Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Bu dünyada sədaqət, etibar deyilən nəsnə də var. İndi söhbət açacağım əhvalat bir sədaqət, etibar abidəsi hesab edilə bilər.

10 iyun 1909-cu ildə, on doqquz yaşlı Emma Sallivan toyuna cəmi bir həftə qalmış ayağını paslı bir mismara basdı. Mismar ayağını dərindən deşmişdi. Emma yaranı su ilə yudu, bir parça ilə bağladı və toy hazırlıqlarına davam etdi. Həkimə getməyə vaxtı olmadığını düşünürdü; ağrını görməməzliyə vurdu və yaxınlaşan mərasimə fokuslanmaqda qərarlı idi.

Yaralanmadan beş gün sonra, 15 iyunda Emma çənəsində sərtlik hiss etməyə başladı. Əvvəlcə bunu toy stresi ilə əlaqələndirdi və əhəmiyyət vermədi. Lakin axşam saatlarında çənəsi tamamilə kilidləndi. Ayağına batan mismardakı bakteriya tetanoza səbəb olmuş, sinir sisteminə hücum edən ölümcül toksinlər ifraz etmişdi.

Anası həkim çağırdı. Həkim dəhşətli tetanozu dərhal tanıdı. Bilirdi ki, simptomlar ortaya çıxdıqdan sonra xəstəlik demək olar ki, həmişə ölümcül olur. Emma toy gününü görəcək qədər yaşaya bilməyəcəkdi.

16 iyunda Tomas vəziyyəti ağırlaşan Emmanı ziyarət etdi. Onun bədəni tamamilə sərtləşmişdi; arxası gərilmiş, ağrılı əzələ spazmları keçirirdi. Danışa bilmirdi; kilidlənmiş dişlərinin arasından yalnız iniltilər çıxırdı. Tomas onun əlindən tutdu, Emma da əlini sıxdı — bu, aralarındakı yeganə ünsiyyət idi. Hər ikisi onun ölüm ayağında olduğunu bilirdi.

Toy ertəsi gün planlaşdırılmışdı. Tomas ürəyini parçalayan bir qərar verdi: O gecə Emma ilə evlənəcəkdi.

Emma yatağında hərəkətsiz uzanmışdı, çənəsi kilidli idi. Keşiş mərasimə icazə verdi. Tomasdan ər kimi qəbul edib-etmədiyi soruşulduqda, Emma “bəli” demək üçün bir dəfə göz qırpdı. Tomas göz yaşları içində andını söylədi, üzüyü onun sərtləşmiş barmağına taxdı və kilidli çənəsindən öpdü. O an, Emma ölmək üzrə olsa belə, Tomasın həyat yoldaşı oldu.

Emma 17 iyun 1909-cu il səhər saat 04:30-da — toy gününün səhərində — dünyasını dəyişdi. Tomas və Emma cəmi 12 saat evli ola bildilər. Son saatları şiddətli spazmlar və boğucu tutmalarla keçdi; lakin Emma şüurunu heç vaxt itirmədi. Bu günün onların toy günü olduğunu və Tomasın artıq onun dul əri olduğunu bilirdi.

O səhər qonaqlar kilsəyə gəldikdə, onlara gəlinin öldüyü bildirildi. Toy mərasimi dəfn mərasiminə çevrildi. Toy paltarında gələn insanlar Emma’nın dəfnində iştirak etdilər. Spazmların yaratdığı qan ləkələri ilə çirklənmiş gəlinliyi ilə torpağa tapşırıldı.

Tomas toy geyimində məzarının başında dayandı. Cəmi 12 saatlıq bir ər, artıq dul idi.

Emmanın anası özünü heç vaxt bağışlamadı. Qızını həkimə aparmalı olduğunu düşünürdü. Vaxtında və düzgün müalicə tetanozun qarşısını ala bilərdi. Lakin paslı bir mismar cəmi yeddi gün ərzində qızının həyatına son qoymuşdu.

Tomas bir daha heç vaxt evlənmədi. 1954-cü ildə, 64 yaşında vəfat edənə qədər nikah üzüyünü barmağından çıxarmadı. Emmanın xatirəsinə düz 45 il sadiq qaldı.

Mənbələr yazır ki, o, ölümündən əvvəl bacısı oğluna belə demişdi:

“Emma ilə 16 iyun 1909-cu ildə evləndim. Çənəsi kilidli idi, danışa bilmirdi. Bədəni sərt idi. Keşiş məni əri kimi qəbul edib-etmədiyini soruşanda, göz qırparaq ‘bəli’ dedi. On iki saat sonra öldü. Bu, bizim toy günümüz idi. Onu gəlinliyi ilə torpağa tapşırdım. On iki saat evli qaldıq. O saatları onun ölümünü izləyərək keçirdim. Bu üzüyü 45 il taxdım. Heç vaxt çıxarmadım.”

Emmanın məzar daşında belə yazılmışdı:

“Emma Sullivan Murphy

1890–1909

Əziz qız, gəlin və həyat yoldaşı

İyun 1909”

Tomas bu məzar daşını onların 12 saatlıq evliliyinin yeganə abidəsi olaraq düzəltdirdi. 1954-cü ildə vəfat etdikdə, Emmanın yanına dəfn olundu. Qırx beş il sonra, toy günlərində planlaşdırdıqları kimi, yenidən bir araya gəldilər — əbədi olaraq birlikdə olmaq üçün.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.02.2026)