İmran Verdiyev,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

Məktəb insana elm, bilik, savad öyrədir, dünyanı tanıdır, gələcək həyatına yol açır. Ancaq insanın xarakterini formalaşdıran, vicdanına istiqamət verən, ona mərhəməti, dürüstlüyü, ədaləti, böyüyə hörməti, kiçiyə qayğını aşılayan ilk ocaq ailədir. Bu ocağın başında isə çox vaxt atanın sözü, davranışı və şəxsiyyət nümunəsi dayanır. Xoşbəxt ailə odur ki, ata özünü ailənin xidmətçisi bilir, amma bütün ailə üzvləri onu ailənin şahı sayır. Yaxşı atanın verdiyi tərbiyəni heç bir məktəb verə bilməz.

Çünki məktəb insana həyatın qaydalarını öyrədir, yaxşı ata isə həmin qaydalarla yaşamağın nümunəsini göstərir. Müəllim dürüstlükdən danışa bilər, ata isə bunu övladına öz nümunəsi ilə öyrədir. Müəllim zəhmətin əhəmiyyətini izah edə bilər, ata isə alın təri ilə qazandığı çörəyi süfrəyə qoyaraq zəhmətin müqəddəsliyini övladının qəlbinə həkk edir.

Ata tərbiyəsi uzun-uzadı nəsihətlərdən ibarət deyil. Bəzən bir baxış, bir davranış, vaxtında deyilmiş bir kəlmə övladın yaddaşında ömürlük iz qoyur. Atanın haqsızlıq qarşısında susmaması, verdiyi sözə əməl etməsi, çətinliklərdən qorxmaması, ailəsinə sədaqəti övlad üçün ən təsirli dərsdir. Çünki uşaq çox vaxt atasının dediklərindən daha çox etdiklərinə baxır. Ata nə qədər gözəl sözlər söyləsə də, davranışı həmin sözlərə uyğun gəlmirsə, tərbiyənin təsiri zəifləyir. Əksinə, sözü ilə əməli bir olan ata övladının qəlbində etibar və hörmət qazanır.

Yaxşı ata övladına yalnız necə yaşamağı deyil, necə insan olmağı da öyrədir. Ona başqasının haqqına girməməyi, çörəyini bölüşməyi, çətinliyə düşənə əl uzatmağı, zəifə zülm etməməyi aşılayır. Öyrədir ki, insanın böyüklüyü vəzifəsi, var-dövləti, geyimi ilə deyil, mənəviyyatı, əməlləri və insanlara münasibəti ilə ölçülür. Çünki var-dövlət itirilə bilər, vəzifə əldən gedə bilər, zahiri şöhrət unudula bilər. Ancaq insanın qazandığı mənəvi dəyərlər onun şəxsiyyətinin ayrılmaz hissəsinə çevrilir. 

Atanın övladına verdiyi ən qiymətli miras da elə budur: halal ad, təmiz vicdan və ləyaqətli həyat yolu. Bəzən ata övladına böyük bir sərvət qoyub gedə bilmir. Ona ev, torpaq, qızıl-gümüş miras qalmır. Amma əgər ona dürüstlük, zəhmətkeşlik, mərdlik və insanlıq öyrədibsə, övladına dünyanın ən qiymətli xəzinəsini verib. Çünki düzgün tərbiyə alan insan öz yolunu tapmağı, çətinliklərə sinə gərməyi və qazandığı uğurları halal zəhməti ilə əldə etməyi bacarır.

Təbii ki, məktəbin və müəllimin insanın yetişməsində rolu əvəzsizdir. Lakin məktəb ailədə qoyulan təməlin üzərində ucalan bir binadır. Təməl möhkəm olarsa, bina da davamlı olar. Ailədə sevgi, hörmət, məsuliyyət və mənəvi dəyərlər üzərində tərbiyə alan övlad məktəbdə öyrəndiklərini daha düzgün mənimsəyər, biliklərini xeyirxah məqsədlərə yönəldər. Ailə ilə məktəb bir-birini tamamladıqda isə cəmiyyət üçün savadlı, vicdanlı və məsuliyyətli insanlar yetişər.

Ancaq yaxşı atanın tərbiyəsi ilə bağlı bir həqiqət də var: onun bəhrəsi həmişə dərhal görünmür. Ata bəzən övladının anlamadığı bir sözü deyir, qəbul etmək istəmədiyi bir məsləhəti verir, onu səhv addımdan çəkindirməyə çalışır. İllər keçir, həyat öz dərslərini öyrədir və bir gün övlad atasının vaxtilə dediyi sözləri xatırlayır. Onda anlayır ki, atasının sərt görünən xəbərdarlığının arxasında qəzəb deyil, qayğı; qadağalarının arxasında hökmranlıq deyil, qorumaq istəyi; nəsihətlərinin arxasında isə övladının xoşbəxt gələcəyinə bəslədiyi ümid dayanırmış.

İnsan yaşa dolduqca atasının qədrini daha dərindən anlayır. Bir vaxtlar adi hesab etdiyi məsləhətlərin həyatın sınaqlarında necə böyük məna daşıdığını görür. Atasının zəhmətini, fədakarlığını, demədiyi sözləri, gizlətdiyi qayğıları dərk edir. Bəzən ata həyatdan köçəndən sonra onun bir kəlməsi insanın ən çətin anında yol göstərən işığa çevrilir. Ata artıq yanında olmur, amma onun öyrətdiyi dəyərlər övladının qəlbində yaşamağa davam edir.

Bəlkə də, atanın böyüklüyü elə bundadır: o, övladının həyatında həmişə görünməyə bilər, amma onun şəxsiyyətində yaşayır. Övlad haqsızlıq qarşısında dayananda atasının mərdliyi, çörəyini ehtiyacı olanla bölüşəndə onun mərhəməti, verdiyi sözə əməl edəndə onun dürüstlüyü yada düşür. Beləcə, ata təkcə bir insanın deyil, özündən sonrakı nəsillərin də mənəvi həyatında iz qoyur.

Yaxşı ata övladına sadəcə həyat vermir, ona ləyaqətlə yaşamağın yolunu göstərir. Onun ən böyük uğuru övladının yüksək vəzifəyə çatması, varlanması və ya şöhrət qazanması deyil. Əsl uğur övladının harada olursa-olsun insanlığını qoruması, halal zəhmətlə yaşaması, valideyninə hörmət etməsi və cəmiyyətə fayda verməsidir.

Çünki illər keçər, məktəbdə öyrənilən bəzi biliklər unudular, kitabların səhifələri bağlanar, müəllimlərin adları yaddaşdan silinə bilər. Ancaq yaxşı atanın övladının qəlbinə yazdığı mənəvi dərslər ömür boyu yaşayır. O dərslər bəzən bir qərarda, bəzən bir yaxşılıqda, bəzən də insanın heç kimin görmədiyi yerdə belə vicdanına sadiq qalmasında özünü göstərir.

Yaxşı atanın əsl abidəsi ucaldılan baş daşında deyil, böyütdüyü övladın şəxsiyyətindədir. Onun adı övladının halal əməlində, mərdliyində, insanlara münasibətində yaşayır. Ata həyatdan köçsə də, öyrətdiyi dəyərlər ölmür. Çünki yaxşı ata öz övladına yalnız yaşamağı deyil, özündən sonra da yaxşılıqla xatırlanmağı öyrədir.

Unutmayaq ki, dünyadakı vicdanlı, mərd, dürüst və xeyirxah insanların hər birinin arxasında vaxtilə onlara insan olmağı öyrədən yaxşı bir atanın əməyi, zəhməti və duası dayanır.  

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.12.2026)