İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Vivyen Li (Vivien Leigh) — XX əsrin ən məşhur və istedadlı ingilis aktrisalarından biri, dünya kinematoqrafiyasının əfsanəvi simalarından hesab olunur. O, xüsusilə Küləklə sovrulanlar filmində Skarlett O'Hara və Arzu tramvayı filmində Blanş Dübuanın obrazlarını canlandırması ilə şöhrət qazanıb. İki dəfə «Oskar» mükafatına layiq görülüb.

 Vivien Leigh 5 noyabr 1913-cü ildə Hindistanın Darcilinq şəhərində, o dövrdə Britaniya Hindistanının tərkibində olan ərazidə anadan olub. Əsl adı Vivian Meri Hartli (Vivian Mary Hartley) olub. Atası Ernest Hartli birja sahəsində çalışan ingilis, anası Gertruda Robinson Yackje isə irland əsilli olub. Vivien ailənin yeganə övladı olub.

Uşaqlıq illərini Hindistan və İngiltərə arasında keçirib. Təhsilini İngiltərə ilə yanaşı Fransa, İtaliya və Almaniyada davam etdirib. Bir neçə dil öyrənməsi onun dünyagörüşünün formalaşmasına kömək edib. Hələ kiçik yaşlarından teatr və incəsənətə böyük maraq göstərib. Aktrisa olmaq arzusu onu Londondakı Kral Dramatik İncəsənət Akademiyasında (Royal Academy of Dramatic Art) təhsil almağa gətirib.

1932-ci ildə Herbert Li Holmanla ailə həyatı qurub. Bu evlilikdən Syuzan adlı bir qızı dünyaya gəlib. Sonralar səhnə adı kimi həyat yoldaşının soyadından istifadə edərək Vivien Leigh adını seçib. Vivien Leigh 1930-cu illərin ortalarında peşəkar aktyorluq fəaliyyətinə başlayıb. İlk vaxtlarda teatr səhnəsində çıxış edib, daha sonra kino sahəsinə keçib.

1935-ci ildə Things Are Looking Up filmində rol alaraq kino debütünü edib. Ardınca müxtəlif Britaniya filmlərində və teatr tamaşalarında iştirak edib.

1937-ci ildə çəkildiyi Fire Over England filmi onun həyatında mühüm dönüş nöqtəsi olub. Bu filmdə məşhur aktyor Lorens Olivye ilə tərəf müqabili olub. Onların arasında yaranan sevgi münasibəti sonradan həm şəxsi həyatlarına, həm də yaradıcılıqlarına təsir göstərib.

1939-cu ildə Vivien Leigh Devid O. Selznikin rejissorluğu ilə ekranlaşdırılan Küləklə sovrulanlar (Gone with the Wind) filmində Skarlett O'Hara obrazını canlandırıb. Film Marqaret Mitçellin eyniadlı romanı əsasında çəkilib. Hadisələr ABŞ Vətəndaş müharibəsi və onun nəticələri fonunda cərəyan edir. Skarlett O'Hara güclü iradəyə, inadkarlığa və yaşamaq mübarizəsinə malik gənc qadındır. Vivien Leigh bu mürəkkəb obrazı böyük ustalıqla canlandıraraq dünya miqyasında tanınıb.

Filmdə onun tərəf müqabili Klark Qeybl olub. Bu roluna görə 1940-cı ildə «Ən yaxşı qadın baş rol ifaçısı» nominasiyasında ilk «Oskar» mükafatını qazanıb. Film kino tarixinin ən məşhur əsərlərindən birinə çevrilib. Vivien Leigh-in şəxsi həyatında ən mühüm insanlardan biri məşhur britaniyalı aktyor və rejissor Lorens Olivye (Laurence Olivier) olub. Onlar 1930-cu illərin sonlarında tanış olublar. Hər ikisi əvvəlki evliliklərini bitirdikdən sonra 1940-cı ildə ailə həyatı qurublar.

Cütlük həm teatrda, həm də kinoda birlikdə çalışıb. Onların münasibətləri uzun müddət ictimaiyyətin diqqət mərkəzində olub. Lakin evlilikləri asan keçməyib. Vivien Leigh-in sağlamlıq problemləri və şəxsi çətinlikləri münasibətlərinə də təsir göstərib. Nəticədə 1960-cı ildə boşanıblar. 1951-ci ildə Vivien Leigh-in karyerasında daha bir böyük uğur baş verib. O, Tennessi Uilyamsın məşhur pyesi əsasında çəkilmiş Arzu tramvayı (A Streetcar Named Desire) filmində Blanş Dübuanın obrazını canlandırıb.

Filmin rejissoru Elia Kazan, əsas tərəf müqabili isə Marlon Brando olub. Blanş Düboa keçmişinin ağrılı xatirələri ilə yaşayan, emosional baxımdan həssas və mürəkkəb qadındır. Vivien Leigh bu obrazı son dərəcə təsirli şəkildə təqdim edib. Onun ifası kino tənqidçiləri tərəfindən yüksək qiymətləndirilib. 1952-ci ildə ikinci dəfə «Ən yaxşı qadın baş rol ifaçısı» nominasiyasında «Oskar» qazanıb. Bu nailiyyət onu iki dəfə «Oskar» qazanan aktrisalar sırasına daxil edib.

Vivien Leigh-in əsas mükafatları:

- 1940 – «Oskar»: Küləklə sovrulanlar filminə görə ən yaxşı qadın baş rol ifaçısı.

- 1952 – «Oskar»: Arzu tramvayı filminə görə ən yaxşı qadın baş rol ifaçısı.

- 1952 – BAFTA: Ən yaxşı britaniyalı qadın aktrisa.

- 1952 – Venesiya Film Festivalı: Ən yaxşı qadın ifasına görə Volpi Kuboku.

- 1963 – «Toni»: Tovarich tamaşasına görə musiqili tamaşada ən yaxşı qadın ifaçı.

1960-cı ildə Hollivud Şöhrət Xiyabanında öz ulduzuna layiq görülüb. 1967-ci ildə Londonda vəfat edib. Ölümünə səbəb uzun müddət mübarizə apardığı vərəm xəstəliyi olub. Cəmi 53 yaşında dünyasını dəyişib.

Onun vəfatı Britaniya teatr və kino aləmində böyük itki kimi qarşılanıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.11.2026)