Rəqsanə Babayeva,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi, Beyləqan rayon Mədəniyyət Mərkəzinin rejissoru, "Gənclik" xalq teatrının rəhbəri

İnsan varlığının ən mürəkkəb və eyni zamanda ən çox arzulanan hallardan biri xoşbəxtlikdir. Bu anlayış hər bir fərd üçün fərqli məna daşısa da, onun axtarışı bütün bəşəriyyət üçün ortaqdır. İnsanlar tarix boyu xoşbəxtliyin mənbəyini anlamağa çalışmış, bəziləri onu insanın daxili aləmində, bəziləri isə xarici dünyada – maddi rifahda, sosial münasibətlərdə və həyat şəraitində axtarmışdır. Müasir dövrdə də bu sual aktuallığını qoruyur: insan xoşbəxtliyi daha çox daxildən gəlir, yoxsa xarici amillərin təsiri ilə formalaşır?

Xoşbəxtliyin daxili mənbələrdən qaynaqlandığını iddia edən yanaşma, insanın psixoloji vəziyyətinə və düşüncə tərzinə xüsusi önəm verir. Bu baxışa görə, insanın həyata münasibəti, özünü dərk etməsi və daxili harmoniyası onun xoşbəxt olub-olmamasını müəyyən edən əsas amillərdəndir. Eyni şəraitdə yaşayan insanların fərqli xoşbəxtlik səviyyələrinə malik olması bu fikri gücləndirir. Bəziləri çətinliklərə baxmayaraq nikbin qalır, həyatın kiçik anlarından zövq almağı bacarır və daxili məmnunluq hissini qoruyur. Digərləri isə daha əlverişli şəraitdə yaşasalar belə, narazılıq və boşluq hissindən qurtula bilmirlər. Bu fərq insanın daxili dünyasının nə qədər önəmli olduğunu göstərir.

Daxili xoşbəxtlik anlayışı insanın özünü qəbul etməsi, həyatına məna qatması və məqsədlər müəyyənləşdirməsi ilə sıx bağlıdır. İnsan yalnız xarici uğurlar əldə etməklə deyil, həm də öz varlığını anlaması və dəyərlərini müəyyən etməsi ilə xoşbəxtliyə yaxınlaşır. Özünü tanıyan və həyatında mənanı dərk edən insan, çətinlikləri də inkişafın bir hissəsi kimi qəbul edir. Bu isə onun emosional dayanıqlığını artırır və xoşbəxtlik hissini daha sabit edir. Belə insanlar üçün xoşbəxtlik müəyyən bir nəticə deyil, davam edən bir prosesdir.

Lakin insanın yalnız daxili dünyası ilə xoşbəxt ola biləcəyini iddia etmək də birtərəfli yanaşma olardı. Xarici amillər insan həyatında mühüm rol oynayır və onların təsirini inkar etmək mümkün deyil. İnsanın yaşadığı sosial mühit, iqtisadi vəziyyəti, sağlamlığı və təhlükəsizliyi onun psixoloji vəziyyətinə birbaşa təsir edir. Məsələn, uzun müddət yoxsulluq içində yaşayan və ya əsas ehtiyaclarını ödəyə bilməyən bir insanın xoşbəxtlik hissini qoruması olduqca çətindir. Eyni zamanda, sosial təcrid və ya güvən hissinin olmaması insanın emosional vəziyyətini mənfi istiqamətdə dəyişir.

Xarici amillər insanın həyat keyfiyyətini müəyyən edən əsas faktorlar sırasındadır. Maddi rifah, təhsil imkanları, sağlamlıq xidmətlərinə çıxış və sosial dəstək kimi elementlər insanın özünü güvənli və rahat hiss etməsinə şərait yaradır. Bu isə xoşbəxtlik üçün mühüm zəmin formalaşdırır. İnsan yalnız fiziki ehtiyacları təmin olunduqda deyil, eyni zamanda sosial olaraq qəbul edildikdə və dəyər gördükdə daha xoşbəxt olur. Bu mənada, xoşbəxtlik həm də insanın cəmiyyətlə qurduğu münasibətlərin keyfiyyətindən asılıdır.

Bununla belə, maraqlı bir ziddiyyət də mövcuddur. İnsanlar çox vaxt xoşbəxtliyi xarici nailiyyətlərdə axtarsalar da, bu nailiyyətlər əldə edildikdən sonra yaranan məmnunluq hissi uzunmüddətli olmur. Maddi imkanlar artdıqca, insanın gözləntiləri də yüksəlir və əldə olunanlar tezliklə adi hala çevrilir. Bu vəziyyət insanın daim daha çoxuna can atmasına səbəb olur və nəticədə davamlı narazılıq hissi yaranır. Bu isə göstərir ki, yalnız xarici amillərə əsaslanan xoşbəxtlik dayanıqlı deyil və zamanla təsirini itirir.

Əslində, daxili və xarici amillər bir-birindən ayrı deyil, əksinə, qarşılıqlı şəkildə bir-birini tamamlayır. Xarici şərait insanın həyatında müəyyən imkanlar yaradır, lakin bu imkanların necə dəyərləndiriləcəyi insanın daxili dünyasından asılıdır. Eyni şəraitdə yaşayan iki insanın fərqli xoşbəxtlik səviyyəsinə malik olması da məhz bu qarşılıqlı əlaqənin nəticəsidir. Xarici amillər xoşbəxtlik üçün zəmin yaradırsa, daxili amillər bu zəmini mənalı və davamlı hala gətirir.

Bəzi hallarda insan daxili gücü sayəsində çətin şəraitdə belə xoşbəxtlik tapa bilir. Bu, insanın adaptasiya qabiliyyətinin və psixoloji elastikliyinin göstəricisidir. Lakin bu vəziyyət hər kəs üçün keçərli deyil və davamlı olaraq ağır şəraitdə yaşamaq insanın psixoloji vəziyyətinə mənfi təsir göstərir. Bu səbəbdən, daxili xoşbəxtliyi önə çəkməklə yanaşı, xarici şəraitin yaxşılaşdırılmasının da vacibliyi nəzərə alınmalıdır.

Demək olar ki, insan xoşbəxtliyi tək bir mənbədən qaynaqlanmır. O, həm daxili, həm də xarici amillərin qarşılıqlı təsiri nəticəsində formalaşan mürəkkəb bir haldır. Daxili dünya insanın xoşbəxtliyi hiss etmə qabiliyyətini müəyyən edirsə, xarici amillər bu hissin yaranması üçün zəruri şəraiti təmin edir. Hər iki amilin balansı isə davamlı və dərin xoşbəxtliyin əsasını təşkil edir. Buna görə də insan xoşbəxtliyə çatmaq üçün yalnız xarici uğurların arxasınca getməməli, eyni zamanda öz daxili dünyasını da inkişaf etdirməlidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.05.2026)