Rəqsanə Babayeva,

”Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi

Bəzən bir insan haqqında çox şey bilmək üçün onunla uzun-uzadı danışmağa ehtiyac olmur. Sadəcə ona necə baxdığımıza diqqət etmək kifayətdir. Çünki biz qarşımızdakı insanı yalnız gözlərimizlə deyil, içimizdə daşıdığımız duyğularla da görürük.

Bir gün avtobusda pəncərənin yanında oturmuşdum. Qarşımdakı oturacaqda yaşlı bir kişi əyləşmişdi. Əlləri bir qədər titrəyirdi. Ayağa qalxmaq istəyəndə isə əvvəlcə bir neçə saniyə dayanıb özünü topladı. Yanındakı gənc bunu gördü və dərhal ayağa qalxaraq ona yer verdi.

— Buyurun, əmi.

Kişi gülümsədi.

— Sağ ol, oğlum. Ayaqlarım artıq əvvəlki kimi deyil.

Gənc isə çox sadə bir cavab verdi:

— Heç nə olmaz. Mən də bir gün sizin yaşınıza çatacağam.

Bu cümlə məni uzun müddət düşündürdü.

Çünki həmin gənc yaşlı kişinin yalnız zəifliyini görməmişdi. O, öz gələcəyini də onun simasında görə bilmişdi.

Eyni insana baxırıq, amma hər birimiz başqa bir şey görürük.

Kimsə yaşlı bir insan görəndə onun yavaş yeriməsinə, əllərinin titrəməsinə, yaddaşının əvvəlki kimi olmamasına diqqət edir. Başqası isə onun neçə illik həyatını, keçdiyi yolları, çəkdiyi zəhmətləri düşünür.

Kimsə susan bir insanı soyuq və laqeyd hesab edir. Başqası isə düşünür: "Görəsən, bu insanın içində hansı sözlər qalıb?"

Kimsə əsəbi danışan bir qadını "çətin xasiyyətli" adlandırır. Başqası onun bəlkə də uzun müddətdir yorulduğunu, heç kimə demədiyi bir dərdi olduğunu düşünür.

Kimsə səhv edən insanı yalnız səhvi ilə xatırlayır. Başqası isə onun həmin səhvdən sonra necə peşman olduğunu görür.

Əslində insanları bir-birindən fərqləndirən bəzən nə qədər yaxşı olduqları deyil, nə qədər dərindən görə bildikləridir.

Çünki qüsur tapmaq asandır.

Bir insanın səhvini görmək asandır. Onun zəif tərəfini demək asandır. Görünüşünü müzakirə etmək, davranışını mühakimə etmək, bir cümləsinə əsasən onun haqqında qərar vermək də asandır.

Çətin olan isə insanın görünməyən tərəfini görə bilməkdir

Onun susqunluğunun arxasındakı ağrını hiss etməkdir.

Sərtliyinin altında gizlənən kövrəkliyi anlamaqdır.

Gülüşünün arxasında gizlənən kədəri sezə bilməkdir.

Bəzən bir insanın sizə qarşı davranışı onun kim olduğunu deyil, həmin anda nələr yaşadığını göstərir.

Bunu anlamaq üçün isə hökm verməkdən əvvəl bir az dayanmaq lazımdır.

Həyatda hər birimizin heç kimə göstərmədiyi bir tərəfi var. Elə yaralarımız var ki, onları sözlə ifadə edə bilmirik. Elə yorğunluqlarımız var ki, üzümüzə baxan heç kim hiss etmir. Elə gecələrimiz olur ki, səhər hamının qarşısına heç nə olmamış kimi çıxırıq.

Ona görə də qarşımızdakı insan haqqında bildiyimizi düşündüyümüz şey əslində onun həyatının yalnız bizə göstərdiyi kiçik bir hissəsidir.

Biz heç kimin bütün hekayəsini bilmirik.

Bəlkə də bu səbəbdən insanlara bir az daha yumşaq baxmalıyıq.

Bir insanın gecikməsini məsuliyyətsizlik adlandırmazdan əvvəl onun həmin gün nələr yaşadığını düşünmək olar.

Birinin susmasını təkəbbür hesab etməzdən əvvəl bəlkə də danışmağa gücünün olmadığını düşünmək olar.

Birinin səhvinə görə onu tamamilə silməzdən əvvəl onun neçə dəfə yaxşılıq etdiyini xatırlamaq olar. Çünki heç kim yalnız bir səhvdən ibarət deyil.

Heç kim yalnız keçmişi deyil. Heç kim yalnız görünüşü deyil. Heç kim yalnız itirdikləri, qorxuları və zəiflikləri ilə ölçülə bilməz. İnsan bütövdür.

Onun yaxşılığı da var, səhvi də. Gücü də var, zəifliyi də. Gülüşü də var, göz yaşları da. Bəzən qalxdığı zirvələr, bəzən də heç kimə demədən keçdiyi uçurumlar var.

Biz isə çox vaxt onun bütün həyatını deyil, yalnız bir anını görüb qərar veririk.

Bəlkə də ən böyük ədalətsizliklərdən biri budur.

Bir insanı ən pis anına görə tanımaq.

Halbuki həmin insanın həyatında nə qədər gözəl anlar, nə qədər mübarizə, nə qədər səssiz fədakarlıq olduğunu bilmirik.

Bəzən qarşımızdakı insanın özündə belə görmədiyi bir yaxşılığı biz görə bilərik.

Bir cümlə ilə ona bunu hiss etdirə bilərik.

"Çox güclüsən" demək bəzən bir insanın günlərlə ehtiyac duyduğu sözdür.

"Yanındayam" demək bəzən uzun nəsihətlərdən daha qiymətlidir.

"Səni başa düşürəm" demək isə insanın içində illərdir qapalı qalan bir qapını aça bilər.

Çünki hər bir insan görülmək istəyir.

Amma sadəcə üzünün görülməsini deyil, içinin də görülməsini.

Əslində sevgi də, mərhəmət də, insanlıq da bir qədər bundan ibarətdir.

Bir insanın hamının gördüyü tərəfinə deyil, heç kimin görmədiyi tərəfinə də diqqət etmək.

Bəlkə də dünyanı dəyişdirmək üçün həmişə böyük işlər görmək lazım deyil.

Bəzən bir insan haqqında fikrimizi dəyişmək kifayətdir.

Bəzən onu mühakimə etməmək kifayətdir.

Bəzən isə sadəcə onun yaxşı tərəfini görmək və bunu ona hiss etdirmək kifayətdir.

Çünki insan necə baxırsa, bir az da elə görür.

Ürəyi qəzəblə dolu olan hər yerdə günahkar axtarar. İçində qorxu olan hər yerdə təhlükə görər. Mərhəmətli insan isə ən sərt görünən adamda belə bir səbəb axtarar. Ürəyi işıqlı olan insan qaranlığın içində belə bir işıq tapar. Bəlkə də buna görə insanlara baxışımız əslində onlar haqqında deyil, bizim haqqımızda daha çox şey danışır.

Siz bir insanda ilk olaraq nə görürsünüz?

Onun çatışmazlığını, yoxsa üstünlüyünü?

Səhvini, yoxsa yaxşılığını?

Sükutunu, yoxsa danışa bilmədiyi sözlərini?

Yıxıldığını, yoxsa yenidən ayağa qalxmaq cəhdini?

Bu sualların cavabı bizim necə insan olduğumuzu da göstərir.

Ona görə bu gündən etibarən insanlara bir az daha fərqli baxaq.

Tələsik hökm verməyək.

Bir insanın yalnız bir xüsusiyyətinə görə onun haqqında qərar çıxarmayaq.

Çünki bəzən ən gözəl insanlar həyatın ən ağır sınaqlarından keçərək sərtləşirlər.

Bəzən ən çox gülümsəyənlərin ürəyi ən çox ağlayır.

Bəzən ən sakit görünənlərin içində ən böyük savaş gedir.

Və bəzən biz "heç nə hiss etmir" sandığımız insanın gecələr hamıdan çox düşündüyünü bilmirik.

Unutmayaq...

Biz insanların həyatına qonaq kimi daxil oluruq. Onların keçmişini, yaralarını, qorxularını, itkilərini tam bilmədən onlar haqqında hökm veririk.

Ona görə də bir az anlayışlı olmaqdan heç nə itirmərik.

Əksinə, bəlkə də kiminsə həyatında gözləmədiyi anda yaxşı bir iz buraxarıq.

Və illər sonra həmin insan bizi xatırlayanda sözlərimizi yox, ona necə hiss etdirdiyimizi xatırlayar.

Çünki insan çox şeyi unudur.

Kim nə dedi, nə geyindi, harada dayandı, hansı sözü işlətdi — zaman keçdikcə bunların çoxu yaddaşdan silinir. Amma bir insanın yanında özünü necə hiss etdiyini unutmaq çətindir. Ona görə insanlara elə baxaq ki, bizim baxışımız onların yaralarını daha da dərinləşdirməsin.

Elə danışaq ki, sözlərimiz bir yükə çevrilməsin.

Elə davranaq ki, qarşımızdakı insan bu dünyada hələ də yaxşı insanların olduğuna inansın. Çünki bəlkə də həyatımızın ən böyük mənası kiminsə yolunu dəyişdirmək deyil.

Bəzən sadəcə onun yolunda kiçik bir işıq olmaqdır. Və bəlkə də insanın gözəlliyi dünyaya necə baxmasında deyil, dünyaya baxarkən içində nə daşımasındadır. Çünki insanın gözləri yalnız qarşısındakını göstərmir.

Bəzən onun ürəyini də göstərir.

Siz dünyaya hansı rənglə baxırsınız?

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.09.2026)