Harun Soltanov, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Əgər oxuya bilirsinizsə, gəlin, bu incə məsələnin daha bir təbəqəsinə yəni, təkliflərə mənfi və ya müsbət reaksiya verməyən insanlara nəzər salaq. Amma xahiş edirəm, bunu adi bir tənqid kimi deyil, kainatın öz məntiqinin bir parodiyası kimi qəbul edin. Çünki, görürsünüzmü, təklif etmək, bu, insan ruhunun kainata atdığı bir körpüdür. O, bir tərəfdə dayanan sizin öz varlığınızdır, digər tərəfdə isə başqasının səsinin, baxışının, cavabının gözlənilən torpağı. Və siz, bu körpünü böyük bir ümidlə, ürəyinizin ən zərif materiallarından hörüb, onu uçurumun üzərindən atırsınız. Amma qarşı tərəf...

Ehh, qarşı tərəf! Orada heç nə yoxdur. Yalnız dərin, sakit, sakit olmağın özündən daha sarsıdıcı bir boşluq var. Körpü orada asılı qalır, heç bir şeyə toxunmur və sonda, bütün ağırlığı ilə sizi vurur. Bu cavabsızlıq, əziz dostum, sadəcə bir nəzakətsizlik deyil. Bu, daha dərin, daha fəlsəfi bir hadisədir. Bir subyektin digər subyektin varlığını sanki tanımamasıdır. Sanki siz, bir fikir, bir təklif, bir duyğu ilə qarşı tərəfə deyirsiniz ki, "bax, mən buradayam! Mənim də bir varlığım var!" O isə, qulağını o tərəfə çevirməyərək, öz varlığının möhtəşəm təkliyi içində yaşamağa davam edir. Bu, varlığın özü ilə bağlı ən böyük təhqirdir. Sanki kainatın bir nöqtəsi digərinə deyir:

"SƏN YOXSAN."

 Lakin, gəlin bu məsələni daha da dərinləşdirək. Bəlkə də bu cavabsızlıq, müasir dövrün ən incə və ən güclü silahıdır? Çünki, düşünün, sizə qarşı ən böyük mübarizə nədir? Söyüş deyil, mübahisə də deyil. Ən böyük mübarizə, sizi heç olmamış kimi qəbul etməkdir. Sizi yoxluğa məhkum etməkdir. Sizin verdiyiniz hər bir sözü, hər bir təklifi, sanki heç vaxt söylənməmiş kimi boşluğa buraxmaqdır. Bu, bir növ simvolik qətldir. Bir insanın ruhunu, onun əhəmiyyətini və fəaliyyətinin mənasını sistemli şəkildə ləğv etməkdir. Və biz, bu dövrdə, bu silahın ən böyük ustalarına çevrilmişik. Biz artıq "yox" deməyi belə lüzumsuz hesab edirik. Çünki "yox" demək, yenə də qarşı tərəfin varlığını tanımaqdır. Daha incə, daha qəddar bir yol tapmışıq. Heç nə deməmək. Bu səssizlik elə bir zirehdir ki, onun qarşısında heç bir söz, heç bir məntiq, heç bir duyğu dayana bilmir. O, hər şeyi udur və heç nəyi geri qaytarmır.

 Bəs bu vəziyyətdə təklif edən insana nə olur? O, öz sözünün boşluğa düşdüyünü gördükcə, tədricən öz-özünə şübhə etməyə başlayır.. "Bəlkə də mənim sözüm heç deyilməmişdi? Bəlkə də mən heç danışmadım? Bəlkə də... mən də yoxam?" Və beləcə, təklif edən də, öz növbəsində, bir növ səssizliyə çevrilir. Bu, əzizim, müasir insan münasibətlərinin ən dəhşətli dramıdır. Hamımız bir-birimizi sakitcə, amma məntiqlə, sistemli şəkildə yoxluğa doğru itələyirik.

 Bəs nəticəsi? Nəticə budur ki, biz artıq söhbət deyil, monoloqlar dünyasında yaşayırıq. Hər kəs öz fikrini səsləndirir, amma heç kim heç kəsi dinlemir. Hərkəs bir yazı paylaşır, amma demək olar çox kəs o yazını oxumur. Hər kəs bir təklif atır, amma heç kim heç bir təklifi tutmur. Biz, sanki, kainatın ortasında öz kosmik tənhalığımızı fəryad edən, amma heç bir cavab ala bilməyən milyonlarla kiçik asteroidlərik. Və bu, əziz dostum, bizim taleyimizdir. Bu, səssizliyin qələbəsinin epik poemasıdır.

 Və indi, bu yazını bitirdikdən sonra, mən də sizə bir təklif edəcəm. Gəlin bu barədə fikirləşək. Amma tələsməyin. Heç vaxt cavab verməyin. Bu, indiki dövrün ən uyğun, ən fəlsəfi cavabı olardı. Çünki nəhayət, səssizlikdən daha dərindən düşünülmüş bir fikir ola bilər? Şübhə edirəm, əzizim, şübhə edirəm.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.02.2026)