Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
Tofiq Quliyev irsi və "Sənə də qalmaz"
1958-ci ildə Tofiq Quliyevin bəstələdiyi və Rəşid Behbudovun səsi ilə vizit kartına çevrilən "Sənə də qalmaz" mahnısı təkcə Azərbaycanda deyil, onun hüdudlarından kənarda da geniş populyarlıq qazanmışdır. Melodik zənginliyi və dərin emosional yükü ilə seçilən bu kompozisiya, təəssüf ki, beynəlxalq musiqi bazarında icazəsiz istifadə halları ilə qarşılaşmışdır.
Albaniyada mənimsənilmə cəhdi: Rovena Dilo və "Ne Shkoder te vish"
2019-cu ildə Albaniyanın tanınmış müğənnisi Rovena Dilo özünün "Anti" albomuna daxil olan "Ne Shkoder te vish" adlı yeni bir mahnı təqdim etdi. Mahnının melodiyası Tofiq Quliyevin "Sənə də qalmaz" əsəri ilə tamamilə eyni idi. Lakin ilkin variantda mahnı ya xalq mahnısı, ya da başqa müəllifə aid bir kompozisiya kimi təqdim olunmuş, Azərbaycan bəstəkarının adına heç bir istinad edilməmişdi.
Hüquqi müstəviyə keçid: COPAT-ın müdaxiləsi
Mahnının icazəsiz istifadəsi Tofiq Quliyevin varisləri tərəfindən aşkar edildikdən sonra operativ addımlar atıldı. Varislər dərhal Azərbaycan Respublikasının Əqli Mülkiyyət Agentliyinə (COPAT) rəsmi müraciət etdilər.
Agentlik məsələni nəzarətə götürərək beynəlxalq müəllif hüquqları konvensiyalarına əsasən Albaniyanın müvafiq qurumlarına və ifaçının komandasına rəsmi etiraz və şikayət məktubu ünvanladı. Məktubda əsərin orijinal müəllifinin Tofiq Quliyev olduğu tarixi və hüquqi sənədlərlə sübuta yetirildi.
Nəticə: üzr istənilməsi və müəlliflik hüququnun bərpası
Aparılan rəsmi və hüquqi xəbərdarlıqlardan sonra qarşı tərəf geri addım atmaq məcburiyyətində qaldı. Rovena Dilonun prodüseri və müğənni özü baş vermiş hadisəyə görə Azərbaycandan və bəstəkarın ailəsindən rəsmən üzr istədilər.
Bu mübarizənin ən mühüm qələbəsi isə mahnının hüquqi statusunun bərpası oldu. Belə ki, o andan etibarən bütün qlobal rəqəmsal və onlayn musiqi platformalarında (YouTube, Spotify, Apple Music və s.) "Ne Shkoder te vish" mahnısının müəllifi (Composer) bölməsində Tofiq Quliyevin adı rəsmən qeyd olundu. Bu hadisə Azərbaycanın zəngin musiqi irsinin qorunması və beynəlxalq müstəvidə əqli mülkiyyət hüquqlarının müdafiəsi baxımından mühüm bir presedentdir. "Sənə də qalmaz" mahnısı üzərində qazanılan bu hüquqi qələbə bir daha sübut etdi ki, milli mədəniyyət nümunələrimizin mənimsənilməsi cəhdlərinə qarşı vaxtında və peşəkar hüquqi reaksiya verməklə tarixi ədaləti bərpa etmək mümkündür.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(04.11.2026)
