Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
Azərbaycan musiqi tarixinin ən təsirli, kədərli və beynəlxalq miqyasda ən çox sevilən şah əsərlərindən biri, şübhəsiz ki, “Sən gəlməz oldun” mahnısıdır. Hər notunda qəribə bir hüzn və intizar daşıyan bu kompozisiya sadə bir sevgi ayrılığından deyil, real və olduqca ağrılı bir ailə faciəsindən doğulmuşdur.
Yaradıcı heyət:
Musiqi: Görkəmli bəstəkar-hüquqşünas Ələkbər Tağıyev
Sözlər: Tanınmış şairə Mədinə Gülgün
Yaranma ili: 1973-cü il
Mahnının ağrılı yaranma tarixi: söhbət nədən gedir?
Uzun illər prokurorluq orqanlarında çalışan və peşəkar musiqi təhsili olmamasına baxmayaraq, xalqın qəlbinə toxunmağı bacaran Ələkbər Tağıyev bu mahnını xüsusi bir itkiyə ithaf etmişdir.
Bəstəkarın oğlu Xaliq Tağıyevin və ailə yaxınlarının xatirələrinə əsasən, mahnı Ələkbər Tağıyevin qardaşı oğlunun gənc yaşda rəhmətə gedən həyat yoldaşı Sevda xanıma həsr olunub. Sevda xanım uşaq dünyaya gətirdikdən qısa müddət sonra amansız xərçəng xəstəliyinə düçar olur. Övladı hələ bir yaşını tamam etməmiş, gənc və gözəl ana dünyasını dəyişir.
Ələkbər Tağıyev gənc qadının yas mərasimində iştirak edir. Sevda xanımın tabutu evdən çıxarılan an bəstəkar daxilən böyük bir sarsıntı keçirir. Bu ağır mənəvi acının və gənc ananın qəfil gedişinin təsiri altında onun beynində dərhal fəryad dolu bir melodiya formalaşır. O, bu melodiyanı şairə Mədinə Gülgünə təqdim edir və şairə musiqinin ruhundakı o əbədi ayrılıq, gözləmə və itki ağrısını dillər əzbəri olan misralara köçürür:
“Deyirdin, baharda görüşərik biz,
Bahar gəldi, getdi, sən gəlməz oldun.
Daşlaramı dəydi, sındı əhdimiz?
Aylar gəldi, getdi, sən gəlməz oldun...”
İlk ifaçılar və "Sən gəlməz oldun"un ikinci həyatı
İlk Səsləniş: Mahnı 1973-cü ildə bəstələndikdən sonra ilk dəfə SSRİ Xalq artisti Zeynəb Xanlarovanın bənzərsiz, yanıqlı ifasında dinləyicilərə təqdim olunmuş və dərhal hamının qəlbinə yol tapmışdır.
Qızıl Fond İfaları: Zeynəb xanımdan sonra mahnını Məmmədbağır Bağırzadə, Nisə Qasımova (1977) və sonrakı dövrlərdə Faiq Ağayev (2013) özünəməxsus üslubda oxuyaraq populyar saxlamışlar.
Qlobal Fenomen (Əlixan Səmədov): Mahnının Azərbaycandan kənarda, xüsusilə Türkiyədə və Avropada ikinci dəfə böyük populyarlıq qazanmasının əsas səbəbkarı balaban ustası Əlixan Səmədovdur. Onun balaban alətində ifa etdiyi instrumental versiya “Sən gəlməz oldun” kompozisiyasını qlobal miqyasda bir Azərbaycan musiqi möcüzəsinə çevirmişdir.
Mahnı həmçinin xarici müğənnilərin də diqqətini çəkmiş, türk dilində Sibel Can və Gülay Sezər, rus dilində isə Soqdiana tərəfindən müxtəlif dövrlərdə ifa edilmişdir.
P.S
“Sən gəlməz oldun”, daxilində daşıdığı real itki acısı sayəsində sadəcə bir retro mahnı olaraq qalmadı. O, sevdiklərini əbədi itirən, həsrət və intizar çəkən hər bir insanın ruhunun fəryadına çevrilərək musiqi tariximizdə unudulmaz iz qoydu.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(25.09.2026)
