İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə “Ədəbiyyat vı incəsənət” portalının layihəsində doğum gününü qeyd etdiyimiz məşhur türklər barədə danışmaqda davam edirik. Növbə Oğuz Atayındır.

Oğuz Atay — Türkiyənin tanınmış yazıçısı, roman müəllifi və mühəndisidir. O, müasir türk ədəbiyyatında özünəməxsus üslubu, insanın daxili dünyasını araşdıran əsərləri və cəmiyyətə tənqidi yanaşması ilə seçilir. Oğuz Atay xüsusilə insanın tənhalığı, cəmiyyətə uyğunlaşmaqda çətinlik çəkməsi, kimlik axtarışı və daxili ziddiyyətləri haqqında yazıları ilə tanınır.

Oğuz Atay 12 oktyabr 1934-cü ildə Türkiyənin Kastamonu şəhərində anadan olub. Atası Cəmil Atay hüquqşünas və siyasətçi idi. Oğuz Atay gənclik illərindən ədəbiyyata maraq göstərsə də, ali təhsilini mühəndislik sahəsində alıb.

O, İstanbul Texniki Universitetində inşaat mühəndisliyi üzrə təhsil alıb. Daha sonra akademik fəaliyyətlə məşğul olub və İstanbul Dövlət Mühəndislik və Memarlıq Akademiyasında müəllim işləyib.

Mühəndislik sahəsində çalışmasına baxmayaraq, onun əsas yaradıcılıq istiqaməti ədəbiyyat olub. Atay ənənəvi roman üslubundan fərqlənən əsərləri ilə türk ədəbiyyatında yeni bir istiqamətin inkişafına töhfə verib.

Oğuz Atayın yaradıcılığı insan psixologiyasına, cəmiyyətin qaydalarına və fərdin özünü dərk etməsinə əsaslanır. O, əsərlərində bəzən özünü cəmiyyətə yad hiss edən, həyatın mənasını axtaran və daxili düşüncələri ilə mübarizə aparan insanların taleyini təsvir edib. Yazıçı ironiya, yumor, daxili monoloq və şüur axını kimi ədəbi üsullardan istifadə edib.

Ən məşhur əsərləri

- Tutunamayanlar (1971–1972)

Yazıçının ən məşhur romanıdır. Əsərdə cəmiyyətə uyğunlaşmaqda çətinlik çəkən insanların həyatından, tənhalıqdan, dostluqdan və insanın özünü axtarmasından bəhs olunur. Əsər Türkiyə Radio və Televiziya Qurumunun (TRT) 1970-ci il roman müsabiqəsində mükafata layiq görülüb.

- Tehlikeli Oyunlar (1973)

Romanın əsas mövzuları insanın daxili ziddiyyətləri, həyatla mübarizəsi və gerçəklikdən uzaqlaşmasıdır. Müəllif insanın öz daxilində yaratdığı dünyanı və cəmiyyətlə münasibətlərini araşdırır.

- Bir Bilim Adamının Romanı

 Əsər professor Mustafa İnanın həyatından bəhs edir. Burada elmə bağlılıq, zəhmət, təhsil və insanın öz biliyi ilə cəmiyyətə töhfə verməsi ön plana çıxır.

- Korkuyu Beklerken (1975)

Azərbaycan dilində: Qorxunu gözləyərkən. Bu hekayələr toplusunda qorxu, narahatlıq, tənhalıq və insan psixologiyasının mürəkkəb tərəfləri təsvir edilir.

- Oyunlarla Yaşayanlar

Yazıçının teatr əsəridir. Burada insanın cəmiyyət içindəki rolu, özünü ifadə etmək istəyi və gerçəkliklə xəyallar arasındakı münasibətlər araşdırılır.

Oğuz Atay yaşadığı dövrdə hər oxucu tərəfindən asan başa düşülən yazıçı olmayıb. Onun romanları ənənəvi süjet quruluşundan fərqləndiyi, uzun daxili monoloqlara və mürəkkəb düşüncələrə yer verdiyi üçün diqqət çəkib. Ölümündən sonra yaradıcılığına maraq daha da artıb və əsərləri müasir türk ədəbiyyatının əhəmiyyətli nümunələri sırasında yer alıb.

Oğuz Atay 13 dekabr 1977-ci ildə, 43 yaşında, İstanbulda beyin şişi səbəbindən vəfat edib. Qısa ömrünə baxmayaraq, türk ədəbiyyatında dərin iz qoyub. Onun əsərləri bu gün də insanın tənhalığı, cəmiyyətə yadlaşması və özünü anlamaq cəhdi haqqında düşünmək üçün oxunur.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.10.2026)