Rəqsanə Babayeva,
"Ədəbiyyatvə İncəsənət" portalının Beyləqan və İmişlitəmsilçisi
İnsan həyatı boyunca müxtəlif yorğunluqlar yaşayır. Bəzən uzun yol getməkdən yorulur, bəzən ağır işdən, bəzən də gecələr yuxusuz qalmaqdan. Bu yorğunluqların əksəriyyəti görünür. İnsan üzünə baxanda, gözlərinin altındakı kölgələrə diqqət edəndə və ya addımlarının ləngiməsini görəndə onun yorulduğunu anlamaq olur.
Amma elə yorğunluqlar da var ki, onlar nə gözlə görünür, nə də dillə ifadə olunur.
Bu yorğunluqlar insanın ruhunda yaşayır.
Onlar heç bir tibbi arayışda qeyd olunmur, heç bir rentgen şəklində görünmür, heç bir analizdə aşkarlanmır. Amma insanın bütün həyatına təsir edir.
Bəlkə də müasir dövrün ən böyük problemi məhz budur: insanlar əvvəlki dövrlərlə müqayisədə daha rahat yaşayırlar, lakin daha yorğundurlar.
Bu paradoks kimi görünə bilər.
Axı texnologiya inkişaf edib. Məişət işləri asanlaşıb. Məlumat əldə etmək üçün kitabxanalarda saatlarla vaxt keçirməyə ehtiyac qalmayıb. Dünyanın o biri başındakı insanla saniyələr içində əlaqə qurmaq mümkündür.
Bəs niyə insanlar özlərini bu qədər yorğun hiss edirlər?
Bu sualın cavabı insanın bədənində deyil, ruhunda gizlənir.
Keçmiş nəsillərin yorğunluğu ilə bugünkü nəslin yorğunluğu arasında böyük fərq var.
Bir zamanlar insanlar torpaqla mübarizə aparırdı. Quraqlıqla, soyuqla, aclıqla mübarizə aparırdı. Yorğunluqlarının səbəbi bəlli idi.
Bu gün isə insanların çoxu öz hissləri ilə mübarizə aparır.
Müqayisə ilə...
Gözləntilərlə...
Tənhalıqla...
Daim nəyəsə çatmağa çalışmağın yaratdığı daxili gərginliklə...
Ən qəribəsi isə odur ki, insan bu yorğunluğu ətrafındakılara izah edə bilmir.
Çünki heç nəyi yoxdur kimi görünür.
Sağlamdır.
İşləyir.
Gülür.
Danışır.
Gündəlik həyatına davam edir.
Amma daxilində görünməyən bir yük daşıyır.
Elə bir yük ki, onun ağırlığını yalnız özü hiss edir.
Müasir insanın ən böyük yorğunluqlarından biri daim güclü görünmək məcburiyyətidir.
Biz elə bir dövrdə yaşayırıq ki, insanlar hisslərini gizlətməyi öyrəniblər.
Kədərlidirlər, amma gülümsəyirlər.
Qırılıblar, amma susurlar.
Ürəkləri ağrıyır, amma "hər şey yaxşıdır" deyirlər.
Çünki zəif görünməkdən qorxurlar.
Halbuki insan olmaq zəiflik deyil.
İnsan olmaq hiss etməkdir.
Kədərlənməkdir.
Darılmaqdır.
Ümid etməkdir.
Yanılmaqdır.
Yenidən ayağa qalxmaqdır.
Ancaq sosial şəbəkələrin yaratdığı mükəmməllik illüziyası insanları öz həqiqətlərindən uzaqlaşdırıb.
Hamı xoşbəxt görünür.
Hamı uğurludur.
Hamı gülümsəyir.
Hamı həyatından razıdır.
Ən azından ekranlarda belə görünür.
İnsan isə başqalarının ən yaxşı anlarını öz həyatının ən çətin günləri ilə müqayisə edir.
Və yorulur.
Çox yorulur.
Bəzən bir gəncin yorğunluğu dərs yükündən qaynaqlanmır.
O, gələcəklə bağlı qeyri-müəyyənlikdən yorulur.
Sabahın necə olacağını bilməməkdən yorulur.
Özünü sübut etməyə çalışmaqdan yorulur.
Daim kiminsə gözləntilərini doğrultmaq istəyindən yorulur.
Valideynlərin gözləntiləri...
Cəmiyyətin gözləntiləri...
Müəllimlərin gözləntiləri...
Dostların gözləntiləri...
Və ən ağır olanı – insanın özündən gözləntiləri.
Bəzən insan özü özünə ən sərt hakim olur.
Öz səhvlərini bağışlamır.
Öz uğursuzluqlarını unutmur.
Özünü daim başqaları ilə müqayisə edir.
Sonra da yorulduğunu etiraf edə bilmir.
Çünki hamı ondan daha güclü görünür.
Əslində isə hər insanın görünməyən bir hekayəsi var.
Metroda yanımızda oturan adamın.
Marketdə kassada işləyən qadının.
Universitetə tələsən tələbənin.
Məktəbə gedən müəllimin.
Hamısının içində danışılmamış bir hekayə yaşayır.
Biz insanların üzünü görürük.
Ancaq daşıdıqları yükü görmürük.
Bəlkə də buna görə bir-birimizə qarşı daha anlayışlı olmalıyıq.
Çünki heç kim görünən qədər sadə deyil.
Heç kim görünən qədər problemsiz deyil.
Heç kim görünən qədər rahat yaşamır.
Bir vaxtlar Azərbaycan ailələrində insanlar daha çox söhbət edirdi.
Axşamlar bir süfrə ətrafında toplaşmaq adi hal idi.
Nənələr nağıl danışardı.
Babalar həyat təcrübələrindən bəhs edərdi.
Valideynlər uşaqlarının dərdini dinləyərdi.
Bu söhbətlər yalnız ünsiyyət deyildi.
Onlar həm də mənəvi dayaq idi.
İnsan danışdıqca yüngülləşirdi.
Dərd bölündükcə azalırdı.
Bu gün isə eyni evdə yaşayan insanlar bəzən bir-birindən uzaqdır.
Hamının əlində telefon var.
Amma hamının qəlbində bir səssizlik də var.
Texnologiya bizi bir-birimizə bağladı.
Lakin bəzən ruhlarımızı bir-birimizdən uzaqlaşdırdı.
Ən ağır yorğunluqlardan biri də anlaşılmamaq yorğunluğudur.
İnsan hər şeyi izah etməkdən yorulur.
Hisslərini anlatmaqdan yorulur.
Özünü sübut etməkdən yorulur.
Bir müddət sonra susmağa başlayır.
Çünki düşünür ki, onsuz da heç kim başa düşməyəcək.
Bu səssizlik isə zamanla insanın daxilində böyük bir boşluğa çevrilir.
Bəzən bir insanın ehtiyacı olan yeganə şey məsləhət deyil.
Pul deyil.
Hədiyyə deyil.
Sadəcə dinlənilməkdir.
Sadəcə kimsənin onu mühakimə etmədən dinləməsidir.
Mədəniyyət tariximizə baxanda görürük ki, Azərbaycan insanı həmişə mənəvi dəyərlərə böyük önəm verib.
Ailə münasibətləri, qonşuluq əlaqələri, dostluq və qonaqpərvərlik bizim milli kimliyimizin əsas hissələrindən biri olub.
Çətin günlərdə insanlar bir-birinə dayaq durub.
Sevincləri də, kədərləri də birlikdə yaşayıblar.
Bu birlik hissi insanın yorğunluğunu azaldan ən güclü amillərdən biridir.
Çünki insan tək olanda yorğunluq daha ağır görünür.
Paylaşılanda isə yüngülləşir.
Bəlkə də müasir dövrün ən böyük ehtiyacı yenidən bir-birimizi dinləməyi öyrənməkdir.
Soruşmağı öyrənməkdir:
"Necəsən?"
Və cavabı həqiqətən eşitmək istəməkdir.
Çünki çox vaxt insanlar bu sualı nəzakət naminə verirlər.
Cavabı isə gözləmirlər.
Halbuki bəzən bir insanın bütün həyatını dəyişmək üçün səmimi şəkildə verilmiş bir sual kifayət edir.
Hər birimizin daxilində heç kimə anlatmadığımız yorğunluqlar yaşayır.
Bəzilərimiz keçmişin yükünü daşıyırıq.
Bəzilərimiz gələcəyin qorxusunu.
Bəzilərimiz itirdiklərimizin həsrətini.
Bəzilərimiz isə heç nəyi itirmədiyimiz halda içimizdəki boşluğu.
Bu yorğunluqlar görünmür.
Ancaq var.
Onlar bizimlə birlikdə oyanır.
Bizimlə birlikdə işə gedir.
Bizimlə birlikdə küçələrdə gəzir.
Bizimlə birlikdə gecələr yatağa uzanır.
Və səhər yenidən bizimlə birlikdə oyanır.
Amma bütün bunlara baxmayaraq insan ruhunun gözəl bir xüsusiyyəti var.
O, sağalmağı bacarır.
Bir dost söhbəti ilə.
Bir kitabın səhifələri arasında.
Bir ana duasında.
Bir müəllim sözündə.
Bir uşağın təbəssümündə.
Bir mahnının səsində.
Bir bahar səhərində.
İnsan bəzən çox kiçik şeylərdən güc alır.
Çünki ruhu yaşadan böyük möcüzələr deyil.
Kiçik ümidlərdir.
Bu gün küçədə qarşılaşdığınız hər insanın görünməyən bir yorğunluq daşıdığını düşünün.
Bəlkə satıcı yorğundur.
Bəlkə müəllim yorğundur.
Bəlkə tələbə yorğundur.
Bəlkə sürücü yorğundur.
Bəlkə də ən çox gülümsəyən insan hamıdan çox yorğundur.
Biz bunu bilmirik.
Ona görə də insanlara qarşı daha mərhəmətli olmaq lazımdır.
Bir xoş söz demək lazımdır.
Bir təşəkkürü əsirgəməmək lazımdır.
Bir salamı unutmaq olmaz.
Çünki bəzən insanların ehtiyacı olan ən böyük dəstək məhz budur.
Heç kimə anlatmadığımız yorğunluqlar həyatın ayrılmaz hissəsidir.
Ancaq onları daşımaq məcburiyyətində olduğumuzu düşünmək yanlışdır.
İnsan paylaşdıqca yüngülləşir.
Danışdıqca sağalır.
Dinlənildikcə güclənir.
Sevildiyini hiss etdikcə yaşamağa daha çox bağlanır.
Bəlkə də bu səbəbdən dünyanın ən gözəl sözlərindən biri "yanındayam" cümləsidir.
Bu iki söz bəzən uzun çıxışlardan daha təsirlidir.
Çünki insanın ən böyük ehtiyacı mükəmməl olmaq deyil.
Tək olmadığını hiss etməkdir.
Və bəlkə də həyatın ən böyük həqiqəti budur:
Hamımız yoruluruq.
Hamımız bəzən qırılırıq.
Hamımız bəzən susuruq.
Amma bir-birimizə əl uzatdığımız müddətdə heç bir yorğunluq bizi məğlub edə bilməz.
Çünki insanı yaşadan yalnız nəfəs deyil.
Ümiddir.
Mərhəmətdir.
Sevgidir.
Və ən əsası, bir insanın başqa bir insana səmimi qəlbdən "səni anlayıram" deyə bilməsidir.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(11.06.2026)
