Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
Azərbaycan kinematoqrafiyasının qızıl fonduna daxil olan, reallığı lirik yumorla sintez edən ekran əsərlərindən danışarkən ilk yada düşən nümunələrdən biri də “Xoşbəxtlik qayğıları”, ikinci adı ilə “Səadət qayğıları” tammetrajlı bədii filmidir. 1976-cı ildə “Azərbaycanfilm” kinostudiyasında ərsəyə gələn bu komediya-dram, görkəmli yazıçı və kinorejissor, Xalq artisti Həsən Seyidbəylinin kinoda sonuncu və ən uğurlu quruluş verdiyi layihələrdən biridir.
Film həm dövrün ictimai-məişət problemlərinə güzgü tutması, həm də köhnəlmiş tradisiyaların gənclərin həyatına vurduğu zərbələri incə şəkildə tənqid etməsi baxımından bu gün də geniş maraq doğur.
Filmin geniş mövzusu: Söhbət nədən gedir?
Ekran əsərinin ana xəttini insan səadətinin və ailə xoşbəxtliyinin heç bir maddi nemətlə, bərbəzəkli əşyalarla ölçülə bilməməsi ideyası təşkil edir. Hadisələr beş qız və bir oğul anası olan dul qalmış Rüxsarənin ailəsi ətrafında cərəyan edir.
Mühafizəkar ana şüuru: Rüxsarə, Şəfiqə Məmmədova, həyatdakı yeganə böyük qayğısı qızlarını — Gülxar, Xalidə, Səkinə, Zöhrə və Sevinci qonşuların, el-obanın qınağından qorumaq üçün "ata-baba" adət-ənəsi ilə, ağır və dəbdəbəli cehizlərlə gəlin köçürməkdir. Küçədən hər dəfə par-par parıldayan mebel maşınları, cehiz karvanları keçəndə ananın dərdi təzələnir.
Zəhmətkeş oğul iradəsi: Evin yeganə oğlan övladı, həm də qızların ata əvəzi olan İbrahim, Firuz Babayev isə müasir dünyagörüşünə malik mütərəqqi gəncdir. O yaxşı bilir ki, əsl xoşbəxtliyin rəmzi taxta mebellər və ya qızıl-zinət əşyaları ola bilməz. Lakin anasının xətrinə dəyməmək, onun üzünü qonşular yanında ağ etmək üçün gecə-gündüz çətin fiziki işlərdə çalışaraq bacılarına cehiz pulu qazanır.
Əsas konflikt və üsyan:
Filmdəki əsl qırılma nöqtəsi bacıların bu saxta adətlərə üsyan etməsi ilə başlayır. Onlar başa düşürlər ki, gələcək həyat yoldaşları ilə birlikdə əl-ələ verib, həyatın çətinliklərinə sinə gərmək parıltılı əşyalardan qat-qat üstündür. Həsən Seyidbəyli film vasitəsilə cəmiyyətə səslənərək göstərir ki, maddiyyat arxasınca kor-koranə qaçmaq insanların mənəvi dünyasını yoxsul qoyur.
Filmin kamera arxası və yaradıcı heyəti
Ekran işinin vizual mükəmməlliyi və aktyorların səmimiyyəti Həsən Seyidbəylinin peşəkar rejissorluq taktikasının məhsuludur.
Güclü aktyor ansamblı: Rüxsarə rolunu canlandıran Xalq artisti Şəfiqə Məmmədova, Azərbaycan kinosunda digər dramatik rollarından tamamilə fərqlənən fədakar, həm də mühafizəkar Azərbaycan anası obrazını heyrətamiz şəkildə ortaya qoyub. İbrahim rolunu oynayan Firuz Babayev isə öz təbiiliyi ilə dövrün gənclik simvoluna çevrilmişdir. Bacıların rollarında isə Şükufə Yusupova, Xalidə Quliyeva, Dilarə Hüseynova, Cəmilə Ağayeva və Rəna Cəfərova kimi gənc və istedadlı aktrisalar mükəmməl ansambl yaradıblar.
Kamera və musiqi: Filmin quruluşçu operatoru Rasim İsmayılovdur. O, sovet Bakısının dar və isti küçələrini, ab-havasını kadrlara böyük ustalıqla köçürüb. Filmin musiqilərini isə dahi bəstəkar Tofiq Quliyev bəstələyib. Bəstəkarın həzin və eyni zamanda lirik komediya janrına uyğun musiqi tərtibatı ekran əsərinin emosional yükünü qat-qat artırıb.
Film haqqında maraqlı faktlar
Ad dəyişikliyi: Rejissor Həsən Seyidbəyli filmin ilkin ssenarisini yazarkən ekran əsərinin adını “Cehizsiz qız” qoymaq istəyib. Lakin o dövrün Bədii Şurası bu adı sosializm cəmiyyətinə və filmin fəlsəfəsinə tam uyğun görməyərək təsdiq etməyib. Uzun müzakirələrdən sonra filmin adı fəlsəfi mənası olan “Xoşbəxtlik qayğıları” ilə əvəzlənib.
Debütlər: Həsən Seyidbəyli bu filmdə bir neçə aktyor təcrübəsi olmayan gəncləri irəli çəkib, onların peşəkar kino aktyoru kimi formalaşmasında böyük məktəb rolunu oynamışdır.
Ümumittifaq uğuru: Ekran əsəri təkcə Azərbaycanda sevilmədi. O, 1977-ci ildə Riqada keçirilən X Ümumittifaq Kinofestivalında nümayiş etdirilərək böyük maraqla qarşılandı. Rejissor Həsən Seyidbəyli festivalın münsiflər heyətinin xüsusi diplomuna layiq görüldü.
Həmişə aktual
“Xoşbəxtlik qayğıları” filmi çəkilişindən yarım əsr keçməsinə baxmayaraq aktual və təravətlidir. Maddi dəyərlərin, lüks toyların və əşya rəqabətinin cəmiyyəti hələ də məşğul etdiyi müasir dövrdə bu film insanlara ən ali xoşbəxtliyin qarşılıqlı hörmətdə, səmimi sevgidə və mənəvi zənginlikdə olduğunu təsirli şəkildə xatırlatmağa davam edir.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(10.09.2026)
