Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin və kino sənətinin zirvə nöqtələrindən biri sayılan, yarım əsrə yaxındır ki, aktuallığını və akustik sarsıtma gücünü itirməyən bir şah əsər var: "Bağışla". Bu əsər sadəcə bəstəkar yaradıcılığı deyil; poeziyanın mistik fəlsəfəsi, kinonun vizual dramaturgiyası və vokal ifaçılığının psixoloji teatrlaşdırılması sənətinin mükəmməl vəhdətidir.
Yaradıcı elita: üç dahinin ortaq ahəngi
Mahnının milli yaddaş koduna çevrilməsinin ilkin şərti onun arxasında dayanan yaradıcı elitanın intellektual səviyyəsi idi:
Melodiyanın memarı: Azərbaycan lirik kino musiqisinin dahi ustadı, hər notu ilə insan qəlbinin xəritəsini çəkən Emin Sabitoğlu.
Sözlərin fəlsəfi fədaisi: İnsan psixologiyasının ən ziddiyyətli tərəflərini qələmə alan, Azərbaycan poeziyasının vizual şairi, Xalq şairi Ramiz Rövşən.
Vokal teatrın primadonnası: Özünəməxsus dramatik səs tembri, akademik vokal qaydalarını alt-üst edən emosional pıçıltı ustadı, Xalq artisti Flora Kərimova.
İlk beşik: "Onun bəlalı sevgisi" filmi (1980)
Bir çox kütləvi mənbələrdə mahnının yalnız teletamaşaya aid olduğu zənn edilsə də, əsərin ilk və rəsmi "doğum şəhadətnaməsi" 1980-ci ildə kinorejissor Ziyafət Abbasovun ekranlaşdırdığı "Onun bəlalı sevgisi" tammetrajlı bədii filminə məxsusdur.
Film, görkəmli yazıçı Bayram Bayramovun "Bəlalı sevgi" romanı əsasında çəkilmişdir. Süjet gənc sosioloq Bəhruz və tikiş fabrikinin gənc direktoru Şövkət arasında cərəyan edən, dövrün cəmiyyət normaları ilə toqquşan ziddiyyətli məhəbbəti canlandırır.
Rejissor Ziyafət Abbasov filmdəki daxili sarsıntıları, insanların bir-birinə deyə bilmədiyi peşmanlıqları vizual kadrlarla deyil, musiqi dili ilə ifadə etmək üçün Emin Sabitoğluna müraciət edir. Emin Sabitoğlu isə Ramiz Rövşənin gənclər arasında əl-əl gəzən "Bağışla" şeirinin poetik ağırlığını hiss edərək, ona minor akkordları üzərində qurulmuş ağır, lakin axıcı bir melodiya bəstələyir. Filmdə Flora Kərimovanın ifasında səslənən bu ilk orijinal versiya, qəhrəmanların çarəsiz ayrılığının rəsmi rekviyeminə çevrilir.
Ekrandan ekrana transfer: trilogiyanın "bağışla" cildi (1983)
Mahnının bəsit bir kino musiqisi çərçivəsindən çıxıb bütün ölkənin ortaq ağrısına çevrilməsi prosesi Azərbaycan televiziyasının şah əsəri olan məşhur sevgi trilogiyası ilə tamamilə yeni bir mərhələyə qədəm qoyur. Rejissor Tariyel Vəliyev və dramaturq Aslan Qəhrəmanov bu mahnını sadəcə bir arxa fon musiqisi kimi deyil, ekran əsərinin struktur sütunu kimi istifadə edirlər:
"Səni axtarıram" (1981): Trilogiyanın bu ilk hissəsində musiqi tamaşanın finalında, Elçin (Yaşar Nuri) və Gülnarın (Firəngiz Mütəllimova) o unudulmaz vağzal və qatar kadrında səslənir. Ayrılığın verdiyi sarsıntı Flora Kərimovanın səsi ilə birləşərək tamaşaçının yaddaşına əbədi həkk olunur.
"Bağışla" (1983): İlk hissənin finalındakı musiqinin yaratdığı nəhəng ictimai və bədii rezonans ssenarinin strukturunu dəyişir. 1983-cü ildə çəkilən ikinci hissə birbaşa mahnının adı ilə "Bağışla" adlandırılır. Bu dəfə kompozisiya filmin sonunda deyil, tamaşanın elə ilk saniyələrində — başlanğıc titrlərində proloq (açılış musiqisi) kimi səsləndirilir. Rejissor bununla tamaşaçını ilk andan etibarən peşmanlıq, gecikmiş etiraf və bağışlanma intonasiyasına kökləyir. Musiqi vizual olaraq ekran əsərinin rəsmi vizit kartına və ideya daşıyıcısına çevrilir.
Poetik fəlsəfə: "günahkar olmadan günahkar olmaq"
Mahnının mətni sadə bir sevgi ismarışı deyil. Ramiz Rövşən poeziyası burada insan psixologiyasının ən qaranlıq künclərini işıqlandırır:
"Desəm ki, sevmirəm, gəl, mənə inanma...
Bağışla, bağışla, məni bağışla..."
Buradakı "Bağışla" sözü bir səhvə görə əfv diləmək deyil. Bu, "səni sevdiyim halda, həyatında qala bilmədiyim üçün, səni özümlə bədbəxt etməmək üçün getməyə məhkum olduğuma görə məni bağışla" fəlsəfəsidir. Şair insanın çarəsizliyini elə bir dillə verir ki, dinləyici həm filmdəki Şövkətin, həm də teletamaşadakı Gülnarın daxili intiharını bu misralarda hiss edir.
Flora Kərimova faktoru: ifanın psixoloji dramaturgiyası
Mahnını bu günə qədər toxunulmaz edən ən böyük meyar Flora Kərimovanın vokal yanaşmasıdır. O, bu əsəri sadəcə akademik təmizliklə, not xatirinə oxumayıb:
Pıçıltı və Qəhər: Flora xanım mahnının bəndlərini oxumur, sanki qaranlıq bir otaqda öz-özünə pıçıldayır. Səsin qəhərlə qırıldığı məqamlar bilərəkdən lent yazısında saxlanılıb, çünki o anlar real insan ağrısının səs dalğalarıdır.
Kulminasiya partlayışı: Mahnının orta hissəsində səsin qəfil ucalması və ardınca gələn dərin minor enişi, dinləyicidə sadəcə estetik zövq deyil, katarsis (mənəvi təmizlənmə və sarsıntı) yaradır. Məhz bu vokal dramaturgiya mahnını zamansız sənət əsərinə çevirmişdir.
Faktoloji qarşılaşdırma: digər "bağışla"lar
Musiqi arxivlərində çaşqınlıq yaranmaması üçün qeyd edilməlidir ki, Flora Kərimovanın repertuarında fərqli illərdə bəstəkar Tofiq Bakıxanovun (1966) və Mobil Babayevin (Vaqif Səmədoğlunun sözlərinə) eyni adlı əsərləri olsa da, xalqın qəlbinə "Bağışla" möhürünü vuran yeganə əsər məhz bu Emin Sabitoğlu – Ramiz Rövşən – Flora Kərimova ittifaqının məhsuludur.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(24.09.2026)
