Rəqsanə Babayeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”
Bəzən insan özünü itmiş saymaq üçün nə böyük bir faciə yaşamalıdır, nə də sarsıdıcı bir hadisə. Bəzən sadəcə səhər oyanırsan və hiss edirsən ki, əvvəlki kimi deyilsən. Adını qoya bilmədiyin bir boşluq var içində. Nə ağrı deyə bilirsən, nə də sakitlik. Elə bil hər şey yerindədir, amma sən yerində deyilsən.
Bu hiss son illərdə xüsusilə gənclər arasında səssizcə yayılıb. Kiminsə dilə gətirdiyi bir problem deyil bu. Çünki danışmaq üçün əvvəlcə nə olduğunu bilməlisən. “Bir az itmiş kimi” olmaq konkret diaqnoz deyil, amma tanış bir haldır. İnsanların çoxu bu hissi yaşayır, amma hər kəs onu fərqli adlandırır: yorğunluq, bezginlik, motivasiyasızlıq, boşluq, hətta bəzən tənbəllik.
Gənclərdən tez-tez eşidilən bir cümlə var: “Hər şey var, amma nəsə çatmır.” Bu cümlə təkcə maddi məsələlərlə bağlı deyil. Əksinə, daha çox mənəvi bir narahatlığın ifadəsidir. Oxuyursan, işləyirsən, sosial çevrən var, amma bütün bunlar səni tam olaraq doldurmur. Sanki həyatın sənin üçün yazdığı ssenari ilə sənə uyğun gəlməyən rollar arasında bir uyğunsuzluq var.
Əvvəllər insanlar itəndə bunu bilirdilər. Yolunu azan vardı, işini itirən vardı, sevdiyini itirən vardı. İndi isə itmək daha səssiz baş verir. Yol var, xəritə var, imkan var, amma istiqamət hissi yox kimidir. Seçimlərin çoxluğu insanı azad etmək əvəzinə, bəzən daha da çaşdırır. Hansı yolu seçsən, o birilərinin itirdiyini düşünürsən.
Bu hiss sosial mediada daha da dərinləşir. Çünki orada hamı öz yolunu tapmış kimi görünür. Kimsə uğur hekayəsini paylaşır, kimsə səyahətini, kimsə münasibətini. Sən isə baxıb düşünürsən: “Mən hardayam?” Halbuki heç kim paylaşdığı şəkillərin arxasında hansı tərəddüdlərin, hansı gecə düşüncələrinin olduğunu demir.
Bir az itmiş kimi olmaq bəzən özünlə söhbət edə bilməməkdir. Səs-küy çoxdur, amma iç səsin eşidilmir. Hamının məsləhəti var, amma sənə uyğun cavab yoxdur. Gənclər tez-tez özlərini başqaları ilə müqayisə edərkən tapırlar. Bu müqayisə isə nadir hallarda ədalətli olur. Çünki hər kəsin başlanğıc nöqtəsi, imkanları və tempi fərqlidir.
Bu vəziyyətin ən çətin tərəfi ondadır ki, insan özünü günahkar hiss edir. “Şükür etməliyəm”, “başqalarından pis deyil”, “daha nə istəyirəm ki” kimi cümlələr daxildə dolaşır. Amma hisslər məntiq dinləmir. İnsan öz içindəki boşluğu başqasının doluluğu ilə doldura bilmir.
Bir az itmiş kimi olan insanlar çox vaxt səssizdir. Onlar diqqət çəkmək istəmirlər, amma görünmək istəyirlər. Onlar kömək istədiklərini demirlər, amma başa düşülmək arzusundadırlar. Bəzən bir mesaj, bir mahnı, bir cümlə onların içində nəyisə tərpədə bilir. Çünki bu insanlar hələ də hiss edirlər və bu, əslində, itmiş olmadıqlarının ən böyük sübutudur.
Gənclik hər zaman axtarış dövrü olub. Amma bu günün axtarışı əvvəlkilərdən fərqlidir. Əvvəllər məqsəd tapmaq üçün mübarizə aparılırdı, indi isə məqsədlərin bolluğunda boğulmaq var. Kim olmaq istədiyini bilməmək artıq nadir hal deyil, demək olar ki, normaya çevrilib.
Bir az itmiş kimi olmaq bəzən dayanmaq ehtiyacıdır. Daim irəli getməli olduğumuz fikri bizi yorur. Halbuki bəzən insanın ehtiyacı olan tək şey durub özünə baxmaqdır. Nə istədiyini yox, nə istəmədiyini anlamaqdır. Çünki hər cavab sualdan başlamır, bəzən imtina ilə başlayır.
Bu hiss keçicidirmi? Bəziləri üçün bəli, bəziləri üçün yox. Amma bir həqiqət var ki, bu vəziyyətdə olan insan tək deyil. Sadəcə bunu qəbul etmək çətindir. Çünki itmiş olmaq zəiflik kimi görünür. Halbuki itmək bəzən yenidən tapılmağın başlanğıcıdır.
Gənclər üçün ən böyük təhlükə bu hisslə barışmaq deyil, onu görməməzliyə vurmaqdır. Özünü daima məşğul edərək, səssizliyi boğaraq, hissləri ertələyərək insan daha da uzaqlaşa bilər özündən. Bir az itmiş kimi olmaqla üzləşmək isə cəsarət tələb edir.
Bu esse bir cavab vermək üçün yazılmayıb. Çünki hər kəsin cavabı fərqlidir. Bu yazı sadəcə demək üçündür ki, əgər özünü bir az itmiş kimi hiss edirsənsə, bu təkcə sənin başına gəlmir. Və bəlkə də sən itməmisən, sadəcə yolun üzərində bir az dayanıb nəfəs alırsan.
Bəzən insan özünü tapmaq üçün əvvəlcə itmiş kimi hiss etməlidir. Bu hiss səni qorxutmasın. Çünki hələ sual verə bilirsənsə, hələ axtarırsansa, deməli, yol bitməyib.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(03.02.2026)
