NailZeyniyev,
“Ədəbiyyatvə İncəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi
Uşaq ilk dəfə rəsm çəkəndə heç bir qayda tanımır. Göy yaşıl ola bilər, insanın qolları uzun-uzun çəkilə bilər. Bu sərbəstlik bəzən qeyri-dəqiqdir, amma canlıdır. Sənət təhsili başlayanda isə qaydalar gəlir. Proporsiya, kompozisiya, perspektiv. Sual da buradan çıxır: bu qaydalar yaradıcılığı yönəldir, yoxsa məhdudlaşdırır?
Texnika olmadan yaradıcılıq çox vaxt dağınıq qalır. Böyük sənətkarların əksəriyyəti öz sahəsinin texniki əsaslarını dərindən bilib. Bu bilik onlara daha sərbəst işləmək imkanı verib. Yəni azadlıq çox vaxt biliyin içindən çıxır, ondan kənardan yox.
Amma problem buradadır: hər kəs bu mərhələni keçib azadlığa çıxa bilmir. Bəziləri texnikanın içində qalır. Qaydalara uyğun işləmək vərdişə çevrilir, risk etmək çətinləşir. Texnika alət olmaqdan çıxıb məqsədə çevrilir. Bu nöqtədə yaradıcılıq zəifləyir.
Tədris üsulu həlledici rol oynayır. Müəllim öz zövqünü yeganə doğru kimi təqdim edəndə tələbə uyğunlaşmağa başlayır. Bəyənilmək üçün işləyir, özünü ifadə etmək üçün yox. Bu isə uzunmüddətli təsir göstərir: tələbə tədricən öz səsinə şübhə ilə yanaşır.
Azərbaycanda bu məsələ xüsusilə hiss olunur. Akademik ənənə güclüdür, amma yenilənmə tempi zəifdir. Klassik texnika yaxşı öyrədilir, amma eksperiment və fərdi yanaşma kifayət qədər təşviq olunmur. Bu balanssızlıq gənc sənətkarın inkişafını məhdudlaşdıra bilir.
Buna baxmayaraq, sənət təhsilini tam mənfi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Yaxşı qurulmuş sistem tələbəyə həm texnika, həm də düşünmə bacarığı verir. Müasir yanaşmada səhv etmək, axtarış aparmaq, fərqli yollar sınamaq prosesin bir hissəsi sayılır. Bu mühitdə təhsil yaradıcılığı gücləndirir.
Formal təhsil olmadan uğur qazanan sənətkarlar da var. Bu fakt göstərir ki, təhsil yeganə yol deyil. Amma bu yol hər kəs üçün açıq deyil. Özünü yönləndirmək, tənqid etmək, davamlı işləmək hər kəsdə eyni səviyyədə olmur. Təhsil bu boşluğu doldura bilər. Sənət təhsili nə avtomatik olaraq yaradıcılığı artırır, nə də onu məhv edir. O, bir alətdir. Bu alətin nəticəsi onu necə istifadə etməyindən asılıdır. Doğru yanaşmada o, istiqamət verir. Yanlış yanaşmada isə sərhəd qoyur.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(01.05.2026)
