Rəqsanə Babayeva,

“Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi

Bəzən valideynlər təəccüblə deyirlər: “Uşağım əvvəlki kimi mənimlə danışmır.” Halbuki bu dəyişiklik bir günün içində baş vermir. O, uzun müddət ərzində yavaş-yavaş formalaşır. Hər dəfə “İndi vaxtım yoxdur”, “Sonra danışarıq”, “Bir dəqiqə gözlə” deyiləndə, uşaq bir az da susmağı öyrənir. Bir müddətdən sonra isə artıq danışmağa ehtiyac duymur. Çünki onu dinləyəcək bir qulaq tapmadığını düşünür.

Uşaqlar diqqət uğrunda mübarizə aparırlar. Bu diqqəti sevgi ilə əldə edə bilməyəndə, davranışları ilə qazanmağa çalışırlar. Kimisi həddindən artıq dəcəl olur, kimisi aqressivləşir, kimisi isə tamamilə öz içinə qapanır. Böyüklər çox vaxt bu davranışları "tərbiyəsizlik" kimi qiymətləndirirlər. Əslində isə bu, əksər hallarda uşağın kömək çağırışıdır. O demək istəyir: "Məni görün. Məni eşidin. Mən də bu evin bir parçasıyam."

Müasir dövrdə texnologiya uşaqların həyatından tamamilə çıxarıla bilməz. Buna ehtiyac da yoxdur. Problem telefondan istifadə etməkdə deyil, onun ailədaxili münasibətlərin yerini almasına icazə verməkdədir. Texnologiya vasitə olmalıdır, məqsəd yox. O, uşağın inkişafına xidmət etməlidir, uşaqlığını əlindən almamalıdır.

Araşdırmalar göstərir ki, valideynlə keyfiyyətli vaxt keçirən uşaqların özünəinamı daha yüksək olur, emosiyalarını idarə etməkdə daha uğurlu davranırlar. Bunun üçün saatlarla birlikdə olmaq da vacib deyil. Bəzən gündə iyirmi-otuz dəqiqə səmimi söhbət, birlikdə kitab oxumaq, oyun oynamaq və ya sadəcə günün necə keçdiyini dinləmək belə uşağın emosional ehtiyaclarını ödəməyə kömək edir. Əsas olan vaxtın uzunluğu deyil, həmin vaxtın necə yaşanmasıdır.

Bu gün bir çox ailədə maraqlı bir paradoks yaşanır. Valideyn övladının gələcəyi üçün gecə-gündüz çalışır, lakin həmin gələcəyin əsas dayağı olan bugünkü münasibətləri itirir. Uşaq üçün qurulan rahat həyat bəzən onun ən vacib ehtiyacını – valideyn yaxınlığını kölgədə qoyur. Halbuki sevgi gələcəyə saxlanılan hiss deyil. Uşaq onu bu gün hiss etməlidir.

Telefon ekranı daim yenilənən görüntülər təqdim edir. Həyat isə təkrar olunmayan anlardan ibarətdir. İlk addım, ilk məktəb günü, ilk uğur, ilk məğlubiyyət... Bunların heç biri geri qayıtmır. Valideyn həmin anlarda fiziki olaraq evdə olsa da, fikri telefonun ekranındadırsa, əslində o anı yaşamır. İllər sonra isə həmin itirilmiş dəqiqələri geri qaytarmaq mümkün olmur.

Təəssüf ki, uşaqlar da böyükləri təqlid edirlər. Əgər evdə hamı daim telefona baxırsa, uşaq bunun normal davranış olduğunu düşünəcək. Valideyn "Telefonla az məşğul ol" dedikdə isə söz ilə davranış arasındakı ziddiyyəti görəcək. Tərbiyə ən çox deyilən sözlə deyil, göstərilən nümunə ilə təsir edir.

Sevgi böyük jestlər tələb etmir. Uşağın saçını sığallamaq, gözlərinin içinə baxaraq halını soruşmaq, birlikdə yemək yemək, parka getmək, nağıl oxumaq, uğursuz olduğu zaman onu danlamaq əvəzinə qucaqlamaq... Məhz bu kiçik görünən davranışlar uşağın yaddaşında ömürlük iz buraxır. O, böyüyəndə valideyninin aldığı əşyaları deyil, ona yaşatdığı hissləri xatırlayacaq.

Cəmiyyət də bu məsuliyyəti bölüşməlidir. Məktəblər, müəllimlər, media və ictimai institutlar ailədaxili ünsiyyətin əhəmiyyətini daha çox təbliğ etməlidirlər. Texnologiyanın faydalarını qəbul etməklə yanaşı, onun həddindən artıq istifadəsinin doğura biləcəyi sosial və psixoloji nəticələr barədə maarifləndirmə aparmaq vacibdir. Çünki bu məsələ artıq təkcə ayrı-ayrı ailələrin deyil, bütöv bir nəslin gələcəyi ilə bağlıdır.

Unutmamalıyıq ki, uşaqların ən böyük ehtiyacı bahalı cihazlar deyil. Onların ehtiyacı özünü dəyərli hiss etməkdir. Bu hiss isə nə internet sürəti ilə ölçülür, nə də telefonun markası ilə. O, valideynin baxışında, səsində, toxunuşunda və ayırdığı vaxtda yaşayır.

Bir gün bugünkü uşaqlar böyüyəcək, valideyn olacaqlar. Onlar öz övladlarına uşaqlıqlarında gördüklərini ötürəcəklər. Əgər bu gün onlara ekranlardan çox sevgi göstərsək, sabah onlar da sevgini ötürəcəklər. Əgər bu gün onlara səssizlik və laqeydlik miras qoysaq, gələcək nəsillər də eyni boşluğu daşıyacaq.

Telefonların işığı gecələri aydınlada bilər, amma heç vaxt valideyn sevgisinin istiliyini əvəz edə bilməz. Çünki bir uşağın yaddaşında ən parlaq ekran deyil, əlindən tutan insan qalır. Ən güclü internet bağlantısı deyil, qəlbdən qəlbə qurulan bağ yaşayır. Və heç bir texnologiya "Səni sevirəm, mən sənin yanındayam" cümləsinin yaratdığı təhlükəsizlik hissini əvəz edə bilməz.

Çünki uşaqlar böyüyür. Uşaqlıq isə geri qayıtmır. Ona görə də telefonu bir anlıq kənara qoyub övladımızın gözlərinin içinə baxmağa dəyər. Bəlkə də o, çoxdan eşitmək istədiyi sevgini məhz həmin baxışda axtarır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.07.2026)