sürfəsini yoluxdurur və onun toxumalarında inkişaf edərək, onun ölümünə səbəb olur.  Yazda həmin həşəratın bədənindən kiçik bir göbələk saplağı çıxır. Buna görə də Çində ona "qış qurdu - yay otu" deyilir. Kiloqramı 60 000 dollara satıldığına görə, bəzən onu "Himalay qızılı" da adlandırırlar.

Hər yaz minlərlə insan bu göbələyi axtarmaq üçün 4000-5000 metr yüksəklikdəki dağlara qalxır. Onlar həftələrlə çadırlarda vaxt keçirir və çəmənliklərdə sürünərək otları diqqətlə araşdırırlar. Kordiseps çox kiçikdir - cəmi bir neçə santimetrdir. Ona görə də bitkilər arasında asanlıqla görünmür. Bəzən bütün gün ərzində yalnız bir neçə göbələk tapmaq olur.

Kordisepsi məşhurlaşdıran daha bir səbəb isə, 1990-cı illərdə Çinli qadın qaçış idmançılarının gözlənilmədən bir neçə dünya rekordu qırdıqdan sonra olub.  Onların məşqçisi bildirib ki, idmançılar müalicəvi bitkiləri ilə birlikdə kordiseps ekstraktını də qəbul ediblər. Bundan sonra bütün dünyada göbələyə maraq daha da artıb.

Butan kimi bəzi ölkələrdə kordiseps yığımı hətta hökumət tərəfindən tənzimlənir və yalnız müəyyən kəndlərin sakinlərinə icazə verilir.

 1500 ildən çoxdur ki, ənənəvi Çin təbabətində istifadə olunan kordiseps enerji, uzunömürlülük və həyati əhəmiyyət kəsb edən göbələk hesab olunur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.04.2026)