Nigar Xanəliyeva, “Ədəbiyyat və İncəsənət”
Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun “Ədəbiyyat və incəsənət” portalında yayımlanan “Türk dünyası” layihəsində bügünkü söhbətimiz Böyük türklərdən Mustafa Kamal Atatürk barədədir.
Türkiyə Respublikasının qurucusu, modernləşmə və islahatların müəllifi olan görkəmli dövlət xadimi, hərbi lider və ideoloqdur. O, Osmanlı İmperiyasının süqutundan sonra türk xalqının müstəqillik mübarizəsini idarə etmiş və 1923-cü ildə müasir Türkiyə Respublikasını yaratmışdır. Mustafa Kemal Atatürk həm siyasi, həm də sosial sahələrdə dərin dəyişikliklər həyata keçirərək türk cəmiyyətini müasir dünyaya uyğun şəkildə təşkil etmişdir.
Atatürkün islahatları müxtəlif sahələri əhatə etmişdir. Təhsil sahəsində məktəb sistemini modernləşdirərək vəzifəli şəxslərin və gənc nəsilin maariflənməsini təmin etmiş, milli və çağdaş təhsil proqramlarını tətbiq etmişdir. Hüquq sahəsində isə Şəriət qanunlarını ləğv edib müasir vətəndaş hüququna əsaslanan qanunvericilik sistemini qurmuş, bu sahədə Avropa hüquq normalarını tətbiq etmişdir. Dil və mədəniyyət islahatları çərçivəsində Atatürk türk dilini sadələşdirmiş, latın qrafikasına keçid etmiş və milli mədəniyyətin qorunmasını və inkişafını təşviq etmişdir.
Atatürk həmçinin qadın hüquqları və sosial islahat sahəsində böyük irəliləyişlər təmin etmişdir. O, qadınlara seçki hüququ verərək cəmiyyətin bütün sahələrində iştirakını təmin etmiş, cinslər arasında bərabərliyin təşviq olunmasına nail olmuşdur. Eyni zamanda iqtisadi sahədə müasir dövlətçilik prinsiplərinə əsaslanan sənaye, kənd təsərrüfatı və maliyyə islahatları aparmış, türk xalqının iqtisadi müstəqilliyini gücləndirmişdir.
Atatürkün ən mühüm ideyalarından biri milli kimlik və dövlətçilik şüurunun formalaşdırılmasıdır. O, türk xalqının müstəqilliyini qorumaq, milli birliyi gücləndirmək və modern dövlət modeli yaratmaq məqsədilə həm siyasi, həm də mədəni sahədə geniş tədbirlər həyata keçirmişdir. Onun rəhbərliyi altında aparılan dəyişikliklər Türkiyəni Avropa standartlarına yaxınlaşdırmış, həm milli həm də beynəlxalq səviyyədə türk xalqının modern bir dövlət kimi tanınmasına imkan yaratmışdır.
Mustafa Kamal Atatürk həm də strateq və hərbi lider kimi tanınır. Çanaqqala və İstiqlal müharibələrində qazandığı qələbələr onun hərbi dəyanətini və xalqının azadlıq ideyalarına sadiqliyini göstərir. Onun həm hərbi, həm siyasi, həm də mədəni sahələrdə göstərdiyi liderlik xüsusiyyətləri onu yalnız Türkiyədə deyil, dünya tarixində də nadir və təsirli dövlət xadimi kimi tanıdır.
Nəticə etibarilə, Atatürk yalnız Türkiyə Respublikasının qurucusu deyil, həm də türk xalqının modernləşməsi və müasir dövlətçilik ideyasının əsasını qoyan liderdir. Onun həyata keçirdiyi islahatlar, inkişaf strategiyaları və milli kimlik ideyaları bu gün də Türkiyənin və türk dünyasının siyasi, mədəni və sosial həyatına dərin təsir göstərir.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(06.02.2026)
