Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Yaradıcı heyəti

Sözlərin müəllifi: Kamalə Abiyeva — şairə, pedaqoq

Bəstəkar: Aygün Səmədzadə — Xalq artisti 

İfaçı: Lalə Məmmədova — Xalq artisti

Aranjiman: Siyavuş Kərimi — Xalq artisti

Yaranma ili: 1999-cu il

Yazılmasının əsl səbəbi: "Səsi batmış ən gözəl qız"

Mahnının sözlərini qələmə alan şairə və müəllimə Kamalə Abiyevanın dilindən rəsmi olaraq təsdiqlən yaranma səbəbi bütöv bir insan taleyinin faciəsidir:

1998-ci ildə Kamalə xanım illər sonra təsadüfən sinif yoldaşlarından birini görür. Həmin qadın məktəb illərində sinfin, hətta məktəbin ən gözəl, ən istedadlı və heyranedici səsinə malik qızı olub. Lakin həyatın amansız sınaqları, uğursuz taleyi və yaşadıqları onu tanınmaz hala salıb. Qarşılaşma zamanı Kamalə xanım görür ki, vaxtilə hamını valeh edən o qızın həm gözlərindəki işıq sönüb, həm də yaşadığı ağır dərdi-sərdən səsi tamamilə batıb.

Məktəb vaxtı eyni geyimi geyinən, eyni hüquqa malik olan və gələcəyə böyük ümidlərlə baxan uşaqların böyüdükdən sonra həyatın amansız zərbələri ilə fərqli talelərə savrulması şairəyə sarsıdıcı təsir edir. O, evə qayıdan kimi həmin kədərin təsiri altında unudulmaz misraları kağıza köçürür:

"Geyimimiz, hüququmuz bir idi,

Şagird idi hamımızın adı da.

Elə bil ki, boyumuz da eyniydi,

Aman Allah, nə xoşbəxtdik biz onda!"

Mahnının bəstələnmə tarixi: 1999

Şeir yazıldıqdan sonra Kamalə Abiyeva onu bəstəkar Aygün Səmədzadəyə təqdim edir. Şeirin fəlsəfəsindən, real kədərindən təsirlən Aygün xanım, sətirləri öz musiqi duyumu ilə tamamlayaraq 1999-cu ildə bəstəni ərsəyə gətir.

Mahnını ilk dəfə elə bəstəkarın özü royal arxasında ifa edir və Kamalə xanım bunu eşidəndə göz yaşlarını saxlaya bilmir. Çünki musiqi şeirdəki o gizli intizarı və itirilmiş uşaqlıq həsrətini tam şəkildə ötürə bilmişdi.

Lalə Məmmədovanın seçilməsi və böyük uğur

Aygün Səmədzadə mahnını Xalq artisti Siyavuş Kərimiyə təqdim edir və o, əsəri möhtəşəm şəkildə aranjiman edir. Həmin dövrdə bəstəkarın müğənnilərlə böyük işbirliyi olmadığı üçün bu fəlsəfi mahnını kimin oxuyacağı sual altında idi.

Seçim gənc, lakin çox təmiz, məxməri səsə malik olan Lalə Məmmədovanın üzərində dayanır. Lalə Məmmədova mahnını sadəcə ifa etmir, onu yaşayır. Mahnı radiolarda və televiziyada yayımlanan gündən etibarən sözün əsl mənasında partlayış edir, bütün Azərbaycan bu əsərdən danışmağa başlayır.

Mahnıda oxunmayan gizli bənd

Çoxları bilmir ki, mahnının orijinal şeir variantında olan, lakin musiqi formatına sığmadığı üçün ifada istifadə olunmayan xüsusi fəlsəfi bəndlər var. Kamalə Abiyevanın böyük həyat dərsi verdiyi həmin gizli məna belədir:

Məktəbdə dərsi danışmırsansa və ya gecikirsənsə, müəllim sənə töhmət vurur, qiymətini yazır və sən bu səhvi növbəti dəfə düzəldə bilirsən. Amma real həyatda nəyəsə gecikəndə, yaxud səhv edəndə həyat sənə ikinci şansı vermir, çox ağır bədəl ödədir. Mahnının əsl fəlsəfəsi də elə budur — məktəb illəri insanın ən qorunan, ən qayğısız və ən bərabər olduğu dövrdür.

27 il sonra

"Məktəb illəri" bu gün üzərindən 27 il keçməsinə baxmayaraq, hələ də hər bir azərbaycanlının qəlbini sızladan, uşaqlıq illərinin müqəddəs və dəyişməz himni olaraq qalmaqdadır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.09.2026)