”Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi
Payız kəndə həmişə asta-asta gəlirdi. Əvvəlcə həyətlərdəki tut ağaclarının yarpaqları saralır, sonra səhərlər torpağın üzərinə nazik duman çökür, axşamlar isə havada yaş torpağın və qurumuş yarpaqların qoxusu duyulurdu. Günəş hələ də doğurdu, amma artıq əvvəlki kimi isitmirdi. Sanki fəsillə birlikdə insanların qəlbində də görünməz bir sakitlik, bir yorğunluq yaranırdı.
Kəndin mərkəzindən bir qədər aralıda yerləşən köhnə poçt şöbəsi də həmin payız mənzərəsinin ayrılmaz hissəsi idi. Vaxtilə kəndin ən gur yerlərindən biri sayılan bu balaca bina indi sükut içində yaşayırdı. Solmuş divarlar, rəngi ağarmış taxta pəncərələr, illərin izi qalmış dəmir qapı... Buraya baxan hər kəs anlayırdı ki, bu bina çox şey görüb, çox insanın sevincinə, kədərinə şahidlik edib.
Bir zamanlar hər səhər poçtun qarşısında növbələr yaranardı. Əsgər oğlundan xəbər gözləyən analar, şəhərdə oxuyan övladlarına bağlama göndərən valideynlər, uzaq ellərdə çalışan həyat yoldaşından məktub alan qadınlar... Hər məktub bir nəfəs, hər zərf bir ümid idi.
İndi isə hər şey dəyişmişdi. Mobil telefonlar, internet və ani mesajlaşma insanların yazmaq vərdişini əlindən almışdı. Kağıza köçürülən hisslər getdikcə azalmış, məktublar xatirəyə çevrilmişdi. Poçt şöbəsinə gələnlər əsasən pensiyasını alan yaşlılar və ya rəsmi sənəd göndərən adamlar olurdu. Sevinclə yazılmış məktublar isə sanki illər əvvəl itib getmişdi.
Poçt şöbəsinin müdiri Əli kişi otuz ildən çox idi ki, burada işləyirdi. Saçları çoxdan ağarmış, üzündə dərin qırışlar əmələ gəlmişdi. Onun üçün poçt sadəcə iş yeri deyildi. Hər məktubun arxasında bir insan taleyi olduğuna inanırdı. Buna görə də zərflərə heç vaxt adi kağız parçası kimi baxmazdı.
Hər səhər gün doğmamış gəlir, qapını açır, masaların tozunu silir, köhnə divar saatını qurur, sonra pəncərənin önündəki gülləri sulayırdı. Bu adətlər illərlə dəyişməmişdi. Hətta məktub gəlməyən günlərdə belə masanın üstündə boş bir yer saxlayardı. Elə bil ürəyində həmişə bir ümid yaşayırdı ki, qapı açılacaq və kimsə içəri girib deyəcək:
— Mən məktub göndərmək istəyirəm.
Həmin gün də adi günlərdən biri kimi başlamışdı. Səhərdən yağış çisələmiş, günortaya yaxın hava açılmışdı. Günəş buludların arasından görünürdü. Əli kişi köhnə qəzetləri səliqəyə salarkən qapının cingiltisi eşidildi. Başını qaldırdı. İçəri on iki-on üç yaşlarında bir qız daxil oldu. Qızın əynində sadə məktəb forması, çiyinlərində köhnəlmiş çanta vardı. Yağışdan islanmış saçlarının bir neçə teli alnına yapışmışdı. O, ehtiyatla yaxınlaşdı, sanki ilk dəfə idi ki, bu qapını açırdı. Əlində bərk-bərk sıxdığı ağ zərf diqqəti cəlb edirdi.
Əli kişi mehribanlıqla gülümsədi.
— Xoş gəlmisən, qızım.
Qız sakit səslə salam verdi.
— Məktub göndərmək istəyirəm.
Bu cümlə Əli kişinin üzündə qəribə bir sevinc yaratdı.
Neçə ay idi ki, heç kim belə söz deməmişdi.
— Demək, hələ məktub yazanlar da var...
Qız utancaq şəkildə gülümsədi.
— Mən hər il yazıram.
— Kimə?
Qız cavab vermədi. Sadəcə zərfi masanın üstünə qoydu. Əli kişi markanı götürüb ünvanı oxumaq istədi. Elə həmin an baxışları dondu. Zərfin üzərində küçə adı yox idi.Ev nömrəsi yox idi.Şəhər adı da yazılmamışdı. Ünvan belə idi:
"Atamın məzarına..." Altında isə qəbiristanlığın adı qeyd olunmuşdu.
Əli kişi bir neçə saniyə heç nə deyə bilmədi. Qız onun baxışlarını hiss etdi.
— Təəccüblənməyin... Bilirəm, belə ünvan olmur.
Əli kişi asta səslə soruşdu:
— Atan...?
— Üç il əvvəl dünyasını dəyişib.
Sükut çökdü.Qız pəncərədən həyətə baxırdı.Sanki danışmaq onun üçün çətin idi.Bir qədər sonra asta səslə davam etdi:
— İlk vaxtlar hər gün qəbiristanlığa gedirdim. Sonra məktəb başladı. Anam işləyir. Hər dəfə gedə bilmirəm. Bir gün düşündüm ki, insanlar bir-birlərinə məktub yazırlar. Mən niyə atama yazmayım?
Əli kişi dinləyirdi.Qızın səsində nə şikayət vardı, nə də üsyan.Sadəcə darıxmaq vardı.Dərin, səssiz və illərlə azalmayan darıxmaq.
— İlk məktubu yazanda elə bildim cavab gələcək...Sonra özümə güldüm. Amma məktub yazandan sonra ürəyim yüngülləşdi.Elə bil demək istədiklərimi ona çatdıra bildim.O gündən bəri hər il doğum günündə bir məktub yazıram.
Əli kişi hiss etdi ki, boğazı düyünlənir.Otuz ildən çox poçtda işləməsinə baxmayaraq, belə məktub görməmişdi.Əslində bu məktubun ünvanı yer üzündə deyildi.Bu, insanın qəlbindən çıxıb xatirələrinə doğru gedən bir yol idi.O, heç nə soruşmadı.Markanı yapışdırdı.Möhürü vurdu.Sonra zərfi ehtiyatla çekmecəsinə qoydu.Qız pulunu ödəyib qapıya tərəf addımladı.Birdən geri çevrildi.
— Əmi...
— Buyur, qızım.
— Sizcə... məktublar göyə çata bilər?
Əli kişi cavab verməyə tələsmədi.Pəncərədən görünən boz səmaya baxdı.Sonra sakit səslə dedi:
— Əgər ürəkdən yazılıbsa, heç bir məktub yolda itmir.
Qız ilk dəfə ürəkdən gülümsədi.
— Mən də elə düşünürəm.
O çıxıb getdi.Poçt şöbəsində yenidən sakitlik yarandı.Amma bu dəfə həmin sakitlik əvvəlki kimi deyildi.Masanın siyirməsindəki bir zərf sanki bütün otağın havasını dəyişmişdi.Axşam iş bitəndə Əli kişi çekmecəni açdı.Zərfi əlinə aldı.Bir an tərəddüd etdi.Sonra pencəyini geyinib poçt şöbəsinin qapısını bağladı.Payız küləyi yarpaqları ayaqlarının altına sərirdi.O, kənd qəbiristanlığına tərəf addımlayırdı.Əlində isə ünvanı torpaq, alıcısı isə xatirə olan bir məktub vardı...
Qəbiristanlığa aparan yol kəndin ən sakit yollarından biri idi. Payız küləyi ağacların budaqlarını yavaşca tərpədir, saralmış yarpaqlar torpağın üzərinə səssizcə düzülürdü. Günəş artıq üfüqə enirdi. Onun solğun işığı məzar daşlarının üzərinə düşərək qəribə bir sakitlik yaradırdı.
Əli kişi bu yolla dəfələrlə keçmişdi. Hər dəfə kiminsə dəfnində, kiminsə qırxında, ya da tanış bir adamın məzarını ziyarət edərkən. Ancaq bu dəfə addımları tamam başqa hisslərlə ağırlaşmışdı. Əlində tutduğu zərf adi məktub deyildi. Onu nə poçt maşını aparacaqdı, nə də hansısa poçtalyon sahibinə təqdim edəcəkdi.
Qızın göstərdiyi məzarı tapmaq çətin olmadı.Baş daşı yeni idi. Üzərində cəmi bir neçə il əvvəl vəfat etmiş bir insanın adı yazılmışdı. Daşın önündə qurumuş qərənfillər, bir neçə solmuş çöl çiçəyi və balaca oyuncaqlardan biri diqqət çəkirdi. Görünür, qız atasını ziyarətə gələndə hər dəfə özü ilə nəsə gətirirdi.Əli kişi papağını çıxardı.Bir müddət susaraq məzarın qarşısında dayandı. Sonra zərfi diqqətlə daşın üstünə qoydu.Külək zərfin kənarını tərpətdi.Əli kişi əli ilə onu düzəltdi və pıçıldadı:
— Bilmirəm, bu məktub sənə necə çatacaq. Amma bilirəm ki, onu yazan ürək hələ də səni axtarır.
Bu sözləri deyəndən sonra uzun müddət yerindən tərpənmədi.Çünki həmin an öz atasını xatırlamışdı.
İllər əvvəl o da atasına deməyə macal tapmadığı sözlərin yükünü ömrü boyu daşımışdı. İnsan bəzən elə bilir ki, sabah da var. Deyilməyən sözlər sabaha qalır. Amma həyat həmişə bu qədər səbirli olmur.
Bir həftə keçdi.Poçt şöbəsində yenə əvvəlki sakitlik hökm sürürdü.Əli kişi köhnə sənədləri səliqəyə salarkən qapının cingiltisi eşidildi.İçəri yenə həmin qız daxil oldu.Bu dəfə çöhrəsində əvvəlkindən daha çox həyəcan vardı.
— Salam, Əli əmi.
— Xoş gəlmisən, qızım.
Qız masaya yaxınlaşdı.Bir neçə saniyə susdu.Sonra asta səslə soruşdu:
— Məktubum çatdı?
Əli kişi tərəddüd etmədən cavab verdi:
— Bəli.
Qızın gözləri işıqlandı.
— Doğrudan?
— Məncə, çatdı.
Qız dərindən nəfəs aldı.Sanki uzun müddətdir sinəsində daşıdığı yükün bir hissəsi yüngülləşmişdi.Amma az sonra yenidən soruşdu:
— Bəs... cavab gəlmədi?
Əli kişi pəncərədən görünən göyə baxdı.Bəzən insanın cavabı sözlə verməsi mümkün olmur.
— Elə məktublar var ki, onların cavabı kağızla gəlmir.
— Bəs necə gəlir?
— İnsan bir gün o məktubu yazarkən hiss etdiyi ağrının azaldığını anlayır. Bax, həmin sakitlik cavabdır.
Qız diqqətlə qulaq asırdı.Əli kişi davam etdi:
— Sevdiyimiz insanlar dünyadan köçəndə onların səsi kəsilir. Amma öyrətdikləri, sevgiləri, xatirələri danışmağa davam edir. Ən qiymətli cavab da elə budur.
Qız başını aşağı saldı.Gözləri dolsa da, ağlamadı.
— Mən atamın səsini unutmaqdan qorxuram.
Bu cümlə Əli kişinin ürəyinə toxundu.
— İnsan səsi unuda bilər. Amma o səsin yaratdığı hiss heç vaxt unudulmur.
Həmin gündən sonra qız tez-tez poçt şöbəsinə gəlməyə başladı.Bəzən məktub göndərmirdi.Sadəcə söhbət edirdi.Dərslərindən danışırdı.Oxuduğu kitablardan bəhs edirdi.Əli kişi də ona kitablar tövsiyə edir, köhnə məktublardan maraqlı xatirələr danışırdı.Beləcə, onların arasında baba-nəvə sevgisinə bənzər səmimi bir münasibət yarandı.
Bir payız səhəri poçt şöbəsinə ünvanı göstərilməmiş ağ zərf gətirildi.Üzərində nə göndərənin adı vardı, nə də poçt möhürü.Sadəcə yazılmışdı:
"Balaca qıza."
Əli kişi təəccüblə zərfi çevirdi.İçəridə tək bir vərəq vardı.Səliqəli xəttlə yazılmışdı:
"Əziz qızım...İnsanlar elə bilirlər ki, ölüm sevgini də özü ilə aparır. Amma sevgi nə torpağın altına sığır, nə də zamana məğlub olur. Mən səni görə bilmirəm, amma hər dəfə məni xatırlayanda aramızdakı məsafə bir az da azalır.Ağlama. Ananın əlindən tut. Dərslərini yaxşı oxu. Həyatı sev. Mənim yarımçıq qalan arzularımı sən davam etdir. Mən səninlə həmişə fəxr edəcəyəm."
Əli kişi məktubu bir neçə dəfə oxudu.Bu sözləri kimin yazdığını bilmədi.Bəlkə qızın anası...Bəlkə yaxın qohumlardan biri...Bəlkə də qızın dərdini bilən hansısa xeyirxah insan...Amma o, müəllifdən çox məktubun təsirini düşündü.Bir neçə gün sonra qız gələndə Əli kişi zərfi ona uzatdı.Qız əlləri əsə-əsə məktubu açdı.Sətirləri oxuduqca göz yaşları kağızın üzərinə damlayırdı.Oxuyub qurtarandan sonra məktubu sinəsinə sıxdı.
— Mən bilirdim...
Əli kişi asta səslə soruşdu:
— Nəyi bilirdin?
— Atam məni eşidir.
Əli kişi cavab vermədi.Çünki bəzi həqiqətlərin sübuta ehtiyacı olmur.İnsanı yaşadan bəzən gerçək deyil, ümiddir.
İllər ötüb keçdi.Kənd dəyişdi.Yeni yollar çəkildi.Köhnə poçt şöbəsi fəaliyyətini dayandırdı.Əli kişi təqaüdə çıxdı.Binanın qapısı bağlananda o, son dəfə otaqlara nəzər saldı.Boş masalara, köhnə möhürlərə, məktub kisələrinə baxdı.Sonra siyirməni açdı.İllər əvvəl qızın gətirdiyi zərfdən yalnız markanın cüzi izi qalmışdı.Əli kişi gülümsədi.Həmin məktub poçt şöbəsinin tarixində ən qeyri-adi məktub idi.Çünki onun ünvanı bir məzar olsa da, əslində çatdığı yer insan qəlbi olmuşdu.Bir neçə il sonra Əli kişi qəbiristanlığı ziyarət edərkən tanış bir qadın ona yaxınlaşdı.Əlində ağ qərənfillər vardı.Əvvəlcə tanıya bilmədi.Sonra qadın gülümsədi.
— Məni xatırlamadınız?
Əli kişi diqqətlə baxdı. Sonra birdən xatırladı. O balaca qız idi
— Sən... məktub yazan qızsan.
Qadın başını təsdiqləyərək tərpətdi.
— Bəli. İndi müəllim işləyirəm.
Əli kişinin gözləri sevincdən doldu.
— Demək, atanın arzuladığı kimi olub.
Qadın çantasından köhnəlmiş bir zərf çıxardı.Kağız saralmışdı.Qatlanan yerləri nazilmişdi.
— Mən o məktubu hələ də saxlayıram. Hər dəfə çətinliyə düşəndə yenidən oxuyuram. Kim yazıb, bilmirəm. Amma həyatım boyu mənə güc verdi.
Əli kişi asta təbəssümlə dedi:
— Bəzən məktubun müəllifini bilmək vacib olmur. Vacib olan odur ki, insan onu oxuyandan sonra özünü tənha hiss etmir.
Onlar bir müddət susaraq baxdılar.Külək yenə yarpaqları havaya qaldırırdı.Sanki illər əvvəl olduğu kimi.
Əli kişi o an başa düşdü ki, bəzi məktublar ünvanına çatmaq üçün poçtalyona ehtiyac duymur. Onlar insanın qəlbindən çıxır, başqa bir qəlbdə öz yerini tapır.Kağız köhnəlir, mürəkkəb solur, zərflər saralır.Amma sevgi ilə yazılan sözlər zamanın gücündən daha uzunömürlü olur.Çünki dünyanın ən etibarlı ünvanı nə küçə adıdır, nə ev nömrəsi.Dünyanın ən etibarlı ünvanı insanın qəlbidir..
Qadın dedi
— Hər il atama məktub yazıram, Əli əmi.
Əli kişinin gözləri doldu.
— Hələ də?
— Bəli. Amma artıq məktublarım kədərdən yox, minnətdarlıqdan yazılır.
Əli kişi səssizcə başını tərpətdi. İnsan bəzən bütün ömrü boyu yüzlərlə məktub göndərir. Onların çoxu zamanın içində itib gedir. Amma elə məktublar da var ki, heç bir poçt möhürü daşımadan ömür boyu yaşayır. Çünki o məktublar kağız üçün deyil, qəlb üçün yazılır.
Və insan dünyadan köçəndən sonra onun haqqında deyilən ən gözəl söz bəlkə də budur:
"O, getdi... amma sevgisi qaldı."
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(14.07.2026)
