Rəqsanə Babayeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Şəhər qışda başqa cür nəfəs alır. Küçələr daralır, sanki binalar bir az da yaxınlaşır bir-birinə. Asfaltın üzərində qalan ayaq səsləri tez itir, çünki soyuq səsi udur. İnsanlar addımlarını sürətləndirir, amma tələskənlik onları bir-birinə yaxınlaşdırmır, əksinə, aralarındakı görünməz məsafəni daha da artırır. Bu şəhərdə hər kəs istilik axtarır, amma heç kim bunun nə olduğunu dəqiq bilmir.

Avtobus dayanacaqlarında insanlar çiyin-çiyinə dayanır, lakin baxışlar toxunmur. Hər kəsin gözü ya telefon ekranındadır, ya da boşluqda donub qalmış bir nöqtədə. Soyuq əlləri ciblərə salmaqla isinmək olmur, çünki üşüyən təkcə bədən deyil. Üşüyən bir az da sözlərdir, yarımçıq qalan cümlələrdir, deyilməyən suallardır.

Şəhər işıqlıdır, amma isti deyil. Vitirinlərdə sarı işıqlar yanır, kafelərin pəncərələrindən buxar qalxır, lakin bu istilik küçəyə çıxmır. Şüşə arxasında qalan hər şey yad təsiri bağışlayır. Orada gülən insanlar sanki başqa bir şəhərin sakinləridir. Bu şəhərin öz sakinləri isə paltolarına bürünüb küləyin istiqamətinə uyğun addımlayırlar.

İstilik bəzən bir səs olur. Yolda kimsə telefonla danışanda, yad bir səmimiyyət qulağa dəyir. Bəzən də bir qoxudur — köhnə çörək, yaş odun, nəm divar qoxusu. Bu xırda detallarda insan özünü tapır, çünki böyük şeylər artıq inandırıcı deyil.

Şəhərin pəncərələri axşamlar eyni vaxtda işıqlanır. Hər pəncərə bir həyatdır, amma pərdələr arxasında qalan həyatın səsi çölə çıxmır. Kimsə televizoru açır, kimsə işığını söndürür, kimsə sadəcə divara baxır. Şəhər bu baxışların ağırlığını daşıyır.

Uşaqlar küçədə əvvəlki kimi oynamır. Onların səsi azalıb, gülüşləri qısalıb. Şəhər böyüdükcə uşaqlıq daralır. Parklar var, amma orada sükut daha çoxdur. Skamyalar boşdur, çünki insanlar dayanmağa qorxur. Dayansalar, hiss edəcəklər.

Böyüklər isə hiss etməmək üçün tələsir. İşə, evə, görüşə. Hər yerə çatırlar, amma özlərinə yox. Şəhər bunu bilir və susur. Çünki şəhərlər də insanlar kimi hər şeyi deməyi bacarmır.

Qış axşamları ən uzun düşüncələri doğurur. Küçə lampalarının altında kölgələr uzanır, insanlar öz kölgələrini keçə bilmir. Hər kəsin içində bir istilik xatirəsi var — bir səs, bir toxunuş, bir cümlə. Amma xatirələr isinmir, sadəcə yadına salır.

Bu şəhərdə istilik tapmaq üçün pəncərədən pəncərəyə baxmaq kifayət etmir. Bəzən bir kənar söz, bir təsadüfi baxış, bir səssiz başa düşmə lazımdır. Amma bunlar nadir hallarda baş verir.

Şəhər yorğundur. İnsanların üzündəki ifadələr bir-birinə bənzəyir. Yorğunluq fərdilikdən daha güclü olub. Hər kəsin problemi özünə böyükdür, amma başqasına görünməzdir.

Axşamlar şəhər bir az da ağırlaşır. Küçələr boşalır, səslər azalır. Qalan sükut isə tam sakit deyil. O, içində minlərlə düşüncə daşıyır. Şəhər bu düşüncələri saxlayır, amma cavab vermir.

İstilik bəzən evdə də tapılmır. Divarlar soyuqdur, otaqlar geniş, səslər əks-səda verir. İnsan öz səsini tanımır. Sanki bu evdə kimsə çoxdan danışmayıb.

Bu şəhər heç kimdən böyük istilik tələb etmir. Sadəcə kiçik bir diqqət, qısa bir dayanma, tələsmədən deyilmiş bir cümlə kifayətdir. Amma bunlar ən çətin olanlardır.

İnsanlar şəhəri dəyişdirdiklərini düşünürlər, amma əslində şəhər insanları formalaşdırır. Onların gedişini, baxışını, susmağını. İstilik azaldıqca, məsafələr artır.

Şəhər qışda özünü daha açıq göstərir. Çünki soyuq yalanı sevmir. Kim nədirsə, elə də qalır. İstilik axtaranlar isə hələ də axtarır.

Bəlkə də istilik tapılacaq bir şey deyil. Bəlkə o, yaradılmalıdır. Amma bu artıq şəhərin yox, insanların işidir.

Şəhər gözləyir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)