Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
İncəsənət və musiqi dünyası bəzən onilliklər sonra ortaya çıxan, zaman və məkan sərhədlərini aşan təəccüblü bənzərliklərlə doludur. Bu bənzərliklərin müasir musiqi tarixində ən çox rezonans doğuran və müzakirə edilən nümunələrindən biri, fransız elektron musiqisinin əfsanəsi "Daft Punk" qrupu ilə Azərbaycan bəstəkarlıq məktəbinin korifeyi Emin Sabitoğlunun yaradıcılığı arasında yaranmış melodik bağdır. İki fərqli əsr və tamamilə fərqli janrlar arasında bədii körpü quran bu musiqi müəmması, milli mədəniyyətimizin universal gücünü bir daha nümayiş etdirir.
Məsələnin kökü ötən əsrin 70-ci illərinə – Azərbaycan kinosunun intibah dövrünə dayanır. 1971-ci ildə rejissor Arif Babayev kinomuzun şah əsərlərindən sayılan "Gün keçdi" filmini ərsəyə gətirir. Filmin fəlsəfi fərziyyəsini, qovuşa bilməyən iki gəncin kədərli sevgi hekayəsini və Bakının nostalji payız ab-havasını vizual olaraq tamamlamaq üçün görkəmli şair Vaqif Səmədoğlunun "Bir axşam taksidən düşüb payıza..." misraları ilə başlanan şeirinə müraciət olunur. Mahnının musiqisi isə unudulmaz bəstəkar Emin Sabitoğluya həvalə edilir. SSRİ Xalq Artisti Mirzə Babayevin bənzərsiz, dramatik və məxməri ifası ilə lentə alınan bu bəstə, qısa müddətdə Azərbaycan mədəniyyətinin qızıl fonduna daxil olaraq zamansız bir klassikaya çevrilir.
Bu musiqi şedvrinin yazılmasından tam 30 il sonra – 2001-ci ildə dünya musiqi arenasında sensasiya yaşanır. Elektron musiqini kökündən dəyişdirən "Daft Punk" qrupu özünün kult statuslu "Discovery" albomunda "Veridis Quo" adlı instrumental treki təqdim edir. Son illərdə həm yerli, həm də əcnəbi musiqi tənqidçiləri, eləcə də rəqəmsal platformalardakı musiqi həvəskarları tərəfindən aparılan harmonik müqayisələr sensasiyalı bir faktı ortaya çıxarmışdır. "Veridis Quo" trekinin ana melodiyası, akkord strukturu və ritmik gedişatı Emin Sabitoğlunun Mirzə Babayev üçün bəstələdiyi melodiya ilə demək olar ki, tamamilə eynilik təşkil edir.
Musiqinin texnoloji tərəfini və harmonik strukturunu analiz etdikdə bəzi fundamental məqamlar aydınlaşır. Emin Sabitoğlu 1971-ci ildə bu bəstədə klassik Azərbaycan musiqi duyumu ilə Qərb estradasının kədərli minor akkordlarını ustadcasına sintez etmişdi. "Daft Punk" isə həmin bu dərin və insan ruhuna toxunan melodiyanı götürərək onu müasir analoq sintezatorlar vasitəsilə elektron musiqi (Synth-wave/French House) janrına uyğunlaşdırıb. Bir tərəfdə canlı orkestr, akustik alətlər və 1971-ci il Bakısının kədərli küçələrinin ruhu, digər tərəfdə isə XXI əsrin rəqəmsal filtrləri və elektron təkrarlanan ritmləri dayansa da, hər iki trekin ötürdüyü emosional tezlik eynidir.
Bu bənzərlik istər rəsmi olaraq qeyd edilməmiş şüurlu bir mənimsəmə (sampling), istərsə də dahi beyinlərin eyni tezlikdə kəsişməsindən doğan dahi bir təsadüf olsun, dəyişməyən tək bir həqiqət var: Azərbaycan bəstəkarlıq məktəbinin bəşəri gücü. 1971-ci ildə Bakıda fortepiano arxasında doğulan bir melodiya, onilliklər sonra dünya gəncliyinin ən çox dinlədiyi elektron musiqinin təməl sütununa çevrilə bilmişdir. Bu isə Emin Sabitoğlu dühasının zamansızlığının ən bariz sübutudur.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(03.11.2026)
