Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının birgə layihəsində türklərin tarixindən danışmaqda davam edirik.
Tarix boyu Avrasiya coğrafiyasında imperiyalar quran türk dövlətlərinin geosiyasi hədəflərinin başında həmişə strateji su yollarına nəzarət etmək gəlmişdir. Xüsusilə Qaradəniz və Ağdəniz (Aralıq dənizi) üzərində mütləq hakimiyyət qurmaq həm ticari üstünlük, həm də qitələrarası hərbi üstünlük demək idi. Tarixdə hər iki dənizi eyni vaxtda öz nəzarəti altına alaraq onları bir növ "Türk gölü"nə çevirən ən parlaq türk hökmdarları Osmanlı sülaləsinin sərkərdələri olmuşdur.
Fatih Sultan Mehmed (1451–1481)
Qaradəniz fəthləri: 1453-cü ildə İstanbulu fəth edərək Bizansın bu dənizdəki üstünlüyünə son qoydu. Daha sonra Amasra, Sinop və 1461-ci ildə Trabzon İmperiyasını süquta uğratmaqla Qaradəniz sahillərini birləşdirdi. 1475-ci ildə Krım xanlığının Osmanlıya tabe edilməsi ilə Qaradəniz tamamilə Osmanlı nəzarətinə keçdi.
Ağdəniz fəthləri: Egey dənizindəki strateji adaları fəth edərək Venesiya və Ceneviz ticarətini iflic etdi. 1480-ci ildə Otranto səfəri ilə İtaliya sahillərinə çıxdı.
Yavuz Sultan Səlim (1512–1520)
Ağdənizdə hegemonluq: 1516–1517-ci illərdə Məmlük dövlətinə son qoyaraq Suriya, Livan, Fələstin və Misiri imperiyaya qatdı. Ağdənizin bütün şərq və cənub-şərq sahilləri türklərin əlinə keçdi.
Sultan Süleyman Qanuni (1520–1566)
Ağdənizin "Türk Gölü" olması: 1522-ci ildə Rodosu fəth etdi, Barbaros Xeyrəddin Paşanı Kapudan-ı Dərya təyin etdi. 1538-ci ildə Preveze döyüşü ilə Xaçlı donanmasını darmadağın etdi. Tripoli, Tunis və Əlcəzairin fəthi ilə qərbə qədər nəzarət qurdu.
Qaradənizdə sabitlik: Onun dövründə Qaradəniz xarici gəmilərin girə bilmədiyi qapalı dənizə çevrildi.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(14.10.2026)
