İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının birgə layihəsində bu gün Türk ədəbiyyatı ünlülərindən Tofiq Fikrət barədə danışacağıq.

Tofiq Fikrət (1867–1915) — Osmanlı dövrünün ən mühüm türk şairlərindən, müəllimlərindən və ziyalılarından biridir. O, xüsusilə azadlıq, ədalət, insanlıq, elm və cəmiyyətin yeniləşməsi ideyalarını müdafiə edən poeziyası ilə tanınır.

Tofiq Fikrət 24 dekabr 1867-ci ildə İstanbulda anadan olub. Əsl adı Mehmed Tevfik idi. Uşaqlıq illərindən ədəbiyyata və şeirə maraq göstərib.

O, Qalatasaray Sultanisində təhsil alıb və burada fransız ədəbiyyatı ilə yaxından tanış olub.

 Qərb ədəbiyyatı onun dünyagörüşünün formalaşmasına ciddi təsir göstərib. Təhsilini başa vurduqdan sonra müəllimlik edib və bir müddət Qalatasaray Sultanisində dərs deyib. Daha sonra Robert Kollecində müəllim kimi çalışıb.

Tofiq Fikrətin adı xüsusilə “Servet-i Fünun” ədəbi hərəkatı ilə bağlıdır. O, jurnalın baş redaktoru olmuş və həmin dövrün gənc türk ədəbiyyatının formalaşmasında böyük rol oynayıblar.

Bu ədəbi mühitdə:

Qərb ədəbiyyatından təsirlənmə

yeni poetik formaların axtarışı

fərdiyyətçilik

estetik gözəllik

sosial problemlər

ön plana çıxırdı.

Fikrətin şeirləri əvvəlcə daha çox estetik və fərdi mövzulara, sonrakı dövrdə isə ictimai və siyasi məsələlərə yönəlib.

Onun məşhur əsərləri arasında:

“Rübab-ı Şikeste”

“Haluk'un Defteri”

“Şermin”

“Tarih-i Kadim”

“Sis”

“Ferda”

“Han-ı Yağma”

xüsusi yer tutur.

Tofiq Fikrətin ən məşhur əsərlərindən biri “Sis” şeiridir. İstanbulun üzərinə çökmüş duman obrazından istifadə edərək şair cəmiyyətdəki siyasi və sosial boğuculuğu tənqid edir. Şeirdə İstanbul sadəcə şəhər kimi deyil, zülmün, ümidsizliyin və ictimai böhranın simvolu kimi təqdim olunur.

Fikrətin poeziyasında azad düşüncə xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. O, insanın elm və təhsillə inkişaf etməsinə inanırdı. Onun “Haluk'un Defteri” əsərində oğlu Haluka müraciət etməklə gələcək nəslə öz ideallarını çatdırıb. Fikrətin ideal insanı elmli, vicdanlı, zəhmətkeş və azad düşüncəli insandır.

Məşhur “Ferda” şeirində isə gələcəyə böyük ümid bəsləyir. Gəncliyi ölkənin gələcəyi hesab edir. Tofiq Fikrətin yaradıcılığında əsas ideyalardan bir neçəsi bunlardır:

Elm və təhsil — cəmiyyətin tərəqqisinin əsas vasitəsi.

Azadlıq — insanın düşüncə və vicdan azadlığı.

Ədalət — sosial və siyasi ədalətsizliyə qarşı çıxmaq.

İnsanlıq — millət və din fərqlərindən daha geniş humanist düşüncə.

Gələcəyə inam — xüsusilə gənc nəslin daha yaxşı dünya quracağına inam.

Tofiq Fikrət 19 avqust 1915-ci ildə İstanbulda, 47 yaşında vəfat edib. O, Aşiyandakı evinin yaxınlığında dəfn olunub. Bu gün Aşiyan onun adı ilə bağlı mühüm ədəbi məkanlardan biridir. Tofiq Fikrət türk poeziyasında klassik divan ənənəsindən modern şeirə keçidin ən mühüm simalarından biri sayılır. Onun yaradıcılığı yalnız poetik gözəlliyi ilə deyil, azadlıq, elm, insanlıq və gələcək haqqında düşüncələri ilə də əhəmiyyətlidir.

 Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.08.2026)