Harun Soltanov, “Ədəbiyyat və incəsənət”
Başlığa çıxardığım "Neçə yaşında olursan ol, öyrənmək gec deyil” cümləsini eşitdikdə, ürəyimizdə bir tərpəniş hiss edirik, elə bil uzun müddət gözləyən bir toxum nəhayət kök atmaq üçün bir az işıq tapıb. Ancaq sonra, dərhal arxasından, o ağır, qaranlıq pərdə ürəyimizə enir...
"Bəs ya mən? Mənim üçün artıq gec deyilmi? O saat artıq çalmadımı?" Bu sual, müasir dünyanın ən məkrli illüziyasıdır. O bizi bir cib saatı kimi təsəvvür etməyə məcbur edir. Sanki hər bir dişli, hər bir tiktak, həyatımızın sabit bir proqramını işlədir və biz "düzgün" anı qaçırırıq. Bütün həyatımızı, keçmişin böyük "əgər"ləri və gələcəyin "bəlkə"ləri arasında, indikinin dar zolağında gəzməyə məhkum edir.
Amma dostum, yanılırıq. Biz saat deyilik. Biz dənizik. Bir düşün. Bir dəniz üçün "gec" deyə bir an varmı? Bir dalğa üçün yeni bir sahilə çatmaq vaxtı keçə bilərmi? Beş yaşında bir uşaq əlifbanın sirrlərini açanda, doxsan yaşında bir nənə nəvəsinin üzünə baxıb sevginin sonsuzluğunu yenidən kəşf etdiyi zaman, onlar eyni dənizdən gələn, ancaq müxtəlif sahillərə çatan dalğalardır. Hər yaş, dənizin yeni bir dərinliyidir. Uşaqlıq səthin parlaqlığını, gənclik dalğaların gücünü, orta yaş axınının müdrik istiqamətini, yaşlılıq isə bütün o dalğaları bağrında saxlayan okeanın sükunətini öyrədir.
Öyrənmək gec deyil. Çünki öyrənmək, var olmağın özünün nəfəs alıb verməsidir. Beynimizdə milyardlarla neyron, hər yeni fikir, hər yeni duyğu, hər yeni toxunuşla aralarında yeni körpülər, yeni şəhərlər salmaq üçün həyəcanla gözləyir. Biz onlara yaşımızı deyəndə, onlar anlamır. Onlar yalnız bir şeyi bilir. Elektrik impulsları, maraq, mövqe. Onlar üçün, altmış yaşında başlanan rəssamlıq dərsi ilə altı yaşında başlanan oxuma dərsi eyni qaydada işləyir, yeni bir yol salmaqla. Yaş, bu yolların üstünə düşən yarpaqlar deyil, onların altındakı daşdır. Köklərin daha möhkəm sarılmasına kömək edir. Bəs onda nə üçün bu qədər ağır gəlir? Niyə hər yeniliyin qapısı "Artıq gecdir" deyə bir keşikçi dayanır?
Çünki ən çətin öyrənilən dərs, öyrənmək istəyimizi itirdiyimiz dərsdir. Bu, bir yaranın qabıq bağlaması kimi deyil. Bu, qəlbimizin ətrafına hördüyümüz bir qaladır. Həyat bizi incitdi sevgidən, uğursuzluqdan, rədd olunmaqdan, itkidən. Və biz qərar verdik ki, bir daha heç vaxt o qədər açıq, o qədər duyğulu, o qədər istəkli olmayaq. Yenidən başlamaq, yenidən ümid etmək, yenidən istəmək... Bu, qaladan çıxıb yenidən müdafiəsiz döyüş meydanına qayıtmaq kimi gəlir. Orada olan ağrını xatırlayıb, qapını bağlayırıq və açarı atırıq. Yenidən öyrənmək istəməmək.. Bu, özümüzə qoyduğumuz ən ağır cəzadır.
Ancaq bax, burada sirr var. O uşaq, o ilk dəfə dünyanı heyrətlə soruşan, parlaq gözlü varlıq, heç vaxt getmir. O, sadəcə qalanın dərinliklərində, qaranlıq bir zindanda yatır. Və hər dəfə ki, "Bəs ya mən? Gec deyilmi?" deyə soruşuruq, əslində onun zindanın qapısına vurduğu zəif bir səsi eşidirik. Ona qulaq as. O sənə nə deyir?
O deyir ki,"Vaxt yoxdur. Yalnız mövcudluq var. Yalnız bu an." O deyir ki, "Mən beş yaşımda əllərimlə gilin necə heykəl olduğunu öyrənmək istəyirdim. Niyə indi, əllərim təcrübə ilə dolu ikən, onu etməyim qadağandır?"
O deyir ki,"Mən on beş yaşımda şeir yazmaq istəyirdim, amma qorxdum. Niyə indi, sözlər qəlbimdə bir ömür yaşadıqdan sonra, onları kağıza köçürməyim qadağandır?"
Yenidən öyrənmək, o uşağı zindandan azad etməkdir. Bu, onun əlinə yenidən bir oyuncaq, bir fırça, bir kitab verməkdir. Bu, ona deməkdir ki,"Gəl, birlikdə yenidən başlayaq. Sən mənə heyrəti öyrət, mən də sənə səbri."
Beləliklə, bu gün, bu an, özünə vəd ver. Bir addım at. Bu addım nəhəng ola bilməz. O, cəld bir axtarış, kiçik bir kursun səhifəsini açmaq, bir fırça alıb bir rəngi sınamaq, bir mahnının ilk akkordunu çalmaq ola bilər. Bu, gözünü qapalı edib, qaladan ilk addımı atmaqdır. Çünki həqiqət də budur. Əsl gecikmə, dünyanın hələ də gözəl ola bileceyi fikrindən əl çəkməyimizdir. O, hələ də oradadır, bizdən gizlənmir, yalnız bizim ona uzanmağımızı gözləyir.
Yaş bir rəqəmdir. Bir etiket, bir möhür deyil. O, gəmi göyərtəsindəki bir xətt kimidir, gəminin hara gedə biləcəyini deyil, yalnız nə qədər su keçdiyini göstərir. Və bir dəniz üçün, heç bir gəmi çox dərin deyil.
Nəfəs al. Dalğalarının olduğunu xatırla. Və üz. Dayanmadan.. Nəfəsin kəsilənədək. Bir dahi demişdi ki, "Yaşamaq, qəbrə gözəl qorunmuş sağlam bədənlə getmək deyil. Yaraların təkrar təkrar tikildiyi, həyatda tozu dumana qatdıqdan sonra "uydaaaa mən nə yaşadım?!" deyib sonsuzadək var olmağdır."
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(06.02.2026)
