Harun Soltanov, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Üstündə "sənin üçün" yazılmayan bir qapıya baxıb dayandınızmı? Məsələn, şəhərin köhnə bir binasında, çərçivəsi boyanmış, yaşmağı yox, öz ağırlığı altında bir qədər əyilmiş bir qapı. Onu nə açıq, nə də bağlı adlandıra bilərsiniz. Sadəcə, orada dayanır. Və siz də onun qarşısında. Mənim bütün həyatım belə qapıların qarşısında keçib. Onları açmaq lazım deyildi. Onları izləmək kifayət idi. Çünkü hər qapı, açılmamış bir həyat kimi, içində bütün ehtimalları saxlayır. Açılan qapı isə ölüdür, artıq bir seçim deyil, bir reallıqdır.

 Bu qapılar məni heç vaxt yanıltmadı. Yanıldan, onların arxasında nə olduğunu deyə bildiyini iddia edən insanlar oldu. "Bu qapı səni xoşbəxt edəcək," dedilər. "Bu qapı səni varlı edəcək" dedilər.  Amma mən baxdığım hər qapının üzərində görünməz bir yazı oxudum: "Səni olduğun yerdən başqa yerə aparacam. Və bəlkə də, geri qaytarmayacam."

Ona görə də mən çox yoruldum, dostum. Çünki məndən daim bir qapını itələməyim istənir. Amma mən bilirəm ki, itələdiyim an, o qapının sehrli ehtimalları yox olacaq və onun əvəzində sadəcə... Sadəcə bir otaq alacam. Otaqlar isə məni həmişə darıxdırıb. Beləliklə, mən qərar verdim. Əgər bu bir oyundursa, mən öz qaydalarımla oynayacam. Mən açılmayan qapıların filosofu olacam. Onların sakit, azad edilməmiş potensialının tərəfdarı olacam. Çünki həqiqətən azad olan yeganə şey, hələ baş verməmiş olandır. Bu, qapıların qarşısında keçən bir həyatın qeydləridir. Və bəlkə də, siz də öz qapınızın qarşısında dayanıb, onu açmamağın ləzzətini kəşf edəcəksiniz.

  Hər gün qarşılaşdığım, heç açmadığım qapılardan danışacam. Mənim həyatım, bu qapıların qarşısında vaxt itirməkdən ibarətdir. Kimisi şüşəli, içərisində işıqlı ofislər və gülümsəyən insanlar görünür. Kimisi küçəyə açılan, lakin üstündə "Çıxış" yazan, amma açıldıqda yenə küçəyə aparan qapılardır. Kimisi də heç vaxt açılmayan, sadəcə divarda bir cızıq kimi qalan, lakin mənim bütün diqqətimi cəlb edən qapılardır. Mən onların qarşısında dayanıram. Əlimi dəymirəm. Sual verirəm özümə ki,"bu qapını açsan, həqiqətən bir yerə apararmı? Yoxsa başqa bir qapının qarşısına qoyarmı?" Bu, sonsuz bir "şübhə qumarı"dır. Və mən hər dəfə uduzuram. Çünki açmıram. Sadəcə dönüb, gəldiyim yola geri gedirəm. İnsanlar mənə deyir, "niyə açmırsan?" Mən də onlara baxıb düşünürəm, "siz nə əmin insanlarsınız ki, qapını düşünmədən itələyirsiniz. Heç qorxmursunuz ki, arxasında heç nə olmasın? Və ya daha pisi, hər şey olsun?"

Axı bütün həyat bir qapı oyunudur. "Ailə" qapısı, "karyera" qapısı, "sevgi" qapısı... Hamısı üzərində işıqlı işarələr var. Amma heç birinin üstündə "Buradan çıxış yoxdur" yazılmır. Bu, qayda pozğunluğu olardı.

 Mənim sevdiyim qapı isə fərqlidir. O, heç vaxt qapalı deyil, heç vaxt tam açıq da deyil. Yarımçıq qalıb. Onun arasından küçənin səsi, işığı, havası gəlir. Amma o, nə içəri, nə də xaricidir. Mən tez-tez o qapının aralığında dayanıram. Əlimi yarığa qoyuram. Nə içəri girirəm, nə də bayıra çıxıram. Sadəcə orta yerdə dayanıram. Bu, mənim ən ləzzətli anımdır. Çünki heç bir qərar verməli deyiləm. Hər iki tərəfdən gələn təzyiqi eyni anda hiss edirəm və onlar bir-birini ləğv edir.

Bəlkə də hamımız belə qapıları sevirik. Ancaq cəsarətimiz çatmır. Çünki cəmiyyət bizə deyir: "Ya aç, ya bağla. Orta yol yoxdur." Amma ən böyük aldatma budur. Əsl azadlıq, elə o aralıqda qalmaq bacarığıdır. Yarımçıq qapı kimi olmaqdır. Nə tamamilə açıq, nə də tamamilə qapalı. Sadəcə, ehtimal kimi asılı qalmaq.

 Mən çox yorulmuşam, çünki hər kəs məni bir qapını açmağa məcbur edir. Amma mən bilirəm: hansınısa açsam, arxasında sadəcə başqa bir dəhliz və başqa bir qapı tapacam. Ona görə də mən yorulmuşam. Çünki bu oyunun qaydaları axmaqcadır. Mən isə qapıları sevirəm. Onları açmağı deyil. Onların olmağını sevirəm. Çünki qapı, həmişə başqa bir yerə aparan bir şey deməkdir. Və mən başqa yerə getmək istəmirəm. Mən elə burada, bu qapının qarşısında qalmaq istəyirəm.

 Amma bu da qaydaya sığmır. Qayda deyir ki, "Hərəkət et". Mən isə deyirəm, "Sakit dur." Və bu döyüşdə, ən çox mən yoruluram. Çünki mən qapıları hərəkət üçün deyil, sakitlik üçün sevirəm. Və bu dünyada heç kim buna dəymir. Və beləliklə, mən hələ də o qapının qarşısında dayanıram. Arxa fonda, dünyanın bütün digər qapıları cidd cəhdlə açılıb bağlanır. Cingiltilər, qapı dəstlərinin sıtıltıları, addımlar. Amma mənim qapım sakitdir. O, nə məni dəvət edir, nə də rədd edir. O, sadəcə imkan kimi mövcuddur. Və mən də onun qarşısında, həyatımın ən dərin sakitliyini tapmışam, hərəkətsizlikdəki azadlığı.

 Bəlkə də yorğunluğumun səbəbi, bütün bu digər qapıların səs-küyü idi. Onların tələsdirdiyi, "indi aç, sonra gec olacaq!" deyə fısıldadığı idi. Mən isə onlara qulaq asdım, amma itaət etmədim. Və bu, bir üsyançıdan daha çox yorur insanı. İndi fikirləşirəm, bəlkə də gerçək məskən, açılmamış qapının dərhal arxasındakı o boşluq deyil. Əsl məskən, onun qarşısındakı o bir neçə kvadrat santimetrdir. O yer ki, sən dayanırsan, nəfəs alırsan və heç bir qərar vermirsən. O, bütün yollara baxan, lakin heç birinə girməyən bir kəsişmədir.

 Beləliklə, mən burada qalıram. Yorğun, bəlkə. Amma yenə də öz yerimdə. Qapı isə qapı kimi qalır,  gözəl, tamamlanmamış, sonsuz.

 Və bəlkə də, bir gün, heç kim görmədən, onu bir qədər daha çox aralayacam. Yoxsa heç olmasa, aralıqdan baxmağa davam edəcəm. Çünki bəzən, getmək istədiyin yer, getməmək qərarıdır. Və dinclik də, hərəkət etməməyin cəsarətindədir.

Bu, son deyil.  Bu sadəcə, dayanmaqdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)