Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
Azərbaycan xalqının zəngin mədəni irsi tarix boyu müxtəlif zamanlarda mənimsənilmə və plagiat cəhdləri ilə üz-üzə qalmışdır. Lakin musiqi tariximiz həm də bu talançılığa qarşı aparılan uğurlu hüquqi mübarizələrlə zəngindir. Belə parlaq qələbələrdən biri də dahi bəstəkar Fikrət Əmirovun ölməz əsəri olan "Kor ərəbin mahnısı" ilə bağlıdır.
Mahnının yarandığı tarixi şərait və Hüseyn Cavid irsi
Əsərin kökləri 1956-cı ilə, Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrının səhnəsinə gedib çıxır. Həmin dövrdə böyük dramaturq Hüseyn Cavidin "Şeyx Sənan" faciəsi yenidən səhnələşdirilir və tamaşanın musiqi tərtibatı gənc, lakin artıq böyük şöhrət qazanmış bəstəkar Fikrət Əmirova həvalə olunur. Tamaşadakı obrazlardan biri olan Kor ərəbin ifa etdiyi parça tamaşaçılar tərəfindən o qədər sevilir və mənimsənilir ki, Fikrət Əmirov 1963-cü ildə bu musiqi parçasını müstəqil bir mahnı kimi yenidən işləyir. "Kor ərəbin mahnısı" adı ilə məşhurlaşan bu kompozisiyanın müəlliflik hüquqları rəsmi olaraq qeydiyyata alınır və keçmiş SSRİ məkanında tam şəkildə tanınır.
Belçikada baş qaldıran plagiat hadisəsi
Hadisələr 2018-ci ildə erməniəsilli duduq ifaçısı Vardan Hovannisyan və türkəsilli saz ifaçısı Emre Gültekinin birgə fəaliyyəti ilə yeni bir məcraya qədəm qoyur. Musiqiçilər Belçikada yerləşən "Muziekpublique" səs-yazma studiyasında "Karin" adlı ortaq albom işıq üzü buraxırlar. Həmin albomda yer alan kompozisiyalardan biri məhz Fikrət Əmirovun "Kor ərəbin mahnısı" idi. Lakin əsər albomda "Hovher" adı ilə və erməni xalq musiqisi kimi təqdim olunmuş, dahi bəstəkarın və Azərbaycanın adı heç bir yerdə qeyd edilməmişdi.
Hüquqi mübarizə və plagiatın ifşası
Milli irsimizin bu şəkildə mənimsənilməsi qarşısında Fikrət Əmirovun varisləri və Azərbaycan Respublikasının Əqli Mülkiyyət Agentliyi dərhal hərəkətə keçdi. 2020-ci ildə bütün tarixi arxiv sənədləri, 1963-cü ilə aid rəsmi müəlliflik şəhadətnamələri və not yazıları toplanaraq Belçikadakı "Muziekpublique" musiqi şirkətinə rəsmi etiraz və şikayət məktubu şəklində göndərildi.
Azərbaycan tərəfinin təqdim etdiyi təkzibedilməz sübutlar qarşısında Belçika şirkəti və ifaçılar geri addım atmalı oldular. Şikayət tam təmin edildi və əsərin rəsmi olaraq Fikrət Əmirova məxsus olduğu təsdiqləndi.
Zəfərin nəticələri: rəsmi üzr və bərpa
Aparılan uğurlu hüquqi prosesin nəticəsi olaraq aşağıdakı addımlar atıldı:
Kompozisiya "Hovher" adı ilə yayımlandığı bütün beynəlxalq onlayn musiqi platformalarından (Spotify, Apple Music, YouTube və s.) tamamilə silindi.
"Muziekpublique" şirkəti öz rəsmi internet resurslarında bəyanat yayaraq Azərbaycan xalqından və bəstəkarın varislərindən rəsmi şəkildə üzr istədi.
Yenidən yayımlanan resurslarda musiqinin müəllifinin Fikrət Əmirov olduğu, əsərin ilk dəfə 1956-cı ildə Hüseyn Cavidin "Şeyx Sənan" tamaşası üçün bəstələndiyi rəsmi şəkildə qeyd olundu.
Bu hadisə, Azərbaycanın əqli mülkiyyət və mədəni irs sahəsində qazandığı ən böyük beynəlxalq uğurlardan biridir. O, bir daha sübut etdi ki, milli sərvətlərimiz fəal və savadlı hüquqi müdafiə ilə qorunduqda, heç bir saxtakarlıq cəhdi beynəlxalq arenada tab gətirə bilməz.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(05.11.2026)
