”Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi
Bəzən insanın heç bir məsləhətə ehtiyacı olmur. Nə “belə et”, nə “elə et”, nə də “bunu unut, keçib gedəcək” sözlərini eşitmək istəyir. Sadəcə istəyir ki, biri onu həqiqətən anlasın. Sözlərinin arxasında gizlənən hissi, susmasının səbəbini, bəzən heç nə demədən verdiyi mesajı görə bilsin. Çünki insanın ən böyük ehtiyaclarından biri danışmaq deyil, danışmadan da başa düşülməkdir.
İnsan hər zaman nə hiss etdiyini sözlə ifadə edə bilmir. Bəzən özü də içində baş verənləri tam anlaya bilmir. Sadəcə yorulduğunu hiss edir. Bəzən bir hadisəyə niyə bu qədər həssas reaksiya verdiyini bilmir. Bəzən bir söz onu gözlənilmədən incidir, bir baxış köhnə bir yaraya toxunur, bir susqunluq içində böyük bir boşluq yaradır. Qarşısındakı isə “Bunda nə var ki?” deyə bilər. Halbuki insanın ağrısının ölçüsünü yalnız ona toxunan bilir.
Anlaşılmaq başqa, haqlı çıxarılmaq başqadır. İnsan hər zaman “mən haqlıyam” deyilməsini istəmir. Bəzən haqsız olduğunu da bilir. Sadəcə istəyir ki, niyə belə davrandığının, hansı hissdən keçdiyinin görülməsinə imkan verilsin. Çünki insanın davranışını anlamaq onun bütün hərəkətlərini təsdiqləmək demək deyil. Sadəcə o davranışın arxasında bir səbəb olduğunu qəbul etməkdir.
Bəzən bir insan əsəbiləşir, amma əslində incimişdir. Bəzən susur, amma əslində çox danışmaq istəyir. Bəzən uzaqlaşır, amma əslində “ardımca gəl” demək istəyir. Bəzən “mənə heç nə lazım deyil” deyir, amma içində “bir az yanımda qal” ümidi olur. İnsan həmişə hiss etdiyi şeyi olduğu kimi söyləmir. Bunu anlamaq üçün sözlərdən daha çox, insanın özünə diqqət etmək lazımdır.
Amma biz çox vaxt sözün özünə qulaq asırıq, hissinə yox. “Yaxşıyam” deyirsə, yaxşı olduğunu düşünürük. “Heç nə olmayıb” deyirsə, heç nə olmadığını qəbul edirik. “Getmək istəyirəm” deyirsə, niyə getmək istədiyini soruşmadan yolunu açırıq. Halbuki bəzən insanın dediyi sözlə demək istədiyi şey arasında böyük bir məsafə olur.
Ən ağrılı tərəfi isə odur ki, insan bəzən özünü ən yaxın bildiyi insanların yanında belə anlaşılmamış hiss edir. Çünki yaxınlıq həmişə anlayış demək deyil. Bir insanı illərlə tanımaq onun içindən keçən hər şeyi bilmək anlamına gəlmir. Eyni evdə yaşamaq, eyni süfrədə oturmaq, hər gün danışmaq belə iki insanın bir-birinin ruhuna yaxın olduğunu göstərməyə bilər.
Bəzən yad bir insanın bir cümləsi illərlə tanıdığın birinin onlarla cümləsindən daha çox təsir edir. Çünki o cümlədə ehtiyac duyduğun anlayış var. “Səni başa düşürəm” deyən insanın bunu həqiqətən hiss etdirə bilməsi bəzən uzun izahlardan daha qiymətlidir.
İnsan hər zaman həll axtarmır. Bəzən sadəcə ağrısını bölüşmək istəyir. Qarşısındakı insanın dərhal çıxış yolu göstərməsinə ehtiyac yoxdur. “Belə etməliydin”, “orada səhv etdin”, “mən sənə demişdim” kimi cümlələr onsuz da içində özünü günahlandıran insanı daha da ağırlaşdırır. Bəzən ən doğru cavab “Sənin üçün çətin olduğunu anlayıram” deməkdir.
Çünki insanın ağrısını kiçiltmək onu yox etmir. Əksinə, insan öz hisslərindən şübhələnməyə başlayır. “Bəlkə həqiqətən çox şişirdirəm?”, “Bəlkə mən həddindən artıq həssasam?”, “Bəlkə bu qədər üzülməməliyəm?” deyə düşünür. Halbuki hər insanın ağrını yaşama forması fərqlidir. Birinin asanlıqla keçdiyi şey digərinin həyatında dərin iz buraxa bilər.
Bəzən insanın ehtiyacı sadəcə bir çiyindir. Danışarkən sözünü kəsməyən, ağlayanda utanmağa məcbur etməyən, susanda “niyə susursan?” deyə sıxmayan bir çiyin. Elə bir yaxınlıq ki, insan özünü müdafiə etmədən də orada qala bilsin. Hər cümləsini izah etməyə, niyyətini sübut etməyə, güclü görünməyə ehtiyac duymasın.
Bəlkə də həqiqi yaxınlıq məhz burada başlayır: insanın özünü olduğu kimi göstərə bildiyi yerdə. Gülmədiyi zaman da, yorulduğu zaman da, əsəbiləşdiyi zaman da, qorxduğu zaman da, susduğu zaman da qəbul olunduğunu hiss etdiyi yerdə.
Çünki insan daim güclü olmaq istəmir. Hər kəsin bir gün yorulmağa, kövrəlməyə, səhv etməyə, “bacarmıram” deməyə haqqı var. İnsan yalnız yaxşı tərəfləri ilə sevilmək istəmir. Qüsurları ilə də qəbul edilmək istəyir. Bəzən “sənin bu halını da anlayıram” cümləsi “səni sevirəm”dən daha çox ehtiyac duyulan söz olur.
Anlaşılmaq həm də insanın özünü tək hiss etməməsidir. Çünki insan izdihamın içində də tənha qala bilər. Ətrafında onlarla insan ola bilər, telefonu mesajlarla dolu ola bilər, amma içindəki bir cümləni deyəcək adamı yoxdursa, yenə də özünü tək hiss edər. Bəzən tənhalıq yanında heç kimin olmaması deyil, yanında olanların səni görməməsidir.
İnsan anlaşılmadığı yerdə yavaş-yavaş susmağa başlayır. Əvvəlcə izah edir. Sonra bir daha izah edir. Sonra qarşı tərəfin yenə anlamadığını görüb daha az danışır. Bir müddət sonra heç nə danışmır. Kənardan baxanlar isə onun dəyişdiyini düşünürlər. “Əvvəl belə deyildi”, “soyuqlaşıb”, “uzaqlaşıb” deyirlər. Halbuki bəzən insan dəyişməyib. Sadəcə özünü izah etməkdən yorulub.
Bir insanın susmasının arxasında nə qədər danışılmış, amma eşidilməmiş söz ola bilər...
Bəzən münasibətləri bitirən böyük xəyanətlər deyil. İnsan özünü uzun müddət görünməz hiss etdikdə də uzaqlaşır. Çünki sevgi yalnız yanında olmaq deyil. Qarşındakının varlığını hiss etmək, onun hisslərinə yer vermək, “mən səni görürəm” deyə bilməkdir.
Anlaşılmaq insanın bütün problemlərini həll etmir. Amma problemi daşımağı asanlaşdırır. Bir dərdin bölüşülməsi onu yox etməyə bilər, amma insan artıq həmin dərdin altında tək qalmır. Bəzən bir insanın həyatını dəyişən şey verilən böyük kömək deyil, ən çətin anında yanında kimsənin olduğunu hiss etməsidir.
Ona görə sevdiyimiz insanlardan hər zaman nə istədiklərini soruşmaq əvəzinə, bəzən nə hiss etdiklərini də soruşmaq lazımdır. “Nə edim?” sualından əvvəl “Sənə nə oldu?” demək lazımdır. Cavabı dərhal düzəltməyə çalışmadan dinləmək lazımdır.
Çünki hər yaranın dərmanı yoxdur. Bəzi yaraların qarşısında edə biləcəyimiz ən doğru şey sadəcə yanında dayanmaqdır.
Bəlkə də insanın ən böyük ehtiyacı budur: birinin onun sözlərini deyil, sözlərinin arxasındakı insanı görə bilməsi.
Səni hamı eşidə bilər. Amma hər kəs səni anlaya bilməz.
Səni çoxları görə bilər. Amma hər kəs səni həqiqətən görə bilməz.
Və insanın həyatında elə biri varsa ki, yanında özünü izah etməyə ehtiyac duymur, susanda da anlaşılır, yorulanda da qəbul edilir, güclü görünməyə çalışmadığı halda da sevilir — həmin insanın dəyərini bilmək lazımdır.
Çünki həyatda hər şey tapıla bilər. Yeni insanlar, yeni yollar, yeni başlanğıclar... Amma insanın içindəki səssizliyi belə eşidə bilən birini tapmaq çox çətindir.
Bəzən insanın ən böyük ehtiyacı sevilməkdən də əvvəl anlaşılmaqdır. Çünki insan özünü anlaşıldığı yerdə daha rahat sevilən, daha rahat qəbul olunan və ən əsası, daha az tək hiss edir.
Bəlkə də əsl yaxınlıq budur: sən heç nə demədən birinin sənin içindəki “mən yaxşı deyiləm” cümləsini eşidə bilməsi.
Və sən ilk dəfə “yaxşıyam” deməyə məcbur qalmırsan.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(30.09.2026)
