İnci Məmmədzadə,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
Dünya rəngkarlığından danışanda, həmən Da Vinçi, Rafael, Mikelancelo adları ilə bir sırada onun da adı çəkilir.
Rene Fransua Qislen Maqrit (René François Ghislain Magritte) —20-ci əsrin ən tanınmış rəssamlarından biri, Belçika sürrealizminin görkəmli nümayəndəsidir.
O, gündəlik həyatda gördüyümüz adi əşyaları qeyri-adi, sirli və düşündürücü səhnələrdə təsvir etməsi ilə məşhurlaşıb. Maqritin əsərləri reallıq, xəyal, insan düşüncəsi və görünən dünyanın mahiyyəti haqqında suallar yaradır. Onun yaradıcılığı dünya təsviri sənətində özünəməxsus yer tutur.
Rene Maqrit 21 noyabr 1898-ci ildə Belçikanın Lessin şəhərində anadan olub. Atası Leopold Maqrit ticarətlə məşğul olub, anası Regina Bertanşam isə dərzilik və papaqçılıq sahəsində çalışıb. Rəssamın uşaqlıq illəri ailəsində baş verən faciə ilə yadda qalıb. 1912-ci ildə anası Sambre çayında intihar edib. Bu hadisə onun həyatında mühüm iz buraxıb.
Maqrit hələ uşaqlıq yaşlarından rəsmə maraq göstərib. 1916–1918-ci illərdə Brüsseldəki Kral İncəsənət Akademiyasında təhsil alıb. İlk yaradıcılıq dövründə impressionizm, futurizm və kubizm cərəyanlarının təsiri altında işləyib. 1922-ci ildə uşaqlıqdan tanıdığı Jorjet Berje (Georgette Berger) ilə ailə həyatı qurub. Jorjet sonralar onun həyat yoldaşı olmaqla yanaşı, əsas ilham mənbələrindən birinə çevrilib.
1920-ci illərdə Maqrit sürrealizm cərəyanına qoşulub. 1927-ci ildə Parisə köçərək Andre Breton, Salvador Dali, Maks Ernst və digər sürrealist sənətkarların fəaliyyət göstərdiyi mühitlə əlaqə qurub. 1930-cu ildə Belçikaya qayıdıb və Brüsseldə yaşamağa davam edib.
Onun rəsm əsərlərinin əsas xüsusiyyətləri bunlardır:
Adi əşyaların qeyri-adi şəraitdə təsviri.
Reallıqla xəyal arasındakı sərhədlərin pozulması.
İnsan üzlərinin və əşyaların sirli şəkildə təqdim olunması.
Ölçü və məkan anlayışlarının dəyişdirilməsi.
Fəlsəfi məna daşıyan simvolik təsvirlər.
Maqritin yaradıcılığında alma, papaq, bulud, boru, pəncərə və insan siluetləri tez-tez təkrarlanan obrazlardır.
Ən məşhur rəsm əsərləri
1. The Son of Man (1964)
Tərcüməsi: İnsan oğlu
Üzü yaşıl alma ilə örtülmüş, şlyapalı kişinin təsvir olunduğu məşhur əsəridir.
2. The Treachery of Images (1929)
Tərcüməsi: Təsvirlərin xəyanəti
Boru təsvirinin altında fransız dilində “Bu, boru deyil” yazısı yerləşdirilib.
3. The Lovers (1928)
Tərcüməsi: Aşiqlər
Üzləri ağ parça ilə örtülmüş iki insanın təsvir edildiyi əsərdir.
4. The Empire of Light (1950–1960-cı illər)
Tərcüməsi: İşıq imperiyası
Gecə mənzərəsi ilə gündüz səmasının eyni kompozisiyada birləşdirildiyi əsərlər silsiləsidir.
5. The False Mirror (1929)
Tərcüməsi: Yalançı güzgü
Göy səma və buludlarla dolu nəhəng insan gözünü təsvir edir.
6. Golconda (1953)
Tərcüməsi: Qolkonda
Havada asılı vəziyyətdə görünən, eyni geyimli çoxsaylı kişilərin təsvir olunduğu əsərdir.
Rene Maqrit sağlığında Avropa və ABŞ-da sərgilərdə iştirak edib. 1936-cı ildə Nyu-Yorkda ilk fərdi sərgisi keçirilib. 1965-ci ildə Nyu-York Müasir İncəsənət Muzeyində (MoMA) onun yaradıcılığına həsr olunmuş böyük retrospektiv sərgi təşkil edilib. Onun əsərləri bu gün dünyanın bir sıra məşhur muzeylərində qorunur. Brüsseldə fəaliyyət göstərən Maqrit Muzeyi də rəssamın həyatına və yaradıcılığına həsr olunub.
Rene Maqrit 15 avqust 1967-ci ildə Belçikanın Brüssel şəhərində mədəaltı vəzi xərçəngindən vəfat edib. 68 yaşında dünyasını dəyişən rəssamın yaradıcılığı ölümündən sonra da təsviri sənətə, dizayna, reklamçılığa və müasir mədəniyyətə ciddi təsir göstərib.
Maraqlı fakt
Onun ən məşhur əsərlərindən birində boru təsvirinin altında “Bu, boru deyil” yazılması təsadüfi deyildi. Rəssam izah edirdi ki, şəkildəki boru əsl boru deyil, sadəcə onun təsviridir. Bu yanaşma onun sənətinin əsas fəlsəfi xüsusiyyətlərindən biridir.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(21.11.2026)


