İnci Məmmədzadə,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
Ötənəsrdə - sovetdövründə biz azərbaycanlılarda hind kinosuna sevgi kultu var idi, şəhər kinotetarlarına hər yeni hind filmi gələndə bilet kassalarında əsl qırğın olur, növbələr on metrlərlə uzanırdı. Kənddə-kəsəkdə isə əhali kinomexanikdən kənd klubuna ancaq hind filmi gətirməyi tələb edirdi. Fanatizm şəklində hamı bu filmlərə alüdə idi. Və bu, əslində pis bir şey də deyildi. Tutalım, Federiko Fellini, Mikelancelo Antonioni, Alen Rene, Klod Şabrol, İnqmar Berqman, Alfred Hiçkok, Stenli Kubrik, Frensis Ford Koppola, Martin Skorzese, Akira Kurosava, Andrey Tarkovski, Sergey Bondarçuk, Roman Polanski kimi dahi dünya rejissorlarına baxmayaraq bayağı hind filmlərinə baxmaq tamaşaçı zövqünü korlayır, insanları bəsitləşdirirdisə, həmin melodramlara baxıb həyəcanlanmaq, hissiyyat və emosiya piki yaşamaq, xeyirin şər üzərində qələbəsini arzulamaq, göz yaşı axıdaraq filmin içinə girmək insanlarımızı mənəvi cəhətdən xeyli sağlamlaşdırırdı.
Bəli, düz tapdınız, mövzum hind kinosudur. Bu gün ona maraq xeyli azdır, bununla belə, qalmaqdadır. Aktyor Dev Anand barədə danışacağam. O, 26 sentyabr 1923-cü ildə dünyaya gəlib. Hindistanın ən məşhur aktyorlarından, kino prodüserlərindən və rejissorlarından biridir. O, xüsusilə Hindistan kinosunun “Qızıl dövrü” hesab edilən 1940–1970-ci illərdə böyük şöhrət qazanmış və Bollivudun ən xarizmatik aktyorlarından biri kimi tanınıb.
Dev Anand Hindistan kinosunda özünəməxsus zərif geyimi, sürətli danışıq tərzi, romantik obrazları və enerjili aktyor oyunu ilə seçilir. Onun ekran obrazları xüsusilə gənclər arasında böyük populyarlıq qazanıb.
Dev Anand 1940-cı illərdə kino sahəsinə daxil olub. Onun ilk mühüm filmlərindən biri “Hum Ek Hain” (1946) idi. Lakin əsl məşhurluğunu “Ziddi” (1948) filmi ilə qazanıb.
1949-cu ildə dostu və rejissor Guru Dutt ilə birlikdə kino şirkəti yaradıb. Daha sonra Dev Anand qardaşları Chetan Anand və Vijay Anand ilə birlikdə Hindistan kinosunun mühüm yaradıcı ailələrindən birinə çevrilib
Dev Anandın uzun karyerası ərzində çoxsaylı filmləri olub.
Ən tanınmış əsərləri:
Baazi (1951) — “Qumar”
Jaal (1952) — “Tor”
Taxi Driver (1954) — “Taksi sürücüsü”
CID (1956) — “Cinayət İstintaq İdarəsi”
Kala Pani (1958) — “Qara su”
Guide (1965) — “Bələdçi”
Jewel Thief (1967) — “Qiymətli daş oğrusu”
Johny Mera Naam (1970) — “Conni mənim adım”
Hare Rama Hare Krishna (1971)
Xüsusilə “Guide” (1965) onun yaradıcılığının ən mühüm filmlərindən hesab olunur. Filmdə Raju adlı personajı canlandırıb. Film insanın sevgi, azadlıq, mənəvi dəyişiklik və özünü axtarması kimi mövzulara toxunub.
“Guide” Dev Anandın ən məşhur filmlərindən biridir. Filmdə onun tərəf müqabili məşhur aktrisa Waheeda Rehman idi. Film R. K. Narayanın eyniadlı romanı əsasında çəkilib. Dev Anand burada sadəcə romantik qəhrəman obrazı yaratmır; obrazın həyat boyu dəyişməsini və mənəvi axtarışlarını göstərib. Film həm kommersiya, həm də sənət baxımından böyük uğur qazanıb.
Bu gün də Hindistan kinosunun klassikləri arasında göstərilir. Dev Anand yalnız aktyor deyildi. O, Navketan Films şirkətinin yaradıcılarından biri idi. Şirkət vasitəsilə bir sıra mühüm filmlərin istehsalında iştirak edib. Rejissor kimi də fəaliyyət göstərərək müxtəlif janrlarda filmlər çəkib.
Onun yaradıcılığında romantika, cinayət, macəra və sosial mövzular xüsusi yer tutub. Dev Anand Hindistan kinosuna verdiyi böyük töhfələrə görə bir sıra mühüm mükafatlara layiq görülüb.
Ən mühüm mükafatlarından biri: Filmfare Lifetime Achievement Award — ömürboyu yaradıcılıq nailiyyətlərinə görə.
2001-ci ildə Hindistan hökuməti tərəfindən ölkənin ən yüksək mülki mükafatlarından biri olan Padma Bhushan ilə təltif edilib. 2002-ci ildə isə Hindistan kinosuna ömürboyu xidmətlərinə görə Dadasaheb Phalke Award mükafatını alıb. Bu, Hindistan kinosunun ən nüfuzlu mükafatlarından biridir.
Dev Anand 3 dekabr 2011-ci ildə Londonda, 88 yaşında vəfat etdi. Ölüm səbəbi ürək çatışmazlığı kimi göstərilib. Onun vəfatı Hindistan kinosu üçün böyük itki hesab edilib. Çünki Dev Anand təxminən altı onillik ərzində kino sənayesində fəal olub. Dev Anand Hindistan kinosunda Raj Kapoor və Dilip Kumar ilə birlikdə 1950–1960-cı illərin ən böyük kişi ulduzlarından biri hesab olunur.
Onu fərqləndirən əsas xüsusiyyətlər:
özünəməxsus aktyor üslubu;
romantik və macəraçı obrazlar;
xarizmatik ekran görünüşü;
gənclərə yönəlmiş müasir kino yanaşması;
prodüser və rejissor kimi fəaliyyəti;
Hindistan kinosunda uzunmüddətli yaradıcılığı.
Dev Anand sadəcə məşhur aktyor deyil, Hindistan kinosunun inkişafına böyük təsir göstərmiş kino xadimi idi. Onun filmləri və yaratdığı obrazlar Hindistanın kino tarixində bu gün də xüsusi yer tutur.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(26.09.2026)
