Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
Azərbaycanın zəngin musiqi xəzinəsində elə əsərlər var ki, onların işıq üzü görməsi təkcə istedadın deyil, həm də böyük bir cəsarətin və inadkarlığın nəticəsidir. Belə ölməz əsərlərdən biri də sovet dövrünün sərt qadağalarına baxmayaraq rok ab-havasını kütlələrə çatdırmağı bacaran "Qaytar Eşqimi" mahnısıdır.
Oqtay Kazımi: Zamanı qabaqlayan bəstəkar
Mahnının bəstəkarı Oqtay Kazımi öz dövrünün olduqca qabaqcıl və yenilikçi sənətkarlarından biri olub. O, rok janrının dünyada yeni-yeni məşhurlaşdığı bir dövrdə Azərbaycanda bu üslubda bir əsər ərsəyə gətirmək istəyirdi. Bəstəkar hətta Azərbaycanın rok paytaxtı sayılan Sumqayıt şəhərində ölkəmizin ilk rok qruplarından birinin əsasını qoymuşdu. Lakin onun qarşısında böyük bir maneə var idi: SSRİ-də rok musiqisi qadağan olunmuşdu.
Bir gecədə yaranan melodiya və şeir
1960-cı illərin sonlarında Oqtay Kazımi yaxın dostu, tanınmış şair Fikrət Qocanın evində qonaq olur. Söhbət əsnasında bəstəkarın ağlına yeni bəstələdiyi melodiyanı şairə dinlətmək gəlir və o, musiqini royalda ifa edir. Fikrət Qoca adətən hazır melodiyalara şeir yazmağı sevməsə də, bu musiqi onu o qədər valeh edir ki, çox qısa müddət ərzində mahnının sözləri hazır olur.
Bədii şura və senzura sınağı
Mahnı hazır olsa da, onun sovet Bədii Şurasından keçməsi ən çətin mərhələ idi. Çünki bəstənin strukturunda sovet ideologiyasına yad hesab olunan caz və rok motivləri açıq-aşkar hiss olunurdu. Şuradan keçə bilmək üçün müəlliflər melodiyanı nisbətən yumşaltmağa və daha mülayim formada təqdim etməyə məcbur oldular.
Mahnının ilkin ifa variantları bəstəkarın beynindəki tam rok aranjimanından uzaq olduğu üçün onun ürəyincə olmur. 1970-ci illərin əvvəllərində isə mahnıya yeni bir nəfəs verilir.
Flora Kərimovanın üsyanı və zəfəri
Mahnını yenidən ifa etmək üçün Azərbaycanın dahi sənətkarı Flora Kərimovaya müraciət olunur. Məhz Flora xanımın bənzərsiz ifası ilə mahnıya əsl rok ab-havası, ehtiras və emosiya gəlir. Lakin bu dəfə də Bədii Şura maneə törədir. Şura üzvləri ifanı həddindən artıq aqressiv hesab edərək: "Azərbaycan qadını belə aqressiv oxuya bilməz!" – deyə etiraz edirlər.
Bütün bu süni maneələrə, qadağalara və çətinliklərə baxmayaraq, aparılan mübarizə düz iki il davam edir. Nəhayət, iki ildən sonra mahnının yayımına rəsmi icazə verilir. "Qaytar Eşqimi" radiosədalardan və ekranlardan yayımlandığı ilk gündən sözün əsl mənasında böyük bir rok hitinə çevrilir və Azərbaycan musiqi tarixinə qızıl hərflərlə yazılır.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(19.10.2026)
